Học sinh trao đổi Ba vaên baûn a.Hoạt động giao tiếp trình baøy trên được tạo ra -Văn bản một tạo ra trong hoạt trong hoạt đông giao động giao tiếp chung.. tieáp naøo?[r]
Trang 1Ngày sọan: 01/ 9/ 2007.
Tiết 1, 2 Tuần 1
TỔNG QUAN NỀN VĂN HỌC VIỆT NAM
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1 Nắm được hai bộ phận lớn của văn học Việt Nam: văn học dân gian và văn học viết
- Nắm được một cách khái quát quá trình phát triển của văn học viết Việt Nam
- Hiểu được những nội dung thể hiện con người Việt Nam trong văn học
2 Giáo truyền thống văn hóa của dân tộc qua các di sản văn hóa và bồi dưỡng niềm tự hào về truyền thống đó
3 Rèn luyện kỹ năng đọc hiểu, tư duy sáng tạo và nghiên cứu văn chương
II PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
Sách giáo khoa
Sách giáo viên
Sách thiết kế bài giảng
III PHƯƠNG PHÁP
Tổ chức giờ dạy theo cách kết hợp phát vấn nêu vấn đề với trao đổi thảo luận trả lời câu hỏi
IV HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1.Ổn định lớp
2.Kiểm tra bài cũ
3.Dạy bài mới
Lịch sử văn học của bất kì dân tộc nào đều có lịch sử tâm hồn của dân tộc đó Để cung cấp cho các em nhận thức những nét lớn về văn học nước nhà chúng ta cùng tìm hiểu tổng quan nền văn học Việt Nam
Thời
gian Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh Nội dung bài dạy
3 ph Đọc sách giáo
khoa và cho biết văn
học Việt Nam gồm
mấy bộ phận?
Gồm hai bộ phận: văn học dân gian và văn học viết
Hs đọc lời mở đầu bài học sgk
I.CÁC BỘ PHẬN HỢP THÀNH CỦA VĂN HỌC VIỆT NAM
Văn học Việt Nam có hai bộ phận:
Văn học dân gian
Văn học viết
8
phút Đọc mục 1 và
cho biết văn học dân
gian chủ yếu do ai
sáng tác?
Tầng lớp trí
thức có thể tham gia
sáng tác?
Chủ yếu do tầng lớp bình dân sáng tác
Song những sáng tác đó phải tuân thủ đặc trưng của văn học dân gian
1.Văn học dân gian:
Văn học dân gian chủ yếu do tầng lớp bình dân sáng tác vµ truyỊn b»ng con đường truyền miệng
Trang 2 Văn học dân
gian bao gồm những
thể loại nào?
Thần thoại, sử thi, tục ngữ…
Thể loại: thần thoại, sử thi, truyền thuyết, truyện cổ tích, truyện ngụ ngôn, truyện cười, tục ngữ, câu đố, ca dao, vè, truyện thơ, chèo
Hãy nêu
những đặc trưng của
văn học dân gian?
Học sinh trình bày
-Tìm dẫn chứng
Đặc trưng: tính truyền miệng, tính tập thể và gắn bó với các sinh hoạt khác nhau trong đời sống cộng đồng
* Văn học dân
gian có vị trí và vai
trò , qtrọng trong
nền văn học dân
tộc ?
Hµng ngh×n n¨m b¾c thuéc, khi cã ch÷ viÕt vµ ch÷ viÕt f¸t triĨn
VHDG mang tính nhân dân, tính dân tộc sâu sắc là nguồn nuôi dưỡng tâm hồn nhân dân và văn học viết
10
phút Đọc mục 2
sách giáo khoa và cho
biết văn học viết chủ
yếu do ai sáng tác?
* Trên thực tế vẫn
có những trí thức
tham gia sáng tác
văn học dân gian m
Học sinh trình bày
-Có người bình dân tham gia sáng tác VHV -> trí thức bình dân
2.Văn học viết
Văn học viết chủ yếu do tầng lớp trí thức sáng tác, được ghi lại bằng chữ viết và mang đậm dấu ấn tác giả
Hình thức văn
tự của văn học viết
được ghi lại bằng
mấy thứ chữ?
Học sinh trình bày a.Chữ viết ghi lại bằng ba thứ chữ:-Chữ Hán
-Chữ Nôm
-Chữ Quốc ngữ
-Một số ít ghi bằng tiếng Pháp
Văn học viết
gồm mấy thể loại?
-Giải thích từ
Hãy kể tên
1tác phẩm tiêu biểu
Học sinh kể ra
-Ghi nhận
Làm việc cá nhân
b.Hệ thống thể loại
Hệ thống thể loại phát triển theo từng thời kì:
* Từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX:
- Về chữ Hán:
+Văn xuôi tự sự: truyện, kí, văn chính luận, tiểu thuyết chương hồi +Thơ:cổ phong, đường luật, từ khúc
+Văn biền ngẫu:phú, cáo, văn tế
-Về chữ Nôm: thơ Nôm đường luật, truyện thơ, ngâm khúc, hát nói
* Từ thế kỉ XX đến nay:
Tự sự có: tiểu thuyết, truyện ngắn, kí
Trữ tình: thơ, trường ca
Trang 3Kịch: kịch nói, kịch thơ.
10
phút Đọc mục II
và cho biết văn học
viết Việt Nam trải
qua mấy thời kì lớn?
Ba thời kì: từ thế
kỉ X đến hêt thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX đến cách mạng tháng tám 1945, từ sau cách mạng tháng tám 1945 đến hết thế kỉ XX
II.QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA VĂN HỌC VIẾT VIỆT NAM
Nhìn tổng quát văn học viết Viêt Nam trải qua ba thời kì lớn -Văn học từ thế kỉ X đến hêt thế
kỉ XIX
-Văn học từ đầu thế kỉ XX đến cách mạng tháng tám 1945
-Văn học từ sau cách mạng tháng tám 1945 đến hết thế kỉ XX
5
phút Đọc mục 1 và
cho biết vì sao văn
học thời kì này có sự
ảnh hưởng văn học
Trung Quốc?
Học sinh trao đổi trả lời
1.Văn học trung đại(TK X đến hết
TK XIX).
Văn học viết bằng chữ Hán và chữ Nôm
Aûnh hưởng nền văn học Trung Quốc Một số tác giả và tác phẩm tiêu biểu:sgk
10
phút Đọc mục 2 và
cho biết văn học
thời kì này chia làm
mấy giai đoạn, đặc
điểm từng giai
đoạn?
* Nhìn chung văn
học việt nam đạt
được giá trị sâu sắc
về nội dung và
nghệ thuật với
nhiều tác giả được
công nhận là danh
nhân văn hoá thế
giới
Học sinh trao đổi trả lời
Bổ sung
Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Chí Minh
2.Văn học hiện đại(đầu TK XX đến hết TK XX)
Văn học thời kì này chia làm bốn giai đoạn :
-Đầu thế kỉ XX đến 1930
-Từ 1930 đến 1945
-Từ 1945 đến 1975
-Từ 1975 đến nay
Đặc điểm văn học từng thời kì: Đầu thế kỉ XX đến 1930 văn học viết bằng chữ Quốc ngữ Những
tác giả tiêu biểu: Tản Đà,Hồ Biểu
Chánh, Hoàng Ngọc Phách…
Từ 1930 đến 1945 kế thừa văn học trung đại, văn học dân gian, tiếp nhận văn học thế giới Các tác giả:
Nguyễn Tuân, Thạch Lam, Xuân Diệu…
Từ 1945 đến 1975 văn học yêu nước và cách mạng với các tác giả:
Hồ Chí Minh, Tố Hữu, Quang Dũng…
Từ 1975 đến nay phản ánh sâu sắc công cuộc xây dựng CNXHM
Trang 412
phuựt ẹoùc muùc 1 vaứ
cho bieỏt moỏi quan
heọ giửừa con ngửụứi
vụựi theỏ giụựi tửù nhieõn
ủuụùc theồ hieọn nhử
theỏ naứo?
Hoùc sinh ủoùc sgk vaứ traỷ lụứi caõu hoỷi
Chia nhóm thảo luận và trình bày cá
nhân
III.CON NGệễỉI VIEÄT NAM QUA VAấN HOẽC
1.Con ngửụứi Vieọt Nam trong quan heọ vụựi theỏ giụựi tửù nhieõn.
Trong VHDG, thieõn nhieõn laứ nguụứi baùn thaõn thieỏt gaộn boự vụựi con ngửụứi
Trong VHV caực saựng taực vaờn hoùc thụứi trung ủaùi hỡnh aỷnh thieõn nhieõn gaộn lieàn vụựi lớ tuụỷng ủaùo ủửực thaồm mú
Trong vaờn hoùc hieọn ủaùi hỡnh tửụùng thieõn nhieõn theồ hieọn tỡnh yeõu queõ huụng ủaỏt nửụực, ủaởc bieọt laứ tỡnh yeõu ủoõi lửựa
6
phuựt ẹoùc muùc 2 vaứ
cho bieỏt con ngửụứi
Vieọt Nam ủửụùc phaỷn
aựnh nhử theỏ naứo
trong quan heọ quoỏc
gia daõn toọc?
Hoùc sinh ủoùc sgk vaứ traỷ lụứi caõu hoỷi
2.Con ngửụứi Vieọt Nam trong quan heọ quoỏc gia daõn toọc.
Tỡnh yeõu queõ hửụng xửự sụỷ laứ nieàm tửù haứo veà truyeàn thoỏng dửùng nửụực vaứ giửừ nửụực cuỷa daõn toọc
Tỡnh yeõu toồ quoỏc theồ hieọn qua loứng caờm thuứ giaởc
6
phuựt
* Trong xaừ hoọi coự
giai caỏp ủoỏi khaựng
vaờn hoùc Vieọt Nam
ủaừ leõn tieỏng toỏ caựo
theỏ lửùc chuyeõn
quyeàn vaứ caỷm
thoõng vụựi ngửụứi bũ
aựp bửực
trao đổi bổ sung 3.Con nguụứi Vieọt Nam trong quan heọ
xaừ hoọi.
Vaờn hoùc daõn gian vụựi caực theồ loaùi: truyeọn cửụứi, ca dao, tuùc ngửừ ủaừ vaùch maởt giai caỏp thoỏng trũ taứn baùo Tửứ TK X ủeỏn TK XIX truyeọn thụ, kớ sửù, tieồu thuyeỏt mieõu taỷ thửùc teỏ ủen toỏi cuỷa giai caỏp thoỏng trũ ủoứi quyeàn soỏng cho con ngửụứi
10
phuựt * Nhaõn vaọt troùng taõm cuỷa thụứi kỡ naứy
noồi baọt vụựi yự thửực
traựch nhieọm, saỹn
saứng hi sinh ủeồ baỷo
veọ ủaùo nghúa vaứ lớ
tửụỷng
HS làm việc cá nhân 4.Con ngửụứi Vieọt Nam vaứ yự thửực veà
baỷn thaõn.
Trong hoaứn caỷnh ủaỏu tranh con ngửụứi ủeà cao yự thửực coọng ủoàng hụn yự thửực caự nhaõn
Trong giai ủoaùn cuoỏi theỏ kổ XVIII, 1930-1945 yự thửực caự nhaõn ủửụùc ủeà cao ủoự laứ quyeàn soỏng quyeàn ủửụùc hửụỷng haùnh phuực vaứ tỡnh yeõu
Trang 55
phút
IV.KẾT LUÂN
VHVN gắn bó với hiện thực lịch sử và phản ánh sự phát triển của lịch sử dân tộc hơn 4000 năm dựng nước và giữ nước Nền Văn học này bao gồm hai bộ phận: VHDG vµ VHV có sức sống bền bỉ và mãnh liệt với nhiều nét đặc sắc
5phú
t Củng cố: Học
xong bài cần lưu ý
những điểm nào?
Lưu ý hai bộ phận hợp thành và tiến trình lịch sử văn học Việt Nam
Dặn dò: về nhà xem bài” Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ”
Trang 6Ngày sọan: 02/ 9/ 2007
Tiết 3, 5 Tuần 1, 2
HOẠT ĐỘNG GIAO TIẾP BẰNG NGÔN NGỮ
I.MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1.Nắm được kiến thức cơ bản về hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ
2.Nâng cao kĩ năng phân tích, lĩnh hội tạo lập văn bản trong giao tiếp
II.PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
-Sách giáo khoa
-Sách giáo viên
-Sách thiết kế bài giảng
III.PHƯƠNG PHÁP
Tổ chức giờ dạy theo cách kết hợp gợi tìm với trao đổi thảo luận trả lời câu hỏi
IV.HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1.Ổn định lớp
2.Kiểm tra bài cũ
3.Dạy bài mới
Trong cuộc sống hằng ngày con người giao tiếp với nhau bằng phương tiện vô cùng quan trọng đó là ngôn ngữ Vì giao tiếp luôn phụ thuộc vào hoàn cảnh và nhân vật giao tiếp, để thấy được điều đó chúng ta cùng tìm hiểu bài “Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngư”õ
Tg Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh Nội dung bài dạy
15’ Đọc văn bản sgk
trang 14
Học sinh đọc I.THẾ NÀO LÀ HOẠT ĐỘNG
GIAO TIẾP BẰNG NGÔN NGỮ.
Trong vb các nhân
vật nào tham gia hoạt
đông giao tiếp?
Vua nhà Trần và các bô lão động giao tiếp : vua nhà Trần và Nhân vật tham gia vào hoạt
các bô lão
Hai bên có cương
vị và quan hệ với nhau
như thế nào?
Học sinh trả lời
Vua là ngưòi lãnh đạo đất nước, các bô lão đại diệân cho tầng lớp nhân dân
Các nhân vật giao
tiếp lần lượt đổi vai cho
nhau như thế nào?
Học sinh trả lời
Các bô lão nghe vua hỏi vua là người nói, các bô lão xôn xao tranh nhau nói vua là người nghe Hai bên lần lượt đổi vai cho nhau
Hoạt động giao
tiếp diễn ra trong hoàn
cảnh nào, ở đâu, vào lúc
nào?
Học sinh trao đổi trả lời
Hoạt động giao tiếp diễn ra trong hoàn cảnh đất nước đang bị giặc ngoại xâm đe doạ.Tại điện Diên Hồng, thời phong kiến
5’ Hoạt động giao tiếp đề
cập đến vấn đề gì? đổi trả lời.Học sinh trao hình đất nước đang bị giặc đe doạ Nội dung: thảo luận về tình
và bàn về sách lược đối phó
Trang 75’ Mục đích cuộc giao
tiếp là gì? có đat được
mục đích không?
Học sinh phát biểu và thống nhất sách lược đối phó Mục đích:bàn bạc để tìm ra
với quân giặc và đạt được mục đích
10’ Qua bài “Tổng
quan văn học Việt Nam”
cho biết:
Hoạt động giao
tiếp diễn ra với các nhân
vật nào ?
Học sinh trả lời
Tác giả SGK, học sinh lớp 10, giáo viên
Hoạt động giao
tiếp diễn ra trong hoàn
cảnh nào ?
Học sinh phát biểu quốc dân.Hoàn cảnh của nền giáo dục
Nội dung giao tiếp
đề tài, bao gồm những
vấn đề gì ?
Học sinh xác định học.Nội dung: thuộc lĩnh vực văn
Đề tài: tổng quan văn học Việt Nam
Nội dung gồm:
Các bộ phân hợp thành văn học Việt Nam
Quá trình phát triển của văn học Việt Nam
Con người Việt Nam và văn học
5’ Mục đích giao tiếp
thông qua văn bản ?
Học sinh trả lời
Mục đích : Phía người viết: Trình bày một cách tổng quan một số vấn đề cơ bản văn học Việt Nam cho học sinh lớp 10
Phía người đọc : tiếp nhận và lĩnh hội các kiến thức cơ bản về văn học Việt Nam
Phương tiện ngôn
ngữ và cách thức tổ chức
văn bản như thế nào ?
Học sinh trả lời Dùng nhiều thuật ngữ văn họcCâu văn mang đặc điểm của
văn bản khoa học
Kết cấu văn bản mạch lạc rõ ràng, có hệ thống đề mục lớn nhỏ, hệ thống luận điểm
5’ Củng cố rút ra ý
cần nhớ cho học sinh
Ghi nhớ SGK
Trang 8Tiết
2
II Luyện Tập
Nhân vật giao tiếp
là ai ?
Học sinh thực hành
1.Bài tập 1 SGK.
Nhân vật giao tiếp là những người Nam, Nữ trẻ tuổi
Hoạt động giao
tiếp diển ra thời điểm nào
? có thích hợp?
Vào đêm trăng thanh, thời gian thích hợp
Nhân vật Anh nói
về điều gì? nhằm mục
đích gì ?
Học sinh trình bày
Nhân vật Anh mượn hình ảnh
“Tre non đủ lá” để tính đến chuyện “đan sàn” ngụ ý họ trưởng thành tính đến chuyện kết duyên
5
Ph
Cách nói của Anh
có phù hợp với nội dung
và mục đích giao tiếp
không ?
Học sinh làm C¸ùch nói của nhân vật rất phù hợp
với mục đích và hoàn cảnh giao tiếp, cách nói mang màu sắc văn chương, thuộc về phong cách văn chương: vừa có hình ảnh vừa đậm đà sắc thái tình cảm
5
ph Trong cuộc giao
tiếp nhân vật đã thực hiện
bằng ngôn ngữ những
hành động nói cụ thể nào
? nhằm mục đích gì ?
Học sinh trao đổi và trình bày
2 Bài tập 2 SGK
a Trong cuộc giao tiếp nhân
vật Acổ và Ông đã thực hiệân các hành động nói cụ thể :
- Chào ( Cháu chào Ông ạ!)
- Chào đáp lại ( Acổ hả)
- Khen (lớn tướng rồi nhỉ)
- Hỏi ( Bố cháu… Không)
- Đáp lời ( Thưa Ông có ạ)
Có phải cả 3 câu
đều dùng để hỏi hay thực
hiện những mục đích giao
tiếp khác ? Nêu mục đich
mỗi câu ?
Hoc sinh làm b Cả 3 câu chỉ có một câu
dùng để hỏi “Bố cháu … …không” hai câu còn lại để chào và khen
Lời nói các nhân
vật bộc lộ thái độ tình
cảm và quan hê trong
giao tiếp như thế nào ?
Học sinh trả lời đã bộc lộ rõ tình cảm thái độ và c Lời nói của hai Ông cháu
quan hệ của hai người với nhau: Acổ bộc lộ thái độ kính mến với Ông và thái độ yêu mến Ông với
Trang 910
Ph Khi sáng tác bài
thơ, Hồ Xuân Hương đã
giao tiếp với người đọc về
vấn đề gì ? Nhằm mục
đích gì?
Học sinh làm 3 Bài tập 3 SGK :
a Thông qua hinh tượng
“Bánh trôi nước” tác giả muốn bộc bạch với mọi người về vẻ đẹp, về thân phận chìm nổi của người phụ nữ nói chung và tác giả nói riêng, đồng thời khẳng định phẩm chất trong sáng của người phụ nữ
Diễn tả bằng ngôn ngữ giàu hình ảnh: trắng, tròn, lòng son
Người đọc căn cứ
vào đâu để lĩnh hội bài
thơ ?
Học sinh trình bày đời thân phận Hồ Xuân Hương.b Người đọc căn cứ vào cuộc
10
ph Thư viết cho ai,
người viết có quan hệ thế
nào với người nhận?
Học sinh xác định Viết đoạn.Bài tập 5 SGK
a.Thư viết cho học sinh toàn
quốc
Bác Hồ với tư cách chủ tịch nước
Thư viết về vấn đề
gì ?
Học sinh làm b.Hoàn cảnh: Đất nước mới
giành độc lập
Học sinh lần đầu tiên nhận được một nền giáo dục hoàn toàn Việt Nam
5
ph Thư nĩi tới vấn đề
gi ?
Học sinh làm c.Thư nói tới niềm vui sướng
vì học sinh thế hệ tương lai được hưởng cuộc sống độc lập
Nhiệm vụ và trách nhiệm hs Lời chúc Bác Hồ với học sinh
5
ph Thư viết đề làm gì
?
Học sinh trả lời sinh nhân ngày khai trường.d.Mục đích chúc mừng học
Xác định nhiệm vụ học sinh
Nên viết như thế
nào ?
Học sinh trình bày thể hiện sự gần gũi chăm lo, lời lẽ e.Ngắn ngọn, lời lẽ chân tình
nghiêm túc khi xác định trách nhiệm học sinh
5’ Củng cố : Khi
tham gia bất cứ hoạt động
giao tiếp nào (nói hoặc
viết ) ta phải chú ý những
gì ?
Dặn dò: Chuẩn bị bài
Học sinh rút ra kinh nghiệm
Chú ý : Nói viết cho ai (Nhân vật đối tượng)
Nói viết để làm gì (mục đích) Nói viết cái gì (Nội dung) Nói viết như thế nào (bằng
Trang 10“văn bản” cách nào).