dụng với các đồ dùng, trang thiết bị phù hợp với lứa tuổi nhằm tạo bầu không khí học tập thân thiện, người sử dụng cảm thấy được chào đón, thoái mái, thích thú và có cơ hội tích cực tha[r]
Trang 1THƯ VIỆN TRƯỜNG HỌC THÂN THIỆN
(Tài liệu tham khảo)
Trang 2Tháng 11 năm 2017
I TỔNG QUAN VỀ THƯ VIỆN TRƯỜNG HỌC THÂN THIỆN
1.Thế nào là thư viện trường học Thân thiện
a/ Thư viện trường học (TVTH) là linh hồn của một trường học, nơi hội tụ
kiến thức, tri thức của loài người giúp cho thầy, trò các nhà trường không chỉ dạytốt- học tốt, mà còn mở mang trí óc, bồi đắp nhân cách, xây dựng nền tảng vàphông văn hóa cá nhân
b/ Thư viện trường học thân thiện là gì ?
Thư viện trường học Thân thiện là hình thức tố chức thư viện lấy học sinhlàm trung tâm cho mọi hoạt động nhằm đáp ứng Quyền trẻ em, đặc biệt là quyềntiếp cận thông tin, được hưởng một nền giáo dục có chất lượng và tôn vinh văn hóađịa phương
Thư viện trường học Thân thiện còn được hiểu là một không gian học tập mở và:
Tạo cơ hội cho học sinh tiếp
cận thông tin, xây dựng thói quen đọc sách và tích cực tham gia các hoạt động của thư
Tăng cường sự tham gia của
các cấp lãnh đạo, giáo viên, cha mẹ học sinh và thành viên cộng đồng
Phát triển mối quan hệ thân ái,
cởi mở, tích cực giữa cán bộ
thư viện và học sinh, giáo
viên-học sinh, viên-học sinh và viên-học sinh,
giáo viên và giáo viên, cán bộ
Trang 32 Hướng tiếp cận của Thư viện trường học Thân thiện
a Đáp ứng Quyền học sinh em và sự tham gia của học sinh
Thư viện trường học Thân thiện theo hướng tiếp cận của mô hình Trườnghọc Thân thiện lấy Quyền trẻ em là nền tảng cho mọi hoạt động nhằm hướng tớiđáp ứng Quyền trẻ em và nhấn mạnh tới sự tham gia của học sinh Theo hướngtiếp cận này, học sinh trong trường học có cơ hội tham gia vào các bước xây dựngThư viện trường học Thân thiện tại trường của mình từ khâu lập kế hoạch, thựchiện, giám sát và đánh giá Ngoài ra tất cả các hoạt động trong thư viện đều hướngtới đáp ứng Quyền phát triển về trí tuệ cũng như về thể chất của các em Thư việntrường học Thân thiện được dựa trên các quyền trẻ em cụ thể là quyền tiếp cận vớithông tin bổ ích, hưởng một nền giáo dục phù hợp để phát triển mọi tiềm năng củahọc sinh
(điều 17, điều 28, điều 29 _ Công ước Liên hợp quốc về Quyền trẻ em)
Hỗ trợ đổi mới dạy và học tích cực
Bên cạnh đó hướng tiệp cận của Thư viện trường học Thân thiện căn cứ vàochủ trương đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng tích cực của Bộ Giáo dục
và Đào tạo với tiêu chí lấy học sinh làm trung tâm Thư viện trường học Thân thiện
là nơi tạo điều kiện thuận lợi nhất cho học sinh cũng như giáo viên chủ động khámphá và tìm tòi kiến thức, chủ động, là nền tảng nhằm thúc đẩy sự sáng tạo của họcsinh và giáo viên Đó còn là nơi luôn khuyến khích học sinh đọc sách, chủ độngtìm kiếm thông tin thay cho tính thụ động đợi thông tin từ giáo viên
3 Đặc trưng của Thư viện trường học thân thiện
Thư viện trường học Thân thiện được bài trí hấp dẫn, khoa học, dễ sử
dụng với các đồ dùng, trang thiết bị phù hợp với lứa tuổi nhằm tạo bầu không khíhọc tập thân thiện, người sử dụng cảm thấy được chào đón, thoái mái, thích thú và
có cơ hội tích cực tham gia vào việc xây dựng, quản lý và tổ chức các hoạt độngtrong thư viện nhằm phát huy tính tự chủ của mình
Thư viện trường học Thân thiện có hệ thống quản lý thuận tiện, phù hợp, dễ dàng cho người sử dụng và người quản lý với hệ thống phân loại sách
theo mã màu, hệ thống mượn-trả theo hướng tự phục vụ, có nội quy thân thiện và
có lịch hoạt động rõ ràng, cụ thể, phù hợp, đáp ứng nhu cầu người sử dụng
Trang 4 Thư viện trường học Thân thiện có nguồn sách đa dạng, phong phú, hấp dẫn và phù hợp với lứa tuổi học sinh, đáp ứng được nhu cầu học tập của các
em
Thư viện trường học Thân thiện với các hoạt động phong phú, đa dạng, phù hợp nhằm thúc đẩy học sinh tích cực, chủ động khám phá kiến thức mới,
nhằm đảm bảo sự phát triển toàn diện của học sinh trong từng giai đoạn phát triển
và góp phần hình thành và phát triển thói quen đọc sách của các em Các góc hoạtđộng học tập như góc đọc, góc viết, góc nghệ thuật, góc trò chơi và văn hóa địaphương… nhằm hình thành các kỹ năng nhận thức như tìm kiếm, xử lý thông tin
và các hoạt động trong thư viện còn hình thành các kỹ năng xã hội như giao tiếp,
tự nhận thức, xác định giá trị, giải quyết vấn đề, đặt mục tiêu
Thư viện trường học Thân thiện có sự tham gia tích cực, chủ động của
học sinh, giáo viên, BGH, cha mẹ học sinh và thành viên cộng động Trong đónhấn mạnh vào sự tham gia của học sinh từ việc bài trí, quản lý, tổ chức các hoạtđộng trong thư viện nhằm đảm bảo vai trò làm chủ của mình trong thư viện trườnghọc Thân thiện Sự tham gia của các đối tượng có liên quan nhằm huy động nguồnlực tổng hợp để xây dựng thành công và đảm bảo phát triển bền vững của thư việntrường học Thân thiện
4 Tại sao cần có Thư viện trường học thân thiện?
Thư viện trường học Thân thiện nhằm đáp ứng quyền tiếp cận thông tin,tiếp cận giáo dục của học sinh Qua đó, các em được tiếp cận với sách, báo, tạp chí
để tìm hiểu về thế giới xung quanh và thế giới bên ngoài Trong Công ước LHQ vềQuyền trẻ em, ta có thể hiểu việc xây dựng thư viện Thân thiện trong trường học làtrách nhiệm, nghĩa vụ của “người lớn” nhằm thực hiện các quyền của các em vàhọc sinh em là đối tượng hưởng lợi từ các Quyền của mình
Thư viện trường học Thân thiện góp phần hình thành và phát triển thóiquen đọc sách của học sinh từ những những cấp học sớm nhất thông qua các hoạtđộng phong phú, hấp dẫn, gợi sự tò mò của các em từ đó thúc đẩy các em yêu thíchsách và say mê đọc sách
Thư viện trường học Thân thiện hỗ trợ các em trong học tập thông quathúc đẩy sự tích cực của các em trong các hoạt động và chủ động tìm kiếm, phámkhá thông tin, kiến thức mới để phục vụ bài học và làm giàu kiến thức của bảnthân Thư viện trường học Thân thiện giúp học sinh hình thành kỹ năng tư duy, kỹ
Trang 5năng sử dụng ngôn ngữ, kỹ năng tìm kiếm, xử lý thông tin, phát triển khả năngsáng tạo, tưởng tượng phong phú của học sinh em và các kỹ năng xã hội khác
Thư viện trường học Thân thiện giúp các em tìm hiểu về văn hóa địaphương, từ đó khuyến khích niềm hứng thú và niềm tự hào của các em về quêhương, đất nước mình
Thư viện trường học Thân thiện giúp các em giải trí với những cuốn sáchyêu thích của mình trong thời gian rảnh rỗi
Thư viện trường học Thân thiện mang lại hữu ích cho giáo viên vì họ cócác nguồn tài nguyên, tài liệu trong thư viện để hoàn thiện kiến thức của mình đểchuẩn bị cho bài giảng phong phú hơn và giải đáp các thắc mắc của học sinh Từcác nguồn tài liệu sẵn có trong thư viện, giáo viên có thể ra các bài tập, yêu cầuhọc sinh sử dụng thư viện và khai khác các thông tin ở đó đề hoàn thành bài họccủa mình Từ đó, học sinh được khuyến khích học tập độc lập và chủ động trongviệc tìm kiếm thông tin đồng thời hình thành thói quen tự học
5 Ai tham gia xây dựng Thư viện trường học thân thiện?
Vai trò chỉ đạo: Đề ra chính sách, chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện xây dựng
thư viện trường học thân thiện
- Bộ Giáo dục và Đào tạo
- Sở giáo dục và đạo tạo
- Phòng giáo dục
- Các cơ sở đào tạo cán bộ cán bộ thư viện
Vai trò thực hiện xây dựng thư viện trường học Thân thiện
- Ban giám hiệu nhà trường
6 Thư viện thân thiện với ai?
Thư viện thân thiện với:
- Với Ban giám hiệu nhà trường
Trang 6- Với hội đồng giáo viên
- Với học sinh
- Với phụ huynh
- Với cộng đồng địa phương: tổ chức chính quyền, đoàn thể, TVCC
Với Ban giám hiệu
Từ phía BGH:
- Đánh giá đúng tầm quan trọng của TV và khuyến khích khai thác TV
- Gắn kết hoạt động TV với hoạt động chung của trường
- Quan tâm các hoạt động khuyến đọc và xây dựng văn hóa đọc, thóiquen đọc sách, tự học
- Đảm bảo sự liên kết sâu sắc và phối hợp hoạt động giữa GVTV vàgiáo viên đứng lớp
- Đánh giá ảnh hưởng của thư viện đối với việc dạy và học của nhàtrường
- Xem TVTH là cái cần có, chứ không phải buộc phải có
Với giáo viên
- Hợp tác để thực hiện các tiết học sinh động, lý thú
- Hỗ trợ cho giáo viên đúng lúc trong những tình huống sư phạm cần cónhững biện pháp mới
- Khả năng tạo mối quan hệ liên thư viện
Từ phía giáo viên:
- Vận động học sinh đọc sách, tham gia hoạt động thư viện theo cánhân hay theo nhóm
- Sử dụng nguồn lực thư viện để phục vụ giảng dạy
- Phát triển cho học sinh “tinh thần yêu cầu thông tin” và hướng các emtrở thành những người sử dụng thông tin biết chọn lọc và định hướngđúng
Với Thư viện công cộng
- Tập huấn
Trang 7- Môi trường an toàn miễn phí cho học sinh có thể tự học hay học nhóm
- Nơi có thể sử dụng tài liệu để phục vụ cho bài tập
- Có thể tự hoàn thành các đề án hay nghiên cứu mà thầy cô giao
- Tìm kiếm và Sử dụng thông tin
- Có thể tự thiết kế các sản phẩm biểu diễn cho giáo viên và bạn bè
Với phụ huynh
- Tình nguyên hỗ trợ thư viện thực hiện chương trình
- Vận động đọc sách ở nhà
- Thảo luận sách
- Đóng góp kinh phí tổ chức chương trình, hay duy trì hoạt động
7 Thư viện thân thiện nhờ những yếu tố nào?
- Thông tin liên tục và kịp thời
- Giữ mối liên lạc chặt chẽ
- Gắn kết với nhu cầu học tập, giảng dạy và phát triển cá nhân cụ thể
- Luôn được nhắc đến từ phía BGH, hội đồng giáo viên, các buổi sinh hoạt,trên lớp, thông tin trong cộng đồng
- Các thành viên trong trường được tham gia vào các hoạt động của TV
- Thường xuyên đến thư viện
- Biết rõ thư viện có những hoạt động hay dịch vụ nào sử dụng thế nào nguồnlực tại thư viện
- Sử dụng đội ngũ tuyền truyền tiếp thị quảng bá
8 Cách tiếp cận và nguyên tắc của thư viện trường học Thân thiện
- Thư viện trường học thân thiện là một cách tiếp cận mới đối với phát triển Thư viện Cách tiếp cận này lấy trẻ em làm trung tâm và tôn trọng các quyền cơ
bản của trẻ em
- Thế nào là cách tiếp cận lấy TE làm trung tâm trong việc xây dựng thư viện thân thiện?
Trang 8+ Trong dạy học, chúng ta đã chuyển mối quan tâm từ cung cấp kiến thức đến quá trình học tập Chúng ta lấy người học làm trung tâm để xác định thế nào là quátrình học tập lí tưởng nhất
+ Trong việc xây dựng thư viện trường học thân thiện theo cách tiếp cận lấy HSlàm trung tâm, chúng ta chuyển từ việc quản lý các nguồn tài liệu (đơn thuần làviệc tổ chức cho HS mượn - trả sách) sang việc khuyến khích HS chủ động tìmkiếm và sử dụng có hiệu quả các sách vở, tài liệu có trong thư viện
- Như vậy, cách tiếp cận lấy trẻ em làm trung tâm đòi hỏi người thủ thư phải
có một quan điểm mới, cách thức quan sát mới, một cách suy nghĩ mới về côngviệc, mối quan hệ với học sinh và những vấn đề liên quan trong quá trình hoạtđộng của thư viện
- Cách tiếp cận dựa trên Quyền trẻ em là căn cứ vào những quyền của trẻ em
đã được Công ước của Liên hiệp quốc về quyền trẻ em quy định Trong đó có một
số QTE mà thư viện trường học có thể và cần phải quan tâm thực hiện như:
giáo viên nhà trường
9 Mục tiêu và ý nghĩa của thư viện trường học Thân thiện
Mục tiêu tổng thể:
Cải thiện thư viện trường học theo hướng thân thiện nhằm đáp ứng Quyềntrẻ em và sự tham gia của trẻ em trong hoạt động của trường học
Mục tiêu cụ thể:
- Nâng cao cơ hội tiếp cận thông tin
- Xây dựng thói quen đọc sách
- Phát huy mọi tiềm năng của trẻ em
- Hỗ trợ dạy và học tích cực
- Góp phần cải thiện môi trừơng tâm lý- xã hội trong nhà trường
Trang 9- Tăng cường sự tham gia của học sinh, giáo viên, cha mẹ học sinh vàthành viên cộng đồng
Ý nghĩa của TVTHTT đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục
- Phục vụ hiệu quả cho dạy và học tích cực: học sinh có thói quen đọc sách,học sinh chủ động khám phá kiến thức Phát triển khả năng tìm kiếm thông tin, khảnăng nghiên cứu
- Tạo môi trường thân thiện, thoái mái, vui vẻ và hấp dẫn học sinh và khuyếnkhích sự sáng tạo với nhiều hoạt động đa dạng do học sinh tự chọn như vẽ, tròchơi, sáng tác truyện…
- Phát triển các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết và các kỹ năng về nhận thức, sángtạo, kỹ năng xã hội, kỹ năng cá nhân, kỹ năng cảm xúc
10 Các yếu tố xây dựng thư viện trường học Thân thiện
a/ Con người
- Lãnh đạo các cấp: ủng hộ,hỗ trợ, khuyến khích, tạo điều kiện cho thủ thư
- Thủ thư: có chuyên môn,yêu nghề, mến trẻ, tâm huyết với công việc, luôn lịch
sự và tôn trọng độc giả
- Giáo viên: ủng hộ, hợp tác
- Học sinh: tự giác, trung thực, tự quản, tham gia tích cực trong các hoạt độngcủa thư viện
- Phụ huynh: tình nguyện hỗ trợ, cùng trẻ tham gia các hoạt động thưu viện
b/ Cơ sở vật chất
- Không gian linh hoạt: trong phòng thư viện, hành lang,lưu động, dưới gầm cầuthang, ngoài trời
- Có đủ bàn, ghế, đủ giá sách
- Phòng đọc đủ ánh sáng
- Tài liệu đáp ứng nhu cầu độc giả
- Phương tiện, công cụ phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường, địa phương
- Cách bài trí: hấp dẫn, thuận lợi, phù hợp với tâm lý lứa tuổi: trưng bày sảnphẩm của học sinh
- Xác định vị trí thư viện và vị trí các góc trong thư viện
c/ Hệ thống quản lý
- Hướng tới phục vụ người sử dụng
- Thuận lợi và dễ dàng tiếp cận
- Khoa học và linh hoạt
Trang 10- Sáng tạo và chủ động
- Thời gian hoạt động hợp lý, có thời gian tối đa dành cho người sử dụng
- Quy trình cho mượn sách: thuận tiện, dễ tìm sách, dễ mượn/ trả sách
d/ Các hoạt động
- Hoạt động sử dụng thư viện hiệu quả và quảng bá thúc đẩy việc phát triển thóiquen và kỹ năng đọc cho HS
- Học sinh tự lựa chọn sách
- Nhiều hoạt động hấp dẫn: theo góc (kể chuyện, vẽ, viết…), theo chuyên đề…
- Học sinh được tự do trao đổi, tự do tìm hiểu theo nhu cầu
11.Một số hình thức tổ chức thư viện trường học thân thiện
a THƯ VIỆN ĐA CHỨC NĂNG (Thư viện cải tạo)
Thư viện đa chức năng được xác định không chỉ là nơi các em đọc sách màcòn là môi trường học tập với các hoạt động phong phú nhằm đảm bảo sự pháttriển toàn diện của các em với các góc hoạt động như góc đọc, góc viết, góc nghệthuật, góc văn hóa địa phương, góc trò chơi giáo dục, góc tra cứu… Mục đích củamỗi góc hình thành và phát triển các kỹ năng khác nhau nhằm đảm bảo các em khi
sử dụng thư viện không chỉ có được kiến thức mà còn được trang bị các kỹ năngphục vụ cho việc học tập của mình Khi tham gia vào các hoạt động trong góc, các
em có cơ hội hình thành và phát triển kỹ năng đọc sách, bình luận sách và giớithiệu sách ở góc đọc, kỹ năng tìm kiếm, phân tích, tổng hợp thông tin trong hoạtđộng ở góc đọc, góc viết và góc văn hóa địa phương Ngoài ra hoạt động trong cácgóc còn phát triển năng khiếu của học sinh ở các lĩnh vực khác nhau như năngkhiếu vẽ, đóng kịch, xé giấy, đất nặn trong góc nghệ thuật và tăng cường hiểu biết
và lòng tự hào về quê hương, đất nước thông qua góc văn hóa địa phương
Không gian của Thư viện đa chức năng được chia thành các góc hoạt động,với diện tích cơ bản trong mỗi góc để vừa đủ 1 chiếc bàn và khoảng 4- ghế cùngcác đồ dùng, văn phòng phẩm cần thiết để sử dụng và tổ chức hoạt động trong góc
đó Mỗi góc cần có bảng tên góc rõ ràng, được trang trí hấp dẫn và có không giantrưng bày sản phẩm của các em Số lượng góc tùy vào nhu cầu và diện tích thực tếcủa nhà trường, tuy nhiên bất kỳ thư viện đa chức năng cần có chính thức từ 3 góchoạt động trở lên
Việc tổ chức hoạt động trong các góc được xác định là hoạt động thườngnhật của thư viện đa chức năng, phụ thuộc vào lịch hoạt động của thư viện dànhcho từng lớp trong trường Khoảng thời gian cần thiết để tổ chức các hoạt động góc
Trang 11trong thư viện cần từ 35 đến 90 phút nhằm đảm bảo cho các em có cơ hội tham giavào các góc hoạt động mà mình yêu thích và có cơ hội thể hiện mình bằng cáchđóng góp sản phẩm vào các góc hoạt động như góc vẽ, góc viết… Tuy nhiên căn
cứ vào mục đích của buổi hoạt động mà cán bộ thư viện có thể tổ chức các góchoạt động khác nhau, không nhất thiết phải tổ chức tất cả hoạt động trong cùngmột buổi hoạt động mà có thể xác định các kiến thức và kỹ năng mà học sinh cần
có để cán bộ cán bộ thư viện cần định hướng các em tham gia vào hoạt động củacác góc Bên cạnh đó, nhu cầu tham gia vào các góc hoạt động của học sinh cầnđược lắng nghe và hỗ trợ thực hiện nhằm đảm bảo đáp ứng được nhu cầu củangười sử dụng khi tham gia hoạt động
b.THƯ VIỆN GÓC LỚP
Với thư viện góc lớp chỉ đơn giản là một giá sách, tủ sách nhỏ, nhằm đảmbảo tất cả các lớp ở các khối đều có góc thư viện tại lớp của mình Thư viện góclớp ra đời căn cứ bởi:
- Giải pháp dành cho nhà trường không có nhiều không gian dànhcho thư viện, không có đủ chỗ cho học sinh ngồi đọc sách
- Học sinh dễ dàng và chủ động tiếp cận với sách và tài liệu trongkhông gian lớp học
- Hỗ trợ giáo viên trong việc tổ chức các hoạt động trong lớp học
- Tăng cường tính tự quản của học sinh trong lớp với ý thức giữ gìnsách, báo tại thư viện góc lớp
Việc tổ chức hoạt động tại góc thư viện tại lớp linh hoạt trong khoảng thờigian tại lớp: là phần đọc truyện cho dành cho các em học sinh lớp 1, ở khối Tiểuhọc khi mới tiếp cận với chữ cái, là hình thức giải trí sau những tiết học căng thẳngtại lớp Vai trò của người giáo viên trong các hoạt động của thư viện góc lớp nhưmột người hướng dẫn, định hướng thói quen đọc sách của các em học sinh khốiTiểu học Giáo viên có thể giao cho một nhóm các em học sinh thay phiên nhauphụ trách các nguồn sách, báo, tài liệu của góc thư viện với nhiệm vụ hàng tuầnđến thư viện lựa chọn sách, báo, tài liệu căn cứ vào nhu cầu đăng ký của các bạntrong lớp và số sách được luân phiên giữa các lớp theo hàng tuần Bên cạnh đónhóm học sinh còn có thể đưa ra ý tưởng về các hoạt động với thư viện góc lớp củamình Điều thư viện góc lớp hướng tới là tạo điều kiện thuận lợi nhất cho học sinh
có thể tiếp cận được thông tin, tìm kiếm kiến thức tại mọi nơi Và đó còn là mốiliên kết giữa thư viện và dạy và học tích cực một cách có hiệu quả
Trang 12Vị trí: Tận dụng không gian thuận tiện trong lớp học để có thể xác lập vị trí
thư viện trong góc lớp Thường thư viện được đặt cuối lớp, không quá cao, khôngquá thấp mà cần phù hợp với tầm với của học sinh
Đồ dùng, trang thiết bị
- Sử dụng giá sách nhỏ tại lớp: có thể bằng gỗ hoặc bằng nhựa
- Hoặc hộp sách, thùng sách nhỏ
- Hoặc đơn giản là chăng dây trên tường hoặc ngang cửa sổ để treo sách báo
- Sách, báo các loại phục vụ các nội dung trong chương trình giảng dạy hoặc
sách tham khảo, nâng cao kiến thức
Tổ chức hoạt động
- Giáo viên sử dụng các nguồn tài liệu, sách có trong thư viện góc lớp
để tổ chức các hoạt động trong môn kể chuyện, tập làm văn, vẽ, thủ công… Giáoviên có thể tổ chức thi đọc, sáng tác truyện, vẽ minh hoạ giữa các nhóm, tổ
- Xây dựng tổ học sinh tự quản, chịu trách nhiệm cho các bạn mượn, trảsách trong thư viện góc lớp và luân chuyển sách với lớp khác hoặc mượn sách từthư viện trường nhằm xác định vai trò tự chủ của các em trong việc quản lý thưviện góc lớp của mình
- Học sinh có thể đọc sách để giải trí trong những giờ ra chơi để tạo hứng thú,tinh thần thoải mái cho các tiết học tiếp theo
- Tổ chức quyên góp sách cho thư viện của lớp nhằm nâng cao sự thamgia của các em trong lớp và ý thức bảo vệ sách của lớp mình vì chính các em làngười đóng góp vào tủ sách của lớp mình
c.THƯ VIỆN LƯU ĐỘNG
Thư viện lưu động có thể di chuyển được từ nơi này sang nơi khác, dướihình thức là một tủ sách có bánh xe , Thực tế ý tưởng này được hình thành trong quátrình xây dựng thư viện Thân thiện tại các điểm trường phân hiệu nhằm đáp ứng khảnăng tiếp cận thư viện công bằng giữa các học sinh tại trường chính và các điểmtrường lẻ Các điểm phân hiệu, tại nhiều vùng sâu, vùng xa, có nơi không đi đượcbằng xe máy mà phải đi bộ, nên việc vận chuyển các đồ dùng, trang thiết bị sẽ là khókhăn Giải pháp đặt ra ở đây là khi vận chuyển, nếu tủ sách có bánh xe thì có thể vậnchuyển thuận lợi hơn đến các điểm trường phân hiệu Hàng tuần, giáo viên tại điểmphân hiệu về trường chính họp chuyên môn có thể tranh thủ mượn sách từ thư việnchính với các nhu cầu và sở thích đọc khác nhau của các em tại phân hiệu, thông
Trang 13thường khoảng từ 20-30 cuốn sách, báo, truyện và được thay đổi theo tuần, tuỳ theothực tế Với các điểm phân hiệu khác nhau, số sách này được luân chuyển quay vònggiữa các điểm trường theo từng tuần hoặc theo từng tháng, phụ thuộc vào lượng sáchcủa thư viện nhà trường Bên cạnh đó, thư viện lưu động còn được phát triển tại cáctrường vùng bằng trong điều kiện trường không có đủ không gian trong phòng đọccủa trường và bối cảnh trường có số lượng học sinh lớn, nhiều dãy nhà nên cơ hội tiếpcận thư viện của trường có nhiều hạn chế Vai trò của các em học sinh nhóm hỗ trợ
có thể giúp cán bộ cán bộ thư viện sắp xếp sách vào tủ sách và giờ ra chơi có thể đẩy
đi qua các dãy lớp học đề các bạn có thể tự lựa chọn và ngồi đọc sách, có thể ở hànhlang hoặc sân trường
Vị trí: Linh động, thường được đặt ở hành lang, dưới bóng cây râm mát.
Đồ dùng, trang thiết bị
- Tủ sách, giá sách có bánh xe: sử dụng lại bàn ghế cũ, đóng thành giá sách
- Sách, báo
Thiết lập và tổ chức hoạt động:
- Xây dựng hệ thống luân chuyển sách từ trường chính tới điểm trường phân hiêu
- Thành lập nhóm học sinh tự quản tủ sách: có thể phối hợp cùng nhóm “Saođỏ”sinh tự quản lý, sắp xếp và di chuyển thư viện., sách được thay đổi theo tuần/tháng
- Học sinh sử dụng trong giờ ra chơi hoặc ngoài giờ lên lớp
d THƯ VIỆN NGOÀI TRỜI
Không gian ngoài trời ở đây được hướng tới là những chòi lá cọ hoặc dướinhững tán cây xanh, thậm chí là cả ở hành lang lớp học, gầm cầu thang nếu- đủ rộng
là những không gian thích hợp Tại sao thư viện thân thiện lại đề cập tới không gian
ở đây bởi không gian cũng là một trong các yếu tố kích thích và thúc đẩy nhu cầu và
sở thích đọc sách của các em Giữa không gian gần với tự nhiên và thoáng mát, các
em dễ tập trung vào cuốn sách mình đọc với cảm nhận thoải mái và tự do hơn
Cách tổ chức hoạt động khá đơn giản với sự tham gia của học sinh trongviệc hỗ trợ quản lý nguồn sách, báo có thể treo lên dây của các cột gỗ trong nhà chói
là cọ, hoặc có thể có những giá sách nhỏ nhỏ ở cầu thang, ở gầm cầu thang Đầu cácbuổi sáng trong ngày, nhóm hỗ trợ liên hệ với cán bộ thư viện để lấy báo, tạp chí vàtreo lên thư viện ngoài trời, với các giờ ra chơi, các bạn đến đọc và nếu cho nhu cầumượn thì liên lạc với nhóm học sinh hỗ trợ để đăng ký Với tất cả các loại hình thưviện thân thiện hướng tới luôn đề cao vai trò của học sinh với sự tham gia của mình
Trang 14trong mọi hoạt động nhằm đảm bảo nguyên tắc thư viện thuộc về các em học sinhtrong nhà trường.
Vị trí: ở khu vực râm mát, đảm bảo vệ sinh, thoáng mát và gần gũi với thiên nhiên
Đồ dùng, trang thiết bị
- Cần huy động nguyên vật liệu sẵn có tại địa phương:
(1) Mái che: Mái tôn, lá cọ
(2) Khung : bê tông, gỗ , tre
(3) Ghế ngồi: ghế đá, ghế nhựa hoặc đơn giản là những cây tre ghép lại vớinhau thành ghế
- Sách, báo, tạp chí
Thiết lập và tổ chức họat động:
- Thành lập nhóm học sinh quản lý thư viện ngoài trời Cán bộ cán bộ thưviện cần hướng dẫn nhóm học sinh quản lý có nhiệm vụ chọn sách, báo, tạp chí vàthay đổi sách hàng ngày vào đầu giờ Thông thường nên chọn các loại sách mỏng,hấp dẫn, có những thông tin khoa học, lịch sử, tự nhiên thú vị hoặc tuyển tập cácmẩu truyện ngắn vì thời gian của giờ nghỉ giải lao thường không nhiều Nhóm họcsinh quản lý có trách nhiệm cho các bạn mượn sách, báo trong giờ nghỉ giải lao,tuyên truyền với các bạn trong trường thư viện ngoài trời Cuối buổi học, nhómhọc sinh quản lý chịu trách nhiệm chuyển sách, báo, tạp chí về kho/ thư viện chínhcủa trường
- Nhiệm vụ của nhóm học sinh quản lý thư viện ngoài trời có thể bổ sungthêm vào nhiệm vụ của lớp trực tuần và được luân chuyển giữa tất cả các lớp trongnhà trường Lớp chịu trách nhiệm trực tuần sẽ đảm nhận thêm nhiệm vụ quản lýthư viện ngoài trời của trường trong tuần lớp mình thực hiện nhiệm vụ trực tuầnnhằm đảm bảo tất cả các học sinh trong trường đều được tham gia vào quản lý thưviện ngoài trời, từ đó ý thức bảo quản sách của các em sẽ được nâng cao
Trang 15II THIẾT LẬP THƯ VIỆN THÂN THIỆN
* Vị trí, cách bày trí thư viện trường học thân thiện
1 Tầm quan trọng:
Vị trí, nội thất, và bài trí thư viện có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hiệuquả phục vụ của một thư viện Các yếu tố này, nếu được vận dụng hợp lý và hiệuquả sẽ tạo được một điều kiện vật lý giúp khuyến khích đọc sách và tạo điều kiệnthuận lợi cho người đọc dễ dàng tìm kiếm tài liệu/thông tin
2 Mục đích của bài trí
- Tạo không khí, môi trường học tập thân thiện, chào đón, thu hút và khuyếnkhích người sử dụng phát triển một cách toàn diện
- Dễ dàng sử dụng với học sinh, giáo viên
- Hỗ trợ hệ thống quản lý thư viện một cách khoa học và thuận lợi
3 Vị trí thư viện và các khu vực trong thư viện
3.1 Vị trí thư viện
- Nên ở trung tâm của trường, tốt nhất nên ở tầng trệt
- Nên ở vị trí thuận tiện và dễ dàng được nhìn thấy/đi đến bởi cả học sinh vàgiáo viên
- Tránh nơi bị ảnh hưởng bởi nhiều tiếng ồn bên ngoài
- Đầy đủ ánh sáng: cả ánh sáng tự nhiên lẫn nhân tạo Nên xếp đặt nội thất saocho không che chắn ánh sáng tự nhiên Tuy nhiên cần bố trí tài liệu sao cho không
bị ánh nắng mặt trời trực tiếp chiếu vào
Trang 16- Đảm bảo mát mẻ và thông thoáng Tạo môi trường thoải mái cho bạn đọc vàđồng thời có tác dụng bảo quản nguồn tài liệu (nhiệt độ và ẩm độ)
- Phù hợp với nhu cầu và điều kiện của trường
3.2 Không gian và các khu vực trong thư viện
Một thư viện trường tiểu học tiêu biêu cần có không gian phù hợp cho cáckhu vực sau:
- Khu vực đọc/học tập
- Khu vực đọc thoải mái
- Khu vực tổ chức hoạt động
- Khu vực giới thiệu sách, tra tìm sách
- Khu vực sản phẩm của học sinh
- Khu vực làm việc của người quản lý thư viện
- Khu vực kho
Cần ưu tiên không gian cho các khu vực của bạn đọc Kho sách và khu vựclàm việc của nhân viên thư viện chỉ nên chiếm một phần nhỏ của không gianchung Nên tăng cường sử dụng kho mở thay cho kho đóng kiểu truyền thống
Tuy nhiên, cần phải có sự linh động nhất định khi cần phải thay đổi vị trí cáckhu vực của thư viện
4 Nội thất phù hợp và cách xếp đặt
4.1 Nội thất cần thiết và phù hợp cho thư viện trường tiểu học:
Các tiêu chí lựa chọn nội thất thư viện:
- An toàn cho học sinh Tránh các loại vật dụng có góc cạnh nhọn, bén
- Có kích cỡ phù hợp với lứa tuổi học sinh Kệ sách cho học sinh tiểu học chỉnên cao tối đa 1,3m
- Ưu tiên lựa chọn các vật dụng có hình thể gồm nhiều đường cong: sẽ tăngtính thân thiện
- Lựa chọn màu sáng Nếu được, sử dụng các loại nội thất nhiều màu sắc bắtmắt và thu hút học sinh Nhưng cần lưu ý đến việc phối màu nội thất sao cho hàihòa và tránh quá lòe loẹt, gây ra cảm giác khó chịu
- Nếu được, nên lựa chọn nội thất có thể linh động thay đổi các chi tiết hoặchiệu chỉnh được kích cỡ
- Chất liệu phù hợp với điều kiện môi trường và khó bị cháy nổ
Các nội thất cần thiết:
Trang 17- Bàn ghế: Nên chọn ghế đơn để có thể di chuyển và bố trí một cách linh hoạt;Nên sử dụng bàn có kích cỡ vừa phải để có thể bố trí linh hoạt theo nhiều khu vực
- Thảm, ghế xốp mềm…: Thư viện cho lứa tuổi tiểu học nên có khu vực đọcsách thoải mái sử dụng các loại thảm, ghế xốp mềm… để thu hút học sinh nhỏ tuổi
và tạo cho chúng một môi trường đọc sách thân thiện, thoải mái và hấp dẫn
- Kệ sách: Có thể lựa chọn cả kệ treo tường lẫn kệ đứng; Kệ sách cần có chỗ
để dán các dấu hiệu, hướng dẫn để người đọc tìm sách; Ưu tiên lựa chọn các loại
kệ, rổ để sách cho phép quay bìa sách ra trước
- Có thể trang bị xe đẩy sách lưu động: giúp đưa sách đến tay học sinh mộtcách linh hoạt và hiệu quả hơn, đặc biệt đối với các khu vực xa thư viện chính
- Nên sử dụng các loại vật dụng trưng bày sách: đế trưng bày sách, túi sáchtreo…
- Sử dụng đế chắn sách
- Dùng rổ nhựa, thùng giấy để tăng diện tích chứa sách
4.2 Cách xếp đặt nội thất
Một số tiêu chí giúp xếp đặt nội thất thư viện:
- Thư viện nên chia ra thành một số khu vực đọc sách (ví dụ: một hoặchai khu vực bàn ngồi để đọc và học, khu vực đọc thoải mái trên thảm…): là cách
để học sinh có nhiều lựa chọn về góc đọc mình thích; ngoài ra đây cũng là cách để
bố trí tài liệu phù hợp với khu vực đọc sách của bạn đọc ở các lứa tuổi khác nhau
- Do thư viện được bố trí thành nhiều khu vực đọc sách, việc bố trí kệsách cần đảm bảo cho học sinh có thể di chuyển để lựa chọn và lấy sách trên các kệxung quanh một cách tiện lợi và nhanh chóng (Không phải kệ là cứ dồn chung 1chỗ Không phải chỉ có 1 cách bố trí kệ duy nhất là phải đặt sát tường Không phảicác kệ cứ phải xếp đặt song song với nhau)
- Bố trí nhiều kệ mở để học sinh có thể dễ dàng lựa chọn sách Cầngiảm tối đa diện tích kho đóng trong trường hợp phòng thư viện nhỏ hẹp Hạn chế
sử dụng các tủ/kệ có cửa kính để chứa sách; loại tủ này không thân thiện và khôngthuận tiện cho việc lựa chọn sách
- Không dùng quá nhiều bàn ghế, cần giải phóng mặt bằng cho thoáng
- Tủ, kệ không che chắn ánh sáng tự nhiên từ cửa sổ Tủ, kệ không chechắn quá nhiều không gian của tường thư viện Cần tận dùng tường để trang trí,trưng bày
Trang 18- Vật dụng phải ngăn nắp: tác động đến thói quen và nhận thức sử dụngthư viện
5 Trang trí – Hướng dẫn trong thư viện
5.1 Trang trí
Tiêu chí giúp trang trí thư viện
- Màu sắc tươi sáng, thu hút trẻ
- Có điểm nhấn
- Chủ đề trang trí có liên quan đến đọc sách, khuyến khích đọc sách
- Chú ý đến chủ đề yêu thích của cả học sinh nam và nữ
- Hình ảnh, kiểu chữ và chủ đề nên thân thiện với trẻ (tránh trường hợpquá nghiêm túc, quá ‘người lớn’): có thể sử dụng hình ảnh con vậthoặc nhân vật học sinh yêu thích để làm nhân vật chủ đề
- Khu vực nào cần sự chú ý nhiều của học sinh (ví dụ: bảng thông báo):nên thường xuyên thay đổi trang trí tại khu vực này, để thu hút sự tò mò của họcsinh
- Cửa/cổng vào thư viện
Tiêu chí thiết kế các hướng dẫn
- Màu sắc tươi sáng, thu hút trẻ
- Có điểm nhấn
- Cần đảm bảo là học sinh nào cũng đọc được
- Nếu được, hãy phối hợp ăn ý giữa hình ảnh minh họa và câu từ hướngdẫn
Trang 19- Câu/từ hướng dẫn càng ngắn (và dễ hiểu) càng tốt
- Hình ảnh và kiểu chữ nên thân thiện với trẻ (tránh trường hợp quánghiêm túc, quá ‘người lớn’)
Các loại hướng dẫn
- Quy định: Nên được thể hiện dạng dấu hiệu hình ảnh và từ khóa ngắngọn để nêu một số quy định, nội quy trong thư viện Không nhất thiết chỉ thể hiệntrên 1 bảng/tờ giấy khổ lớn, mà còn có thể tách rời từng nội dung để ở một số gócthư viện hoặc trên bàn…
- Tìm kiếm tài liệu: Bao gồm các hướng dẫn như sơ đồ các khu vựcsách, sơ đồ hoặc cây định hướng người đọc tìm sách theo phân loại, hướng dẫn tratìm mục lục, các dấu hiệu trên giá kệ giúp người đọc tìm sách dễ dàng…
* Hệ thống quản lý trong thư viện trường học thân thiện
A/ Phân loại, sắp xếp sách giúp HS dễ dàng tìm mượn.
1 Mục đích và vai trò của phân loại sách
- Mục đích đầu tiên của phân loại sách trong thư viện là để sắp xếp tài liệutheo một cấu trúc/trật tự khoa học giúp cho người đọc và cán bộ thư viện có thểtìm được tài liệu mình mong muốn một cách nhanh chóng và thuận tiện nhất
- Do đó, nó giúp bạn đọc tìm kiếm thông tin đúng với nhu cầu nhất, trong thờigian ngắn nhất
- Phân loại sách sẽ hỗ trợ cán bộ thư viện trong việc tư vấn và hướng dẫn bạnđọc tìm kiếm thông tin, tài liệu theo đúng nhu cầu
- Phân loại sách cũng có chức năng giúp người quản thủ thư viện (và người sửdụng thư viện) trả sách về đúng vị trí của nó một cách nhanh chóng nhất, sau khiđược lấy ra bởi người đọc
2 Tầm quan trọng của phân loại sách thiếu nhi theo cấp độ đọc và theo thể
loại
Phân loại theo trình độ đọc:
Trang 20Các nghiên cứu về việc đọc của thiếu nhi chỉ ra rằng trẻ em có xu hướng tìm
và đọc những tài liệu mà chúng có khả năng đọc được Trẻ em thường không chọnđọc các tài liệu quá khó hay quá dễ so với trình độ đọc của chúng Do đó, việcphân loại và sắp xếp sách cần phải được tổ chức sao cho học sinh dễ dàng lựa chọntheo trình độ đọc
Phân loại theo thể loại:
Phân loại theo thể loại giúp bạn đọc nhận thức được sách thiếu nhi có nhiềuthể loại/chủ đề/loại hình khác nhau; từ đó họ sẽ có nhiều lựa chọn hơn khi tìmsách Nó còn giúp bạn đọc nhận diện được sở thích đọc sách của mình
Đối với nhân viên thư viện, việc phân chia và sắp xếp tài liệu thiếu nhi theothể loại giúp họ tư vấn/hướng dẫn học sinh tìm được sách của chủ đề mong muốn(và đặc biệt quan trọng khi học sinh được giáo viên lớp giao nhiệm vụ tìm hiểu vềmột vấn đề nhất định) Ngoài ra, khi phân loại theo thể loại, nhân viên thư viện sẽ
dễ dàng lọc tìm và giới thiệu sách theo chủ đề cho HS
Do đó, việc sắp xếp sách của thư viện một trường tiểu học cần được áp dụngkết hợp giữa PHÂN LOẠI THEO TRÌNH ĐỘ ĐỌC và PHÂN LOẠI THEO THỂLOẠI
3 Phân loại theo trình độ đọc sử dụng mã màu
Theo hệ thống phân loại sách thiếu nhi theo trình độ đọc của tổ chứcHippocampus Reading Foundation (HRF) Phân chia sách thiếu nhi ra 6 cấp độ đọcđược mà hóa bằng 6 loại màu Có ưu điểm: (1) Các cấp độ đọc được qui định bởiHRF phù hợp với khả năng đọc của học sinh bậc tiểu học; (2) Có mã màu giúp họcsinh dễ nhớ; (3) dễ áp dụng, không đòi hỏi chuyên môn sâu về phân loại sách thưviện
Màu xanh lá cây (mẫu giáo)
- Tiêu biểu là từ 1-2 câu/ 1 trang với 1 bức tranh
- Không nên có quá 10 từ trên 1 trang
- Ngoại lệ: 1 hoặc 2 trang có hơn 15 từ