Bằng kiến thức đã học ở trường Cao đẳng nghệ thuật, tri thức hiÓu biÕt thùc tÕ vµ kinh nghiÖm tÝch luü chuyªn m«n, chuyªn ngµnh MÜ thuËt cña b¶n th©n kh«ng ngõng khai th¸c, kh¸m ph¸, t×m[r]
Trang 1Phần I
Đặt vấn đề
Bằng kiến thức đã học ở trường Cao đẳng nghệ thuật, tri thức hiểu biết thực tế và kinh nghiệm tích luỹ chuyên môn, chuyên ngành
Mĩ thuật của bản thân không ngừng khai thác, khám phá, tìm tòi, sáng tạo cái mới, cái đẹp và học hỏi đồng nghiệp cũng như sự say mê yêu ngành, yêu nghề qua một quá trình công tác dạy học môn Mĩ thuật khối 6, khối 7, khối 8, khối 9 tôi đã đúc rút và nắm bắt tình hình nhận thức của các em học sinh tôi mạnh dạn xây dựng ý kiến về chuyên ngành Mĩ thuật và kiến nghị, đề xuất một số ý kiến để nâng cao việc dạy học của bộ môn Mĩ thuật ở các trường Trung học cơ sở trong thời
đại mới quy mô, đại trà hơn, góp phần vào công tác Đảng, công tác chính trị, công tác giáo dục chính quy hiện đại Hướng tới cái “chân - thiện - mỹ”, cái tinh, cái cốt lõi Chính vì thế tôi muốn nghiên cứu và
chọn đề tài: Phương pháp dựng một bức phác thảo tranh bố cục “Vẽ
tranh - vẽ tranh đề tài” ở khối 6, 7, 8, 9 – quy trình thiết kế bài giảng “vẽ tranh về đề tài cảnh đẹp quê hương - đất nước” Làm cơ
sở xây dựng việc dạy học Mĩ thuật vào ứng dụng thực tế của các trường trong toàn ngành giáo dục vì vậy đây là một bộ môn mới mà Bộ giáo dục đào tạo đưa vào chương trình cải cách giáo dục dạy học ở các trưởng tiểu học, trung học cơ sở lên một tầm cao mới, đáp ứng nhu cầu thưởng thức về cái đẹp trong thiên nhiên, cái đẹp trong cuộc sống và xây dựng, hình thành nhân cách thẩm mỹ trong việc học tập, sinh hoạt vui chơi với chương trình Mĩ thuật hiện nay nhằm nâng cao chất lượng toàn diện
II- lý do chọn đề tài:
Học sinh trung học cơ sở từ 11 - 15 là lứa tuổi ham thích hoạt
động nghệ thuật nói chung, hoạt động tạo hình “Mĩ thuật” nói riêng chương trình học Mĩ thuật ở trung học cơ sở sẽ giúp các em học các môn, học khá tốt hơn, cách nhìn, cách sinh hoạt tư duy của mon Mĩ thuật sẽ tạo điều kiện cho các em học các môn khoa học tự nhiên có hiệu quả hơn
Tuy nhiên ở trung học cơ sở học sinh chưa học Mĩ thuật có nền nếp, bị cuốn hút vào các môn chính cơ sở vật chất bộ môn còn thiếu, nghèo nàn, thiếu môn nghệ thuật, thiếu phòng chức năng… gây hạn chế nhất định đến chất lượng học Mĩ thuật của học sinh
Trang 2Một giáo viên trẻ khoẻ, nhiệt tình, yêu nghề, yêu trò, mến trẻ tâm huyết với nghề, chịu khó tìm tòi học hỏi cái mới, cái đẹp, cái độc
đáo, cái đặc biệt có tâm hồn đam mê nghệ thuật nói chung và hội hoạ
“Mĩ thuật” nói riêng Là một giáo viên tốt nghiệp trường cao đẳng Cao
đẳng nghệ thuật chuyên ngành Mĩ thuật và sự quan tâm giúp đỡ của Ban giám hiệu nhà trường, bạn bè, đồng nghiệp nên tôi tự tin trong quá trình giảng dạy với chương trình mới, bộ môn mới đạt hiệu quả và mong muốn sự quan tâm hơn nữa của trường, của phòng giáo dục tạo mọi điều kiện cơ sở vật chất tranh mẫu trường, tượng… tạo ra các sân chơi, các cuộc thi vẽ tranh, triển lãm tranh, các kỳ thi học sinh giỏi để giáo viên khẳng định được chuyên môn trình độ của mình
III- Nhiệm vụ nghiên cứu
1 Trang trí một vài ý kiến cơ bản cần thiết về Mĩ thuật để có thể
giải quyết được các bài học trong chương trình
2 Bồi dưỡng thị hiếu thẩm mỹ và phương pháp sáng tạo.
3 Trang bị phương pháp dạy Mĩ thuật ở trường THCS.
a) Về kiến thức: Nhận thức được khái niệm nhận thức khái niệm
mĩ thuật để vận dụng dạy Mĩ thuật ở trung học cơ sở
b) Về khả năng thực hành: Biết vẽ những bài theo mẫu trang trí
và thưởng thức mĩ thuật, vẽ tranh đề tài…
c) Về phương pháp giảng dạy: Nắm được mục đích, yêu cầu
nhiệm vụ và nội dung chương trình mĩ thuật để vận dụng những phương pháp dạy học mĩ thuật ở trung học cơ sở
d) Giáo dục thẩm mỹ: hiểu biết về cái đẹp và vận dụng và giáo
dục thẩm mỹ cho học sinh thông qua dạy môn Mĩ thuật
IV- Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu vẽ tranh đề tài, vẽ tranh dân gian, vẽ tranh quê hương, đất nước, vẽ tranh mẹ của em… ở chương trình lớp 6, 7, 8, 9
V- Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu thực tế ở các khối: Khi dạy học ở lớp 6, 7, 8, 9 theo phương pháp đổi mới của Bộ giáo dục tôi thấy phát huy ở học sinh mặt tích, học sinh học tập sôi nổi, hăng say và đạt hiệu quả
Nghiên cứu một bài giảng áp dụng vào các tiết dạy Mĩ thuật ở các khối 6, 7, 8, 9, giáo viên phải chuẩn bị giáo án, tranh mẫu cho học sinh quan sát, đồ dùng dạy học, màu chì vẽ, giá vẽ… Học sinh được
Trang 3học lý thuyết xong và tiến hành thực hành tại lớp Giờ thực hành học sinh vẽ tranh giáo viên bám sát hướng dẫn bổ sung
Qua giờ thực hành tôi thấy học sinh tích cực hoạt động và mức tiếp thu của học sinh rất tốt, có một số em vẽ tranh nhanh, đẹp, bố cục chặt chẽ, hợp lý, sáng tạo độc đáo, màu sắc tươi sáng
Là giáo viên giảng dạy tôi luôn tìm tòi tài liệu tham khảo qua thông tin truyền hình, sắc màu không gian, hành tinh xanh mãi xanh, sách sắc màu và hội hoạ của NXB Mĩ thuật, sách Mĩ thuật ngày nay của Hội Mĩ thuật Việt nam, truyện tranh Việt Nam, sạch Mĩ thuật 6,
7, 8, 9, Mĩ thuật thế giới, chương trình thế giới trong mắt em, tài liệu bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên THCS, tập tranh triển lãm toàn quốc 2001 - 2005 để vận dụng đưa vào bài dạy góp thêm phần phong phú của bài và tạo cho học sinh hiểu sâu hơn
Phần II
Nội dung đề tài
I- Cơ sở lý luận
1 Khái niệm:
Mĩ thuật là nghệ tạo ra cái đẹp nhằm phục vụ nhu cầu vật chất và tinh thần của con người
Mĩ: Tức là đẹp
Thuật: Tức là cách thức, phương pháp
Những gì trong giới tự nhiên và trong đời sống xã hội đem lại sự thích thú, sự khoái cảm nghệ thuật đều được đẹp như cảnh đẹp đất nước Việt Nam, rừng vàng biển ngọc… Các danh lam thắng cảnh, các
kỳ quan thế giới, các di tích lịch sử, các công trình kiến trúc, điêu khắc, các tác phẩm hội họa
2 Các loại hình nghệ thuật:
Mĩ thuật bao gồm nhiều loại hình (ngành) nghệ thuật với đặc
điểm và ngôn ngữ riêng như: Âm nhạc, kiến thức điều khắc, điện ảnh, sân khấu,thời trang, hội họa (Mĩ thuật) nhưng thông thường người ta dùng từ Mĩ thuật để biểu thị đặc trưng cho nghệ thuật hội Đó là một loại hình nghệ thuật sáng tạo cái đẹp bằng cách sử dụng đường nét, màu sắc, hình mảng, khối mảng, hình thể hoà quyện với tư tưởng tình cảm của người họa sĩ, nghệ sĩ tạo nên những tác phẩm mĩ thuật như tranh, tượng…
Trang 43 Mĩ thuật với cuộc sống con người:
“Con người bản tính là nghệ sĩ, bắt cứ đầu vào lúc nào con
người cũng đưa cái đẹp vào cuộc sống” (Mác xim - Goóc ky)
Từ buổi bình minh của nhân loại khi con người phát hiện ra vẻ
đẹp của thiên nhiên sự nhận thầu của thế giới hiện thực được mở rộng với ý thức tự giác và ngưỡng mộ thì con người đã đưa cái đẹp vào phục
vụ cuộc sống Con người đã biết chê tác và trang trí các công cụ lao
động bằng đá, đồng từ hình dáng đơn sơ đến tiện dụng và thẩm mỹ (đẹp)
Mĩ thuật từ đó gắn bó khăng khít với lịch sử phát triển của con người và ngày càng đạt tới mức độ nghệ thuật cao
Ngày nay xã hội mới, nhu cầu thẩm mỹ trong đời sống xã hội ngày càng nhiều vẻ, nhiều mặt yêu cầu mĩ thuật cũng khác trước về chất lượng và kiểu dáng Chính vì vậy, con người muốn xây dựng cải tạo khung cảnh thiên nhiên và đời sống xã hội để cảnh quan môi trường ngày một xanh - sạch - đẹp tốt hơn hoàn mỹ hơn về nơi ăn, chốn ở, phương tiện sinh hoạt từ lớn đến nhỏ trong gia đình… ngày càng đẹp hơn, tiện dụng hơn
Tóm lại: Đời sống xã hội mới ngày nay ở mọi nơi, mọi lúc đều cần đến vẻ đẹp “kịp thời” của Mĩ thuật và nghệ thuật Đó là một nhu cầu chính đáng cần thiết của con người Hay nói một cách khác đời sống xã hội ngày càng cao, càng phát triển thì nhu cầu khoái cảm thẩm
mỹ của con người cũng phải cao hơn
II- Cơ sở thực tiễn
Trong chương trình Mĩ thuật lớp 6, 7, 8, 9 cho chúng ta biết cách vẽ tranh, vẽ tranh đề tài đường nét, bố cục, hình mảng màu sắc, luật xa gần tạo không gian phối cảnh, hình ảnh đó nguyên tắc vẽ tranh
Vẽ tranh đề tài rất phong phú, đa dạng có tầm quan trọng to lớn mang tầm vóc thời đại sâu sắc thông qua các tiết dạy mĩ thuật giáo viên làm sống lại, tái tạo thổi hồn vào bức tranh thể hiện hoạt động sinh hoạt nguồn sống giàu đẹp của con người
Trong những nămqua Bộ giáo dục đã tiến hành thay sách giáo khoa lớp 6, 7, 8, 9 cải cách chương trình dạy học, giáo viên thực hiện theo chương trình dạy học phương pháp mới lấy học sinh làm trung tâm đây là một vấn đề quan trọng đưa chất lượng dạy học có hiệu quả
Trang 5Hiện nay giáo viên mĩ thuật còn thiếu trong các trường trung học cơ sở phải một điều giáo viên dạy học kiêm nhiệm môn Mĩ thuật Tuy dạy kiêm nhiệm nhưng học sinh học sôi nổi, tích cực nhưng chưa có chiều sâu dẫn đến kết quả học tập chưa được đáp ứng
III- Bố cục tranh
1 Mảng chính: Là mảng nêu bật được nội dung của tranh, làm
rõ nội dung chủ đề của người vẽ
2 Mảng phụ: Là mảng có tác dụng bổ trợ cho mảng chính
nhằm tăng thêm ý nghĩa của nội dung chủ đề mà người vẽ muốn diễn
đạt tạo được phối cảnh không gian, thời gian cho tranh vẽ
IV- Nguyên tắc bố cục tranh
* Một số phương pháp để xây dựng bố cục tranh:
Bố cục hình tháp:
Bố cục hình tháp để tạo được chặt chẽ
sự chắc chắn vững chắc, vững vàng
cho bức tranh
Bố cục theo chiều ngang vẽ phải tạo được sự yên tĩnh, khoẻ khoắn cho bức tranh
Bố cục theo đường lượn để tái tạo
được sự uyển chuyển, mềm mại,
duyên dáng (vui chơi, văn nghệ)
Nhưng để có bố cục đẹp phải dựa vào tính chất và yêu cầu chủ
đề tranh Do đó còn chú ý một số điều cơ bản khi làm bố cục tranh
Trang 6- Phân bố hình mảng to, nhỏ phải được sự nhịp nhàng.
(Cần lưu ý: Tranh bố cục dồn về một phía làm bố cục mất cân
đối và tránh đặt các mảng hình đăg đối, có cùng tỷ lệ hoặc đặt một mảng quá lớn vào giữa tranh
- Không đặt các đường xuyên chép vào các góc tranh và không nên vẽ các đườg thẳng chia đôi bức tranh thành hai mảng bằng nhau
- Chủ đề của bức tranh có vị trí xứng đáng về hình mảng và màu sắc
Tóm lại: Để có bố cục tranh đẹp và còn tuỳ thuộc vào sự lựa chọn hình thức bố cục kết hợp với nội dung chủ đề tranh và khả năng
về người vẽ
V- Phương pháp tiến hành vẽ tranh
1 Nghiên cứu lựa chọn chủ đề:
Vẽ tranh là một khái niệm rộng lớn về nội dung.Vì vậy người giáo viên phải lựa chọn một chủ đề sao cho phù hợp với tình cảm, cảm xúc và khả năng thể hiện của mình như:
- Nên thể hiện ở khía cạnh nào thì nêu được nội dung chủ đề
- Nên vẽ những gì hình tượng nào là chủ đề, hình tượng nào là phụ, nếu thiếu hình tượng thì tranh vẽ không có nội dung có thể lạc đề
Trang 72 Làm phác thảo:
a) Phác thảo đen trắng:
Vẽ thử 3 -4 cái nhỏ để chọn 1 Đây là bước đầu nghiên cứu tìm tòi sắp xếp những hình ảnh, cảnh vật bằng mảng hình to nhỏ để diễn ý xây dựng chủ đề sao cho hài hoà mảng và đậm nhạt tạo cho người vẽ chủ đọng khi làm phác thảo màu tránh được tình trạng hình mảng,
đậm nhạt lộn xộn, màu sắc bợt bạc, bước này làm tốt sẽ góp phần quan trọng quyết định đối với bức tranh
Khi làm phác thảo ta có thể dùng các ký hoạ đã có từ thực tế, lựa chọn và sắp xếp bố cục, sau đó có thể thêm vào, bớt đi hoặc thay đổi các vị trí hình mảng để tạo nên một bố cục chặt chẽ vững chắc
Cần tạo nên các mảng đậm nhạt, mảng sáng, mảng tối, trung gian để diễn tả không xa gần và tạo nên thế cân bằng của bố cục
b) Phác thảo màu:
Dựa trên cơ sở mảng đậm, mảng nhạt của phác thảo đen trắng, ta tìm phải thảo màu cho phù hợp với các độ đậm nhạt và tương quan màu sắc hài hoà, thể hiện đúng được nội dung chủ đề, khi phác thảo màu cần chú ý ở gần, ở xa, màu trong tối, ngoài sáng Màu ở ngoài sáng bao giờ cũng rõ ràng và nóng, tương phản mạnh, màu ở trong tối thường là màu lạnh Nếu như sử dụng không đúng quy định sẽ không diễn tả được không gian các mảng hình sẽ không nắm đúng vị trí mà muốn nhảy ra ngoài hoặc gây rối mắt
Trang 8Trước khi vẽ phác thảo màu cần xác định gam màu chủ đạo cho phù hợp với nội dung Khi vẽ màu phải hiểu chú ý đến tương quan
đậm nhạt và tương quan màu sắc, không nên dùng màu nguyên chất để
vẽ hoặc không nên vẽ xong mảng này rồi mới vẽ sang mảng khác mà phải so sánh toàn bộ giữa các mảng gần, xa, sáng, tối có như vậy ta mới tìm được một phác thảo màu tốt để thể hiện được nội dung chủ đề
c) Phóng hình:
Đầu tiên ta phải phóng hình lên khuôn khổ quy định, Cần chú ý
đến tỷ lệ giữa khôn khổ của phác thảo và khuôn khổ bản vẽ Khi phóng hình cần phải vẽ kỹ các đặc điểm của nhân vật và đồ vật trong cảnh, cần chú ý đến tỷ lệ của người ở gần và người ở xa Để cho hình phóng chính xác đúng với phác thảo nên áp dụng phương pháp phong tranh cách kẻ ô hay bàn cờ
d) Thể hiện:
Dựa trên phác thảo màu đã pha màu cho đúng ta có thể vẽ từ
đậm đến nhạt, từ gần đến xa, vẽ toàn bộ các mảng lớn, sau đó mới vẽ các chi tiết Khi vẽ màu luôn chú ý so sánh các màu đặt ngang nhau sao cho thuận mắt, êm dịu tạo nên một hoà sắc đẹp, không nên vẽ kỹ các chi tiết không cần thiết
VI- Nội dung và biện pháp thực hiện
1 Nội dung vẽ tranh:
Các em có thể vẽ nhiều đề tài, tìm được những ý hay dí dỏm, có nhiều bố cục lạ, đẹp về hình, về dáng và những nét điển hình, vẽ có chiều sâu, có động, có tĩnh, màu sắc tươi vui hồn nhiên, thơ mộng, trữ tình vì vẽ tranh có tính chất tổng hợp nhiều yếu tố như hình hoạ, ký hoạ, màu sắc, phương pháp sắp xếp (bố cục, hình mảng, đậm, nhạt xa gần…) hằm ghi lại tạo nên một hình ảnh, một cảnh sinh hoạt hoặc nêu
Trang 9lên một vấn đề trong cuộc sống Tranh vẽ gợi cho người xem những khung cảnh, hình ảnh cô đọng nhất, tập trung nhất
Tranh vẽ có mục đích phục vụ cho yêu cầu cuộc sống (sản xuất, chiến đấu, các nhu cầu trong cuộc sống Nếu suy nghĩ chúng ta sẽ tìm thấy nhiều chủ đề rất thú vị để vẽ thành tranh có chủ đề tốt
Tranh vẽ có tác dụng giáo dục động viên mọi người cho ên khi
vẽ cần phải nghiên cứu kỹ nội dung, chọn lọc những nét điển hình tiêu biểu nhất để mô tả tranh vẽ là phản ánh cuộc sống bằng chính cuộc sống cho nên phải triệt khai thác hình và màu của sự vật thông qua cảm xúc và tài năng sáng tạo của người vẽ
Người vẽ phải biển hiện chủ đề và những nguyên tắc phương pháp sáng tác và cảm xúc của họ để bức trah đạt được 3 yếu tố
- Tính chân thực
- Tính khoa học
- Tính thẩm mỹ, sáng tạo
Tóm lại: Vẽ tranh cần phải
- Biết lựa chọn chủ đề
- Có vốn sống và sự hiểu biết từ cuộc sống
- Nắm được những nguyên tắc, phương pháp xây dựng bố cục
- Có khả năng thể hiện chủ đề (đề tài)
2 Biện pháp:
a) Phương pháp ban đầu:
Ban đầu giáo viên dạy môn Mĩ thuật theo phương pháp cũ, giáo viên hoạt động nhiều hơn học sinh Theo phương pháp này thì kếtquả học tập của học sinh trong một năm học như sau:
(Bảng 1)
số HS
đạt
%
Khối 6: a, b, c 126 22 18.5 33 27.2 45 36.7 22 18.5 Khối 7: a, b, c, d 170 32 18.8 56 32.9 60 35.3 22 12.9 Khối 8: a, b, c, d 157 33 21 61 38.9 47 29.9 16 10.2
Trang 10b) áp dụng phương pháp mới:
VII- Quy trình của một giáo án Mĩ thuật
1 Soạn bài theo phương pháp tích cực
- Những dự kiến của giáo viên phải tập trung chủ yếu vào các hoạt động của học sinh (quan sát vật mẫu, tranh, ảnh và tranh luận những vấn đề đặt ra…) Trên cơ sở giáo viên hình dung mình sẽ phải tổ chức các hoạt động của học sinh như thế nào ? (giao bài tập theo cá nhân hay nhóm…)
Giáo viên phải suy nghĩ công phu về những khả năng biểu diễn của các hoạt động đề ra cho học sinh dự kiến những giải pháp điều chỉnh để không bị “cháy giáo án”
Bài học được xây dựng từ đóng góp của học sinh thông qua những hoạt đông do giáo viên tổ chức khai thức vốn hiểu biét và kinh nghiệm của từng học sinh và tập thể, tăng cường mối liên hệ từ trò đến thầy và mối liên hệ trong thực tế thì giáo viên phải có kinh nghiệm sư phạm mới làm chủ được tiết học
2 Quy trình thiết kế giáo án Mĩ thuật (giáo án dạy vẽ tranh -
vẽ tranh đề tài)
áp dụng cho các bài:
Bài giảng I- Mục tiêu:
* Kiến thức: giúp học sinh cảm thụ và biết thêm những di tích,
danh làm, thắng cảnh của quê hương đất nước
* Kỹ năng: Học sinh vẽ được tranh về quê hương đất nước mình
qua kiến thức cơ bản và theo ý thích
* Thái độ: Có tình cảm yên mến và biết tôn trọng gìn giữ những
di sản văn hoá, lịch sử, những cảnh đẹp của quê hương đất nước
II- Chuẩn bị:
1.Tài liệu tham khảo
- Sách giáo viên Mĩ thuật
- Phương pháp giảng Mĩ thuật trung học cơ sở
2 Đồ dùng dạy và học hướng dẫn cách vẽ tranh đề tài