Chuyên đề tin học “Phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh”.

Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năn[r]

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆTNAM

Độc lâp – Tự do – Hạnh phúc - 

 -CHUYÊN ĐỀ TIN HỌC

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC,

CHỦ ĐỘNG SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH

Tháng 10 năm 2018

PHÒNG GD&ĐT ĐẠI LỘC

TRƯỜNG TH ĐOÀN TRỊ

Chuyên đề môn Tin học PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG

SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH

I Đặt vấn đề:

Ngày nay với sự phát triển nhảy vọt của khoa học công nghệ nói chung của ngành Tin học nói riêng Với những tính năng ưu việt của vi tính đó là một phần không thể thiếu của nhiều ngành trong cuộc sống xây dựng và phát triển xã hội Đứng trước tình hình đất nước ta đang từng ngày, từng giờ đổi mới và phát triển mạnh mẽ đặc biệt là trong cuộc sống CNH-HĐH Đòi hỏi xã hội phải có những thế

hệ người lao động mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, có trình độ nhận thức cao Xác định được tầm quan trọng đó nên Nhà nước ta đã đưa môn tin học vào trong nhà trường và ngay từ cấp tiểu học, học sinh được tiếp xúc với môn tin học để làm quen dần với lĩnh vực CNTT

Ngay từ tiểu học học sinh được tiếp xúc với môn tin học để làm quen dần với công nghệ thông tin, tạo nền móng cơ sở ban đầu để học những phần nâng cao trong các cấp tiếp theo Máy tính cùng với Internet là các phương tiện giúp các em đến với thế giới tri thức một cách nhanh chóng và hiệu quả Ngoài ra môn tin học ở trường tiểu học giúp các em bước đầu làm quen với cách giải quyết vấn đề có ứng dụng công

cụ tin học, bồi dưỡng năng lực trí tuệ, rèn luyện cho các em một số phẩm chất của con người hiện đại như cẩn thận, tỉ mỉ, chính xác, thói quen tự kiểm tra Qua đó các

em sẽ thấy em vai trò của máy tính trong đời sống, có khả năng sử dụng máy tính trong việc học những môn học khác, trong hoạt động vui chơi giải trí nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và thích ứng với đời sống hiện đại

Ở cấp tiểu học đỏi hỏi học sinh phải có khả năng sáng tạo, kỉ năng phân tích phán đoán, có tính tư duy một cách tích cực, linh hoạt và logic, học sinh phải biết áp dụng huy động tất cả khả năng đã có vào tình huống để giải quyết vấn đề Để tạo nền móng cơ sở ban đầu cho công tác dạy học môn Tin học cấp tiểu học được hiệu quả và

giúp cho học sinh lĩnh hội kiến thức tốt hơn nay tôi viết chuyên đề “Tìm hiểu một số phương pháp dạy học để phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh tiểu học” Nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn Tin học cấp tiểu học.

II Thực trạng:

1 Về phía nhà trường:

Tin học mới chỉ là môn tự chọn nhưng nhà trường đã tạo điều kiện cho học sinh được học từ khối lớp 3, tạo điều kiện sắm sửa máy móc, trang thiết bị phục vụ cho việc dạy và học môn Tin học Đồng thời được sự ủng hộ của các cấp, các ban ngành, các bậc phụ huynh toàn trường hỗ trợ cơ sở vật chất

Nhà trường đã có một phòng máy vi tính cho học sinh học nhưng vẫn còn hạn chế về số lượng cũng như chất lượng Mỗi máy thực hành có đến 2 hoặc 3 em nhiều khi phải chia thành hai ca thực hành nên các em không có nhiều thời gian để hoàn thành các bài thực hành mà bài học yêu cầu

Để giúp học sinh lĩnh hội kiến thức và có kĩ năng thực hành các thao tác một cách thành thạo và có hiệu quả tốt nhất với điều kiện cơ sở vật chất hiện có là một quá trình nỗ lực lớn giữa thầy và trò trong quá trình dạy học

2 Về phía giáo viên:

Giáo viên được đào tạo những kiến thức cơ bản về Tin học để đáp ứng nhu cầu dạy và học bộ môn tin học Thường xuyên bồi dưỡng chuyên môn, tay nghề thông qua các buổi sinh hoạt chuyên môn tại huyện, cụm và học tập trên mạng để tiếp cận kịp thời với sự phát triển nhảy vọt của CNTT

Bên cạnh đó giáo viên chỉ giảng chay không có máy tính riêng để trình diễn hướng dẫn các em một cách trực quan, để các em có thể quan sát trực tiếp và tiết học mang lại hiệu quả cao hơn

3 Về phía học sinh:

Đối với học sinh tiểu học mới tiếp cận tin học, việc hiểu và nắm bắt được lí thuyết đã là một việc khó khăn, việc thực hiện thành thạo các thao tác trên máy tính lại còn không dễ dàng

Tin học là môn học mới, trực quan sinh động, khám phá nhiều lĩnh vực nên HS rất thích thú trong việc học Tin học nhất là những tiết thực hành trên máy tính

Đa số học sinh ở vùng nông thôn, miền núi nên việc tiếp cận CNTT còn gặp nhiều khó khăn, hạn chế, bỡ ngỡ, lúng túng khi dùng máy Học sinh được tiếp xúc với máy tính ở trường là chủ yếu do đó sự tìm tòi khám phá máy tính còn hạn chế nên việc học tập của học sinh vẫn còn mang tính chậm chạp

Giao diện của hầu hết phần mềm là Tiếng Anh nên rất khó cho HS tiếp xúc, sử dụng vì thế cũng có nhiều bất cập trong việc sử dụng phần mềm

III Khó khăn khi dạy tin học hiện nay:

1 Nhà trường:

- Nhà trường đã có một phòng máy vi tính cho học sinh học nhưng vẫn còn hạn chế về số lượng cũng như chất lượng, mỗi ca thực hành có đến 2 hoặc 3 em ngồi chung một máy nên các em không có nhiều thời gian thực hành các bài tập một cách đầy đủ

2 Giáo viên:

- Mới tiếp cận với việc dạy tin học nên chưa có nhiều kinh nghiệm trong công tác giảng dạy bộ môn này

- Tài liệu tham khảo dành riêng cho bộ môn Tin học tiểu học còn hạn chế Nhất

là những tài liệu về phương pháp dạy học đặt trưng của môn Tin học

- Tuy đã được đào tạo cơ bản về kiến thức tin học, nhưng khi máy móc gặp sự

cố, trục trặc giáo viên không sử lý kịp thời dẫn đến học sinh thiếu máy không thực hành được

3 Học Sinh:

- Vì các em mới chỉ tiếp cận Tin học ở trường là chủ yếu nên còn nhiều bỡ ngỡ, lúng túng

- Vì điều kiện cuộc sống gia đình nên tỉ lệ học sinh có máy thực hành ở nhà rất thấp

- Trình độ Tiếng Anh của học sinh tiểu học mới chỉ bắt đầu tiếp cận nên còn hạn chế, trong khi đó hệ điều hành, các phần mềm học tập đều sử dụng tiếng anh để giao tiếp với người sử dụng

- Các thao tác thực hành thì nhiều và khó nhớ đối với học sinh, trong khi đó học sinh lại ít thực hành ở trường cũng như ở nhà

IV Các phương pháp dạy học tích cực:

1 Định hướng phương pháp đổi mới dạy học:

Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh

Có thể nói cốt lõi của đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động

a/ Dạy học tích cực là gì?

Dạy học tích cực là hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của học sinh chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy Tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động

b/ Thế nào là tính tích cực trong học tập?

Tính tích cực (TTC) là một phẩm chất vốn có của con người, bởi vì để tồn tại và phát triển con người luôn phải chủ động, tích cực cải biến môi trường tự nhiên, cải tạo xã hội

TTC học tập biểu hiện ở những dấu hiệu như: Hăng hái trả lời các câu hỏi của giáo viên, bổ sung các câu trả lời của bạn, thích phát biểu ý kiến của mình trước vấn

đề nêu ra; hay nêu thắc mắc, đòi hỏi giải thích cặn kẽ những vấn đề chưa đủ rõ; chủ động vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để nhận thức vấn đề mới; tập trung chú ý vào vấn đề đang học; kiên trì hoàn thành các bài tập, không nản trước những tình huống khó khăn…

TTC học tập thể hiện qua các cấp độ từ thấp lên cao như:

- Bắt chước: gắng sức làm theo mẫu hành động của thầy, của bạn…

- Tìm tòi: độc lập giải quyết vấn đề nêu ra, tìm kiếm cách giải quyết khác nhau

về một số vấn đề…

- Sáng tạo: tìm ra cách giải quyết mới, độc đáo, hữu hiệu

2 Phương pháp tia chớp:

Phương pháp tia chớp hay còn gọi là phương pháp phỏng vấn nhanh, là một phương pháp giúp mở đầu bài giảng hay thu thập thông tin nhanh từ phía học sinh một cách hiệu quả

a/ Các bước thực hiện phương pháp Tia chớp:

- Sắp xếp lớp theo hình thức phù hợp;

- Giáo viên đặt câu hỏi;

- Người học trả lời;

- Tổng kết nhanh và định hướng vào bài học

b/ Ưu điểm, hạn chế:

- Ưu điểm: + Thời gian thực hiện ngắn;

+ Thu thập thông tin nhanh;

+ Tạo hứng thú cho học sinh

- Hạn chế: Không thể thực hiện nhiều lần trong 1 buổi học vì sẽ gây nhàm chán c/ Áp dụng:

Ví dụ: Bài 2: Xoay hình, viết chữ lên hình vẽ Giáo viên sử dụng phương pháp

này để ôn lại kiến thức đã học

Để xoay trái một góc 900 em làm thế nào? Em nháy chuột chọn Rotate left 900

Để xoay phải một góc 900 em làm thế nào? Em nháy chuột chọn Rotate right 900

Để xoay một góc 1800 em làm thế nào? Em nháy chuột chọn Rotate 1800

Để lật hình theo chiều dọcem làm thế nào? Em nháy chuột chọn Flip vertical

Để lật hình theo chiều ngangem làm thế nào? Em nháy chuột chọn Flip horizontal

3 Phương pháp trực quan hóa:

Trực quan hóa nghĩa là sử dụng chữ viết, tranh, ảnh, hình vẽ, sơ đồ, bảng biểu

để truyền tải hoặc minh họa cho một chủ đề hay một nội dung của bài giảng

a/ Mục đích của phương pháp:

- Gây ấn tượng, thu hút sự chú ý của học sinh;

- Giúp học sinh định hướng tốt nội dung;

- Giảm thời lượng nói của giáo viên;

- Mở rộng và bổ sung những kiến thức đã học;

- Làm thay đổi không khí lớp học;

- Làm cho bài giảng thêm phong phú và sinh động

b/ Ưu điểm, hạn chế;

- Ưu điểm:

 Thời gian trình bày trên lớp ít nhưng hiệu quả;

 Tạo được sự thoải mái trong giờ học;

 Kích thích trí tưởng tượng của học sinh;

 Tăng khả năng tiếp nhận và mức độ nhớ thông tin của học sinh;

 Giúp học sinh đạt được mục tiêu đề ra

- Hạn chế:

 Mất nhiều công sức và tiền bạc để tìm kiếm, mua vật liệu, phương tiện cho trình bày trực quan

c/ Áp dụng:

Ví dụ 1: Bài 3: Chọn kiểu trình bày có sẵn cho đoạn văn bản Giáo viên sử dụng

phương pháp này cho học sinh quan sát các kiểu trình bày văn bản đã có sẵn trên phần mềm soạn thảo văn bản Word, hoặc quan sát các văn bản đã được định dạng với nhiều kiểu định dạng khác nhau

-Các kiểu định dạng văn bản

.

Ví dụ 2: Bài 2: Xoay hình, viết chữ lên hình vẽ Giáo viên sử dụng phương pháp

này cho học sinh quan sát, xem hình ảnh các hướng xoay của hình và cho học sinh nhận xét trước khi vào bài học mới

4 Phương pháp làm việc nhóm:

Phương pháp làm việc nhóm là phương pháp giảng dạy tích cực giúp giáo viên

tổ chức học sinh thành các nhóm học tập nhỏ từ 5 đến 7 học sinh, mỗi thành viên

trong nhóm vừa có trách nhiệm tự học, vừa có trách nhiệm chia sẻ và giúp đỡ các thành viên khác hoàn thành nhiệm vụ học tập của giáo viên giao cho cả nhóm

a/ Các bước thực hiện phương pháp làm việc nhóm:

- Giới thiệu nội dung làm việc nhóm;

- Giao nhiệm vụ cho nhóm;

- Chia nhóm;

- Học sinh làm việc nhóm;

- Trình bày kết quả làm việc nhóm;

- Giáo viên tổng kết, bổ sung

b/ Cách thức tiến hành:

- Giới thiệu nội dung làm việc nhóm:

 Nội dung có khả năng tranh luận, càng mang tính thời sự càng tốt;

 Bám sát mục tiêu bài giảng;

 Phù hợp với người học;

 Rõ ràng, ngắn gọn

- Giao nhiệm vụ nhóm:

 Ghi rõ nhiệm vụ lên bảng, giấy;

 Quy định cụ thể thời gian làm việc nhóm và thời gian trình bày;

 Quy định rõ vị trí ngồi làm việc của từng nhóm

- Chia nhóm:

 Mỗi nhóm từ 5 đến 7 học sinh;

 Chia nhóm ngẫu nhiên, thuận tiện theo điều kiện lớp học;

 Chọn tên nhóm

- Học sinh làm việc nhóm:

 Đề cử nhóm trưởng và thư ký;

 Xác định rõ vấn đề cần thảo luận

- Trình bày kết quả làm việc nhóm:

 Có nhiều cách trình bày kết quả làm việc của nhóm:

Một nhóm báo cáo, các nhóm khác bổ sung;

Từng nhóm báo cáo riêng;

Trưng bày áp phích;

Ghi ý kiến lên bảng;

…

- Giáo viên tổng kết:

 Giáo viên phải kết nối được ý kiến của các nhóm;

 Định hướng đúng yêu cầu, nhiệm vụ của học sinh;

 Bổ sung làm rõ vấn đề cần giải quyết;

c/ Ưu điểm, hạn chế:

- Ưu điểm:

 Áp dụng được cho mọi đối tượng và mọi quy mô lớp học;

- Hạn chế:

 Khó quản lý lớp khi số lượng học sinh đông;

 Một số thành viên của nhóm ỷ lại những bạn khá hơn;

 Có thể đi lệch hướng chủ để thảo luận

d/ Áp dụng:

Ví dụ 1: Bài 2: Xoay hình, viết chữ lên hình ảnh Giáo viên sử dụng phương

pháp này chia nhóm và giao nhiệm vụ cho học sinh tìm hiểu các bước thực hiện xoay hình, tìm hiểu các bước thực hiện viết chữ lên hình vẽ

Báo cáo kết quả với giáo viên thực hành trên máy:

Các bước thực hiện xoay hình Các bước viết chữ

B1: Nháy chọn Select, chọn hình cần xoay B1: Chọn công cụ viết chữ

B2: Chọn Rotate B2: Di chuyển con trỏ đến vị trí cầnviết chữ, nháy chuột. B3: Chọn hướng muốn xoay từ danh sách B3: Chọn cỡ chữ, màu chữ, phông chữ

B4: Gõ nội dung lên hình vẽ rồi nháy chuột ra bên ngoài để kết thúc

Ví dụ 2: Bài 3: Chọn kiểu trình bày có sẵn cho đoạn văn bản Giáo viên sử dụng

phương pháp này chia nhóm, giao nhiệm vụ cho học sinh tìm hiểu các kiểu trình bày văn bản trên phần mềm soạn thảo văn bản Word

Báo cáo kết quả với giáo viên:

Các kiểu trình bày

Normal Heading 1 Heading 2 Heading 3 Heading 4

…

Tổ chức dạy học theo nhóm sẽ tạo cho học sinh hoàn thành bài thực hành của mình trong khoảng thời gian quy định, giáo viên có bài để đánh giá học sinh ngay tại cuối tiết thực hành, như thế học sinh sẽ biết được những điểm đã làm được và những điểm cần phải bổ sung

Phát huy được tính tập thể, phối hợp cùng suy nghĩ, cùng làm việc, tranh luận thảo luận để cùng có hướng giải quyết vấn đề một cách hiệu quả, cụ thể hoàn thành yêu cầu bài tập

Tổ chức dạy học theo nhóm sẽ có lợi cho học sinh vì các em có năng khiếu diễn

tả sự vật bằng lời cho người khác hiểu ý định của mình một cách lưu loát từ đó học sinh có thể bổ sung cho nhau về cách quan sát, nhận xét; đánh giá sự vật một cách đầy đủ hay theo đúng yêu cầu của bài học, theo sự gợi ý của giáo viên Giúp các em nhút nhát diễn đạt kém có điều kiện rèn luyện và dần khẳng định bản thân

Tổ chức dạy học theo nhóm sẽ nâng cao được vai trò của GV, GV đóng vai trò

là người gợi mở, hướng dẫn, kích thích và hỗ trợ học sinh

Trong giờ thực hành giáo viên nên tạo sự canh tranh giữa các nhóm bằng cách phân các nhóm làm bài thực hành sau đó các nhóm nhận xét, chấm điểm (dưới sự hướng dẫn của giáo viên) để tạo sự hào hứng, sáng tạo trong học tập

5 Phương pháp chốt kiến thức bằng câu đố:

Phương pháp chốt kiến thức bằng câu đố được sử dụng để chốt lại kiến thức cho người học sau khi đã học xong một nội dung, một bài, một chương, một môn học hay toàn bộ khóa học Đây là phương pháp giúp không khí lớp học trở nên sôi nổi, hứng thú, kích thích tính tích cực trong học tập của học sinh

a/ Các bước thực hiện:

- Chuẩn bị câu hỏi;

- Phổ biến luật chơi;

- Chia đội chơi;

- Hỏi và trả lời;

- Giáo viên tổng kết

b/ Các bước tiến hành:

- Chuẩn bị câu hỏi:

 Câu hỏi cần bám sát nội dung bài học;

 Câu hỏi phải ngắn gọn dễ hiểu;

 Câu hỏi phải phù hợp với đối tượng người học

- Phổ biến luật chơi:

 Cử một học sinh làm trọng tài ghi điểm;

 Giáo viên đọc dứt câu học, học sinh mới được trả lời;

 Trả lời đúng nhất, sớm nhất sẽ được ghi điểm;

 Quy định hình thức thưởng với đội thắng, phạt với đội thua

- Chia đội chơi:

 Chia lớp thành các đội chơi có số lượng học sinh bằng nhau

 Quy định vị trí, tên gọi của đội từng đội chơi

- Hỏi và trả lời:

 Giáo viên nêu câu hỏi;

 Học sinh trả lời;

 Giáo viên nêu đáp án và tính điểm

- Giáo viên tổng kết:

 Nhận xét đánh giá các đội chơi;

 Củng cố lại kiến thức;

 Khen thưởng đội thắng cuộc

c/ ưu điểm, hạn chế:

- Ưu điểm:

 Dễ lôi cuốn học sinh tham gia;

 Luật chơi có tính điểm, thưởng, phạt nên học sinh chơi tích cực để giành điểm cao;

 Học sinh nhớ bài lâu hơn

- Hạn chế:

 Đôi khi học sinh vì tâm lý phải chiến thắng nên dễ cay cú khi số điểm không được như mong muốn

 Đội chiến thắng thì phấn khích, đội thua thì tự ti, …

d/ Áp dụng:

Ví dụ:

- Bài 2: Xoay hình, viết chữ lên hình vẽ

- Bài 3: Chọn kiểu trình bày có sẵn cho đoạn văn bản

Giáo viên áp dụng phương pháp này chia nhóm, đặt câu hỏi cho các nhóm trả lời

Để xoay trái một góc 900 em làm thế nào? Nháy chuột chọn Rotate left 900

Để xoay phải một góc 900 em làm thế nào? Nháy chuột chọn Rotate right 900

Để xoay một góc 1800 em làm thế nào? Nháy chuột chọn Rotate 1800

Để lật hình theo chiều dọc em làm thế nào? Nháy chuột chọn Flip vertical

Để lật hình theo chiều ngang em làm thế nào? Nháy chuột chọn Flip horizontal

Có tổng cộng bao nhiêu kiểu xoay hình? Có 3 kiểu

Có tổng cộng bao nhiêu cách lật hình? Có 2 kiểu

Có bao nhiêu bước để xoay hình? Có 3 bước

Có bao nhiêu bước viết chữ lên hình vẽ? Có 4 bước

Em hãy nêu các bước viết chữ lên hình vẽ? Trình bày