Nghèo và mất công bằng (KINH tế PHÁT TRIỂN SLIDE)

Nguyên nhân nghèo ở Việt Nam  Thất bại chính sách: Hợp tác hóa nông nghiệp và nông thôn; cải tạo công thương nghiệp; ngăn sông cấm chợ làm cắt rời sản xuất và thị trường..

Nghèo và mất công bằng

Nghèo và mất công bằng

1 Chân dung người nghèo

2 Nguyên nhân nghèo ở Việt Nam

3 Đo lường mất công bằng

4 Phân loại nghèo

5 Đường nghèo

6 Tăng trưởng và mất công bằng

7 Nhân tố tác động lên phân phối thu nhập

8 Liệu tăng trưởng kinh tế giúp bao nhiêu người thoát

nghèo?

9 Đa dạng hóa thu nhập gắn với vùng sinh thái

1 Chân dung người nghèo

Bạn có thể hình dung ra người nghèo

không? Họ như thế nào?

1 Chân dung người nghèo

 Cá nhân

 Gia đình

 Địa phương

 Trình độ giáo dục (-)

 Thiếu kinh nghiệm (+)

 Lười biếng (+)

 Nhậu nhẹt nhiều quá (+)

 Lựa chọn rủi ro (+)

 Ý muốn thoát nghèo (-)

(+) Tăng xác suất nghèo (-) Giảm xác suất nghèo (?) Chưa rõ hình mẫu

1 Chân dung người nghèo: Gia đình

 Không có tài sản/ đất đai (+)

 Thu nhập/ Chi tiêu thấp (+)

 Tỷ lệ phụ thuộc cao (+)

 Trình độ giáo dục của cha mẹ (-)

 Cảm nhận giáo dục của cha mẹ (?)

 Ngành nghề nông nghiệp/khác (+)

 Không có nhận được tiền gửi (+)

 Người Kinh/người dân tộc thiểu số (-)

 Nói được tiếng Việt (-)

 Thảm họa thiên nhiên (+)

 Tôn giáo (-)

2 Nguyên nhân nghèo ở Việt Nam

Theo Anh (Chị) nguyên nhân chủ yếu

nghèo ở Việt Nam là gì?

2 Nguyên nhân nghèo ở Việt Nam

 Thất bại chính sách: Hợp tác hóa nông nghiệp và nông thôn; cải tạo công thương nghiệp; ngăn sông cấm chợ làm cắt rời sản xuất và thị trường.

 Sở hữu nhà nước và tập thể trong thời gian dài đã làm làm thui chột động lực sản xuất kinh doanh và để hậu quả khôn lường cho đến ngày nay.

 Nông nghiệp lạc hậu trải qua chiến tranh, cơ sở hạ tầng bị tàn phá

 Hệ thống phòng ngừa rủi ro trong cuộc sống, sản xuất kinh doanh kém

 Thu hồi đất: 73 ngàn hecta/năm; 2,5 triệu người; 2/3 vụ khiếu kiện liên quan đến đất đai

Vòng lẩn quẩn của nghèo

Góc độ xã hội Góc độ kinh tế

Năng suất

Thu nhập thấp

Đầu tư

Tích lũy

Sinh sản nhiều

Thiếu dinh

dưỡng

Đông con

Thất học Bệnh tật

Nhân tố ảnh hưởng đến nghèo

Nghèo

Chính phủ Các đặc tính của hộ gia đình

Cơ sở hạ tầng thiết yếu

tỷ lệ phụ thuộc

Giới tính của chủ hộ

Kinh tế

Dân tộc

Tỷ lệ có việc làm

Thu nhập phi nông nghiệp

Thu nhập gửi về

Sự cách biệt về địa

11

3 Đo lường mất công bằng

 Chia ra thu nhập từ thấp đến

cao theo năm mức

 Nếu không có thu nhập thì

lấy chi tiêu là biến đại diện

 Chi tiêu hộ gia đình thì hiện

nay có trong bộ dữ liệu

VHLSS 2010

 Lorenz curves (đường)

 Gini coefficients (hệ số)

Phương pháp Deaton

Trong đó

N là dân số

µ là chi tiêu bình quân đầu người

ρ i là hạng biến thiên từ nghèo nhất đến giàu nhất

X i là chi tiêu đầu người

2 1

N

1 N

GINI

3 Đo lường mất công bằng:

Phương pháp Henry Theil

Trong đó

Yi là thu nhập của cá nhân i

Y = ΣYi là tổng thu nhập

Y

Y T

s THEIL'

Phương pháp Henry Theil

i i

Y

N

Yln

Y

YT

sTHEIL'

277 ,

0 100

5

* 50 ln 100

50 100

5

* 20 ln 100

20 100

5

* 15 ln 100

15 100

5

* 10 ln 100

10 100

5

* 5 ln

Theil’s T có thể tính toán cho từng vùng (j vùng; j=1,n) (lấy thu nhập làm trọng số)

Yj là tổng thu nhập của vùng j

Y là tổng thu nhập của quốc gia (Y = ΣY j )

J 1

j j

j j

N N Y

Y ln

Y

Y T

Y

Y T

s THEIL'

1 L

s THEIL'

Theil’s L có thể tính toán cho từng vùng (j vùng; j=1,n) (lấy dân số làm trọng số)

J

1

j j

j j

4 Phân loại nghèo

4 Phân loại nghèo

 Khái niệm về đường nghèo và xác định đường nghèo

 Dựa trên thu nhập bình quân đầu người (không chính xác, không thể so sánh giữa các quốc gia)

 Chi tiêu bình quân đầu người (không chính xác: chi thường xuyên và không thường xuyên)

 Rủi ro dinh dưỡng (họ có thể mua được lương thực hay không?)

Nghèo đói theo quan điểm của WB

Đường 45 độ:

Tất cả chi tiêu cho lương thực

Chi tiêu lương thực bình quân đầu người

Chi tiêu bình quân đầu người

Đường cong Engel

Đường nghèo lương thực

Nghèo đói theo quan điểm của WB

 Trên thực tế, những người nghèo không dành hết tất cả thu nhập của minh để chi cho lương thực

 Người nghèo ở VN dành trên 70% thu nhập của mình chi cho lương thực, trong khi đó thì người giàu là dưới 40%

 Người Mỹ trung bình dành <15% thu nhập của minh chi cho lương thực

Nghèo đói theo quan điểm của WHO

 Ngay cả những người nghèo cũng dành phần thu nhập của họ để chi cho nhu cầu căn bản (quần áo, chỗ ở)

 Phải tính toán giá sinh hoạt cho từng vùng (thật là đắt đỏ khi sống ở thành thị!)

5 Đường nghèo (poverty line)

5 Đường nghèo (poverty line)

n là dân số

ρ là số người nghèo

z là thu nhập ở ngưỡng nghèo

x i là thu nhập của người nghèo thứ i

α = 0: Chỉ số đếm đầu người (HCI)

α = 1: Chỉ số khoảng cách nghèo (PGI)

α = 2: Chỉ số bình phương khoảng cách nghèo (SPGI)

i α

z

x

z n

1 α

P

Ví dụ bằng số minh họa

Giả sử có 10 người có thu nhập lần lượt là: 100, 120,

170, 200, 280, 300, 310, 400, 430, 1000 Ngưỡng nghèo là z=200

3 ,

0 200

170

200 200

120

200 200

100

200 10

0 200

170

200 200

120

200 200

100

200 10

0 200

170

200 200

120

200 200

100

200 10

Phân biệt giữa SPGI và PGI

Ví dụ minh họa

Vùng A: 10 10 20 40 z = 20

Vùng B: 5 15 20 40 z = 20

Tính chỉ số P0, P1 và P2 cho từng vùng?

6 Tăng trưởng và mất công bằng

Simon Kuznets (1955) ‘Economic

Growth and Income Inequality’ in

American Economic Review, đưa ra giả thuyết hình chữ U

Xem cơ chế lý giải về hình chữ U này

(Simon Kuznets)

Phê phán lý thuyết của Kuznet

Có 2 phê phán Simon Kuznet nổi tiếng:

• I Adelman và C.T Morris (1973) khám phá (trong

bài viết ‘Economic Growth and Social Equality in Developing Countries’, Stanford University Press, 1973)

• Hicks (1979) trong nghiên cứu kinh tế lượng (trong

bài viết ‘Growth and Basic Needs: Is There A Trade Off?’ trong World Development

I Adelman và C.T Morris (1973)

 Tăng trưởng kinh tế không chỉ làm gia tăng mất công bằng, mà còn làm xấu đi sự nghèo đói tuyệt đối, đặc biệt

là trong giai đoạn đầu của phát triển kinh tế

 Họ đã không cho thấy có bất cứ hiện tượng trickle – down nào cả!

 Họ khám phá ra rằng nhóm giàu càng giàu trên cái giá phải trả của nhóm thu nhập trung bình và nhóm nghèo.

 Họ cũng đưa ra là: Muốn có tăng trưởng nhanh và công bằng thì tài sản phải được phân phối lại, đặc biệt là phải cải cách đất đai trên diện rộng, giáo dục phổ cập, tổ chức các chương trình tích luỹ vốn con người

31

7 Nhân tố tác động lên phân phối thu nhập

1. Dịch vụ y tế công (+)

2. Tỷ lệ nhập học tiểu học/PTCS (+)

3. Chỉ số mở cửa nền kinh tế (X+M)/GDP (+)

4. Dân chủ (+)

5. Không ổn định vĩ mô (lạm phát) (-)

6. Tham nhũng (nội xâm) (-)

7. Tăng trưởng dân số (-)

8. Tỷ lệ phụ thuộc (-)

Hicks (1979)

 Trả lời được câu hỏi: ‘Lựa chọn tăng

trưởng chậm và công bằng hay tăng

trưởng nhanh với cố gắng phân phối tốt hơn và xoá nghèo?’

33

8 Liệu tăng trưởng giúp bao nhiêu

người thoát nghèo?

 Tăng trưởng này có phải của người nghèo hay không?

 Hệ số co giãn nghèo theo tăng trưởng thu nhập: Một phần trăm tăng trưởng giúp bao nhiêu người thoát nghèo

 Tính toán cũng tương tự cho P 1 và P 2

 Tỉnh nào là tỉnh tăng trưởng cho người nghèo (pro – poored growth: Provincial approach)

9 Đa dạng hóa thu nhập gắn với

vùng sinh thái

Đa dạng hóa thu nhập ở vùng sinh thái Đồng Bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL) nhằm để giảm nghèo?

Các khái niệm căn bản

Đa dạng hóa thu nhập là gì?

(nông nghiệp và phi nông nghiệp)

điều kiện tự nhiên, dịch bệnh, biến động của thị trường và những yếu tố không lường trước khác

Điều kiện sinh thái ở ĐBSCL

ĐBSCL điều kiện sinh thái đa dạng:

 Sinh thái lũ (An Giang)

 Sinh thái nước ngọt (Cần Thơ),

 Sinh thái biển (Sóc Trăng), và

 Sinh thái nước lợ (Trà Vinh))

Tất cả có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh lương thực và đóng góp vào xuất khẩu

Tuy nhiên, người dân vẫn sống trong nghèo khó Như vậy, giải quyết được thời gian nông nhàn và tạo việc làm phi nông nghiệp, nhằm đa dạng hóa thu nhập để các nông hộ

có thu nhập ổn định và giảm rủi ro là vấn đề được đặt ra

Cơ sở khoa học của việc đa dạng hóa thu

nhập theo điều kiện sinh thái

Mức độ đa dạng hóa thu nhập của nông hộ được xác định ở

2i

P

1 S

39

Hàm ý chính sách

 Giao thông phải đi trước một bước (VN làm ngược lại: tìm chỗ có đường sẵn rồi mới XD KCN hay xây KCN rồi mới làm đường  sai lầm khó sửa)

 Phát triển ngành nghề (tiểu thủ công, truyền thống và việc làm phi nông nghiệp ở các vùng sinh thái khác nhau

 Phát triển thị trường nông thôn thì tạo ngành nghề phi nông nghiệp

 Kinh nghiệm TQ (CSHT nông thôn, thị trường nông sản, TTCK, gia công chế biến, xuất khẩu tại chỗ, trợ giá XK)

 Phát triển ngành công nghiệp “không khói” chứ không bê tông hóa một cách không quy hoạch.

 Xây dựng chuỗi giá trị nông sản và hướng đến xuất khẩu

Chiến lược tăng trưởng và giảm nghèo

 Phân phối lại trước, sau đó mới tăng trưởng

 Phân phối lại đi cùng với tăng trưởng

thuế, lương thực căn bản, can thiệp vào thị trường hàng hóa, công nghệ

 Nhu cầu căn bản của con người

 Thay đổi cơ cấu và người nghèo

 Tăng trưởng và công bằng: Các chính sách quan trọng

41

Lựa chọn chính sách

• Các thay đổi giá tương quan

• Phân phối lũy tiến sở hữu tài sản

• Thuế lũy tiến

• Cung cấp hàng hóa công

Chi tiêu công: tốt cho người nghèo?

“Những yêu cầu đầu tiên đối với năng suất

lao động cao trong điều kiện hiện đại là đại đa

số người dân biết đọc biết viết, khỏe mạnh và được ăn uống đầy đủ để mạnh khỏe và đầy

năng lực”

Economic Development (1953)

43

Thương mại và giảm nghèo

• Topalova 2007: nghèo ở nông thôn giảm chậm

hơn ở những quận tự do hóa thương mại hơn

• Goldberg và Pavcnik 2007: không có bằng chứng

về sự liên kết giữa tự do hóa thương mại và nghèo

đô thị ở Colombia Nghèo giảm thì thu nhập của nhóm nghèo nhất cũng không tăng

• Quan trọng là sự lưu chuyển: nếu người nghèo

không thể di chuyển đến nơi có việc làm tốt hơn, thì thương mại không giúp gì được cho họ

Phân bổ ngân sách: xu hướng giảm nghèo

Phần trăm hộ gia đình Việt Nam sở hữu được hàng lâu bền (1998)

Nghèo nhất

(1)

Bình thường (2), (3), (4)

Giàu nhất (5)

-

76,49,457,635,655,476,726,8