SKKN TÍCH HỢP MÔN LỊCH SỬ TRONG TRƯỜNG THCS

Dạy học tích hợp liên môn trong môn Lịch sử là hình thức liên kết những kiến thức giao thoa giữa môn Lịch sử với các môn học khác như Ngữ văn, Địa lí, Tin học, Giáo dục công dân, Rèn lu[r]

1 Phần mở đầu:

1.1 Lý do chọn sáng kiến:

Môn Lịch sử có vị trí và vai trò vô cùng quan trọng đối với việc giáo dục thế hệ trẻ Từ những hiểu biết về quá khứ, học sinh hiểu rõ truyền thống dân tộc, tự hào với thành tựu dựng nước và giữ nước của ông cha ta

Qua quá trình tìm hiểu, bản thân tôi nhận thấy hiện nay nhận thức về việc học

và tìm hiểu lịch sử của thế hệ trẻ ngày càng trở nên hạn chế Một câu hỏi đặt ra là phải chăng thế hệ trẻ ngày nay đang dần lãng quên nguồn gốc và cội nguồn, quên

đi những tháng năm hào hùng của ông cha mình? Điều này lại càng trở nên đáng lo ngại khi đại đa số giáo viên THCS chỉ biết bám vào sách giáo khoa một cách lệ thuộc, truyền thụ kiến thức đơn thuần theo phương pháp cổ truyền, làm cho tiết học trở nên khô khan đối với học sinh Đây cũng là một trong những nguyên nhân chính làm cho học sinh chưa thích học bộ môn Lịch Sử Vì vậy mà sự thành công của việc dạy học phụ thuộc rất nhiều vào phương pháp dạy học được giáo viên lựa chọn Trong đó phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, giúp học sinh chủ động lĩnh hội tri thức càng đòi hỏi người thầy giáo phải khai thác triệt để các phương pháp dạy học tích cực để thu hút sự chú ý của học sinh Đặc thù của bộ môn Lịch sử là kiến thức dài, nhiều sự kiện với những mốc lịch sử khác nhau nên khó ghi nhớ Để giúp học sinh ham học môn Lịch sử, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trong quá trình giảng dạy, với sự tích luỹ kinh nghiệm

của bản thân, tôi mạnh dạn đưa ra sáng kiến: “ Chú trọng phát huy tính tích cực của học sinh khi vận dụng tốt tích hợp liên môn trong dạy học Lịch sử ở trường THCS” Hy vọng đề tài này sẽ góp phần tích cực trong việc đổi mới phương pháp

giảng dạy theo hướng tích cực hiện nay

1.2 Phạm vi áp dụng, điểm mới của sáng kiến:

Qua việc nghiên cứu các văn bản chỉ đạo của Bộ GD&ĐT, tài liệu tập huấn chuyên môn do Bộ, Sở và phòng GD & ĐT, sách giáo viên, sách giáo khoa và các tài liệu tham khảo khác thuộc bộ môn Lịch sử bản thân tôi đã hoàn thành được

sáng kiến kinh nghiệm “ Chú trọng phát huy tính tích cực của học sinh khi vận dụng tốt tích hợp liên môn trong dạy học Lịch sử ở trường THCS” Phạm vi nghiên

cứu sáng kiến kinh nghiệm đã được áp dụng trong những năm tôi dạy, bắt đầu từ năm học 2013 - 2014 cho đến năm học 2017 – 2018 Áp dụng cho nhiều bài học lịch sử phù hợp với chuẩn kiến thức kĩ năng, giới hạn trong việc tạo kĩ năng tích hợp liên môn cho giáo viên và học sinh Cá nhân tôi đã có 10 năm giảng dạy Điều đáng nói ở đây là đã trải qua nhiều môi trường giảng dạy (do phải chuyển trường)

Từ thực tế đó tôi đã có điều kiện để dự giờ học hỏi rất nhiều các đồng nghiệp và đã rút ra được một số kinh nghiệm mà bản thân tôi cho là rất quý giá Đó là: việc tích hợp kiến thức liên môn trong giảng dạy bộ môn lịch sử ở trường THCS sẽ giúp chúng ta có những cách dạy học tối ưu nhất, góp phần nâng cao khả năng tích hợp

kiến thức liên môn Giúp học sinh hình thành kĩ năng, phương pháp học tập tốt hơn, có khả năng nhận thức kiến thức và tự hoàn thiện kiến thức Giúp cho đồng nghiệp - giáo viên dạy môn Lịch sử cải tiến phương pháp dạy học theo hướng tích cực, nhằm giúp cho học sinh yêu thích học tập môn Lịch sử

2 Phần nội dung

2.1 Thực trạng của nội dung cần nghiên cứu:

2.1.1.Về phía giáo viên:

Trong quá trình dạy học dạy học giáo viên gặp số số khó khăn:

Về chương trình: Thiết kế nặng, không liên thông giữa các môn học, cấp học, dẫn đến sự trùng lắp một số kiến thức

Về sách giáo khoa: Biên soạn theo hướng nặng về cung cấp kiến thức để thi cử, ít chú trọng vấn đề bồi dưỡng năng lực cho học sinh.Thể hiện dưới hình thức một môn khoa học, nên một số kiến thức không thực sự cần thiết vẫn đưa vào Nội dung nhiều bài rất khô khan về kiến thức, thiên về nhiều sự kiện lịch sử, chiến tranh cách mạng, ít đề cập về lịch sử văn hóa, nghệ thuật, thiếu liên kết với văn học, khoa học…

Bên cạnh những khó khăn đó thì giáo viên trong quá trình lên lớp còn mắc phải những hạn chế như: Chưa thực sự đầu tư cho giờ dạy vì khi dạy tâm lý của học sinh thường xem lịch sử là môn phụ nên chất lượng bài soạn các tiết dạy chưa cao, nếu có thì cũng hời hợt Các giờ học lịch sử chưa gây được sự hứng thú cho học sinh vì giáo viên thì chỉ dạy cho hết bài, hết giờ Cả giáo viên và học sinh chưa bắt kịp với sự đổi mới phương pháp dạy và học Ít vận dụng kiến thức liên môn, chủ

đề tích hợp giáo dục (xem nhẹ việc dạy để giúp HS phát triển những năng lực cần thiết nhằm giải quyết những vấn đề trong thực tiển) Hậu quả dẫn đến tiết dạy khô khan, kém hấp dẫn, nặng về cung cấp kiến thức, liệt kê sự kiện, điều này dễ sa vào lối dạy đọc chép

2.1.2 Về phía học sinh:

Một thực tế là trong những năm gần đây, số học sinh THCS chỉ đầu tư vào học các môn chính Ngoại ngữ, Văn ,Toán… Đó là một trong những lí do khiến nhu cầu hiểu biết về lịch sử, về cội nguồn, truyền thống … dần dần phai nhạt và mất chỗ trong suy nghĩ của các em học sinh Hầu hết học sinh chưa ham học, chưa thực sự yêu thích bộ môn lịch sử, chỉ đối phó tức thời, năng lực tiếp thu còn hạn chế, điều kiện học tập của các em còn chưa đáp ứng được với yêu cầu nội dung và đổi mới phương pháp giáo dục hiện nay, không nắm được mối quan hệ giữa các tri thức thuộc lĩnh vực đời sống xã hội, về kiến thức liên môn, ghi nhớ bài học một cách rời rạc, máy móc, nhàm chán, không yêu thích Đó là một trong những nguyên nhân làm chất lượng của bộ môn lịch sử đang trên đà “báo động”

Qua khảo sát đầu năm đối với các lớp đại diện những khối trực tiếp phụ trách giảng dạy bản thân tôi thu được kết quả như sau:

Lớp Số

bài

8A 42 8 19,04 10 23,80 11 26,19 10 23,80 3 7,17

Trong điều kiện thực tiễn trên, đúc rút từ lý luận và thực tiễn bản thân trong những năm giảng dạy tôi hy vọng là “sáng kiến kinh nghiệm” này có thể cung cấp cho các đồng nghiệp một số kinh nghiệm tâm đắc góp phần hưởng ứng nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học hiện nay của Bộ giáo dục nhằm cải thiện thực trạng khó khăn và đưa chất lượng của bộ môn Lịch sử ngày càng hiệu quả cao hơn

2.2: Các giải pháp:

Để có thể vận dụng tốt phương pháp này giáo viên cần nắm vững những kiến thức chung sau:

2 2.1 Khái niệm dạy học tích hợp liên môn:

Tích hợp liên môn có nghĩa là sự hợp nhất, sự hòa nhập, sự kết hợp Là sự hợp nhất hay nhất thể hóa các bộ phận khác nhau để đưa tới một đối tượng mới như là một thể thống nhất dựa trên những nét bản chất của các thành phần đối tượng chứ không phải là phép cộng giản đơn những thuộc tính của các thành phần đấy.Trong dạy học tích hợp, học sinh dưới sự chỉ đạo của giáo viên thực hiện việc chuyển đổi liên tiếp các thông tin từ ngôn ngữ của môn học này sang ngôn ngữ các môn học khác; Học sinh học cách sử dụng phối hợp những kiến thức kĩ năng và thao tác để giải quyết một tình huống phức hợp - Thường là gắn với thực tiễn Chính nhờ quá trình đó học sinh nắm vững kiến thức hình thành khái niệm, phát triển năng lực và các phẩm chất cá nhân

2.2.2 Mục tiêu của dạy học tích hợp liên môn:

Có nhiều lí do để dạy học tích hợp liên môn bao gồm:

- Phát triển năng lực người học

- Tận dụng vốn kinh nghiệm của người học

-Thiết lập mối quan hệ giữa các kiến thức, kĩ năng và phương pháp của các môn học

- Tinh giảm kiến thức, tránh sự lặp lại các nội dung ở các môn học

Dạy học tích hợp liên môn trong môn Lịch sử là hình thức liên kết những kiến thức giao thoa giữa môn Lịch sử với các môn học khác như Ngữ văn, Địa lí, Tin học, Giáo dục công dân, Rèn luyện kĩ năng sống, Giáo dục bảo vệ di sản văn hóa địa phương… để học sinh tiếp thu kiến thức, biết vận dụng kiến thức lịch sử vào cuộc sống và ngược lại từ cuộc sống để giải quyết các vấn đề liên quan đến lịch sử… Dạy học tích hợp được bắt đầu với việc xác định một chủ đề cần huy động kiến thức, kĩ năng, phương pháp của nhiều môn học để giải quyết vấn đề Lựa chọn

được một chủ đề mang tính thách thức và kích thích được người học dấn thân vào các hoạt động là điều cần thiết trong dạy học tích hợp thể hiện ở ba mức độ dạy học sau:

- Lồng ghép (liên hệ) là đưa các yếu tố nội dung gắn với thực tiến, gắn với xã hội, gắn với các môn học khác vào dòng chảy chủ đạo của một nội dung bài học của một môn học Ở mức độ lồng ghép, các môn học vẫn dạy riêng rẽ Tuy nhiên, giáo viên có thể tìm thấy mối quan hệ giữa các kiến thức môn học mình đảm nhận với nội dung của các môn học khác và thực hiện các kiến thức đó ở những thời điểm thích hợp

- Dạy học tích hợp ở mức độ lồng ghép có thể thực hiện thuận lợi ở nhiều thời điểm trong tiến trình dạy học Các chủ đề gắn với thực tiễn, gắn với nhu cầu của người học sẽ có nhiều cơ hội để tổ chức dạy học lồng ghép

- Vận dụng kến thức liên môn: Ở mức độ này, hoạt động học diễn ra xung quanh các chủ đề, ở đó người học cần vận dụng các kiến thức của nhiều môn học để giải quyết vấn đề đặt ra Các chủ đề khi đó được gọi là chủ đề hội tụ Việc liên kết kiến thức các môn học để giải quyết các tình huống cũng có nghĩa là các kiến thức được tích hợp ở mức độ liên môn học theo hai cách:

+ Cách một: Các môn học vẫn được dạy riêng rẽ nhưng đến cuối học kì, cuối năm, cuối cấp giúp học sinh xác lập mối liên hệ giữa các kiến thức đã được lĩnh hội + Cách hai: Những ứng dụng chung cho các môn học khác nhau thực hiện ở những thời điểm đều đặn trong năm học Nói cách khác, sẽ bố trí xen kẽ một số nội dung tích hợp liên môn vào thời điểm thích hợp nhằm làm cho học sinh quen dần với việc sử dụng kiến của những môn học gần gũi với nhau

2.2.3 Cách thức tổ chức dạy học tích hợp liên môn:

Việc tổ chức dạy học tích hợp liên môn cần được tổ chức một cách linh hoạt thường có các bước sau:

Bước 1: Tìm hiểu chương trình, SGK các môn khác Chọn các nội dụng liên quan đến bài học Trong bộ môn Lịch Sử có rất nhiều nội dung cần có sự phối hợp giảng dạy kiến thức Sử học với các môn khoa học khác, đặc biệt là các môn khoa học xã hội như: Ngữ Văn, Địa Lí, GDCD, Âm Nhạc, Mĩ Thuật … Do vậy việc tìm hiểu chương trình, SGK các môn học khác để chọn các nội dung liên quan đến môn Lịch sử là việc làm cần thiết không những phục vụ cho việc giảng dạy Lịch sử của GV mà còn giúp học sinh liên tưởng, củng cố các kiến thức của các môn học khác

Bước 2: Tích hợp các nội dung đã chọn lọc vào bài học sao cho hợp lí, khéo léo Tích hợp nhẹ nhàng, linh hoạt, đúng địa chỉ sẽ làm cho bài học sinh động nhưng không làm cho nặng nề, phức tạp thêm Tránh biến giờ của môn Lịch

sử thành giờ học của các môn khác

2.2.4 Giải pháp vận dụng những kiến thức cơ bản giáo viên có thể áp dụng

để phát huy tính tích cực của học sinh khi tích hợp liên môn trong dạy học Lịch sử

ở trường THCS”:

Như ta đã biết các môn Văn học, Sử học, Địa lý, Âm nhạc và Giáo dục công dân… có mối quan hệ mật thiết với nhau Trước đây người ta cho rằng

“ Văn, Sử, Địa, Triết bất phân” bởi lúc đó Văn học, Sử học, Địa lý, Giáo dục công dân chưa trở thành những môn khoa học độc lập Còn ngày nay chúng đã trở thành các môn khoa học độc lập nhưng giữa chúng vẫn có mối quan hệ mật thiết với nhau Văn học , Địa lý , Âm Nhạc …bổ trợ cho Sử học ngược lại Sử học bổ trợ cho các môn đó Trong chương trình trung học cơ sở, giáo viên có thể sử dụng phương pháp tích hợp trong hầu hết các bài dạy, từ đó làm tăng hứng thú cho học sinh, cụ thể là:

Vận dụng kiến thức Địa lí trong dạy học Lịch sử:

Hai môn Địa lí và Lịch sử đều có những nội dung thuộc nhóm Khoa học xã hội nhân văn, đều nghiên cứu những vấn đề của con người, xem xét các mối quan

hệ mang tính qui luật trong lĩnh vực kinh tế, xã hội, nhưng mỗi môn học có mục tiêu riêng (Lịch sử chú ý đến quá trình hình thành và phát triển của xã hội, trong khi đó Địa lí chú ý đến tính không gian lãnh thổ của các sự vật hiện tượng đang diễn ra hiện nay) Tuy vậy, giữa chúng có mối quan hệ tác động qua lại với nhau bởi các sự kiện lịch sử bao giờ cũng diễn ra trong một khoảng không gian nhất định với các điều kiện cụ thể, trong đó có các điều kiện địa lí Lịch sử thế giới và lịch sử dân tộc (kể cả phần lịch sử địa phương) đều gắn với những điều kiện tự nhiên mà con người sinh sống, cho nên khi học tập lịch sử xã hội phải phân tích đến các yếu tố của môi trường tự nhiên và thông qua nội dung lịch sử để hiểu rõ hơn môi trường tự nhiên và thực hiện giáo dục môi trường, sử dụng các phương tiện trực quan như bản đồ, lược đồ, tranh ảnh… Các kiến thức được vận dụng giảng dạy như sau:

- Điều kiện tự nhiên tác động mạnh mẽ, tích cực đến sự tồn tại, hình thành và phát triển lịch sử xã hội loài người

Ví dụ: Dạy Lịch sử 7: Giáo viên cần liên môn với Địa lí để giới thiệu về lợi thế núi, sông, đất của các vùng Hoa Lư, Thăng Long khi được chọn làm kinh đô đã trở thành trung tâm kinh tế, chính trị thời Đinh, Lý…

+ Liên hệ khi dạy học về kinh tế các triều đại phong kiến nước ta như: Chính sách khẩn hoang mở rộng diện tích sản xuất, đắp đê phòng lụt, đào sông, nạo vét kênh đảm bảo tưới tiêu là làm lãnh thổ mở rộng, kinh tế phát triển, đời sống con người

ổn định…

+ Việc khai thác các nguồn lợi từ tự nhiên như đồng, sắt, than đá, sức nước…đã đưa con người tiến dần vào thế giới văn minh từ khi có công cụ bằng kim loại, các cuộc cách mạng công nghiệp, cách mạng khoa học – kĩ thuật

- Điều kiện tự nhiên có ý nghĩa quan trọng trong cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm dựng nước và giữ nước của nhân dân ta trong Lịch sử 6,7,8,9:

+Ví dụ 1: Cha ông đã biết dựa vào những điều kiện tự nhiên để xây dựng căn cứ, bảo toàn và phát triển lực lượng, chọn làm kinh đô: thành Cổ Loa, phòng tuyến sông Cầu, thành nhà Hồ, căn cứ địa Tây Sơn, Bãi Sậy; căn cứ địa Việt Bắc, đường Trường sơn…

+ Ví dụ 2: Cha ông đã biết lợi dụng địa thế, vị trí tự nhiên để sử dụng lối đánh du kích góp phần làm cho cuộc kháng chiến thắng lợi: Chiến thắng Bạch Đằng năm

938 của Ngô Quyền, chiến thắng trên phòng tuyến Như nguyệt, chiến thắng Chi Lăng – Xương Giang, chiến dịch Việt Bắc năm 1947, chiến dịch Biên giới năm

1950, chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954…

- Trong quá trình dạy học, giáo viên dạy Lịch sử, Địa lí đã vận dụng phương pháp dạy học theo con đường qui nạp, đi từ phân tích các hiện tượng, sự kiện cụ thể, đơn

lẻ để dẫn tới những nhận xét, kết luận mang tính khái quát Không chỉ có môn Địa

lí, môn Lịch sử cũng sử dụng bản đồ, lược đồ như một nguồn tri thức quan trọng, một phương tiện dạy học cần thiết để thể hiện không gian diễn biến các sự kiện lịch sử như: Sử dụng lược đồ khi dạy các bài: Kháng chiến chống Tống, Mông – Nguyên, khởi nghĩa Lam Sơn, phong trào Tây Sơn…trong Lịch sử 7; Sử dụng lược

đồ trong các cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ ở Lịch sử 8,9 như cuộc kháng chiến ở Sáu tỉnh Nam kì, chiến thắng cầu Giấy, tổng khởi nghĩa cách mạng tháng Tám năm 1945,chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, tổng tiến công mùa xuân 1975…

Bên cạnh lược đồ, nhiều bài học Lịch sử củng cần sử dụng bản đồ như: Bản đồ hành chính Việt Nam, Quảng Bình trong các bài học lịch sử địa phương; Sử dụng bản đồ thế giới hoặc khu vực để giới thiệu vị trí địa lí, đặc điểm tự nhiên của các nước trên thế giới…

Tích hợp Lịch sử với Giáo dục công dân:

Học Lịch sử không những giúp chúng ta hiểu biết về kiến thức về thế giới và dân tộc, về những sự kiện diễn ra trong quá khứ của xã hội loài người mà thông qua các bài học Lịch sử giáo viên còn giúp học sinh rút ta được bài học kinh nghiệm cho bản thân mình, đồng thời giáo dục đạo đức và phẩm chất cho người học Ví dụ:

- Đức tính sống giản dị; đoàn kết, tương trợ; siêng năng, kiên trì; chí công vô tư, tinh thần yêu nước, sự hi sinh to lớn… lồng ghép giáo dục thông qua gương sáng của Bác Hồ, các nhân vật lịch sử như Ngô Quyền, Đinh Bộ Lĩnh, Lý Thường Kiệt,

Lê Lợi, Quang Trung, đại tướng Võ Nguyên Giáp…

- Lòng biết ơn với những người có công với nước, noi gương các anh hùng tuổi thanh niên sẵn sàng xả thân vì nước như: Anh hùng Trần Quốc Toản, Kim Đồng,

Lê Hồng Phong, Nguyễn Thị Minh Khai, Tô Vĩnh Diện, La Văn Cầu…

- Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, bảo vệ di sản văn hóa, di tích lịch sử, nghĩa vụ bảo vệ Tổ Quốc là bổn phận và trách nhiệm cụ thể của công dân hiện nay Ví dụ như khi dạy Lịch sử địa phương giáo viên phải giúp học sinh nhận thức được trách nhiệm và nghĩa vụ trong việc gìn giữ và chăm sóc chiến khu Trung Thuần, lăng mộ danh nhân Nguyễn Hàm Ninh, nghĩa trang liệt sĩ… Từ đó giáo dục truyền thống cách mạng yêu nước của quê hương

- Tôn trọng và học hỏi các dân tộc khác, bảo vệ hòa bình, tình hữu nghị giữa các dân tộc trên thế giới, hợp tác cùng phát triển - truyền thống yêu chuộng hòa bình của dân tộc và chủ trương hội nhập, hợp tác quốc tế của Đất nước trong các giai đoạn như: Mối quan hệ thủy chung son sắc giữa Việt Nam – Cu Ba, Việt Nam – Lào, Việt Nam và ASEAN, Liên hợp quốc…

- Việc khai thác và sử dụng môi trường tự nhiên của con người đã gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường ở các mức độ khác nhau trong từng giai đoạn lịch sử từ đó giáo dục ý thức, trách nhiệm bảo vệ môi trường

+ Thời nguyên thủy: Con người phụ thuộc vào thiên nhiên dẫn đến ít tác động đến môi trường

+ Thời văn minh nông nghiệp: Rừng bắt đầu thu hẹp (tiêu cực), hệ sinh thái nông nghiệp phát triển (tích cực)

+ Thời công nghiệp với cuộc cách mạng khoa học – kỹ thuật, con người tăng cường khai thác và sử dụng nguồn nguyên vật liệu, nhiên liệu trong tự nhiên của con người đã làm ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, phạm vi tác hại toàn cầu dẫn đến hiệu ứng nhà kính, hiện tượng En – ni - nô và xâm nhập nước mặn ảnh hưởng đến đời sống của con người và an sinh xã hội

+ Chính sách khai thác thuộc địa, cuộc chiến tranh đế quốc, chiến tranh xâm lược thuộc địa, cuộc chiến tranh giành độc lập dân tộc được tìm hiểu trong chương trình môn Lịch sử cũng đã phản ảnh hậu quả vô cùng tàn khốc của con người trong việc khai thác và sử dụng môi trường tự nhiên, ruộng đất bỏ hoang, tỉ lệ thương tật, nhiều lãnh thổ hoặc quốc gia bị xóa bỏ và đặc biệt là sự ô nhiễm môi trường từ các loại vũ khí hạt nhân

Tóm lại học Lịch sử giúp học sinh liên hệ được thực tiển và rút cho mình những bài học quý giá trong công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước

Tích hợp Lịch Sử với Âm Nhạc, Mĩ thuật:

Các tác phẩm âm nhạc trong chương trình có tác dụng minh họa kiến thức lịch sử một cách cụ thể bởi nhiều tác phẩm được sáng tác trong chính thời kì đó Đặc biệt thông qua ca từ và âm nhạc sẽ có sức lay động lớn đến tâm tư, tình cảm, nhận thức của người học, giúp học sinh hình dung một cách cụ thể, sinh động các giai đoạn lịch sử Ví dụ như:

- Bài Quốc tế ca (1871) như là hành khúc và vũ khí chiến đấu của những người cộng sản và người lao động trên toàn thế giới Kêu gọi đấu tranh ở Việt Nam đầu thế kỉ XX

- “Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng” (Phong Nhã) sáng tác vào cuối năm 1945 thể hiện tình cảm mến yêu của thiếu nhi Việt Nam với Bác Hồ

- Nghệ sĩ Đỗ Nhuận và bài hát “Hành quân xa”1953 thể hiện niềm tin kháng chiến chống Pháp nhất định thắng lợi

- Nghệ sĩ Hoàng Vân và bài hát “Hò kéo pháo”1954 thể hiện lòng quyết tâm vượt qua khó khăn, sự hi sinh anh dũng của chiến sĩ bộ đội trong chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ…Tất cả các bài hát trên trở thành những giai điệu đi cùng năm tháng, diễn tả thời kì hào hùng của dân tộc vì vậy để tăng hiệu quả giáo dục, thay đổi không khí tiết học giáo viên có thể kết hợp các bài hát khi cho học sinh xem video minh họa các chiến dịch, hoặc cho nghe lúc kết thúc bài học

- Nhạc sĩ Hoàng Hiệp và bài hát “Câu hò bên bến Hiền Lương nói về vĩ tuyến 17, nỗi đau chia cắt đất nước

- “Như có Bác trong ngày vui đại thắng” – Phạm Tuyên năm 1975 niềm vui và nổi nhớ Bác trong ngày chiến thắng 1975

Bên cạnh Âm nhạc, một số hình ảnh nghệ thuật như tác phẩm hội họa, kiến trúc, điêu khắc, tranh ảnh … được sử dụng hợp lí sẽ giúp học sinh tiếp nhận kiến thức sâu sắc hơn và việc học Lịch sử sẽ hứng thú hơn

Ví dụ: Sử dụng tranh ảnh và kiến thức Mĩ thuật để giới thiệu về:

+ Kiến trúc của Hoàng thành Thăng Long, Quốc Tử Giám, chùa Một Cột, tháp Chương Sơn Các công trình điêu khắc như Tượng A di đà, rồng Việt Nam thời Lý, Gốm Hoa nâu thời Lý…

+ Về mĩ thuật thời Trần (1226 - 1400) như Chùa Yên Tử (Quảng Ninh), tháp Phổ Minh, Bình Sơn, Rồng thời Trần, cung điện Lam Kinh (Thanh Hóa)…

Ngày nay, với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, giáo viên trình chiếu kênh hình sẽ có ưu thế hơn vì học sinh được trực quan với hình ảnh rõ, kích thước lớn, màu sắc sinh động và ấn tượng hơn Nhưng lưu ý khi sử dụng giáo viên cần chọn lọc tranh ảnh có tính mĩ thuật cao và nội dung phù hợp với mục tiêu của bài dạy

Tích hợp Lịch sử với Toán học, Vật lí, Sinh và Hóa học:

Khi dạy các bài về thành tựu khoa học - kỉ thuật qua từng thời kì giáo viên ngoài việc giới thiệu các thành tựu ra còn phải vận dụng dụng kiến thức toán học, vật lí trong bải học để giúp học sinh hiểu cụ thể hơn những thành tựu của các nhà khoa học: các sáng chế máy móc, định luật, học thuyết… qua đó thấy được đóng góp to lớn của họ như Ta-lét, Pi-ta-go, Ác-si- mét đối với toàn nhân loại Ngoài

ra, việc vận dụng kiến thức toán học sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về việc ra đời của lịch, cách tính niên đại trong Lịch sử,

Tích hợp kiến thức các môn khoa học tự nhiên không những giúp học sinh hiểu rõ thêm về lịch sử mà còn giúp học sinh củng cố các kiến thức đã học ở môn Toán, Vật lí (các phát minh, định lí quan trọng ) Từ đó giúp học sinh thấy được ý nghĩa liên thông giữa các môn học, làm cho việc học các môn nói chung và môn Lịch sử nói riêng có ý nghĩa hơn

Vận dụng kiến thức Văn học trong dạy học Lịch sử:

Khi vận dụng tích hợp liên môn trong dạy học Lịch sử có lẽ không thể thiếu Văn học Bởi giữa văn học và sử học có mối liên hệ khăng khít Các trích đoạn thơ văn có tác dụng minh hoạ, cụ thể hoá sự kiện, làm nổi bật hơn diễn biến của sự kiện, nêu ra một kết luận khái quát giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn một thời kì, một

sự kiện lịch sử cụ thể Các tác phẩm văn học bằng những hình tượng cụ thể, những vần điệu trong thể thơ sẽ tác động mạnh mẽ đến tư tưởng, tình cảm người học, góp phần quan trọng làm cho bài giảng sinh động, hấp dẫn, khắc sâu trí nhớ, nâng cao hứng thú học tập của học sinh như:

Ví dụ 1: Trong lịch sử 7 có thể tích hợp với các tác phẩm văn học là một

tư liệu lịch sử như: “Nam quốc sơn hà” của Lý Thường Kiệt, “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn, “Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi, …

Cụ thể là khi dạy bài: Khởi nghĩa Lam Sơn tích hợp với đoạn thơ trích trong bài

“Bình Ngô đại cáo”:

“…Ngày mười tám, trận Chi Lăng, Liễu Thăng thất thế, Ngày hai mươi, trận Mã Yên, Liễu Thăng cụt đầu.

Ngày hăm lăm, bá tước Lương Minh bại trận tử vong, Ngày hăm tám, thượng thư Lý Khánh cùng kế tự vẫn.

…Đánh một trận, sạch không kình ngạc, Đánh hai trận tan tác chim muông.

…Đô đốc Thôi Tụ lê gối dâng tờ tạ tội, Thượng thư Hoàng Phúc trói tay để tự xin hàng.

Lạng Giang, Lạng Sơn, thây chất đầy đường, Xương Giang, Bình Than, máu trôi đỏ nước…”

Nội dung đoạn thơ đã thể hiện được chiến thắng hào hùng của ông cha ta, củng

Như sự thất bại của quân giặc ở chiến thắng Chi Lăng – Xương Giang trong cuộc

kháng chiến chống quân Minh.

Ví dụ 2: Khi sử dụng các tác phẩm văn học hiện thực phê phán sẽ giúp giáo viên khôi phục bức tranh xã hội trong quá khứ, để học học sinh hiểu một cách đầy

đủ và toàn diện hơn về một giai đoạn, một thời kỳ lịch sử dân tộc Việt Nam và của thế giới như tác phẩm“Tắt đèn” của Ngô Tất Tố, “Bước đường cùng” của Nguyễn Công Hoan, “Chí Phèo” của Nam Cao phản ảnh sâu sắc bộ mặt của chế độ thực dân phong kiến thối nát và thân phận bế tắc, bần cùng của giai cấp nông dân qua hình tượng chị Dậu, Chí Phèo…trong dạy học Lịch sử 7

Ví dụ 3: Các tác phẩm văn học yêu nước, cách mạng: được sử dụng để phản ánh các sự kiện lịch sử chiến tranh cách mạng, khắc họa hình tượng cụ thể về các chiến sĩ yêu nước và các nhà cách mạng Việt Nam như: Khi nói về niền vui mừng khi Bác Hồ đọc luận cương của Lê – nin và tìm ra con đường cứu nước sau nhiều năm buôn ba được nhà thơ Chế Lan Viên thể hiện trong những câu thơ sau:

“Luận cương đến với Bác Hồ Và Người đã khóc

Lệ Bác Hồ rơi trên chữ Lê - nin Bốn bức tường im nghe Bác lật từng trang sách gấp Tưởng bên ngoài đất nước đợi mong tin”

"Cơm áo là đây! Hạnh phúc đây rồi!"

Hình của Đảng lồng trong hình của Nước

Phút khóc đầu tiên là phút Bác Hồ cười, Bác thấy:

Dân ta bưng bát cơm mồ hôi nước mắt …”

(Người đi tìm hình của nước” của Chế Lan Viên)

Ví dụ 4: Bài 14 - Chương I “ Việt Nam trong những năm 1919 - 1930”lịch sử

9 Để làm sáng tỏ tội ác của thực dân Pháp xâm lược cũng như nỗi thống khổ của

nhân dân ta do chính sách bóc lột bằng cách mở đồn điền hết sức tàn bạo trong chương trình khai thác lần thứ hai của thực dân Pháp có thể sử dụng những câu thơ sau của Tố Hữu:

“Cao su đi dễ, khó về Khi đi trai tráng, khi về bủng beo”

(Ca dao chống Pháp)

hoặc:

“Cha trốn ra Hòn Gai cuốc mỏ Anh chạy vào Đất Đỏ làm phu Bán thân đổi mấy đồng xu Thịt xương vùi gốc cao su mấy tầng”

(Tố Hữu – SĐD)

Ví dụ 5: Bài 18 –“ Đảng cộng sản Việt Nam ra đời”

Đảng cộng sản Việt Nam ra đời là kết quả tất yếu của cuộc đấu tranh dân tộc

và đấu tranh giai cấp ở Việt Nam trong thời kì mới, sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa

3 yếu tố: chủ nghĩa Mác Lênin, phong trào công nhân và phong trào yêu nước trong những năm đầu thế kỉ XX Đó là bước ngoặt lịch sử vĩ đại, đánh dấu bước nhảy vọt về sau của cách mạng và lịch sử dân tộc Việt Nam Đối với Tố Hữu lúc bấy giờ, Đảng ta như có phép mầu nhiệm, có thể nghe hiểu thấu nỗi thống khổ cơ hàn của hàng triệu người dân mất nước Dù lời thơ có phần cường điệu hóa, nhưng cốt lõi vẫn là tấm lòng của một đảng viên đối với tổ chức mà mình là một thành viên, đấy chính là Đảng Cộng sản Việt Nam quang vinh: