Việc hướng dẫn học sinh đọc hiểu thông qua phiếu bài tập trong tiết dạy tập đọc là một trong những hình thức dạy học theo hướng tích cực để người học tự thao tác chiếm lĩnh nội dung văn [r]
Trang 1Phần I: mở đầu I.Lí do chọn đề tài
Môn Tiếng Việt ở tiểu học là một môn học bao gồm nhiều phân môn, trong đó có phân môn Tập đọc.Tập đọc là một trong những phân môn có nhiệm vụ hình thành năng lực ngôn ngữ cho học sinh, đây là cơ sở của mỗi học sinh khi đến trường
Dạy học sinh học phân môn Tập đọc là hoạt động hướng cho người học các tiếp nhận thông tin, thông báo thông tin và mở rộng khả năng giao tiếp của bản thân Người không biết đọc chỉ có khả năng tiếp nhận thông tin chủ yếu bằng nghe, thông báo thông tin chủ yếu bằng nói Đối với phân môn Tập đọc, kĩ năng đọc là một trong bốn kĩ năng chính cần đạt được của học sinh tiểu học Với môn Tiếng Việt, kĩ năng này vừa thể hiện vốn hiểu biết ngôn ngữ, vừa thể hiện trình độ ngôn ngữ của học sinh Cho nên, từ trước đến nay kĩ năng đọc được xem là một tiêu chuẩn đánh giá chất lượng học tập của học sinh tiểu học
Tập đọc là phân môn thực hành, là phân môn công cụ để học tập Nhiệm vụ quan trọng nhất là hình thành kỹ năng cho học sinh: Đọc đúng, đọc nhanh, đọc hiểu và
đọc diễn cảm Dạy các bài tập đọc theo hướng tích cực hoá các hoạt động học tập của học sinh nhằm đạt đến yêu cầu giúp học sinh phát huy hết khả năng tự học, tự tìm hiểu của mình, rèn luyện kỹ năng tư duy, diễn đạt phù hợp với trình độ phát triển của học sinh và đặc điểm của từng địa phương
Với mục tiêu giáo dục tiểu học hiện nay là: "Hình thành cho học sinh những cơ
sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về tình cảm, trí tuệ, thể chất năng lực thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản để học tiếp các bậc học trên hoặc để đi vào cuộc sống lao động" Vì vậy cùng với việc thay đổi nội dung, chương trình sách giáo khoa thì việc thay đổi phương pháp, hình thức dạy học cũng cần phải được quan tâm
để phù hợp với nội dung chương trình và trình độ nhận thức của học sinh
Đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học hiện nay là phát hiện, lựa chọn và sử dụng phương pháp cụ thể phù hợp với quan điểm dạy học "lấy học sinh làm nhân vật trung tâm" và phù hợp với nội dung giáo dục Như vậy phương pháp, hình thức dạy học là một trong những yếu tố quan trọng trong quá trình dạy học nhằm phát
Trang 2phát huy tính tích cực của học sinh.
Trong những năm vừa qua tôi được phân công công tác tại trường Tiểu học Thiệu Toán, tôi đã luôn trăn trở nghiên cứu và mạnh dạn cải tiến các phương pháp dạy học Đặc biệt trong năm học này tôi được phân công chủ nhiệm lớp 4A tôi đã đi sâu vào nghiên cứu đề tài “Dạy các bài tập đọc lớp 4 theo hướng tích cực hóa các hoạt động học tập của học sinh ” Với việc áp dụng đề tài này, bước đầu tôi đã
thu được kết quả tương đối khả quan.Tuy nhiên đây cũng chỉ là một biện pháp nhỏ nhằm nâng cao chất lượng học các bài tập đọc cho học sinh lớp 4 Tôi rất mong nhận được sự góp ý của đồng nghiệp để kinh nghiệm của tôi được hoàn chỉnh hơn
II Mục đích của đề tàI:
1/ Nghiên cứu đầy đủ nội dung và phương pháp học“Dạy các bài tập đọc lớp 4 theo hướng tích cực hóa các hoạt động học tâp của học sinh”.
2/ Góp phần tìm ra biện pháp nhằm nâng cao chất lượng môn tập đọc, đặc biệt là vấn đề “Dạy các bài tập đọc lớp 4 theo hướng tích cực hóa các hoạt động học tập của học sinh”.
III Nhiệm vụ nghiên cứu:
Chỉ ra những cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hướng dẫn học sinh lớp 4 học các bài tập đọc tập thông qua việc thực nghiệm của bản thân nhằm giúp cho việc dạy và học môn Tập đọc có hiệu quả cao hơn
Mặt khác cũng tìm ra những nguyên nhân, giải pháp, ý kiến nhằm khắc phục khó khăn, nâng cao chất lượng dạy và học phân môn tập đọc
Thực nghiệm dạy kiểu bài tập đọc theo hướng tích cực hoá các hoạt động của học sinh bằng phiếu bài tập
Tổng kết đánh giá, rút ra bài học kinh nghiệm và nêu ý kiến đề xuất của bản thân
IV Đối tượng, phạm vi nghiên cứu:
1/ Đối tượng nghiên cứu:
Đó là phương pháp dạy học phân môn tập đọc theo hướng lấy học sinh làm trung tâm
Trang 32/ Phạm vi nghiên cứu:
Do thời gian có hạn nên đề tài này tôi chỉ nghiên cứu vấn đề “Dạy các bài tập
đọc lớp 4 theo hướng tích cực hóa các hoạt động học tập của học sinh” tại
trường tiểu học Thiệu Toán huyện Thiệu Hoá
V Các phương pháp nghiên cứu chính:
1/ Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết:
Đọc sách báo, tạp chí, tài liệu có liên quan; tham khảo các phương pháp giảng dạy phân môn tập đọc
2/ Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
Điều tra, quan sát, phỏng vấn, trao đổi, thực nghiệm, tổng kết kinh nghiệm
VI Thời gian nghiên cứu
Để tiến hành nghiên cứu và hoàn thiện đề tài, tôi đã tiến hành thực hiện trong thời gian như sau:
-Từ 10/ 9 đến 31/ 10, nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến dạy môn tập đọc ở Tiểu học nói chung và phân môn tập đọc ở lớp 4 nói riêng
-Từ 1/11 đến 29 / 2, áp dụng các biện pháp vào việc nghiên cứu đề tài và viết bản thảo
-Từ 1/3 đến 31/ 3, hoàn thành đề tài
Trang 4Phần II: nội dung Chương 1: Cơ sở lý luận 1.Cơ sở lí luận
Môn Tiếng Việt ở trường tiểu học có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt động ngôn ngữ cho học sinh Năng lực hoạt động ngôn ngữ được thể hiện trong bốn dạng hoạt động, tương ứng với bốn kỹ năng: Nghe - Nói - Đọc - Viết Đọc là dạng hoạt
động ngôn ngữ, là quá trình chuyển dạng thức chữ viết sang lời nói có âm thanh và thông hiểu nó (ứng với đọc thành tiếng), là quá trình chuyển trực tiếp từ hình thức chữ viết thành các đơn vị nghĩa không có âm thanh (ứng với đọc thầm) để người
đọc, người nghe hiểu được những điều mà tác giả thể hiện qua chữ viết
Đọc không chỉ là sự đánh vần lên tiếng theo đúng các ký hiệu chữ viết mà đọc còn là một quá trình nhận thức để có khả năng thông hiểu những gì mà văn bản thể hiện Trên thực tế, nhiều khi người người ta không hiểu khái niệm "Đọc" một cách
đầy đủ Nhiều chỗ người ta chỉ nói đến đọc như nói đến việc sử dụng bộ mã chữ
âm, còn việc chuyển từ âm sang nghĩa không được chú ý đúng mức Do đó, việc dạy tập đọc còn mang tính chủ quan, cảm tính, điều này gây nên những khó khăn nhất định trong việc xác lập nội dung và phương pháp dạy học
Dạy các bài tập đọc lớp 4 theo hướng tích cực hóa các hoạt động học tập của học sinh là hình thức dạy học thống nhất với mục tiêu của môn học Tiếng Việt
Việc đổi mới phương pháp dạy học là việc lấy người học làm trung tâm Người học không chỉ nghe thầy giảng và truyền đạt kiến thức mà người học được tích cực hoá các hoạt động học tập bằng chính hoạt động của mình, tự giải quyết tình huống, tự khám phá cái chưa biết và từ đó tự mình tìm ra kiến thức
2.Cơ sở của việc xác định nội dung dạy học
Đó là các tri thức khoa học về tự nhiên, xã hội, con người; các kĩ năng cần đạt
được để có tác động vào đối tượng trong tự nhiên và xã hội nhằm tạo cho người học năng lực cải tạo thế giới để mang lại lợi ích cho bản thân và cho cộng đồng Như vậy cơ sở của nội dung dạy tập đọc là dạy cho các em biết cách tiếp cận với các kiểu văn bản thường gặp trong đời sống
Trang 5để lĩnh hội được nội dung văn bản đồng thời củng cố hệ thống các tri thức về ngữ
âm, từ vựng, ngữ nghĩa… cho học sinh
3.Cơ sở để xác định phương pháp dạy các bài tập đọc lớp 4 theo hướng tích cực hoá các hoạt động học tập của học sinh
Dựa trên “quan điểm dạy học theo hướng tích cực hoác các hoạt động học tập của học sinh”, quan điểm này có nhiều điểm nổi bật so với quan điểm dạy học truyền thống trước đây đó là:
-Phát triển tư duy độc lập sáng tạo, khả năng suy ngẫm, óc phê phán và tính độc
đáo của học sinh
-Học sinh có khả năng vận dụng những hiểu biết, kinh nghiệm của bản thân vào quá trình học tập một cách tích cực
-Tôn trọng, thừa nhận những ý kiến, cá tính của học sinh trong quá trình học tập -Phát triển những kĩ năng, kĩ xảo của hoạt động học tập và nhận thức cho học sinh
Việc hướng dẫn học sinh đọc hiểu thông qua phiếu bài tập trong tiết dạy tập đọc
là một trong những hình thức dạy học theo hướng tích cực để người học tự thao tác chiếm lĩnh nội dung văn bản một cách tích cực, đồng thời phát huy được tính
độc lập sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập
ở trên là một số vấn đề cơ bản về mặt lí luận, tuy nhiên để thực hiện được một cách thành công giờ tập đọc cho học sinh tiểu học nói chung và cho học sinh lớp 4 nói riêng chúng ta cần nhìn lại thực trạng của việc dạy học phân môn tập đọc ở tiểu học hiện nay như thế nào?
chương II: Cơ sở thực tiễn có liên quan đến đề tàI
1.Thực trạng của vấn đề dạy học phân môn Tập đọc ở tiểu học hiện nay
Để đáp ứng yêu cầu của xã hội hiện nay nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, đòi
hỏi mỗi giáo viên phải không ngừng tìm tòi, học hỏi trao đổi kinh nghiệm để cải tiến, đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao hiệu quả trong quá trình giảng dạy
Trang 6Qua việc dự giờ thao giảng ở trường tiểu học Thiệu Toán tôi nhận thấy nhiều giáo viên rất tích cực và có nhiều cố gắng trong việc thực hiện các chuyên đề đổi mới phương pháp dạy học Tuy nhiên, trên thực tế nhiều giáo viên còn lúng túng khi áp dụng các phương pháp đó vào quá trình dạy học và hầu như họ dựa phần lớn vào hướng dẫn của sách giáo viên và thực hiện nó một cách trung thành, máy móc mà thiếu sự quan tâm đến sự tiếp thu bài của học sinh nên hiệu quả đạt được trong các tiết dạy còn thấp
2.Nguyên nhân của thực trạng
Từ thực trạng của việc dạy học phân môn tập đọc như trên, tôi nhận thấy nguyên
nhân dẫn đến thực trạng đó là:
-Do một số giáo viên chưa nghiên cứu bài dạy chu đáo trước khi đến lớp
- Một số giáo viên xem nhẹ khâu chuẩn bị đồ dùng dạy học cho các tiết dạy
-Giáo viên ngại thay đổi các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học nên họ thường sử dụng các phương pháp, hình thức dạy học cũ đã thành đường mòn mà lâu nay thường hay sử dụng để áp dụng vào trong các tiết dạy
-Giáo viên chưa chú ý đến việc coi học sinh là nhân vật trung tâm của quá trình dạy học
- Phụ huynh chưa quan tâm đúng mức đến học tập của con em mình, một số học sinh không thực sự tích cực tự giác trong học tập
Trong năm học này, tôi được nhà trường phân công giảng dạy lớp 4A Ngay từ
đầu năm, tôi đã tiến hành điều tra khảo sát chất luợng môn tập đọc của học sinh trong lớp mình phụ trách Kết quả đạt được như sau:
Tổng số 25 học sinh
Trang 7Trước thực tế dạy học đó, để đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực nhằm đem lại hiệu quả cao trong tiết dạy tập đọc tôi đã tiến hành thực hiện các giải pháp sau:
Chương ii: các Biện pháp thực hiện dạy các bài tập đọc lớp 4 theo hướng tích cực hoá các hoạt động học tập của học sinh
Dạy tập đọc cho học sinh lớp 4 theo hướng tích cực hoá các hoạt động học tập của học sinh nhằm mục đích nâng cao chất lượng học tập cho học sinh bậc tiểu học nói chung và học sinh lớp 4 nói riêng xuất phát từ thực tiễn của quá trình dạy học nhằm mặt hạn chế mặt tiêu cực và phát huy mặt tích cực của các cách dạy học trước
đây và hiện nay Để thực hiện được điều này, giáo viên cần thực hiện những giải pháp sau:
Biện pháp 1 :Nắm vững mục tiêu của môn Tiếng Việt ở tiểu học.
Dạy phân môn Tập đọc giáo viên phải nắm được mục tiêu chung của môn Tiếng Việt ở Tiểu học đó là:
-Hình thành các kĩ năng giao tiếp cơ bản (nghe, nói, đọc, viết) và những hiểu biết về ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp…
-Năng lực tư duy (độc lập, sáng tạo, phê phán)
-Năng lực dùng tiếng mẹ đẻ để học tập các môn học khác trong chương trình một cách có hiệu quả
-Hiểu biết những giá trị chuẩn mực, phong tục tập quán có liên quan đến việc sử dụng tiếng Việt và khả năng vận dụng những hiểu biết vào học tập và đời sống Những yếu tố trên là những căn cứ để xác định cho mục tiêu của việc dạy các bài tập đọc lớp 4 theo hướng tích cực hoá các hoạt động học tập của học sinh Vì vậy mục tiêu của việc tích cực hóa các hoạt động của học sinh trong dạy tập đọc cho học sinh lớp 4 nhằm:
-Dạy học sinh các cách hoạt động để lĩnh hội một số văn bản phổ biến thường gặp trong cuộc sống hàng ngày để làm giàu thêm kiến thức cho bản thân
-Thông qua việc lĩnh hội văn bản, tập cho học sinh từng bước hình thành các thao tác tư duy, từ đó cùng với các môn học khác góp phần hình thành năng lực giải
Trang 8quyết vấn đề ở học sinh.
-Cung cấp cho học sinh một công cụ , công cụ đọc hiểu và cách sử dụng công cụ này để các em học tập có hiệu quả ở những môn học khác
Biện pháp 2: Chuẩn bị tốt bài dạy
-Trước khi tiến hành giảng dạy, giáo viên phải có sự chuẩn bị bài chu đáo Đây là một trong những bước quan trọng để tiết học tiến hành theo hướng tích cực hoá các hoạt động học tập của học sinh được thành công
-Công việc chuẩn bị của giáo viên bao gồm:
+Nhắc học sinh đọc trước bài ở nhà Đây là bước đệm (bước chuẩn bị) của học sinh giúp cho việc đọc bài ở trên lớp được lưu loát hơn nhằm tiết kiệm được thời gian của tiết học trên lớp
+Chuẩn bị đồ dùng học tập (Phiếu bài tập) Đây là công việc không thể thiếu đối với tiết dạy tập đọc được tiến hành theo hướng tích cực hoá các hoạt động của học sinh Phiếu học tập được coi là tài liệu, là đồ dùng học tập và là một trong những căn cứ để đánh giá mức độ tiếp thu bài của học sinh
+Dự kiến các từ ngữ mà học sinh cho là khó hiểu Mỗi tiết dạy giáo viên phải dự kiến được nhiều tình huống về từ ngữ để giảng nghĩa cho học sinh bởi thực tế trong quá trình dạy học, nhiều học sinh đã hỏi những từ ngữ tưởng chừng rất quen thuộc, gần gũi Có dự kiến được những tình huống này khi lên lớp giáo viên mới cảm thấy tự tin để thực hiện thành công tiết dạy
+Chuẩn bị hệ thống câu hỏi cho học sinh Hệ thống câu hỏi cần phải ngắn gọn,
dễ hiểu, phù hợp với đối tượng học sinh trong lớp, lấy các câu hỏi trong sách giáo khoa, sách giáo viên làm chuẩn nhưng không nhất thiết phải giống hoàn toàn Giáo viên cũng có thể chia nhỏ các câu hỏi để học sinh trả lời được dễ dàng hơn
+Dự kiến các hình thức tổ chức dạy học sẽ tiến hành trong tiết dạy Đây là cách thức tổ chức các hoạt động học tập cho học sinh Tuỳ thuộc vào từng bài mà giáo viên tiến hành hướng dẫn cho học sinh học theo các hình thức học khác nhau (học theo lớp, nhóm, cặp đôi hoặc cá nhân) Sự phối hợp các hình thức tổ chức dạy học khác nhau tạo nên sự mềm dẻo, linh hoạt và sinh động trong quá trình dạy học và
Trang 9quan trọng hơn nó tạo điều kiện cho giáo viên có thể cá thể hoá việc dạy học, tạo cơ hội cho mọi học sinh đều được tham gia vào hoạt động học tập, tạo cho học sinh cách làm việc tập thể theo nhóm, cách phối hợp với bạn bè trong công việc, cách chủ động tự tin trình bày ý kiến các nhân Đối với dạy môn Tiến Việt, phối hợp các hình thức tổ chức lớp học nói trên tạo nên môi trường thuận lợi cho việc giao tiếp cho việc rèn luyện 4 kĩ năng sử dụng tiếng Việt
Biện pháp 3: Thường xuyên theo dõi đánh giá kết quả học tập của học sinh
Đánh giá kết quả học tập của học sinh là một khâu quan trọng trong quá trình
dạy học không chỉ đối với phân môn tập đọc của môn tiếng Việt mà nó còn quan trọng đối với tất cả các môn học khác.Dựa vào kết quả đánh giá sau mỗi bài học, mỗi phần, mỗi chủ điểm mà giáo viên mới có thể điều chỉnh các hình thức dạy học sao cho phù hợp với từng đối tượng học sinh Với việc dạy các bài tập đọc theo hướng tích cực hoá các hoạt động của học sinh, giáo viên có điều kiện để theo dõi nhận xét khả năng tiếp thu và kết quả học tập của học sinh một cách chính xác và thường xuyên dựa vào phiếu bài tập mà các em được làm trong mỗi bài học
Việc đánh giá kết quả học tập của các em sau mỗi bài học cũng là một trong những biện pháp giúp cho học sinh cảm thấy hào hứng , tính cực khi tham gia vào tiết học ở mỗi tiết học, giáo viên cần biết hướng dẫn học sinh tham gia nhận xét kết quả của bạn, tự đánh giá kết quả của bản thân trong quá trình luyện tập Giáo viên chỉ tóm tắt nhận xét chung (cần khen nhiều, biểu dương những em làm tốt).Tuy nhiên, trong khi hướng dẫn học sinh học bài nếu có em đang còn gặp lúng túng thì giáo viên có thể nhắc nhở một cách nhẹ nhàng, động viên để các em tiếp tục tiết học Tránh trường hợp vì các em đọc sai, trả lời sai mà giáo viên ngắt câu trả lời hay mạch văn của các em một cách thô bạo
Biện Pháp 4: Thường xuyên trao đổi chuyên môn, dự giờ của đồng nghiệp.
Việc trao đổi chuyên môn nghiệp vụ, tham gia dự giờ là việc làm không thể thiếu đối với mỗi giáo viên Trong những năm gần đây, ngoài việc dự giờ của các giáo viên trong trường, mỗi giáo viên còn được tham gia dự giờ của các đồng nghiệp trong cụm Đây là điều kiện để học hỏi những ý kiến, những kinh nghiệm hay của
Trang 10các giáo viên trong trường, trong cụm và đây cũng là giải pháp để giáo viên tích luỹ kinh nghiệm cho bản thân, đặc biệt là cách thức tổ chức phối hợp các hình thức dạy học trong một tiết sao cho phù hợp với từng phân môn, từng bài dạy
ở trên là các giải pháp để thực hiện tốt giờ dạy tập đọc lớp 4 theo hướng tích cực hoá các hoạt động học tập của học sinh Sau đây là các bước tiến hành thực hiện bài dạy
*Kiểm tra bài cũ.
*Giới thiệu bài mới.
* Đọcvà giải nghĩa từ.
- Gọi học sinh khá đọc, cả lớp đọc thầm văn bản nhằm giúp học sinh chọn từ trung tâm của văn bản tức là học sinh tự tìm được những từ khó đọc và từ khó hiểu (từ cần giải nghĩa) của văn bản
Với cách thức làm việc trên lớp này, giúp toàn bộ học sinh phải tham gia học tập
* Luyện đọc kết hợp với tìm hiểu nội dung của bài
Tất cả các bài tập đọc trong chương trình Tiếng Việt của bậc tiểu học đều là
những văn bản được chọn lọc phù hợp với độ tuổi của các em, các bài tập đọc thuộc thể loại miêu tả, kể chuyện hay tường thuật, mỗi bài có một nội dung nói về một chủ đề cụ thể Trong quá trình dạy tập đọc yêu cầu học sinh phải nắm được nội dung của từng bài, để học sinh hiểu được nội dung đó thì việc phân đoạn hay nói cách khác là tìm dàn ý của bài là rất quan trọng mỗi đoạn của bài thường là một gợi ý nhỏ (tiểu chủ đề) của văn bản Nó góp phần làm sáng tỏ chủ đề bao trùm toàn
bộ văn bản.Vì vậy xác định bố cục văn bản trong môn tập đọc giúp cho học sinh
đọc tốt hơn và hiểu văn bản hơn
Việc luyện đọc kết hợp với tìm hiểu bài là một biện pháp giúp giáo viên tiết kiệm
được thời gian của tiết học
* Luyện đọc lại
Đây là bước giúp học sinh luyện đọc lại bài ( chủ yếu là luyện đọc diễn cảm)
để khắc sâu kiến thức, sự cảm nhận về nội dung bài học cho học sinh