CHUYÊN ĐỀGIÚP HỌC SINH NHẬN BIẾT CÁC NÔT NHẠC TRÊN KHUÔNG NHẠC

Nhưng ở lớp 4,5 hoạt động học tập được khắc sâu và lĩnh hội một cách có ý thức, các em biết giải quyết các tình huống học tập theo chủ kiến của mình nên rất dễ hình thành các kĩ năng, kĩ

PHÒNG GD & ĐT TP BẠC LIÊU

TỔ ÂM NHẠC

CHUYÊN ĐỀ GIÚP HỌC SINH NHẬN BIẾT CÁC NÔT NHẠC TRÊN KHUÔNG NHẠC

- Báo cáo lí thuyết: Cao Đức Duy

- Đơn vị: Phòng Giáo dục

- Dạy minh họa: Lê Thị Lệ Hoàng

- Đơn vị: Tiểu học Kim Đồng

- Ngày thực hiện: Tháng 02/2018

I LÝ DO MỞ CHUYÊN ĐỀ

1 Lý do cần thiết:

Vì sao Âm nhạc được đưa vào chương trình dạy học ở Tiểu học trở thành một môn nghệ thuật? Bởi vì nó có tác động mạnh mẽ đến cảm xúc của con người Nó đem đến cho người học sự yêu thích, đam mê và rèn luyện “năng khiếu” Thông qua những ca từ, những hoạt động học tập dần dẫn dắt các em vào con đường nhận thức hình tượng âm thanh, giai điệu, kích thích cảm xúc trẻ thơ

Học sinh các lớp 1, 2 và 3 chưa hình thành thói quen lĩnh hội kiến thức một cách chủ động mà chủ yếu dựa vào trực quan và thực hành Các em rất hiếu động, dễ nhớ, mau quên Nhưng ở lớp 4,5 hoạt động học tập được khắc sâu và lĩnh hội một cách có ý thức, các em biết giải quyết các tình huống học tập theo chủ kiến của mình nên rất dễ hình thành các kĩ năng, kĩ xảo… Cảm xúc và nếp sống tự lập, tự giác cũng thể hiện rõ hơn ở đây, đồng thời qua đó các em cũng thích sinh hoạt tập thể và múa hát

Với cương vị là người hình thành ở các em những cơ sở ban đầu cho sự tiếp thu nghệ thuật âm nhạc và phát hiện những mầm non có năng khiếu âm nhạc để sớm chăm bồi nhân tài cho đất nước Cho nên, GV dạy môn Âm nhạc ngoài hiểu biết về lý thuyết âm nhạc, phải không ngừng tìm ra những phương pháp giảng dạy phù hợp với học sinh theo xu thế đổi mới hướng tới một sự hoàn thiện về kĩ năng mà học sinh Tiểu học cần có

Học sinh tiểu học rất thích ca hát nhưng lại ngại tập đọc nhạc do khó nhớ hình nốt, cách thể hiện bài tập đọc nhạc và vị trí nốt nhạc trên khuông nhạc Qua thực tế giảng dạy, trước một bài tập đọc nhạc, ghi chép nhạc, để các em hiểu, nắm được và thực hiện tốt yêu cầu bài học, thì người giáo viên cần có một phương

pháp truyền đạt, hướng dẫn thật tốt, đơn giản nhưng lại hiệu quả, để giúp các em nắm bắt, tiếp thu nhanh nhất kiến thức bài học

2 Phạm vi chuyên đề:

- Các bài dạy tập đọc nhạc trong chương trình hiện hành của cấp tiểu học

- Các bài hát theo hướng dẫn thực hiện chương trình môn âm nhạc của tiểu học

II NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

1 Thực trạng.

- Thuận lợi.

Nhìn chung, SGK đã xác lập được một hệ thống tri thức âm nhạc nhẹ nhàng, phong phú trong chương trình từng lớp và toàn cấp học Các em có điều kiện và phương tiện nghe nhìn, tiếp cận với nhiều loại hình trong và ngoài nước, góp phần bồi dưỡng tình cảm trong sáng, lành mạnh, tạo điều kiện để các em bộc lộ và phát triển năng khiếu âm nhạc, hướng tới chân, thiện, mĩ làm thư giãn đầu óc, làm cân bằng các nội dung học tập khác ở Tiểu học

- Khó khăn.

Phụ huynh và học sinh trường Tiểu học còn ít quan tâm đến môn học vì đây là môn phụ trong chương trình học tập, các em chỉ được tiếp xúc với âm nhạc qua các giờ học Âm nhạc (1 tiết/ tuần), một số em có hoàn cảnh khó khăn

ít có điều kiện tiếp thu âm nhạc thường xuyên Chính vì thế mà việc tiếp thu kiến thức Âm nhạc và sự yêu thích học tập bộ môn chỉ rơi vào một số em gọi là

có năng khiếu Còn lại các em khác chỉ học theo bản năng phải học nên ít có sự sáng tạo trong vận dụng kiến thức

Do thời gian của môn Âm nhạc có hạn nên không có thời gian rèn cách ghi nhớ kí hiệu nốt nhạc, vị trí nốt trên khuông,…Trong khi đó Âm nhạc là một môn khó không những đòi hỏi năng khiếu mà còn phải có thời gian tập luyện, rèn tai nghe… các em mới có thể ghi nhớ chính xác được cao độ, hình nốt…

2 Mục đích yêu cầu

a Đối với học sinh

- Giúp học sinh rèn luyện về nghe, trí nhớ âm nhạc, phát triển cảm thụ về

âm nhạc, làm quen với việc thể hiện chính xác về cao độ, trường độ, biết được các kí hiệu ghi chép nhạc

- Ghi nhớ và nhận biết được vị trí các nốt nhạc trên khuông

- Hình thành cho học sinh kĩ năng đọc và ghi chép nhạc

b Đối với giáo viên dạy âm nhạc

- Nâng cao nghiệp vụ sư phạm của bản thân

- Giúp học sinh nhanh chóng nhận biết hình nốt nhạc và nhận biết nốt nhạc trên khuông

c Đối với BGH và giáo viên không dạy môn Âm nhạc

- Nắm được kí hiệu các nốt nhạc, biết được vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc để có thể giúp học sinh trong học tập môn học và làm cơ sở để dự giờ giáo viên bộ môn

- Tạo điều kiện để hỗ trợ giáo viên Âm nhạc trong việc tổ chức các hoạt động diễn ra trong học tập và các hoạt động ngoại khóa (trò chơi liên quan đến kiến thức môn học)

- Nắm được quy trình và các hình thức tổ chức dạy học, để đánh giá giáo viên Âm nhạc đúng theo yêu cầu bài học

- Nắm được chuyên môn của GV âm nhạc, thông qua các tiết dự giờ giúp

GV nâng cao trình độ nghiệp vụ sư phạm

3 Tài liệu dạy học Âm Nhạc:

a Đối với HS:

Các lớp 1, 2, 3 học sinh có một tập bài hát gồm các bài trong chương trình để học hát đó là sách giáo khoa môn Âm nhạc lớp 1,2,3

Đến lớp 4, 5 mới có sách giáo khoa dành riêng cho học sinh có tên gọi là

“Âm nhạc 4”, “Âm nhạc 5”

b Đối với GV:

Có sách giáo viên với tên gọi “Nghệ thuật 1”, ”Nghệ thuật 2”, “Nghệ thuật 3” gồm 3 môn in chung là Âm nhạc, Mĩ thuật và Thủ công đối với lớp 1,2,3

Riêng lớp 4, 5 thì có sách hướng dẫn cho GV của môn Âm nhạc lớp 4,5

4 Nội dung dạy học âm nhạc ở tiểu học

- Học hát

- Ôn tập

- Tập đọc nhạc

- Kể chuyện âm nhạc

+ Kể chuyện

+ Giới thiệu các nhạc cụ dân tộc, nhạc cụ nước ngoài.

+ Giới thiệu các nhạc sĩ trong và ngoài nước

5 Giới thiệu các phương pháp kỹ thuật dạy học âm nhạc tiểu học:

a Học hát

Học sinh Tiểu học được học từ 10 đến 12 bài hát trong một năm học HS cần hát đúng cao độ, trường độ và phát âm rõ lời, chính xác Tiếng hát phải có sức biểu cảm với những trạng thái khác nhau như: vui vẻ, hồn nhiên, nhí nhảnh…

b Phát triển khả năng nghe nhạc

Học sinh được nghe Quốc ca, dân ca, bài hát thiếu nhi chọn lọc hoặc nhạc không lời Nghe kể chuyện Âm nhạc Được nghe, xem giới thiệu hình dáng một vài nhạc cụ trong và ngoài nước Nghe âm sắc qua băng đĩa các trích đoạn nhạc được diễn tấu bằng các loại nhạc cụ trong và ngoài chương trình, bài hát của các nhạc sĩ nổi tiếng, giới thiệu thêm cho các em một số tác giả tiêu biểu, vượt khó, gần gũi, thân thiện với các em

c Ghi nhớ các nốt nhạc cơ bản thường sử dụng ở tiểu học

- Thông qua các môn học giáo viên liên hệ để các em ghi nhớ nốt nhạc và

kí hiệu nhạc nhanh chóng

6 Một số biện pháp giúp học sinh nhận biết nốt nhạc trên khuông nhạc.

* Những kiến thức cơ bản làm cơ sở giúp học sinh nhận biết các nốt nhạc.

- “Giới thiệu khuông nhạc và khoá Son”.

Chúng ta thấy hầu hết các bài hát trong tập bài hát HS lớp 3 đều được viết theo khoá Son Vì thế khi dạy nội dung này, ngoài việc chuẩn bị bảng phụ kẻ sẵn khuông nhạc, khoá Son GV cho HS quan sát kĩ bất kì một khuông nhạc nào

trong các bài hát của tập bài hát lớp 3 (đây chính là hình ảnh trực quan thường xuyên xuất hiện nhất ) Từ đó GV giúp HS nhận ra khuông nhạc gồm

có 5 dòng kẻ song song cách đều nhau, kí hiệu đứng ở đầu khuông nhạc (nối liền

5 dòng kẻ ) chính là khoá Son

Có những nốt nhạc cao hơn hoặc thấp hơn không thể ghi lên khuông nhạc chính nên người ta thêm vào những dòng kẻ phụ và khe phụ (chỉ kẻ nhỏ chỉ đủ

để ghi nốt nhạc và chỉ xuất hiện khi cần thiết)

Sau khi HS nhận biết khoá sol, nắm được hình khuông nhạc và khoá Sol giáo viên có thể kể cho HS nghe chuyện “ Bảy anh em đoàn kết” :

…Ngày xưa có bảy anh em Đô, Rê, Mi, Pha, Son, La, Si mồ côi cha mẹ.

Họ luôn sống chung với nhau trong một khu rừng Nơi đây thường xuyên xảy ra

lũ lụt Trong nhà họ lúc nào cũng có 5 tấm ván lớn.

Được buộc chặt vơí nhau bằng một sợi dây Khoá Son

tạo thành một con thuyền Mỗi khi lũ đến họ đã cùng nhau lên thuyền căng buồm mang tên 4/4

bám chặt thuyền, nguyện sống chết có nhau Nhờ thế mà họ đã tránh được sự hung hãn cuả các cơn lũ

Vừa kể GV vừa vẽ minh họa lên bảng nhằm thu hút sự chú ý của HS HS sẽ

nhìn thấy 5 dòng kẻ, khoá sol Đây là động tác gây ấn tượng cho HS.

GV giới thiệu cho HS biết về vị trí của 7 nốt nhạc cơ bản:

Tiếp theo GV giới thiệu cụ thể vị trí các nốt nhạc cơ bản trên khuông nhạc:

Có những nốt nhạc cao hơn hoặc thấp hơn không thể ghi lên khuông nhạc chính nên người ta thêm vào những dòng kẻ phụ và khe phụ (chỉ kẻ nhỏ chỉ đủ

để ghi nốt nhạc và chỉ xuất hiện khi cần thiết)

Để dễ dàng khi đọc các nốt có cao độ khác nhau, thường ta thêm dấu huyền (\) cho âm thấp và dấu sắc (/) cho âm cao

Ngoài các biện pháp nêu trên, GV còn sử dụng thêm đàn Organ để giúp

HS nhận biết vị trí 7 nốt nhạc trên đàn Or-gan cũng như nhận biết thêm về âm thanh của chúng

* Hoặc câu chuyện khác về “Bảy anh em”

Ngày xưa trong một gia đình nọ có bảy anh em Người anh cả tên Đô, người anh thứ hai tên Rê, người anh thứ ba tên Mi, người anh thứ tư tên Pha, người anh thứ năm tên Sol, người anh thứ sáu tên La và người em út tên Si Khi mùa đông đến, một hôm trời rét đậm , người anh cả tên Đô và người anh thứ hai tên Rê phải đi vào rừng lấy củi đem về cho cả nhà sưởi ấm Đến trưa mà vẫn không thấy hai anh Đô và Rê về, người anh thứ ba và thứ tư là Mi và Pha

đã lên đường đi tìm hai người anh Cũng như Đô và Rê, đến chiều mà Mi và Pha vẫn không về Thấy thế , hai người anh còn lại là Sol và La đã vội vã vào rừng tìm kiếm bốn người anh Đô, Rê, Mi, Pha Chẳng khác gì số phận các người anh của mình , Sol và La cũng biệt tăm Chờ mãi, đã tối lắm rồi mà vẫn không thấy sáu người anh trở về, người em út tên Si trong lòng bồn chồn , đứng ngồi không yên , đã lo lắng lại càng lo lắng hơn Nhưng vốn là người thông minh, tài trí Si đã quyết định lên đường tìm các anh của mình Khi đi , ngoài các thứ cần thiết phải đem theo, Si đã cẩn thận bỏ vào túi một cái bật lửa, rồi đốt đuốc soi đường vào rừng tìm các anh Đến nữa đêm Si đã lần lượt tìm đủ sáu

người anh của mình: Đô , Rê, Mi, Pha , Sol , La Thì ra các anh dã bị cóng vì trời quá rét Si đã đốt lửa sưởi ấm cho các anh Sau đó bảy anh em lại đưa nhau

về nhà.

Sau khi kể chuyện , GV có thể hỏi HS vài câu hỏi như sau :

- Em hãy kể lại tên bảy anh em trong câu chuyện trên theo thứ tự từ anh

cả đến em út? (hoặc ngược lại) Người em út tên gì? Người em út đã đi tìm những ai? kể theo thứ tự (Theo thứ tự nào tuỳ HS đúng là được, GV có thể hỏi những câu hỏi khác, tuỳ theo điều kiện của lớp)

Cuối tiết học GV dặn dò HS tập kể cho người khác nghe, càng nhiều càng tốt Qua việc nghe và kể chuyện nhiều lần sẽ giúp HS nhớ được thứ tự và tên 7 nốt nhạc đã học

a) Biện pháp 1: Gọi tên theo nốt nhạc

Cho các em bốc thăm thành lập ngẫu nhiên 7 nhóm, mỗi nhóm mang tên một nốt nhạc Trong các hoạt động các nhóm được mời, gọi nhau bằng tên của nốt nhạc (Ví dụ : nhóm Sol…) Như thế sẽ hình thành ở HS thói quen gọi tên các bạn theo tên nhóm nốt nhạc Hoặc mỗi lớp thường được chia thành 4 tổ Trong mỗi tổ các em tự phân công mỗi em mang tên một nốt nhạc Sau đó cho các em tự sắp xếp ngồi đúng theo thứ tự 7 nốt nhạc đã học (sau một thời gian có thể đổi lại tên)

Quá trình gọi tên theo nốt nhạc được lặp đi lặp lại từ đó giúp HS nhớ đủ

tên và nhớ đúng thứ tự 7 nốt nhạc theo yêu cầu GV sử dụng giấy Krô-ki vẽ hình các nốt nhạc, ghi tên 7 nốt nhạc treo lên tường làm dụng cụ trực quan lúc nào

HS cũng nhìn thấy

b) Biện pháp 2: Tổ chức trò chơi

b.1 Trò chơi tìm đường về nhà của gấu

Tiết 16 lớp 3: “Giới thiệu tên nốt nhạc qua trò chơi”

Ở nội dung này nhiều HS có thể nêu được tên nốt nhạc nhưng kể tên các nốt nhạc lại không đúng thứ tự Về nhà, HS muốn luyện tập nhưng tập bài hát không có các nội dung đó Điều này sẽ dẫn đến việc sau này HS dễ nhầm lẫn khi thực hành viết tên các nốt nhạc trên khuông nhạc

Để giải quyết khó khăn trên, sau khi giúp HS nắm được tên gọi của 7 nốt nhạc cơ bản (Đô – Rê – Mi – Pha – Sol – La – Si ) GV tổ chức cho HS thực hiện các hoạt động sau :

Tổ chức cho các nhóm chơi trò chơi “Tìm đường về nhà của gấu”

- Chuẩn bị :

+ Dùng giấy krô-ki cắt khoảng 7-8 mũi tên dài khoảng 20cm-25cm ( hoặc dùng phấn màu)

+ GV trình bày trên 4 bảng phụ (hoặc giấy Krô-ki ,…tuỳ theo điều kiện, từng cách lựa chọn phương pháp của từng GV ) như sơ đồ dưới đây:

Bắt đầu:

- Tiến hành cho HS chơi như sau:

HS sẽ chơi theo 4 nhóm GV phát cho mỗi nhóm 1 bảng như đã chuẩn bị

ở phần trên, 8 mũi tên( hoặc phấn màu ) Sau đó yêu cầu các nhóm dùng mũi tên (hoặc phấn màu để vẽ) đính vào tên các nốt nhạc trên sơ đồ sao cho đúng thứ tự

7 nốt nhạc cơ bản đã học qua đó tạo thành đường đi về nhà của gấu

Ví dụ như hình dưới đây:

Si

La Son

Rê Mi

Si

Sau khi có hiệu lệnh của GV, các nhóm tiến hành chơi, GV theo dõi Nhóm nào xong đính lên bảng lớp Sau đó GV cho nhận xét, bình chọn xếp thứ

tự thi đua, tuyên dương

b.2 Trò chơi gắn nhanh, gắn đúng tên các nốt nhạc vào khuông

GV tổ chức cho HS chơi trò chơi “gắn nhanh, gắn đúng tên các nốt nhạc vào khuông”.Trò chơi nhằm giúp HS xác định đúng vị trí và hình nốt nhạc

trên khuông nhạc Từ đó HS nhớ lâu các kí hiệu âm nhạc Cũng qua trò chơi này luyện cho HS kĩ năng nhanh nhẹn, chính xác…

- Chuẩn bị:

+ GV chuẩn bị 4 bảng cài bằng giấy krô-ki (hoặc có thể làm bằng chất liệu khác) rộng khoảng 25cm, dài khoảng 70cm Trên mỗi bảng cài có trình bày

5 đường kẻ để tạo thành khuông nhạc, có khoá son đặt ở đầu mỗi khuông nhạc Dùng nhựa cứng trong suốt bấm đè lên mỗi dòng kẻ và trên mỗi khe để tạo thuận lợi khi cài các nốt nhạc vào một cách nhanh chóng , chính xác (giống thanh gài bảng nỉ ở lớp1) Dùng giấy krô-ki cắt thành tên các nốt nhạc đã học ( Sao cho đủ số lượng cho 4 nhóm ), mỗi hình cao khoảng 8 đến 10 cm rồi tô màu để phân biệt với màu nền của bảng cài

- Tiến hành trò chơi :

+ Trò chơi được tiến hành sau khi HS được ôn tập hai bài hát Em yêu

trường em, cùng múa hát dưới trăng ( sau hoạt động 1 và 2 trong SGV trang

55) GV cho HS chơi tiếp sức theo 4 nhóm trong một thời gian nhất định Mỗi nhóm khoảng 7 em Khi nghe hiệu lệnh của GV (nốt Đô, nốt Sol, nốt Si…) lần lượt từng HS trong mỗi nhóm lên đính vào bảng cài tên một nốt nhạc theo yêu cầu của GV Sau mỗi lượt chơi GV cho HS nhận xét, sửa sai, tuyên dương (Có thể chơi nhiều lần tuỳ theo điều kiện thời gian của tiết học)

La Son

Rê Mi

“Một số biện pháp khác dành cho các tiết 28 ( Tập kẻ khuông nhạc và

viết khoá son ), tiết 29 ( Tập viết các nốt nhạc trên khuông nhạc ), tiết 31 và

33 (Ôn tập các nốt nhạc )”:

Trong những tiết ôn tập có kí hiệu nốt nhạc, khuông nhạc, khoá sol GV cần thường xuyên cho HS thực hiện trên bảng con Sau đó GV cho HS nhận xét , sửa sai

* Có thể thay đổi thành trò chơi tiếp sức: GV đính 4 bảng phụ ( hoặc

bảng bằng giấy krô-ki trình bày như phần chuẩn bị ) lên bảng Sau đó cho 4 nhóm chơi tiếp sức đính mũi tên (hoặc dùng phấn màu v ) vào các nốt nhạc trên

sơ đồ sao cho đúng thứ tự các nốt nhạc đã học qua đó tạo thành đường đi về nhà của gấu

Qua trò chơi này sẽ giúp HS nhớ lâu được tên và thứ tự 7 nốt nhạc

Ngoài ra để gúp HS hứng thú hơn trong việc ghi nhớ các nốt nhạc, GV nên tạo ra nhiều hình thức gúp HS ghi nhớ các nốt nhạc thông qua các trò chơi

Âm nhạc như: “ Nốt nhạc gì đây?”:

c) Biện pháp 3: “ Khuông nhạc bàn tay”

GV thường xuyên nhắc nhở HS luôn sử dụng trò chơi “ khuông nhạc bàn tay” Đây là trò chơi mang tính trực quan cao, mọi lúc, mọi nơi Trong mỗi tiết

âm nhạc GV vận dụng trò chơi này khi cho HS khởi động giọng

Ví dụ: GV yêu cầu HS đưa bàn tay trái ra, hướng lòng bàn tay về phía trước (Như hình vẽ )

Sau đó GV cho HS khởi động thông thường bằng cách cho các em khởi động giọng bằng chuỗi âm thanh đi lên: Đồ - Rê – Mi – Pha – Sol – La – Si và