Để đổi mới nội dung và phương pháp dạy học ở Tiểu học, chương trình môn toán Tiểu học trong những năm gần đây đó xây dựng nhằm giải quyết những bức xúc của giáo viên Tiểu học làm cho chư[r]
Trang 1MỘT VÀI KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH LỚP 1
GIẢI TOÁN CÓ LỜI VĂN ĐẠT HIỆU QUẢ
I Đặt vấn đề.
1 Tầm quan trọng của môn Toán
Môn Toán có vị trí quan trọng trong các môn học khác ở Tiểu học Những kiến thức, kĩ năng của môn Toán có nhiều ứng dụng trong đời sống của con người Nó cùng với môn học khác góp phần giáo dục học sinh phát triển trở thành con người toàn diện, phát huy trí thông minh, óc sáng tạo và suy nghĩ độc lập, linh hoạt trong qúa trình chiếm lĩnh kiến thức Môn Toán ở Tiểu học còn bồi dưỡng cho các em có tính trung thực, cẩn thận, tinh thần hăng say lao động, học tập góp phần xây dựng và hình thành các phẩm chất cần thiết và quan trọng của con người lao động mới
Trong giai đoạn cách mạng hiện nay nhiệm vụ trung tâm của giáo dục là đào tạo thế hệ trẻ thành con người mới Đó là con người có ý thức làm chủ, ý thức trách nhiệm công dân, có tri thức, sức khoẻ và lao động giỏi Sống có văn hoá và tình nghĩa, giàu lòng yêu nước và tinh thần quốc tế chân chính
* Tầm quan trọng của việc giải toán có lời văn ở lớp 1
Một trong những mục tiêu cơ bản của quá trình dạy học môn toán ở Tiểu học là nhằm cung cấp cho học sinh những cơ sở ban đầu về toán, bao gồm: Các yếu tố số học, đại cương và đo đại lượng, các yếu tố hình học và giải toán có lời văn
2 Lý do chọn đề tài:
Toán học là một môn khoa học, góp phần quan trọng trong việc hình thành và phát triển tư duy cho học sinh Những kiến thức của môn Toán sẽ giúp cho các em có
cơ sở để học các môn khoa học khác và là công cụ cần thiết của người lao động thời đại mới
Giải Toán có lời văn là 1 trong 4 mạch kiến thức trong chương trình toán lớp 1
ở Tiểu học ( số và phép tính, đại lượng và đo đại lượng, yếu tố hình học và giải toán
có lời văn) Giải Toán có lời văn nhằm giúp học sinh: nhận biết thế nào là một bài toán có lời văn; biết giải và trình bày bài giải các bài toán đơn bằng một phép tính cộng hoặc trừ Thông qua việc giải toán có lời văn, các em được phát triển trí tuệ, được rèn luyện kĩ năng tổng hợp: đọc, viết, diễn đạt, trình bày, tính toán Toán có lời văn là chiếc cầu nối giữa Toán học và thực tế đời sống, giữa Toán học với các môn học khác Vậy làm thế nào để giúp các em học sinh lớp 1 giải một bài toán có lời văn
và viết được nhiều câu lời giải phù hợp với yêu cầu bài toán nhằm phát huy trí lực của các em là điều hết sức cần thiết mà chúng ta cần quan tâm
Chính những nguyên nhân trên, để giúp học sinh giải một bài toán có lời văn một cách vững vàng, qua quá trình dạy học và nghiên cứu, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài:
“Một vài kinh nghiệm giúp học sinh lớp 1 giải Toán có lời văn đạt hiệu quả”
II Thực trạng:
1.Thuận lợi:
Các em hầu hết đều biết đọc nên việc tiếp cận với toán có lời văn dễ dàng hơn Các em có đầy đủ sách toán
Được sự quan tâm của nhà trường
Trang 22 Khó khăn:
Trong quá trình giảng dạy ở Tiểu học, đặc biệt là lớp 1, giáo viên nào cũng phàn nàn khi dạy đến phần giải Toán có lời văn Học sinh rất lúng túng khi nêu câu lời giải, thậm chí nêu sai câu lời giải, viết sai phép tính, viết sai đáp số Những tiết đầu tiên của giải Toán có lời văn mỗi lớp chỉ có khoảng 20℅ số học sinh nêu đúng câu lời giải, viết đúng phép tính và đáp số Số còn lại rất mơ hồ, các em chỉ nêu theo quán tính hoặc nêu miệng thì được nhưng khi viết các em lại rất lúng túng, làm sai, một số em làm đúng nhưng khi cô hỏi lại không biết trả lời Chứng tỏ các em chưa nắm được một cách chắc chắn cách giải bài toán có lời văn Giáo viên phải mất rất nhiều công sức khi dạy đến phần này Từ đó đã làm nảy ra trong chúng tôi suy nghĩ
và tìm hiểu nguyên nhân vì sao học sinh chưa biết cách đặt câu hỏi phù hợp, không hiểu nội bài toán có lời văn, không làm được bài, trình bày bài chưa đẹp
III Nội dung nghiên cứu:
Các giải pháp thực hiện:
1 Nắm vững phương pháp dạy học toán theo hướng đổi mới
2 Tìm hiểu nội dung, chương trình Toán lớp 1
3 Hướng dẫn giải bài toán có lời văn
Các biện pháp tổ chức thực hiện:
Để dạy “ Giải toán có lời văn cho học sinh lớp Một” đạt hiệu quả cao, trước hết giáo viên cần nắm vững phương pháp dạy học môn toán theo hướng đổi mới, khái quát và cụ thể nội dung kiến thức cần cung cấp cho học sinh Dạy giải toán có lời văn cho học sinh lớp Một đóng vai trò vô cùng quan trọng trong dạy toán ở tiểu học Bởi vậy trong giảng dạy, chúng ta có thể sử dụng một số biện pháp sau:
1 Nắm vững phương pháp dạy học toán theo hướng đổi mới.
Một trong những phương pháp dạy học toán ở tiểu học hiện nay đó là việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát huy tối đa khả năng làm việc một cách chủ động, tích cực của học sinh dưới sự tổ chức, điều khiển của giáoviên
- Phương pháp dạy học tích cực trong dạy học toán ở tiểu học:
Phương pháp dạy học tích cực là hệ thống các phương pháp tác động liên tục của giáo viên nhằm kích thích tư duy của, học sinh tổ chức hoạt động nhận thức của học sinh theo quy trình Phương pháp này tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh đều tham gia tích cực vào quá trình dạy và học, học sinh được tiếp cận kiến thức bằng hoạt động làm bài tập, học sinh được làm việc cá nhân hoặc theo nhóm, trao đổi, hợp tác với bạn, với giáo viên
- Trong phương pháp dạy học tích cực:
Giáo viên giữ vai trò chủ đạo, tổ chức các tình huống học tập, hướng dẫn học sinh giải quyết vấn đề, khẳng định kiến thức mới trong vốn tri thức của học sinh Vì vậy giáo viên nói ít, giảng ít nhưng lại thường xuyên làm việc với từng học sinh hoặc từng nhóm học sinh Đòi hỏi giáo viên phải biết cách tổ chức các hoạt động của học sinh, đồng thời phải có một tri thức vượt ngoài lĩnh vực hạn chế của bộ môn mình dạy
để có thể làm chủ nội dung và nghệ thuật dạy Cách dạy như thế sẽ giúp học sinh phát triển năng lực, sở trường cá nhân
Trang 3Học sinh là chủ thể nhận thức, phải chủ động, độc lập suy nghĩ, làm việc tích cực và biết tự học, tự chiếm lĩnh tri thức từ nhiều nguồn khác nhau dưới sự theo dõi, hướng dẫn của giáo viên Cách học này giúp cho học sinh tự giác, chủ động không rập khuôn, biết tự đánh giá kết quả học tập của mình và của bạn, đặc biệt là tạo được niềm vui và niềm tin trong học tập
Như vậy học sinh trở thành trung tâm của quá trình dạy học nghĩa là học sinh phải hoạt động nhiều, hoạt động để đạt dược các yêu cầu của bài học Giáo viên trở thành người cộng tác thực sự trong cùng một công việc, một nhiệm vụ theo cách thức, hình thức khác nhau
Trên thực tế, do thói quen hoặc trình độ còn hạn chế nên nhiều giáo viên chỉ sử dụng các phương pháp truyền thống áp đặt kiến thức một chiều tới học sinh và coi đó
là phương pháp tối ưu trong quá trình dạy học nội dung này Cách dạy đó dẫn tới tình trạng học sinh lĩnh hội kiến thức giải toán một cách gò bó, máy móc, chưa phù hợp với xu thế đổi mới mà mục tiêu giáo dục hiện nay đề ra
Để nâng cao chất lượng dạy học giải toán có lời văn nói chung và đặc biệt là đối với lớp 1 nói riêng thì việc đổi mới phương pháp dạy học là thiết thực và cần thiết
Để đổi mới nội dung và phương pháp dạy học ở Tiểu học, chương trình môn toán Tiểu học trong những năm gần đây đó xây dựng nhằm giải quyết những bức xúc của giáo viên Tiểu học làm cho chương trình dạy học phù hợp với mục tiêu đào tạo trong giai đoạn công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước đầu thế kỷ XXI
Thực tế ở trường Tiểu học Đoàn Trị đã từng bước áp dụng các phương pháp dạy học mới nhằm phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh Đây là một việc làm thiết thực, phù hợp với xu thế đổi mới phương pháp dạy học trong giai đoạn hiện nay
Muốn sử dụng các phương pháp mới một cách có hiệu quả thì bắt buộc phải có phương tiện dạy học hay công cụ, đồ dùng dạy học một cách phù hợp để nâng cao chất lượng dạy học
Ngoài việc quan tâm đến vai trò của giáo viên và học sinh phương pháp dạy học tích cực còn quan tâm đến cả yếu tố môi trường ( bao gồm cơ sở vật chất, tâm tư, tình cảm, tính cách, ) Bởi môi trường ảnh hưởng đến phương pháp học của học sinh
và phương pháp sư phạm của giáo viên và giữa chúng có sự tương tác hỗ trợ
Tóm lại: Những giải pháp đổi về hình thức dạy học, phương tiện dạy học về
kiểm tra, đánh giá nêu trên sẽ có tác dụng tích cực nhằm nâng cao chất lượng dạy học
ở Tiểu học nói chung và việc giải toán có lời văn ở lớp 1 nói riêng
2.Tìm hiểu nội dung, chương trình Toán lớp 1:
2.1 Mục tiêu của dạy giải toán có lời văn
Thông qua việc giải toán giúp học sinh nắm được các biểu tượng, các khái niệm ban đầu về cách giải toán để từ đó hình thành các kỹ năng trong giải toán
Sử dụng các đồ dùng học tập, tranh minh hoạ trong sách giáo khoa để hình thành đề toán, sau đó các em phân tích, tổng hợp toán và có cách giải hay nhất và trình bày giải khoa học
Trang 4Thông qua hoạt động tính toán để từ đó rèn luyện kỹ năng cần thiết cho đời sống, đồng thời các em biết vận dụng các kiến thức đó để giải quyết các tình huống
mà các em vẫn gặp hàng ngày
2.2 Nội dung và cách thức thực hiện việc giảng dạy giải toán có lời văn:
Giải toán là một hoạt động gồm những thao tác: xác lập được mối liên hệ giữa các dữ liệu, giữa cái đó cho và cái phải tìm trong điều kiện của bài toán, chọn phép tính thích hợp trả lời đúng câu hỏi của bài toán
2.3 Điều kiện thực hiện cho việc giải toán có lời văn
Điều chủ yếu của việc dạy học giải toán là giúp học sinh tự tìm hiểu được mối quan hệ giữa cái đó cho và cái phải tìm trong điều kiện bài toán mà thiết lập các phép tính số học tương ứng, phù hợp Để tiến hành được điều đó, việc dạy toán diễn ra theo 4 mức độ
- Mức độ thứ nhất: Hoạt động chuẩn bị cho việc giải toán
- Mức độ thứ hai: Hoạt động làm quen với việc giải toán
- Mức độ ba: Hoạt động hình thành kĩ năng giải toán
- Mức độ bốn: Hoạt động giải bài toán có lời văn
3 Hướng dẫn giải bài toán có lời văn:
Muốn giải bài toán có lời văn đạt hiệu quả, học sinh cần nắm một số quy trình sau:
Bước 1: Đọc kĩ và tìm hiểu đề toán
Muốn học sinh hiểu và giải được bài toán có lời văn thì điều quan trọng là giáo viên phải giúp các em đọc được và hiểu được nội dung bài toán Xác định đề toán đã cho biết gì? Đề toán hỏi gì?
- Đề bài của bài toán có lời văn bao giờ cũng có 2 phần: Các số là điều đã biết
và câu hỏi là điều cần tìm
- Chúng ta cần hướng cho học sinh chú ý đến các từ khóa: “ thêm, và, tất cả, cả hai ” hoặc “bay đi, bán đi, bớt, còn lại, ”
VD: Ở bài toán phần tìm hiểu bài của tiết dạy minh họa GV cho tất cả HS phải đọc được đề Đưa ra các câu hỏi gợi ý để các em hiểu rõ nội dung bài
Bán đi có nghĩa là bớt đi hay thêm vào?
Bài toán hỏi gì?
Bước 2: Viết số vào phần tóm tắt
Trong giai đoạn đầu giáo viên nên hướng dẫn học sinh tóm tắt đề toán bằng cách đàm thoại “Bài toán cho biết gì? Bài toán hỏi gì?” và dựa vào câu trả lời của học sinh để viết số vào phần tóm tắt Sau đó, giáo viên cho học sinh dựa vào tóm tắt để nêu bài toán
Nếu học sinh đọc khó khăn trong việc nêu đề toán thì giáo viên nên cho học sinh xem tranh và trả lời theo câu hỏi gợi ý
VD: Bài 1 trang 148 giáo viên có thể hỏi:
- Em thấy có tất cả bao nhiêu con chim ? ( 8 con chim )
- Bay đi bao nhiêu con chim? ( 2 con chim )
Bước 3: Phân tích bài toán
Trang 5Học sinh tập trung suy nghĩ vào câu hỏi của bài toán, nghĩ xem muốn trả lời câu hỏi đó thì phải làm thế nào Hoặc có thể suy nghĩ từ những điều đã cho trong bài toán có thể biết ngay được bài toán phải làm gì
Bước 4: Giải bài toán có lời văn
Sau khi giúp học sinh hiểu được bài toán, xác định được bài toán đã cho biết những gì? Bài toán hỏi gì? Giáo viên hướng dẫn giải bài toán:
- Khi giải bài toán có lời văn, cần:
+ Viết câu lời giải
+ Viết phép tính
+ Viết đáp số
a) Viết câu lời giải:
Đối với học sinh lớp 1, để viết phép tính thích hợp không mấy khó đối với các
em nhưng khi viết câu lời giải các em rất lúng túng Vì vậy, giáo viên cần hướng dẫn cho các em thật kỹ Khi viết câu lời giải phải dựa vào câu hỏi để viết Qua thời gian nghiên cứu và thực nghiệm trong phạm vi 28 tiết dạy từ tiết 84 đến tiết 112, tôi rút ra
1 số mẫu câu lời giải khi hướng dẫn học sinh viết câu lời giải như sau:
* Đối với học sinh trung bình, yếu các em có thể viết câu lời giải:
+ Dựa vào dòng cuối của phần tóm tắt để viết câu lời giải: có tất cả (còn lại)+
số + đơn vị tính: Hoặc là : Số + đơn vị tính + có tất cả là: (còn lại là:)
* Đối với học sinh khá, giỏi các em có thể viết câu lời giải:
+ Vị trí (trên, dưới, trong, ngoài ) + có tất cả là: (còn lại là:)+ số+ đơn vị tính.
VD: Bài 1 trang 148
HS khá giỏi viết câu lời giải
Số con chim còn lại trên cành là: hoặc Số chim còn lại là
+ Bỏ chữ “hỏi” và chữ “ mấy + đơn vị tính” rồi thêm chữ là và dấu hai chấm
vào cuối câu
+ Bỏ chữ “hỏi” ở đầu câu, thay chữ bao nhiêu bằng chữ “số”, thêm chữ là và
dấu hai chấm vào cuối câu : + số + đơn vị + là:
+ Thay chữ “bao nhiêu” bằng chữ “số” + đơn vị tính đưa ra trước và bớt đi chữ
“hỏi”: Số + đơn vị tính + có tất cả là: (còn lại là:)
+ Đối với đoạn thẳng: - Bớt chữ “hỏi” thay chữ “bao nhiêu” bằng chữ “dài”:
Đoạn thẳng + dài là: hoặc viết chữ “độ dài” đầu câu thay cho chữ “hỏi” bớt chữ bao nhiêu xăng-ti-mét: Độ dài là:
b) Viết phép tính:
Các bài toán ở chương trình Tiểu học thường là các bài toán đơn về thêm, bớt bằng một phép tính cộng, trừ Thông thường:
- Đối với bài toán có chữ “thêm, và, có tất cả, cả hai, ” các em nên làm phép tính cộng
- Đối với bài toán có chữ “bay đi, bớt đi, còn, còn lại, ” các em nên làm phép tính trừ
* Lưu ý khi viết đơn vị các em nên ghi trong dấu ngoặc đơn
Trang 6c) Viết đáp số: Khi viết đáp số các em ghi phần kết quả của phép tính
* Lưu ý học sinh về hình thức trình bày bài giải Có thể coi trình bày bài giải là sản phẩm tư duy của học sinh Học sinh lớp 1 trình bày bài giải còn rất hạn chế, cần rèn cho học sinh nề nếp và thói quen trình bày bài giải một cách chính xác, khoa học và sạch đẹp Cần trình bày 1 bài giải như sau:
Bài giải:
Số gà nhà An còn là:
9 - 3 = 6 (con gà)
Đáp số: 9 con gà
Bước 5: Kiểm tra lại bài giải
Học sinh Tiểu học đặc biệt là học sinh lớp 1 thường có thói quen khi làm xong không xem lại bài làm Khi làm bài xong, giáo viên cho học sinh đọc lại đề toán, kiểm tra lại: câu lời giải, phép tính, đáp số
IV Kết luận:
Giải bài toán có lời văn cần thực hiện theo 5 bước:
+ Bước 1: Đọc kĩ và tìm hiểu đề toán
+ Bước 2: Viết số vào phần tóm tắt (đối với bài toán có phần tóm tắt))
+ Bước 3: Phân tích đề toán để tìm cách giải
+ Bước 4: Giải bài toán
+ Bước 5: Kiểm tra lại bài giải
Trong 5 bước này, học sinh chỉ cần làm bước 2 và bước 4 vào vở, còn các bước khác học sinh nghĩ trong đầu
Giúp học sinh lớp 1 giải toán có lời văn là giúp các em hoàn thiện bài giải đủ 3 bước: viết câu lời giải, viết phép tính, viết đáp số Đây là vấn đề đang được các thầy
cô trực tiếp dạy lớp 1 quan tâm Vấn đề đặt ra là giúp học sinh lớp 1 viết câu lời giải sao cho sát với yêu cầu mà câu hỏi của bài toán đưa ra
Trên đây là phần tìm hiểu nghiên cứu của tổ, trong khi triển khai chuyên đề có
gì chưa phù hợp mong thầy cô góp ý thêm để chuyên đề được hoàn thiện
Đại Tân Ngày 8 tháng 4 năm 2019
Nguyễn Thị Chương
Trang 7Tiết dạy minh họa:
Bài dạy : GIẢI TOÁN CÓ LỜI VĂN ( TT )
I- MỤC TIÊU :
-HS hiểu bài toán có một phép trừ : bài toán cho biết gì ? hỏi gì ? Biết trình
bày bài giải gồm : câu lời giải, phép tính, đáp số
II- CHUẨN BỊ :Sử dụng tranh trong SGK
III- CÁC HOẠT ĐỘNG CHỦ YẾU :
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
Ổn định
HĐ1 – Khởi động : Trò chơi
HĐ2 - Bài mới :
1/ Giới thiệu cách giải toán:
-Tìm hiểu bài
-HS nêu : Bài toán cho biết gì? Bài toán
hỏi gì?
-GV ghi tóm tắt
+H :Viết bài giải bài toán có lời văn
gồm mấy bước ?
HĐ3 : Thực hành:
Bài 1 :
Bài 2:
Bài, 3: Thực hiện cặp đôi
HĐ4 - Củng cố : Nêu lại cách giải bài
toán có lời văn
HĐ5 - Nhận xét, dặn dò : về nhà làm
tiếp BT chưa làm xong
Hát
HS thực hiện
-HS tự đọc đề toán và tự trả lời
Bài toán cho biết có 9 con gà, bán 3 con Hỏi còn lại mấy con gà
-Gồm 3 bước : Bài giải : câu lời giải : Số gà còn lại là : phép tính : 9 – 3 = 6 ( con ) đáp số Đáp số : 6 con
-HS đọc đề bài - tự phân tích đề bài Ghi tóm tắt và giải bài toán
+1 hs lên bảng làm - lớp làm vào PBT +Lớp nhận xét và sửa sai
Bài giải :
Số quả bóng còn lại là :
8 – 3 = 5 ( quả ) Đáp số : 5 quả Tương tự bài 1
-Trình bày bài giải bài toán có lời văn gồm 3 bước : câu lời giải, phép tính, đáp
số