Tài liệu Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường qua môn Địa lí ở cấp THPT

GDBVMT nói chung có mục tiêu đem lại cho ng ời học các vấn đề sau:- Hiểu biết bản chất các vấn đề MT: - Nhận thức đ ợc ý nghĩa, tầm quan trọng của các vấn đề MT nh một nguồn lực để sin

Báo cáo viên:

Vũ Đình Mao

Sở giáo dục và đào tạo

tập huấn giáo dục môi tr ờng cấp trung học Phổ thông

Phân công soạn giáo án và kiểm

tra 15 phút chiều 6/8/09

Nam Sách, Kim Thành, Kinh Môn: soạn khối 10 ( mang SGK& SGV khối 10)

• Nhóm 2: Các trường THPT huyện Chí linh,TP

Hải Dương, Cẩm Giàng, Bình Giang: soạn khối

11 ( mang SGK& SGV khối 11)

Miện,Ninh Giang, Tứ Kỳ, Gia Lộc: soạn khối 12 ( mang SGK& SGV khối 12)

GDBVMT nói chung có mục tiêu đem lại cho ng ời học các vấn đề sau:

- Hiểu biết bản chất các vấn đề MT:

- Nhận thức đ ợc ý nghĩa, tầm quan trọng của các vấn đề

MT nh một nguồn lực để sinh sống, lao động và phát triển, đối với bản thân họ cũng nh đối với cộng đồng, quốc gia của họ và quốc tế

- Tri thức, kỹ năng, ph ơng pháp hành động để nâng cao năng lực trong việc lựa chọn phong cách sống thích hợp với việc sử dụng một cách hợp lý và khôn ngoan các nguồn tài nguyên thiên nhiên để họ có thể tham gia có hiệu quả vào việc phòng ngừa và giải quyết các vấn đề MT cụ thể nơi họ ở và làm việc

Phần I

Chủ tr ơng của Đảng và

nhà n ớc về GDBVMT

• 1 Hội nghị Quốc tế về GDBVMT của Liên Hợp Quốc tổ

chức tại Tbilisi năm 1977, xác định GDBVMT có mục

đích: "Làm cho các cá nhân và các cộng đồng hiểu đ

ợc bản chất phức tạp của MT tự nhiên và MT nhân tạo

là kết quả t ơng tác của nhiều nhân tố sinh học, lý học, xã hội, kinh tế và văn hoá; đem lại cho họ kiến thức, nhận thức về giá trị, thái độ và kỹ năng thực hành để

họ tham gia một cách có trách nhiệm và hiệu quả

trong phòng ngừa và giải quyết các vấn đề MT và

quản lý chất l ợng MT"

đểưtựưgiácưthựcưhiệnưBVMT ” với mục tiêu: “Giáo dục HS,

2.4 Ngày 02 tháng 12 năm 2003, Thủ t ớng

Chính phủ ra quyết định 256/2003/QĐ-TTg phê duyệt Chiến l ợc BVMT quốc gia đến năm

2010 và định h ớng đến năm 2020

Xác định BVMT là bộ phận cấu thành không thể tách rời của chiến l ợc kinh tế - xã hội, là cơ sở

quan trọng đảm bảo phát triển bền vững đất n ớc Chiến l ợc đã đ a ra 8 giải pháp trong đó giải pháp

đầu tiên là Tuyênưtruyền,ưgiáoưdụcưnângưcaoưýư“

thứcưvàưtráchưnhiệmưBVMT ” với mục tiêu: “Giáo dục HS,

2.2 Ngày 15 tháng 11 năm 2004 Bộ Chính trị đã ra Nghị

quyết 41/NQ/TƯ về Bảoưvệưmôiưtrườngưtrongưthờiưkìưđẩyư“

mạnhưcôngưnghiệpưhoá,ưhiệnưđạiưhoáưđấtưnước ” với mục tiêu: “Giáo dục HS,

Nghị quyết coi tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức là giải pháp số 1 trong 7 giải pháp BVMT của n ớc ta và chủ tr

ơng: “Đ a nội dung GDBVMT vào ch ơng trình, SGK của hệ thống giáo dục quốc dân, tăng dần thời l ợng và tiến tới hình thành môn học chính khoá đối với các cấp học phổ thông” với mục tiêu: “Giáo dục HS, (trích nghị quyết 41/NQ/TƯ).

2.1 Luật Bảo vệ môi tr ờng năm 2005 đ ợc Quốc hội n ớc

CHXHCNVN khóa XI thông qua ngày 29/11/2005, đ ợc chủ tịch n ớc kí lệnh số 29/2005/L/CTN ban hành ngày 12 tháng

12 năm 2005 về công bố Luật và có hiệu lực từ ngày

1/7/2006 thay thế luật BVMT năm 1993 Luật quy định về GDBVMT và đào tạo nguồn nhân lực BVMT:

- Công dân Việt Nam đ ợc giáo dục tòan diện về môi tr ờng nhằm nâng cao hiểu biết và ý thức BVMT.

- Giáo dục về môi tr ờng là một nội dung của ch ơng trình

chính khóa của các cấp học phổ thông (trích điều 107).

2.5 Ngày 31/1/2005, Bộ tr ởng Bộ Giáo dục và

Đào tạo đã ra Chỉ thị

• “Về việc tăng c ờng công tác GDBVMT" Chỉ thị

đã xác định nhiệm vụ trọng tâm từ nay đến năm

2010 cho giáo dục phổ thông là trang bị cho học sinh kiến thức, kĩ năng về môi tr ờng và BVMT

bằng hình thức phù hợp trong các môn học và

thông qua các hoạt động ngoại khóa, ngoài giờ

lên lớp, xây dựng mô hình nhà tr ờng

xanh-sạch-đẹp phù hợp với các vùng, miền"…

Sơ đồ cơ sở lí luận về GDBVMT

tế bền vững

2004 NQBộ CTrị BVMT trong thời

kì CN hoá, hiện đaị

hoá

2005 Luật BVMT,

GDMT là nội dung chính khoá của các cấp học PT

2005 chỉ thị Bộ Trưởng GD GDMT thông qua

ngoại khoá, NGLL, xây dựng nhà trường

xanh-phÇn iI

Gi¸o dôc b¶o vÖ m«i tr êng trong tr

êng trung häc PT

• §/C hiÓu thÕ nµo lµ m«i tr êng?

• Cã mÊy lo¹i m«i tr êng?

• Sù kh¸c nhau c¬ b¶n cña c¸c lo¹i m«i tr êng?

• Chøc n¨ng cña m«I tr êng?

I Môi tr ờng

1 Môi tr ờng (MT) đ ợc hiểu theo nhiều nghĩa

khác nhau Con ng ời sống trên Trái Đất nên môi tr ờng sống của loài ng ời chính là không gian bao quanh Trái Đất, có quan hệ trực tiếp

đến sự tồn tại và phát triển của xã hội loài ng

ời Môi tr ờng đó bao gồm các yếu tố tự nhiên

và vật chất nhân tạo bao quanh con ng ời, có

ảnh h ởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại,

phát triển của con ng ời và sinh vật (Điều 3,

Luật BVMT của Việt Nam, 2005)

Môi tr ờng sống của con ng ời đ ợc

hình thành từ

ba bộ phận cơ bản:

- MT tự nhiên bao gồm các thành phần của tự

nhiên tồn tại ngoài ý muốn của con ng ời Đó là

địa hình, địa chất, đất trồng, không khí, n ớc, sinh vật và nguồn nhiệt từ ánh sáng Mặt Trời Nó cung cấp cho con ng ời các nguồn tài nguyên năng l ợng, nguyên liệu phục vụ cho sản xuất và đời sống

- MT xã hội :

Là tổng thể các mối quan hệ giữa con ng ời với con ng ời trong sản xuất, trong phân phối và

trong giao tiếp Đó là các luật lệ, thể chế, quy

định, h ớng hoạt động của con ng ời theo một

khuôn khổ nhất định, tạo thuận lợi cho sự phát triển, làm cho cuộc sống của con ng ời khác với thế giới sinh vật khác

- Môi tr ờng nhân tạo:

bao gồm các đối t ợng lao động do con ng ời sản xuất ra và chịu sự chi phối của con ng ời (nhà ở, nhà máy, thành phố, )

Sự khác nhau căn bản của môi tr ờng tự nhiên

và môi tr ờng nhân tạo :

+ Môi tr ờng tự nhiên xuất hiện trên Trái Đất không phụ thuộc vào con ng ời

+ Môi tr ờng nhân tạo là kết quả của lao động của con

ng ời, nó tồn tại hoàn toàn phụ thuộc vào con ng ời

2 Chức năng và vai trò của môi tr ờng đối với

sự phát triển của loài ng ời

Không gian sống của

con ng ời và các sinh vật

Nơi chứa đựng các nguồn

2 Khái quát chức năng và vai trò của môi tr ờng tự nhiên đối với sự phát triển của loài

ng ời

2.1 Thạch quyển và thổ nh ỡng quyển

• Thạch quyển là lớp vỏ cứng của Trái đất

với độ dày dao động từ 60-70km trên phần lục địa và 5-30km d ới đáy đại d ơng

• Thổ nh ỡng là lớp vật chất tơi xốp ở bề mặt

lục địa, đ ợc đặc tr ng bởi độ phì

Các thành phần chính của đất

2.2 Thuỷ quyển

• Khoảng 71% diện tích bề mặt Trái Đất (361

triệu km2) đ ợc bao phủ bởi mặt n ớc

• Sự gia tăng dân số nhanh cùng với quá trình

công nghiệp hoá, đô thị hoá, thâm canh nông nghiệp và các thói quen tiêu thụ n ớc quá mức

đang gây ra sự khủng hoảng n ớc trên phạm vi toàn cầu

• Ch ơng trình Môi tr ờng Liên Hợp Quốc đã

chọn chủ đề cho ngày Môi tr ờng Thế giới năm

2003 là "Nước-ư2ưtỷưngườiưđangưkhát"

2.4 Sinh quyÓn

3 Một số vấn đề bức xúc về môi tr ờng hiện nay

3.1 Những thách thức MT hiện nay trên Thế giới

- Khí hậu Toàn cầu biến đổi và tần xuất thiên tai gia tăng

- ¤ nhiÔm MT ®ang x¶y ra ë quy m« réng

- Sù gia t¨ng d©n sè ®ang g©y nªn sù mÊt c©n b»ng nghiªm träng gi÷a d©n sè vµ MT

- Sù suy gi¶m tÝnh ®a d¹ng sinh häc trªn Tr¸i

§Êt

Nguån: State of the World 2001

0 100 200 300 400 500 600 700

1950s 1960s 1970s 1980s 1990s

Tæn thÊt kinh tÕ (tû USD)

Sè l îng thiªn tai

- Sù suy gi¶m tÇng ¤z«n

- Tµi nguyªn bÞ suy tho¸i

Đồng chí cho biết vai trò của

Rừng?

Lµm s¹ch m«i tr êng kh«ng khÝ

Vai trß cña rõng

Vai trò của rừng

Phòng hộ, chắn gió, cố định cát ven biển, chống xói, chống mòn lũ lụt

Vai trò của rừng

Cung cấp lâm sản cho gia đình, công sở, nguyên

liệu sản xuất, công cụ sản xuất, xuất khẩu

Vai trß cña rõng

Nghiªn cøu khoa häc, sinh ho¹t v¨n ho¸…

C©u1 : vai trß cña rõng

Đồng chí cho biết những nguyên nhân làm cho rừng bị suy giảm?

Do chiÕn tranhNguyªn nh©n lµm cho rõng bÞ suy gi¶m

Do chÆt ph¸ rõng tr¸i phÐpNguyªn nh©n lµm cho rõng bÞ suy gi¶m

Chặt phá rừng ven biển thuộc Dự án 4304 gây xói mòn

đất.

(xã Bình Nam, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam)

Đốt nương vào ban đêm nên không

thể kiểm soát được lửa

Đốt cả sang rừng sản xuất

Cháy lan cả sang rừng tự nhiên

Nguyªn nh©n lµm cho rõng bÞ suy gi¶m

Do ch¸y rõng

Do ph¸ rõng lµm n ¬ng rÉyNguyªn nh©n lµm cho rõng bÞ suy gi¶m

Do phá rừng để làm đ

ờng, làm nhà…

Nguyên nhân làm cho rừng bị suy giảm

C©u 3: Nguyªn nh©n lµm cho rõng bÞ suy gi¶m

• Đồng chí cho biết Tác hại của

việc phá rừng?

Đất bị rửa trôi

Xói mòn đất do dòng chảy tạm thời

Sạt lở vào đất vườn thôn Ân Phú (sông Trà Khúc - Quảng Ngãi)

T¸c h¹i cña ph¸ rõng, ch¸y rõng

Lò lôt

H×nh ¶nh vÒ « nhiÔm m«i tr êng

S«ng Hång bÞ « nhiÔm

Cµng cÊm cµng vi ph¹m!

Tµu B¾c - Nam

Hàng tấn chất thải 'vô tư' xả toàn

tuyến Bắc - Nam

Toàn ngành đường sắt chỉ có khoảng 100 toa

xe lắp đặt thiết bị vệ sinh tự hoại, còn 1.000 toa vẫn thải trực tiếp phân tươi xuống đường Hàng tấn chất thải mỗi ngày trên tuyến Bắc - Nam đang là nghi phạm hàng đầu của ca nhiễm khuẩn tả đầu tiên ởTPHCM

Khi qu¸n hµng c¹nh c«ng viªn!

• Rừng, đất rừng và đồng cỏ hiện vẫn đang bị suy

thoái hoặc bị triệt phá mạnh mẽ, đất bị biến thành

sa mạc

• Theo tổ chức FAO : hơn 100 n ớc trên Thế giới

đang chuyển chậm sang dạng hoang mạc, đe doạ cuộc sống của khoảng 900 triệu ng ời

• Sự phá huỷ rừng vẫn đang diễn ra với mức độ cao,

diện tích rừng trên Thế giới khoảng 40 triệu km2, song đến nay đã bị mất đi một nửa

• Sự suy giảm n ớc ngọt ngày càng lan rộng hơn và

gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng

- ¤ nhiÔm MT ®ang x¶y ra ë quy m« réng

- Sù gia t¨ng d©n sè ®ang g©y nªn sù mÊt c©n b»ng nghiªm träng gi÷a d©n sè vµ MT

- Sù suy gi¶m tÝnh ®a d¹ng sinh häc trªn Tr¸i

§Êt

Các thành phần chính của đất

4.2 Hiện trạng môi tr ờng ở Việt Nam

* Suy thoái môi tr ờng đất:

Sử dụng đất trên đầu ng ời (ha/ng ời)

Năm 1940 1960 1970 1992 2000

Bình quân đầu ng ời (ha) 0,2 0,16 0,13 0,11 0,10

Diện tích đất canh tác trên đầu ng ời ở Việt Nam

33,8 0,31

32,1 0,19

30,0 0,14

27,8 0,12

28,2 0,12

35,8 0,14

37,0 0,15

c Suy gi¶m ®a d¹ng sinh häc

- Nguyên nhân chính là do n ớc thải công nghiệp, n

ớc thải đô thị ch a đ ợc xử lí đã xả trực tiếp vào

nguồn n ớc mặt Việc sử dụng hoá chất trong

công, nông nghiệp cũng đang làm cho nguồn n

ớc ngầm bị ô nhiễm mạnh

S«ng Hång bÞ « nhiÔm

L­ îng­chÊt­th¶i thu­gom

• Điều kiện vệ sinh môi tr ờng, vệ sinh an toàn

thực phẩm, cung cấp n ớc sạch ở đô thị và

nông thôn còn thấp:

- Nhiều vụ ngộ độc thực phẩm xẩy ra, vấn đề

vệ sinh an toàn thực phẩm đang cần đ ợc

quan tâm.

- Mới có 60-70% dân c đô thị, d ới 40% dân ở nông thôn đ ợc cấp n ớc sạch Chỉ có 28-30%

hộ gia đình ở nông thôn có hố xí hợp vệ sinh.

R¸c th¶i trªn s«ng

Hè xÝ trªn ao

II Giáo dục bảo vệ môi tr ờng

1 Khái niệm chung

GDBVMT là một quá trình thông qua các hoạt

động giáo dục chính quy và không chính quy nhằm giúp cho con ng ời có đ ợc sự hiểu biết, kĩ năng và giá trị, tạo điều kiện cho họ tham gia vào phát triển một xã hội bền vững về sinh

thái

III Đ a giáo dục bảo vệ môi tr ờng vào tr ờng Trung

- Ph ơng pháp tiếp cận cơ bản của GDMT là: Giáoưdụcư

vềưMT,ưtrongưMTưvàưvìưMT,ưđặc biệt là giáo dục vì

MT, coi đó là th ớc đo cơ bản hiệu quả của GDBVMT

2 Nguyên tắc giáo dục bảo vệ môi tr ờng trong nhà tr ờng

-ưĐảmưbảoưmụcưtiêuưGDBVMTưphảiưphùưhợpưvớiưmụcưtiêuưđàoưtạoư củaưcấp,ưbậcưhọc,ưgópưphầnưthựcưhiệnưmụcưtiêuưđàoưtạoưcủaưư

giáoưdụcưnóiưchung.ư

-ưPhảiưhướngưviệcưGDBVMTưtớiưviệcưcungưcấpưchoưHSưnhữngưkiếnư thứcưvềưMTưvàưkĩưnăngưBVMTưphùưhợpưvớiưtâm,ưsinhưlíưtừngưlứaư tuổi.ư

-ưưNộiưdungưGDBVMTưphảiưchúưtrọngưcácưvấnưđềưthựcưhành

-ưPhươngưphápưGDBVMTưnhằmưtạoưđiềuưkiệnưchoưngườiưhọcưchủư

độngưthamưgiaưvàoưquáưtrìnhưhọcưtập,ưtạoưcơưhộiưchoưHSưphátư hiệnưcácưvấnưđềưMTưvàưtìmưhướngưgiảiưquyếtưvấnưđềưdướiưsựưtổư

chứcưvàưhướngưdẫnưcủaưGV.

-ưưTậnưdụngưcácưcơưhộiưđểưGDBVMTưnhưngưphảiưđảmưbảoưkiếnưthứcư cơưbảnưcủaưmônưhọc,ưtínhưlogicưcủaưnộiưdungưvàưkhôngưlàmưquáư tảiưlượngưkiếnưthứcưvàưtăngưthờiưgianưcủaưbàiưhọc.ưQuanưtriệtư

quanưđiểmưkhaiưthácưcácưđiềuưkiệnưcóưsẵnưtrongưchươngưtrình,ư sáchưgiáoưkhoaưcácưmônưhọc,ưcácưhoạtưđộngưcủaưtrườngưTHCSưđểư triểnưkhaiưGDBVMTưchoưhọcưsinh.

3 Mục tiêu giáo dục bảo vệ môi tr ờng trong nhà tr

thựcưhànhưđểưhọưthamưgiaưmộtưcáchưcóưtráchưnhiệmưvàư hiệuưquảưtrongưphòngưngừaưvàưgiảiưquyếtưcácưvấnưđềư MTưvàưquảnưlýưchấtưlượngưMT"

• GDBVMT cho học sinh THPT cần đạt mục tiêu sau:

a) Kiến thức: HS có hiểu biết về:

- Khái niệm MT, hệ sinh thái; các thành phần MT và mối quan

hệ giữa chúng.

- Con ng ời – dân số – môi tr ờng: Biết đ ợc vai trò của môi tr ờng

đối với con ng ời và tác động của con ng ời đối với MT, việc

khai thác, sử dụng, tái tạo nguồn tài nguyên và phát triển bền vững, sự ô nhiễm và suy thoái MT (hiện trạng, nguyên nhân, hậu quả)

- Giải thích đ ợc những hiện t ợng bất th ờng của MT xảy ra trong

tự nhiên.

- Hiểu biết về luật pháp và các chủ tr ơng, chính sách của Đảng, Nhà n ớc về BVMT, về các biện pháp BVMT (MT địa ph ơng, quốc gia, khu vực, toàn cầu).

b) Kĩ năng Hành vi:–

- Có kĩ năng phát hiện vấn đề MT và ứng xử tích cực với các vấn đề MT nảy sinh

- Có hành động cụ thể BVMT

- Tuyên truyền, vận động BVMT trong gia đình, nhà tr ờng, xã hội

+ưQuanưtâmưthườngưxuyênưđếnưMTưsốngưcủaưcáưnhân,ưgiaư

đình,ưcộngưđồng

+ưBảoưvệưđaưdạngưsinhưhọc,ưbảoưvệưrừng,ưbảoưvệưđấtưđai,ư bảoưvệưnguồnưnước,ưkhôngưkhí

+ưGiữưgìnưvệưsinh,ưanưtoànưthựcưphẩm,ưanưtoànưlaoưđộng +ưủngưhộ,ưchủưđộngưthamưgiaưcácưhoạtưđộngưBVMT,ưphêư

4 Nội dung giáo dục bảo vệ môi tr ờng trong tr ờng THPT

Chủ đề 1: Môi tr ờng sống của chúng ta

- Khái niệm môi tr ờng

- Môi tr ờng tự nhiên

- Môi tr ờng nhân tạo

- Tài nguyên thiên nhiên

- Các hệ sinh thái

Chủ đề 2: Quan hệ giữa con ng ời và môi tr ờng

- Con ng ời là một thành phần của môi tr ờng

- Vai trò của môi tr ờng đối với con ng ời và tác

động của con ng ời đối với môi tr ờng

- Mối quan hệ giữa dân số và môi tr ờng Công nghiệp, đô thị hóa và vấn đề môi tr ờng

Chủ đề 3: Sự ô nhiễm và suy thoái môi tr ờng

- Ô nhiễm môi tr ờng: Ô nhiễm n ớc, biển, ô nhiễm không khí,

ô nhiễm đất, ô nhiễm tiếng ồn

- Chất thải

- Suy thoái rừng

- Suy thoái đất

- Suy giảm đa dạng sinh học

Nguyên tắc tích hợp GDBVMT

trong môn Địa lí

Đồng chí hiểu như thế nào về việc tích hợp GDBVMT trong môn

Địa lí?

• Tích hợp ( Lồng ghép) GDBVMT trong

môn Địa lí Không nên hiểu là phép cộng

hay phép nhân kiến thức của GDBVMT

vào môn Địa lí , mà nên hiểu nó là một

hướng hội nhập vào chương trình

GDBVMT là cách tiếp cận xuyên bộ môn

• Lợi thế của môn Địa lý: Có chương, bài

hoặc bộ phận của bài chứa đựng kiến

thức về môi trường rất dễ tích hợp Vì vậy khi soạn bài GV phải nghiên cứu kỹ để lựa chọn tích hợp toàn phần hay bộ phận

hoặc chỉ ở mức độ liên hệ

Nguyên tắc tích hợp:

• 1 Không được gò ép

• 2 Tận dụng cơ hội để GDBVMT nhưng đảm bảo kiến thức của môn học, tính logic của nội dung, không làm quá tải kiến thức và tăng thời gian của bài học.

• 3 Cách tiếp cận cơ bản của GDBVMT là: GD về MT, trong môi

trường, vì môi trường coi đó là thước đo cơ bản hiệu quả của GDBVMT.

• 4.Chú ý khai thác tình hình thực tế môi trường của địa

phương.Chú trọng thực hành, hình thành kĩ năng, phương

pháp hành động cụ thể để H/S tham gia có hiệu quả vào các hoạt động BVMT của địa phương, đất nước.

• 5.GDBVMT là lĩnh vực GD liên ngành, tích hợp vào các môn

học và các hoạt động Mục tiêu của GDBVMT phải phù hợp với mục tiêu đào tạo của cấp học, góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo cấp học.