Chuyên đề đổi mới PPDH môn tập làm văn và thực dạy một bài cụ thể tập làm văn lớp 5

Như vậy qua phân tích ở trên tôi thấy để học sinh hứng thú viết văn giáo viên không chỉ có vai trò dẫn dắt cho các em nắm được bố cục yêu cầu của từng dạng bài mà còn phải thường xuyên g[r]

PHÒNG GD&ĐT YÊN LẠC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

TRƯỜNG TH & THCS HỒNG PHƯƠNG Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Hồng Phương, ngày 22 tháng 3 năm 2019

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÂN MÔN TẬP LÀM VĂN-LỚP 5

Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC-THCS HỒNG PHƯƠNG

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Đổi mới phương pháp dạy học đang trở thành một phong trào rộng lớn, góp phần quan trọng vào việc hình thành cơ sở ban đầu về nhân cách của lớp người lao động mới Chủ động sáng tạo, có nhu cầu và phương pháp tự học để thích ứng với những đổi mới diễn ra thường xuyên trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Muốn vậy, ngành GD&ĐT phải thực hiện đổi mới toàn diện và đồng bộ Một trong những đổi mới cơ bản và quan trọng nhất là đổi mới PPDH, việc đưa các PPDH mới vào nhà trường trên cơ sở phát huy tính tích cực, cấp bách Song đảm bảo sự thành công của đổi mới PPDH ở tiểu học nên chọn những phương pháp có tính khả thi cao

Trong thực tế, vấn đề đổi mới PPDH được các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lí chỉ đạo cũng như giáo viên trực tiếp giảng dạy đặc biệt quan tâm Chúng ta có thể hiểu rằng đổi mới PPDH là con đường ngắn nhất để đạt được chất lượng và hiệu quả giảng dạy

Vì vậy, nhiệm vụ năm học đã đề ra là cần tập trung đổi mới công tác quản lí, chỉ đạo, cải tiến PPDH để nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo Song việc tiếp cận vấn

đề đổi mới PPDH đôi khi còn hạn chế mang nặng tính hình thức làm cho giờ học trở nên nặng nề và hạn chế việc phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh Tiểu học là bậc học đầu tiên, là bậc học nền tảng, là chỗ dựa vững chắc và chi phối hướng phát triển toàn bộ nhân cách con người Chính vì vậy giáo dục Tiểu học cần phải

có sự chuyển biến rõ rệt trước những nhu cầu đổi mới của ngành, toàn xã hội

Như chúng ta đã biết, Tập làm văn là phân môn khó trong môn Tiếng việt Nhưng

nó lại là phân môn chính của công việc đào tạo mũi nhọn, môn Tập làm văn góp phần quan trọng vào việc thực hiện mục tiêu chung của bậc Tiểu học về tất cả mọi mặt Đây là môn học không thể thiếu được của học sinh Tiểu học Môn tập làm văn là chìa khóa, là

phương tiện giao tiếp, nó là kinh nghiệm được đúc kết từ thực tiễn cuộc sống giúp các em khám phá ra những hiểu biết về tự nhiên và xã hội Giúp học sinh tự tìm tòi, khám phá nội dung mới của mỗi bài học Từ đó các em có niềm vui, niềm tin trong cuộc sống

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.

Để giờ học Tập làm văn đạt hiệu quả cao, giáo viên cần xây dựng kế hoạch giảng dạy, thực hiện bài soạn và chỉ đạo học sinh tự học Giáo viên cần chuyển tải hết nội dung kiến thức bài học tới học sinh Học sinh chủ động tiếp thu kiến thức, tích cực trong giờ học thì người thầy phải hiểu ý tưởng của người viết sách, chứa đựng trong nội dung bài

Nó không mang tính áp đặt cho giáo viên; với bài mới thường không nên cho cái kiến thức có sẵn mà chỉ là tính hướng gợi vấn đề để học sinh hoạt động và tự phát hiện ra kiến thức mới theo hướng dẫn của giáo viên cùng sự hỗ trợ đúng mức của đồ dùng học tập

Vì vậy với mỗi bài dạy, giáo viên cần tự nghiên cứu bài để đổi mới ngay từ khâu soạn bài Trong mỗi bài soạn, giáo viên cần xác định rõ mục tiêu của bài dạy đó để phân tích cụ thể các hoạt động của thầy, của trò và PPDH cho từng hoạt động Bên cạnh đó, người thầy cần nắm được khả năng nhận thức của từng học sinh để có PPDH phù hợp Thầy phải nắm vững đặc điểm tâm lí của học sinh để thiết kế một quy trình dạy học cho

cả lớp, quỹ thời gian phù hợp cho một tiết dạy Vì vậy ở mỗi bài cụ thể giáo viên phải biết khai thác, tạo cơ hội để học sinh bộc lộ mình thông qua hệ thống câu hỏi, bài luyện thực hành

Như chúng ta đã biết, thể loại văn miêu tả trong chương trình Tập làm văn lớp 5, giáo viên lưu ý giúp học sinh có khái niệm về văn miêu tả nói chung Sau đó các em cần lần lượt đi sâu từng kiểu bài cụ thể: miêu tả đồ vật, miêu tả con vật

Mặc dù đây là những đối tượng miêu tả khá quen thuộc, gần gũi với các em song các em lại thiếu vốn ngôn ngữ để diễn tả, vụng về diễn đạt hoặc dùng từ tối ý hoặc không gợi cảm, gợi tả khiến bài văn mang tính kể lể, sự việc là chính Vì vậy vấn đề đặt ra là phải cung cấp cho các em vốn từ ngữ miêu tả, dễ hiểu và mang tính ngây thơ, ngộ nghĩnh qua hình ảnh so sánh hoặc nhân hóa với các sự vật hiện tượng gần gũi với các em Đặc biệt quan tâm đến bố cục, cách sắp xếp ý trong mỗi bài văn

Trong chuyên đề này chúng tôi đề cập đến một dạng bài văn miêu tả con vật Các con vật nuôi trong gia đình rất gần gũi với các em học sinh Tuy nhiên việc miêu tả các con vật ấy như thế nào đề bài văn miêu tả phải rõ 2 phần: Một là tả hình dáng bên ngoài của con vật, hai là tả hoạt động thói quen của con vật đó Trong 2 phần này thì việc tả ngoại hình học sinh thường làm tốt hơn phần tả các hoạt động Khi tả hình dáng lưu ý chọn tả những nét tiêu biểu như đầu, mình, mắt, đuôi, … Xem mỗi bộ phận đó có màu sắc gì, nó giống cái gì ở xung quanh các em

Ví dụ: "Đôi mắt chú mèo sáng long lanh như có nước, đưa đi đưa lại trông ngồ

ngộ ghê Gắn trên đầu chú gà trống là một chiếc mào lắc lư đỏ chót hệt như bông hoa mào gà vậy Đuôi cong cong uốn lượn như chiếc cầu vồng đủ sắc màu." Còn khi tả hoạt

động của con vật các em phải biết phối hợp với nghệ thuật nhân hóa để thấy được tính cách đáng yêu của con vật

Ví dụ: "Chú mèo mướp này khôn thật: chả là biết lũ chuột hay đến bồ thóc tìm ăn

nên chú ta ngồi thu mình lại nghe ngóng, bọn chuột thấy im lặng bò ra ngay lập tức chú

ta dở chiêu “tóm gọn” thế là con chuột xấu số đã nằm gọn trong móng vuốt của chú." Để

bài văn tả con vật giàu tình cảm nên chú ý đến những chi tiết như chăm sóc con vật, thưởng cho chúng khi chúng lập “ thành tích ” đôi khi đề cao vai trò của chúng trong cuốc sống Vì vậy, một bài văn miêu tả con vật thường có bố cục như sau:

1 Mở bài: Giới thiệu con vật (trực tiếp hoặc gián tiếp)

2 Thân bài: a Tả đặc điểm hình dáng bên ngoài của con vật

b Tả hoạt động thói quen của con vật

3 Kết bài: Nêu ích lợi của con vật và tình cảm của người tả đối với con vật

Cái khó trong văn miêu tả con vật là các em phải đặt các hoạt động của con vật trong sự suy đoán của con người bằng cách nhân hóa lên

Ví dụ : “Chú gà trống này rất hay tán tỉnh láo khoét, chú ta mời bọn gà mái ra bờ

tre để chú đãi giun nhưng bắt được con giun nào chú ta lấy mỏ kẹp ra giữa đất kêu tục tục mời bọn gà mái tới xơi, bọn này vừa xô tới là chú đã nuốt chửng con giun vào bụng.”

vì thế tôi nêu một số tình huống cụ thể để học sinh có điểm tựa viết bài

Như vậy qua phân tích ở trên tôi thấy để học sinh hứng thú viết văn giáo viên không chỉ có vai trò dẫn dắt cho các em nắm được bố cục yêu cầu của từng dạng bài mà còn phải thường xuyên gần gũi các em, tiếp cận với bài viết của học sinh để uốn nắn, bổ sung cho các em giúp các em thấy tự tin trong quá trình làm bài Đồng thời thông qua các bài văn nhằm giáo dục cho học sinh biết yêu thiên nhiên, cây cỏ, loài vật ở xung quanh các em

Ngoài sự hướng dẫn cụ thể từng bước như trên, trong giảng dạy tôi dùng nhiều hình thức và tổ chức cho các em học tập cá nhân, thảo luận nhóm cùng nhau hợp tác để tìm được nhiều ý hay, trò chơi học tập để tạo sự hứng thú vui vẻ học mà chơi, chơi mà học

Việc khuyết khích các em tham khảo các đoạn văn, bài văn hay để vận dụng vào bài văn của mình một cách sáng tạo tránh học thuộc lòng mà không hiểu gì cả cũng hay được sử dụng trong phân môn tập làm văn

Bên cạnh đó, việc học tập làm văn khâu chuẩn bị bài ở nhà rất quan trọng Do vậy sau mỗi tiết học tôi thường hướng dẫn các em chuẩn bị bài sau để học tốt hơn

III PHẦN ÁP DỤNG VÀO BÀI DẠY CỤ THỂ.

ÔN TẬP VỀ TẢ CON VẬT

I Mục tiêu

1 Kiến thức :

- Học sinh củng cố hiểu biết về cấu tạo bài văn tả con vật, nắm được nghệ thuật quan sát, các biện pháp nghệ thuật được vận dụng trong viết văn miêu tả con vật

2 Kĩ năng :

- Học sinh vận dụng các kĩ năng quan sát vào viết đoạn văn miêu tả hình dáng hoặc hoạt động của con vật mình yêu thích

3 Thái độ

- Học sinh vun đắp tình yêu với thế giới loài vật, cuộc sống thông qua phân môn tập làm văn

II.

Đồ dùng dạy học

- Máy tính, máy chiếu, phiếu học tập

III Các hoạt động dạy - học chủ yếu

Tên hoạt

động

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

1 Kiểm

tra bài cũ

2 Giới

thiệu bài

mới

3 Dạy -

học bài

mới

Những dạng bài văn miêu tả nào các em đã được học?

- Gv nhận xét

Tập làm văn: Ôn tập về tả con vật.

- Nêu mục tiêu cần đạt của tiết học

* Bài tập 1:

- Yêu cầu 2 hs đọc nối tiếp nội dung và yêu cầu của bài tập 1

- Phát phiếu, yêu cầu hs thực hiện bài tập theo nhóm đôi trên phiếu

+ Phần a) Bài văn gồm mấy đoạn? nội dung chính mỗi đoạn là gì?

- Dựa vào đâu nhóm em phân

chia bài văn thành các đoạn như vậy?

- Gọi hs nhóm khác nhận xét, gv nhận xét

- Căn cứ nội dung chính từng

đoạn, hãy nêu đại ý của toàn bài?

- Bài văn Chim họa mi hót thuộc dạng văn miêu tả nào?

GV chốt cấu tạo của bài văn tả con vật:

- Mở bài của bài văn miêu tả con vật cần nêu được nội dung gì?

Kể nối tiếp: bài văn miêu tả người, miêu tả đồ vật, miêu tả cây cối, tả con vật, tả cảnh

Ghi tên bài, mở SGK trang 123

- 2 hs đọc, lớp theo dõi SGK trang 123

- Hs làm bài tập

Hs báo cáo kết quả làm việc nhóm:

Đoạn 1: câu đầu của bài (giới thiệu sự xuất hiện của chim họa mi vào mỗi buổi chiều).

Đoạn 2: tiếp theo đến “rủ xuống cây

cỏ” ( tả tiếng hót đặc biệt của chim họa

mi vào buổi chiều).

Đoạn 3: tiếp theo đến “cuộc viễn du

trong bóng đêm dày”

(tả cách ngủ của chi họa mi trong

đêm).

Đoạn 4: đoạn còn lại ( tả cách hót chào nắng sớm của chim họa mi).

- Dựa vào nội dung bài và hình thức tác giả trình bày các đoạn

- HS nhận xét

- Bài văn miêu tả tiếng hót của con chim họa mi

- Bài văn thuộc dạng văn miêu tả con vật (chủ yếu là tả hoạt động)

- Mở bài cần giới thiệu con vật định tả

- Thân bài cần nêu những ý nào?

- Kết bài cần nêu ý nào?

Như vậy để viết đúng dạng bài

văn tả con vật chúng ta cần bám

sát cấu tạo 3 phần đã nêu ở trên

Nhưng để viết hay chúng ta cần

có óc quan sát tinh tế thông qua

nhiều giác quan khác nhau

+ Phần b) Tác giả quan sát

chim họa mi hót bằng những

giác quan nào?

- Yêu cầu hs nêu một vài chi tiết

minh họa

- Yêu cầu hs nhận xét câu trả lời

 GV nhân xét:

Nhà thơ Phạm Hổ đã viết: Nếu

như ai cũng miêu tả giống nhau

thì không ai thích đọc Vì vậy

ngay trong quan sát để miêu tả,

người viết phải tìm ra cái mới,

cái riêng.

Cái mới, cái riêng đó không chỉ

nằm ở các chi tiết miêu tả bằng

nhiều giác quan mà còn ở những

hình ảnh so sánh, nhân hóa

Chính điều đó mới để lại ấn

tượng sâu trong lòng người đọc

Phần c) Trong bài Chim hoa

mi hót, em thích chi tiết và

hình ảnh so sánh nào? Vì sao?

- Thân bài cần miêu tả hình dáng, một vài hoạt động chủ yếu của con vật

- Kết bài cần nêu tình cảm, suy nghĩ về con vật đó

- Đại diện các nhóm nêu ý kiến nối tiếp

Bằng thị giác: nhìn thấy chim họa mi

đậu trên bụi tầm xuân; chim họa mi từ

từ nhắm hai mắt lại, thu đầu vào lông

cổ ngủ, họa mi xù lông rũ hết những giọt sương đêm, chuyền từ cành nọ sang cành kia…

Bằng thính giác: nghe thấy tiếng hót

của chim họa mi vào mỗi buổi chiều (khi êm đềm, khi rộn rã, âm thanh vang mãi trong tĩnh mịch…)

- Hs nêu ý kiến cá nhân: chim họa mi

từ từ nhắm hai mắt lại, thu đầu vào lông cổ, im lặng ngủ (cho em biết

GV nhận xét.

* Bài tập 2:

Hướng dẫn

- Gọi 1 hs đọc to yêu cầu bài

- Em xác định dạng bài tập làm

văn mình cần thực hiện trọng bài

tập 2

- Đoạn văn thuộc phần nào trong

cấu tạo bài văn miêu tả con vật?

- Đoạn văn này cần đảm bảo yêu

cầu gì?

- Cần lưu ý điều gì khi trình bày

đoạn văn?

- Yêu cầu HS nêu một số ý tưởng

viết đoạn văn

- Yêu cầu hs là bài cá nhân, viết

đoạn văn vào vở

Chữa bài

- GV chiếu một số đoạn văn của

HS, yêu cầu HS nhận xét, sửa lỗi

(nếu có)

 GV nhận xét, lưu ý HS cách viết để tránh mắc lỗi diễn đạt, dùng từ

- Yêu cầu HS hoàn thành phần

ghi nhớ sau

nhưng hiểu biết mới mẻ về đặc điểm đi ngủ của chim họa mi); so sánh tiếng hót của họa mi êm đềm, rộn rã như một điệu đàn… (hình ảnh đó không chỉ gợi

tả đúng mà còn rất giàu cảm xúc)

- 1 hs đọc, lớp theo dõi SGK

- Cần viết đoạn văn tả con vật

- Nằm trong phần thân bài

- Giới hạn: khoảng 5 câu, nội dung: tả hình dáng hoặc hoạt động của con vật

mà em thích

- Đầu dòng lùi vào một ô, có câu mở đoạn, có câu kết đoạn

- Hs nêu một số ý tưởng viết văn

- HS viết đoạn văn

- HS đọc đoạn văn, nhận xét bài làm của bạn

- HS nêu ý kiến cá nhân:

1.Bài văn tả con vật gồm 3

phần:

Mở bài:………

………

Thân bài:……….

………

Kết bài:………

………

2 Khi làm bài văn tả con vật cần: - ………

………

- ………

1.Bài văn tả con vật gồm 3 phần:

- Mở bài: giới thiệu con vật định

tả.

- Thân bài: miêu tả hình dáng, một

vài hoạt động chủ yếu của con

vật.

- Kết bài: nêu tình cảm, suy nghĩ

về con vật đó.

2 Khi làm bài văn tả con vật cần:

- Quan sát kĩ, miêu tả bằng nhiều

giác quan.

- Tìm các chi tiết đặc sắc, vận

dụng các biện pháp nghệ thuật so

cố, dặn dò

- GV nhận xét, yêu cầu lớp đồng thanh đọc ghi nhớ

- GV lưu ý, dặn dò HS

- HS đọc ghi nhớ

IV KẾT THÚC VẤN ĐỀ.

Dạy và học là một hoạt động vô cùng quan trọng Sản phẩm của hoạt động này là kết quả học tập của học sinh Để học sinh có kết quả học tập tốt, nắm vững kiến thức của bài học, biết vận dụng vào thực tế đòi hỏi giáo viên cần phải tổ chức tốt công tác dạy học của mình Trong mỗi bài dạy giáo viên cần nắm vững nội dung bài và lựa chọn phương pháp, hình thức dạy học sao cho phù hợp nhằm tạo cho học sinh sự phấn khởi trong hoạt động học tập giúp học sinh dễ dàng chiếm lĩnh kiến thức một cách thoải mái, nhẹ nhàng

Trên đây là toàn bộ báo cáo chúng tôi về chuyên đề đổi mới PPDH môn tập làm văn và thực dạy một bài cụ thể tập làm văn lớp 5 Tuy nhiên khi áp dụng PPDH mới giáo viên không tránh khỏi những thiếu sót rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến chân thành của Ban lãnh đạo các trường và các đồng chí giáo viên để bài của chúng tôi được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Xác nhận của BGH

P Hiệu trưởng

Nguyễn Bích Ngọc

Người viết

Trần Thị Hoa