Luận văn thành phần sâu, nhện hại ớt; đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của loài sâu hại chính và biện pháp phòng trừ vụ xuân hè 2010 tại yên khánh, ninh bình

luận văn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TRƯỜNG ðẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI

-


   -

NGUYỄN DUY HỢI

THÀNH PHẦN SÂU, NHỆN HẠI ỚT; ðẶC ðIỂM SINH VẬT HỌC, SINH THÁI HỌC CỦA LOÀI SÂU HẠI CHÍNH VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ VỤ XUÂN HÈ 2010 TẠI YÊN KHÁNH,

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp i

LỜI CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này

là hoàn toàn trung thực và chưa từng ñược sử dụng hoặc công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tôi xin cam ñoan rằng mọi sự giúp ñỡ cho việc thực hiện luận văn này ñã ñược cám ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn ñều ñược ghi rõ nguồn gốc

Tác giả luận văn

Nguyễn Duy Hợi

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ii

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS.Nguyễn Thị Kim Oanh, người ñã hướng dẫn, chỉ bảo tận tình và giúp ñỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện ñề tài và hoàn chỉnh luận văn của mình

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo trong Bộ môn Côn trùng, Khoa Nông học, Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội ñã tạo mọi ñiều kiện thuận lợi, giúp ñỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện luận văn này

Tôi xin bảy tỏ lòng biết ơn ñến sự giúp ñỡ nhiệt tình của lãnh ñạo và tập thể cán bộ Chi cục BVTV Ninh Bình, ñã ñộng viên và tạo ñiều kiện thuận lợi cho tôi thực hiện ñề tài nghiên cứu và hoàn thành khoá học cao học

Tôi xin bảy tỏ lòng biết ơn ñến các cán bộ công nhân viên Công ty TNHH ADC ñã nhiệt tình giúp ñỡ và tạo ñiều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện ñề tài nghiên cứu

ðể hoàn thành luận văn, tôi còn nhận ñược sự ñộng viên, khích lệ của bạn bè và những người thân trong gia ñình Cuối cùng tôi xin chân thành cảm

ơn tất cả những tình cảm cao quý ñó

Hà Nội, ngày 11 tháng 11 năm 2010

Tác giả luận văn

Nguyễn Duy Hợi

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp iii

3 ðỊA ðIỂM, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN

4.1 Kết quả ñiều tra tình hình sản xuất ớt tại Yên Khánh, Ninh Bình

4.2 Thành phần, mức ñộ phổ biến của sâu, nhện hại và thiên ñịch của

chúng trên cây ớt tại Yên Khánh, Ninh Bình vụ Xuân Hè năm

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp iv

4.2.1 Thành phần sâu, nhện hại trên cây ớt tại Yên Khánh, Ninh Bình vụ

4.2.2 Thành phần thiên ñịch của sâu, nhện hại trên cây ớt tại YênKhánh,

4.3 Diễn biến mật ñộ rệp bông và bọ trĩ vàng hại trên các giống ớt, ñất

trồng, thời vụ trồng tại Yên Khánh, Ninh Bình vụ Xuân Hè năm

4.3.1 Diễn biến mật ñộ rệp bông A gossypii hại trên các giống ớt trồng

4.3.2 Diễn biến mật ñộ rệp bông A gossypii hại ớt trồng trong ñồng và

ngoài bãi tại Yên Khánh, Ninh Bình vụ Xuân Hè năm 2010 46

4.3.3 Diễn biến mật ñộ rệp bông A gossypii hại trên ớt trồng ở 2 thời

4.3.4 Diễn biến mật ñộ Bọ trĩ vàng T palmi hại trên các giống ớt trồng

4.3.5 Diễn biến mật ñộ Bọ trĩ vàng T palmi hại ớt trồng trong ñồng và

ngoài bãi tại Yên Khánh, Ninh Bình vụ Xuân Hè năm 2010 53

4.3.6 Diễn biến mật ñộ Bọ trĩ vàng T palmi hại ớt ở hai thời vụ tại Yên

4.4 Nghiên cứu ñặc ñiểm hình thái sinh học của rệp bông A gossypii 56

4.4.2 Thời gian các pha phát dục của rệp bông A gossypii hại ớt 57 4.4.3 Sức sinh sản và thời gian sinh sản của rệp bông

A gossypii nuôi bằng lá ớt ở ñiều kiện nhiệt ñộ phòng thí

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp v

4.4.5 Tỷ lệ rệp bông A gossypii có cánh và không cánh trên ñồng

4.5 Kết quả nghiên cứu một số biện pháp phòng chống rệp bông 65 4.5.1 Biện pháp sinh học

4.5.1.1 Xác ñinh khả năng ăn rệp A.gossypii của bọ rùa ñỏ 65

4.5.1.2 Xác ñịnh tỷ lệ ong Aphidius sp kí sinh rệp bông A gossypii 66

4.5.2 Xác ñịnh hiệu lực một số loại thuốc BVTV phòng trừ rệp bông A

4.5.3 Ảnh hưởng của các loại thuốc BVTV ñối với bọ rùa ñỏ trên ruộng

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp vi

con/ bẫy : Con trên bẫy

con/lá : Con trên lá

con/ngày : Con trên ngày

Kg/ha : Kilogram trên héc ta

kg/m2 : Kilogram trên mét vuông

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp vii

DANH MỤC BẢNG

4.1 Tình hình sản xuất và bảo vệ thực vật cây ớt trồng tại Yên Khánh,

4.2.Thành phần sâu, nhện hại và mức ñộ phổ biến trên cây ớt tại Yên

4.3 Thành phần thiên ñịch của sâu hại trên cây ớt tại Yên Khánh, Ninh

4.4 Diễn biến mật ñộ rệp bông A gossypii hại trên các giống ớt tại Yên

4.5 Diễn biến mật ñộ rệp bông A gossypii hại ớt trồng trong ñồng và

ngoài bãi tại Yên Khánh – Ninh Bình vụ Xuân Hè năm 2010 477

4.6 Diễn biến mật ñộ rệp bông A gossypii hại trên ớt trồng ở 2 thời vụ tại

4.7 Diễn biến mật ñộ Bọ trĩ vàng T palmi hại trên các giống ớt trồng

4.8 Diễn biến mật ñộ Bọ trĩ vàng T palmi hại ớt trồng trong ñồng và

ngoài bãi tại Yên Khánh, Ninh Bình vụ Xuân Hè năm 2010 53

4.9 Diễn biến mật ñộ Bọ trĩ vàng T palmi hại ớt ở hai thời vụ tại Yên

4.10 Thời gian các pha phát dục của rệp bông A gossypii nuôi bằng lá

4.11 Sức sinh sản và thời gian sinh sản của rệp bông A gossypii nuôi

4.12 Vị trí sống của rệp bông A gossypii trên cây ớt ở các giai ñoạn

sinh trưởng tại Yên Khánh, Ninh Bình vụ Xuân Hè năm 2010 61

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp viii

4.13 Tỷ lệ rệp bông A gossypii có cánh và không cánh theo các giai

ñoạn sinh trưởng của cây ớt tại Yên Khánh, Ninh Bình vụ Xuân

4.14 Khả năng ăn rệp A gossypii của bọ rùa ñỏ M.discolor 65

4.15 Tỷ lệ ong Aphidius sp kí sinh rệp bông hại ớt tại Yên Khánh, Ninh

4.16 Hiệu lực của 4 loại thuốc BVTV phòng trừ rệp bông A gossypii

4.17 Hiệu lực của 4 loại thuốc BVTV phòng trừ rệp bông A gossypii

4.18 Ảnh hưởng của thuốc BVTV ñến mật ñộ bọ rùa ñỏ M discolor

trên ñồng ruộng tại Yên Khánh – Ninh Bình vụ Xuân Hè năm

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp ix

DANH MỤC HÌNH

4.5 ðiều tra thành phần sâu nhện hại ớt và thiên ñịch của chúng tại Yên

4.8 Diễn biến mật ñộ rệp bông A gossypii hại ớt trồng trong ñồng và

ngoài bãi tại Yên Khánh, Ninh Bình vụ Xuân Hè 2010 48

4.9 Diễn biến mật ñộ rệp bông A gossypii hại trên ớt trồng ở 2 thời vụ

4.10 Diễn biến mật ñộ Bọ trĩ vàng T palmi hại các giống ớt tại

4.11 Diễn biến mật ñộ Bọ trĩ vàng T palmi hại ớt trồng trong ñồng và

ngoài bãi tại Yên Khánh, Ninh Bình Vụ Xuân Hè 2010 54

4.12 Diễn biến mật ñộ Bọ trĩ vàng T palmi hại ớt ở hai thời vụ tại Yên

4.13 Hình Thái các pha phát triển của rệp bông A gossypii hại ớt 59

4.14 Vị trí sống của rệp bông A gossypii trên cây ớt ở các giai ñoạn sinh

trưởng tại Yên Khánh, Ninh Bình vụ Xuân Hè năm 2010 63

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp x

4.15 Tỷ lệ rệp bông A gossypii có cánh và không cánh qua các giai

4.17 Tỷ lệ rệp A gossypii bị ong Aphidius sp kí sinh tại Yên Khánh –

4.19 Hiệu lực của 4 loại thuốc BVTV phòng trừ rệp bông A gossypii

4.20 Thử hiệu lực phòng chống rệp bông A gossypii bằng các loại thuốc

4.21 Hiệu lực của 4 loại thuốc BVTV phòng trừ rệp bông A gossypii tại

4.22 Ảnh hưởng của thuốc BVTV ñến mật ñộ bọ rùa ñỏ M discolor trên

ñồng ruộng tại Yên Khánh, Ninh Bình vụ Xuân Hè năm 2010 744

Trường đại học Nông nghiệp Hà Nội Ờ Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 1

1 MỞ đẦU

1.1 đặt vấn ựề

Rau là một loại thực phẩm thiết yếu trong mỗi bữa ăn hàng ngày Rau cung cấp vitamin, khoáng chất và nâng cao tắnh ựề kháng cho cơ thể con người Trong các loại rau thì chủng loại rau gia vị tương ựối phong phú và có giá trị dinh dưỡng cao, Một trong những loại rau gia vị ựược trồng phổ biến

với diện tắch lớn ở Việt Nam hiện nay là cây ớt Capsium annum L đây là

một loại rau gia vị rất ựược ưa chuộng ở Việt Nam và trên thế giới

Cây ớt (Capsicum annuum L.) là cây gia vị quan trọng có xuất xứ từ

Mehico, Goatemala và từ Trung tâm khởi nguyên đông Nam Á Cho ựến nay

ớt ựã ựược dùng rộng rãi trên thế giới từ 55o vĩ bắc ựến 55o vĩ nam

Ớt là một phần trong ẩm thực của loài người ắt nhất 7500 năm TCN, ựược sử dụng như cây thực phẩm và cây gia vị có giá trị vì chứa nhiều vitamin nhất trong các loại rau ựặc biệt là vitamin C và provitamin A (caroten), ngoài ra còn có vitamin B1, B2, PPẦ

Ớt có thể trồng ở trên nhiều chân ựất khác nhau (trừ ựất ngập nước) đây là cây yêu cầu chế ựộ dinh dưỡng và chăm sóc không không mấy khắt khe vì vậy có thể trồng ớt ở khắp mọi nơi, mọi thời vụ và cho thu hoạch trong thời gian dài Ớt quả chắn có thể sử dụng ăn tươi ngay hoặc làm tương ớt, ớt bột Sản phẩm từ cây ớt có thể tiêu thụ trong nước hoặc xuất khẩu Có thể nói cây ớt cho giá trị kinh tế cao hơn nhiều so với các cây trồng thông thường khác

Ớt còn là vị thuốc quý, quả ớt có nhiều chất dinh dưỡng , nhiều vitamin

C, B1, B2, acid citric, acid malic, beta caroten, ựặc biệt trong thành phần quả

ớt chắn có chứa hoạt chất capsaicin có tác dụng kắch thắch não bộ sản xuất ra

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 2

chất endorphin, một chất morphin nội sinh Ớt rất có lợi cho sức khoẻ có thể chữa ñược một số bệnh mãn tính

Cây ớt dễ trồng và thích hợp với nhiều ñiều kiện tự nhiên nhưng cũng

bị nhiều sâu bệnh hại, nhất là mùa xuân khi thời tiết ấm lên cộng với mưa phùn là ñiều kiện thích hợp ñể sâu, bệnh phát triển như: Sâu xanh ñục quả, sâu khoang, nhện trắng, bọ trĩ, bọ phấn , rệp muội, rệp bông…bệnh vi rút, bệnh héo xanh, bệnh thán thư… ñây là những loại bệnh nguy hiểm gây thối quả hàng loạt…Làm ảnh hưởng trực tiếp ñến năng suất và chất lượng ớt, nhiều khi không cho thu hoạch

Trong xu thế phát triển chung của toàn thế giới là xây dựng một nền nông nghiệp bền vững và ổn ñịnh thì công tác BVTV ñã ñược coi trọng hơn t Trong IPM, biện pháp canh tác và sinh học ñược coi là cốt lõi, còn việc sử dụng biện pháp hoá học chỉ là vũ khí cuối cùng, khi các biện pháp thông thường không giữ ñược dịch hại dưới ngưỡng gây hại (Hà Quang Hùng, 1998) [9]

Xuất phát từ tầm quan trọng, ý nghĩa của cây ớt và những vấn ñề ñược nêu trên, ñược sự ñồng ý của Bộ môn Côn trùng, khoa Nông học trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Thị Kim Oanh chúng tôi tiến hành thực hiện ñề tài:

“Thành phần sâu, nhện hại ớt; ðặc ñiểm sinh vật học, sinh thái học của loài sâu hại chính và biện pháp phòng trừ vụ Xuân Hè 2010 tại Yên Khánh, Ninh Bình”

1.2 Mục ñích và yêu cầu của ñề tài

1.2.1 Mục ñích

Trên cơ sở ñiều tra thành phần sâu nhện hại ớt và thiên ñịch của chúng, nghiên cứu ñặc ñiểm sinh vật học, sinh thái học của loài gây hại chính ñể từ ñó

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 3

làm cơ sở cho việc ñề xuất các biện pháp quản lý chúng ñạt hiệu quả cao

1.2.2 Yêu cầu

- Xác ñịnh thành phần, mức ñộ phổ biến của các loài sâu, nhện hại trên ớt

và thiên ñịch của chúng tại vùng nghiên cứu từ ñó xác ñịnh loài sâu, nhện hại ớt chủ yếu

- Nghiên cứu ñặc ñiểm hình thái, sinh vật học của rệp bông Aphis gossypii gây hại trên cây ớt

- ðiều tra diễn biến số lượng của 2 loài sâu hại ớt chính: rệp bông Aphis gossypii Glover và bọ trĩ vàng Thrips palmi Karny (trên các giống, thời vụ,

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 4

Trong hệ sinh thái ñồng ruộng luôn có nhiều loại sinh vật với mối quan hệ chặt chẽ Số lượng quần thể của mỗi loài ñược ñiều hoà bởi các yếu tố vô sinh như nhiệt ñộ, ẩm ñộ, ánh sáng, lượng mưa…, các yếu tố hữu sinh như cây trồng, thiên ñịch… cũng như tác ñộng của con người (Phạm Văn Lầm, 1995 [11], Vũ Quang Côn, 1998 [4], Phạm Bình Quyền, 1994 [26])

Quần thể sâu hại ớt cũng không nằm ngoài quy luật trên, trong ñó tác ñộng của con người có ảnh hưởng lớn ñến chúng thông qua việc bố trí thời vụ gieo trồng, kĩ thuật canh tác và ñặc biệt là việc sử dụng thuốc BVTV Việc ñiều khiển quần thể sinh vật theo hướng có lợi cho con người dựa vào sự hiểu biết ñầy ñủ về ñặc tính sinh học của ñối tượng cũng như các quy luật tương tác trong quan hệ của chúng với các nhân tố môi trường xung quanh số lượng cá thể của nhiều loài côn trùng thường có sự giao ñộng lớn từ thế hệ này sang thế hệ khác (Phạm Bình Quyền, 1994 [26])

Với sự phát triển nhanh chóng của nông nghiệp nói chung, nghề trồng rau nói riêng ñã tạo ñiều kiện cho nhiều loài sinh vật gây hại cây trồng phát triển ðể bảo vệ cây trồng trước sự phá hoại của các loài dịch hại, con người ñã

sử dụng nhiều biện pháp tác ñộng, trong ñó biên pháp hoá học ñược coi là biện pháp chủ lực Việc sử dụng quá nhiều thuốc BVTV hoá học ñã tạo ñiều kiện cho dịch hại nói chung, sâu hại nói riêng hình thành tính kháng thuốc, ñiều này buộc người nông dân phải sử dụng hỗn hợp nhiều loại thuốc BVTV với nhau hoặc tăng nồng ñộ thuốc khiến cho việc phòng chống sâu hại trên ñồng ruộng ngày càng trở lên khó khăn hơn

Mặt khác việc sử dụng thuốc BVTV phòng chống sâu hại thường xuyên

và liên tục dẫn ñến việc tiêu diệt phần lớn các loài thiên ñịch khiến cho chúng không còn khả năng khống chế sự phát triển của sâu hại nên sâu hại ngày càng phát sinh với mật ñộ cao hơn trước ñồng thời tại ñiều kiện cho nhiều loại sâu hại thứ yếu phát triển trở thành dịch hại gây hại chủ yếu

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 5

Sử dụng thuốc BVTV hoá học còn gây hại nghiêm trọng ñến sức khoẻ con người kể cả người sản xuất và người sử dụng sản phẩm thu hoạch Trong quá trình sử dụng vì chạy theo lợi nhuận kinh tế nhiều người dân ñã không quan tâm tới thời gian cách ly của thuốc, phun thuốc trước khi thu hái sản phẩm 1 - 2 ngày, ñây là nguyên nhân dẫn ñến các vụ ngộ ñộc thực phẩm do

ăn phải rau có dư lượng thuốc BVTV vượt quá quy ñịnh cho phép và nguy hại hơn ñối với các loại rau gia vị sử dụng ñể ăn trực tiếp không qua chế biến Như vây, chúng tôi thấy rằng cần phải có những nghiên cứu cụ thể về tình hình phát sinh, gây hại của các loài dịch hại, các loài thiên ñịch của chúng trên rau ñặc biệt là rau gia vị từ ñó tìm ra biện pháp phòng chống hữu hiệu mà vẫn ñảm bảo hiệu quả kinh tế và năng xuất cũng như ñảm bảo môi trường sinh thái, ñảm bảo an toàn cho người sản xuất cũng như người sử dụng sản phẩm

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 6

2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Những nghiên cứu ở trong nước

2.1.1 Kết quả nghiên cứu thành phần sâu, nhện hại ớt

Cây ớt là cây trồng có thời gian dài trong năm do vậy nó thường bị nhiều loài sâu, nhện hại tấn công và gây hại Nghiên cứu về tình hình sâu hại rau nói chung sâu nhện hại ớt nói riêng ñã ñược nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm từ nhiều năn nay Số lượng và mức ñộ gây hại của các loài sâu hại ñối với cây ớt tuỳ thuộc và ñiều kiện ngoại cảnh và chế ñộ canh tác

Các nhà khoa học ñã nghiên cứu và ñưa ra thành phần các loài sâu nhện hại ớt gồm nhiều loài sâu chích hút, sâu ăn lá, sâu ñục quả, sâu ñục thân, gốc… tuy nhiên hiện nay có một số loài sâu, nhện hại chủ yếu sau:

2.1.1.1 Những nghiên cứu về bọ trĩ

Theo côn trùng chuyên khoa, 2004 [2], rauhoaquavietnam.vn [31] Bọ

trĩ (Thrips palmi), hay còn gọi là bù lạch, rầy lửa thuộc họ bọ trĩ (Thripidae),

Bộ cánh tơ (Thysanoptera) Bọ trĩ là ñối tượng gây hại nguy hiểm nhất trên dưa hấu, dưa chuột, ñậu ñỗ và hại nặng trên cây họ cà, từ giai ñoạn cây con ñến ra hoa, ñậu trái

Trưởng thành và bọ non cơ thể rất nhỏ, dài khoảng 1mm Bọ trưởng thành màu vàng nhạt hay vàng ñậm, cánh là những sợi tơ mảnh, cuối bụng thon Bọ non không cánh, hình dạng giống trưởng thành, màu xanh vàng nhạt Trưởng thành di chuyển nhanh, ñẻ trứng mặt dưới lá

Bọ trưởng thành và bọ non ñều sống tập trung ở ñọt non hay mặt dưới

lá non hút nhựa làm ñọt và lá non xoăn lại, có nhiều ñốm nhỏ màu vàng nhạt Mật ñộ cao làm cây cằn cỗi không phát triển ñược, ñọt chùn lại, lá vàng, khô,

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 7

hoa rụng không ñậu trái hoặc trái không lớn Bọ trĩ phát triển mạnh khi thời tiết nóng và khô, sức kháng thuốc cao và mau quen thuốc Gặp ñiều kiện thích hợp bọ trĩ phát triển rất nhanh, dễ gây thành dịch, ảnh hưởng lớn ñến sinh trưởng và năng suất , Vòng ñời tương ñối ngắn, trung bình 15 – 18 ngày

2.1.1.2 Những nghiên cứu về sâu xanh ñục quả

Sau xanh ñục quả Heliothis armigera H thuộc họ ngài ñêm (Noctuidae), bộ cánh vẩy (Lepidoptera) có phân bố rộng khắp từ biên giới phía Bắc ñến ñồng bằng Nam bộ Việt nam Theo Côn trùng chuyên khoa,

2004 [2] và Từ ñiển bách khoa BVTV 1996 [25], Sâu xanh Heliothis armigera phát sinh phát triển quanh năm, hại nặng nhất trong các tháng mùa xuân và ñầu hè và hại nhiều trên cà chua, ớt, thuốc lá, bông, ngô, ñậu ñỗ, cà pháo… Trưởng thành là bướm ngài ñêm màu trắng bóng thân mập, nhiều lông, giữa cánh có một chấm ñen to và một chấm trắng nằm cạnh nhau Ngài ñẻ trứng phân tán trên cắc búp non, nụ hoa và trên mặt lá Thời gian phát dục thay ñổi theo nhiệt ñộ và ñộ ẩm Ở nhiệt ñộ 19,90C ngài sống 7 – 12 ngày, nhiệt ñộ 26,60C là 8 – 10 ngày Trứng hình bán cầu có màu ngọc trai ñường kính 0,5mm Ở nhiệt ñộ 23 – 290C và ñộ ẩm từ 70,1 – 85,1% thời gian trứng

từ 4 – 5 ngày Sâu non có 6 tuổi, mới nở thích ăn lá búp non, tuổi lớn dần phá

nụ, quả ñặc biệt là quả xanh, thời gian phát dục của sâu non cũng thay ñổi theo nhiệt, ẩm ñộ Ở nhiệt ñộ 20,30C, ẩm ñộ 86,7% là 31 ngày, nhiệt ñộ 25,70C, ẩm ñộ 82,7% là 28,5 ngày, ở nhiệt ñộ 26,30C, ẩm ñộ 80,1% là 23,5 ngày Sâu non ñẫy sức dài 36 – 45 mm màu sắc thay ñổi từ xanh nhạt ñến nâu vàng, hồng hoặc nâu xám tuỳ tuổi và ñiều kiện thức ăn, thân mình có nhiều lông Thời gian sâu non từ 15 – 22 ngày Sâu non hoá nhộng ở trong ñất ñộ sâu 2,5 – 3 cm Nhộng màu cánh gián dài 15 – 17 mm Thời gian phát dục của nhộng ở nhiệt ñộ 20,30C ẩm ñộ 90,5% là 24 ngày, nhiệt ñộ 20,80C ẩm ñộ 92% là 21 ngày, nhiệt ñộ 29,30C ẩm ñộ 81,5% là 11,5 ngày Vòng ñời từ 35 –

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 8

70 ngày theo nhiệt ñộ

Triệu chứng gây hại: Sâu xanh phá hại búp non, nụ, hoa, quả, ñục vào thân, cắn ñiểm sinh trưởng làm rỗng thân, ñứt núm, rụng quả Khi quả xanh sâu ñục từ giữa quả vào, vết lỗ ñục gọn ít nham nhở, sâu ñục ñến ñâu ñùn phân ra ñến ñó Một nửa thân sâu thường ở ngoài quả một nửa nằm trong quả Khi quả già, chín sâu thường ñục từ núm xuống sau ñó nằm gọn trong quả và phá hại Những quả bị hại có thể bị rụng hoặc thối nhũn nếu gặp trời mưa

2.1.1.3 Những nghiên cứu về nhện trắng

Nhện trắng Polyphagotarsonemus latus Bank họ nhện chăn tơ (Tetranychidae), bộ ve bét (Acarina) theo Nguyễn Văn ðĩnh, 2004 [8] nhện trắng là loài dịch hại có mặt trên 55 nước, phân bố toàn cầu nhất là trong vùng nhiệt ñới ẩm Nhện trắng là loại nhện ña thực có thể phá hại hầu hết các họ thực vật vùng nhiệt ñới và cận nhiệt ñới Khi bị hại cây trồng có thể giảm 50 – 60% năng xuất Nhện gây hại nhiều trên cây ñậu tương, cam, chanh, chè, ớt

và cà tím

Ở Việt Nam nhện trắng lần ñầu tiên ñược ghi nhận hại khoai tây năm

1990 với mức gây hại trung bình Năm 1992 Nguyễn Văn ðĩnh ghi nhận nhện trắng tấn công gây hại 59 loài thực vật tại vùng Ninh Bình, trong ñó những loại cây bị hại nặng gồm có khoai tây, ớt, cà ñậu tương, chè, cam chanh…

Nhện cái trưởng thành có hình ô van, màu trắng trong Trên lưng có 3 ngấn chạy ngang Ở giữa lưng có 1 vệt màu xanh chạy dọc Có 4 ñôi chân, ñôi chân thứ 4 không linh hoạt và 2 lông bàn chân rất dài Con ñực cơ thể nhỏ hơn màu trắng vàng Cơ thể hình ô van nhọn hai ñầu, ñôi chân thứ 4 có ñốt ñùi to, các ñốt tiếp theo nhỏ dần Gần cuối ñốt bàn có lông dài bằng chiều dài thân Trứng hình nửa quả dứa bổ dọc có màu trong, trên có các u lồi màu trắng như bụi phấn xếp thành 5 – 6 dãy Nhện non màu trắng sữa có 3 ñôi chân

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 9

Nhện trắng phát sinh phát triển quanh năm, mật ñộ cao nhất trong các tháng nóng ẩm Tháng 4, 5 và 9, 10 Những tháng mùa ñông hanh khô nhện bị chết nhiều, những tháng có mưa rào nhện bị rửa trôi nên mức ñộ gây hại không ñáng kể cây có thể phục hồi

Nhện trắng làm cho các lá ngọn và chồi hoa bị biến dạng Nước bọt

có chứa ñộc tố của nhện làm cho ngọn cây bị xoắn, cứng và phát triển méo

mó Nhện thường ñược nhìn thấy trên các lá mới và trái non Các lá cong xuống và có màu ñồng hay tía Các lóng thu ngắn lại và các chồi nách mọc ra nhiều hơn bình thường Hoa không phát triển và sự phát triển cây bị ức chế khi nhện tấn công với số lượng lớn Trên các loại cây ăn trái, sự gây hại thường xảy ra ở phía tối của trái, nên thường không dễ nhìn thấy rõ Trái thường mất màu khi bị rệp tấn công và trong trường hợp nghiêm trọng trái có thể rụng trước khi trưởng thành

2.1.1.4 Những nghiên cứu về sâu khoang

Sâu khoang Spodoptera litura hay còn gọi là sâu ăn tạp thuộc họ Ngài ñêm (Noctuidae), Bộ cánh vảy (Lepidoptera), phân bố rộng khắp thế giới ở các nước châu Âu, châu Mỹ, châu Á, Bắc Phi Ở Việt Nam sâu khoang có ở khắp nơi ðây là loài ña thực, ước tính phá hại 290 loại cây trồng thuộc 99 họ thực vật hại quan trọng trên cây rau họ thập tự, rau họ cà, rau họ ñậu, khoai tây, khoai lang, Côn trùng chuyên khoa, 2004 [2])

Theo Nguyễn Duy Nhất (1970) [13] ở Việt Nam nhiệt ñộ không khí là 20oC thì thời gian phát dục của sâu khoang bị kéo dài, còn ẩm ñộ dưới 78% thì quá trình phát dục của sâu bị ảnh hưởng nhất là sâu tuổi 1 - 2 ðiều kiện thích hợp cho phát dục của sâu khoang là 28 - 30oC và ẩm ñộ không khí là 85

- 92% ðộ ẩm thích hợp cho sâu hoá nhộng là 20% Theo Lê Văn Trịnh (1997) [21], vòng ñời của sâu khoang từ 22 - 30 ngày, trong ñó giai ñoạn

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 10

trứng từ 1 - 3 ngày Lượng trứng ñẻ của một trưởng thành cái là 125 – 1524 trứng tuỳ thuộc vào ñiều kiện thời tiết và lượng thức ăn Sâu non tuổi nhỏ thường tập chung thành ñám gặm ăn lá, chừa lại biểu bì trên và gân lá Khi sâu lớn thì phân tán, ăn thủng lá chỉ ñể lại gân lá, có thể cắn trụi hết lá Nếu bị khua ñộng sâu có thể bò phân tán hoặc nhả tơ dong mình rơi xuống Tuổi nhỏ sâu không lẩn tránh ánh sáng, nhưng ở tuổi lớn (tuổi 4) có hiện tượng trốn ánh sáng nên ban ngày thường chui vào chỗ kín hoặc chui vào khe nẻ ở mặt ñất, ban ñêm mới chui ra hoạt ñộng Sâu có 6 tuổi Sâu non ñẫy sức dài 38 - 51mm, phần lớn có màu nâu ñen hoặc nâu tối, một số ít có màu xanh lục Vạch lưng và vạch phụ lưng màu vàng Trên mỗi ñốt dọc theo vạch phụ lưng

có một vệt ñen hình bán nguyệt, trong ñó vệt ở ñốt bụng thứ 1 và ñốt bụng thứ

8 là lớn nhất Sâu non ñấy sức chui xuống ñất làm 1 kén bằng ñất hình bầu dục ñể hoá nhộng bên trong Khi sâu khoang phát sinh thành dịch, chúng gây thiệt hại ñáng kể cho cây trồng về sản lượng và giá trị thương phẩm Ngài sâu khoang dài 16 - 21 mm, sải cánh 37 - 42 mm Cánh trước màu nâu vàng Phần giữa từ mép trước cánh tới mép sau cánh có một vân ngang rộng màu trắng Trong ñường vân này có 2 ñường vân màu nâu (ở con ñực không rõ), cánh sau màu trắng loáng phản quang màu tím Trứng hình bán cầu, ñường kính 0,5mm Bề mặt trứng có những ñường khía dọc từ ñỉnh xuống ñáy trứng (36 -

39 ñường) cắt ngang bởi những ñường khía ngang tạo nên những ô nhỏ Trứng mới ñẻ có màu trắng vàng, sau chuyển thành màu vàng xám, khi xắp

nở có màu xám Trứng xếp với nhau thành ổ có lông màu nâu vàng phủ bên ngoài Nhộng dài 18 - 20 mm, màu nâu tươi hoặc nâu tối, hình ống tròn Mép trước ñốt bụng thứ 4 và vòng quanh các ñốt bụng thứ 5, 6, 7 có nhiều chấm lõm Cuối bụng có một ñôi gai ngắn

Tập tính và quy luật phát sinh: Ngài sâu khoang thường vũ hoá vào buổi chiều và bay ra hoạt ñộng lúc chập choạng tối ñến nửa ñêm Ban ngày

Trường đại học Nông nghiệp Hà Nội Ờ Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 11

ngài ựậu ở dưới lá và những nơi kắn trong bụi cây, bụi cỏ Sức bay khoẻ, bị khua ựộng bay vài chục mét và có thể bay cao 6 - 7 m Ngài có xu tắnh mạnh với mùi vị chua ngọt và với ánh sáng ựèn ựặc biệt là ựèn có bước sóng ngắn (3650Ao) Sau khi vũ hoá vài giờ, ngài có thể giao phối và ựẻ trứng ngay trong ựêm ựó hoặc là ựêm hôm sau Ngài cái giao phối một lần trong 1 ựêm

và tinh trùng ựược dự trữ ựể thụ tinh trong 1 tuần (Côn trùng chuyên khoa,

2004 [2]) Ngài ựực trong 1 - 2 ựêm có thể giao phối với 8 con cái

Ở Việt Nam ựiều kiện thời tiết khắ hậu và cây trồng thuận lợi cho sâu khoang phát sinh phát triển và thường gây hại nặng cho cây trồng vào các tháng nóng ẩm của mùa hè và mùa thu (từ tháng 4 - 10) Dịch sâu thường phát sinh vào tháng 5 - 6, còn các tháng khác có thể gây hại nặng hay nhẹ tuỳ thuộc vào ựịa ựiểm, cây trồng (Côn trùng chuyên khoa, 2004 [2]) Trong vụ đông Xuân sâu khoang phá hại trên khoai tây, cà chua, bắp cải, ựậu rau và ựậu ựỗ khác, khoai lang Trong vụ Hè Thu sâu hại nặng trên rau muống, bầu,

bắ, ớt, cà

2.1.1.5 Những nghiên cứu về bọ phấn

Bọ phấn (Bemisia sp.), họ bọ phấn (Aleyrodidae), bộ cánh ựều (Homoptera) Là loài có phổ kắ chủ rất rộng gây hại trên nhiều loại cây trồng, hại nhiều trên ớt, cà chua, dưa chột, thuốc lá, khoai tâyẦ và nhiều loại cây trồng khác (Côn trùng chuyên khoa, 2004 [2], [29])

Bọ trưởng thành thân dài 0,75 - 1,4 mm, sải cánh rộng 1,2 - 2 mm Hai ựôi cánh trước và sau dài bằng nhau, toàn thân và cánh phủ một lớp phấn trắng Mắt kép có một rãnh ngang chia thành hai phần gần giống hình số tám Râu ựầu có sáu ựốt, chân dài và mảnh, bụng có chắn ựốt Trưởng thành bay chậm, hình dáng giống như bướm Sâu non rất giống rệp sáp, màu trắng trong, ựược phủ một lớp sáp, ắt bò, thường cố ựịnh một chỗ chắch hút mô cây

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 12

Trứng, sâu non và trưởng thành luôn luôn hiện diện ở mặt dưới lá trên các loại cây ăn trái, bầu bí, dưa, cà, ớt, bông vải, thuốc lá Sâu non màu vàng nhạt khi mới nở có chân, bò dưới mặt lá, rồi ở cố ñịnh một chỗ dưới mặt lá Sau khi lột xác chuyển sang tuổi 2 thì sâu non không còn chân, có thể nhìn rõ mắt kép và râu ñầu Nhộng giả, hình bầu dục, màu sáng Trứng hình bầu dục có cuống, dài 0,18 - 0,2 mm Bọ trưởng thành rất linh hoạt, thường ở mặt dưới lá, khi bị ñộng nhẹ lập tức bay vút lên Trưởng thành hoạt ñộng giao phối mạnh vào khoảng 5 - 6 giờ sáng và 4 - 5 giờ chiều Một cá thể cái ñẻ 49 - 85 trứng thành từng ổ 4 - 6 quả, hoặc rải rác trong mô lá Bọ phấn phát triển quanh năm nhưng gây hại nặng vào tháng 3 – 5, chích hút dịch ở lá, ngọn và phần thân non làm chết mô thực vật làm lá biến vàng cây suy yếu, những chỗ bị gây hại thường phủ một lớp bụi màu trắng Bọ phấn tiết nước bọt làm lan truyền mầm bệnh ñặc biệt là virus gây bệnh xoăn lá và một số loại bệnh cây khác

2.1.1.6 Những nghiên cứu về rệp bông

Trên cây bông Nguyễn Thơ và CTV, 1991 [20] cho rằng sâu hại bông

ở nước ta có nhiều loài, nhưng quan trọng nhất là các loài sâu chích hút như

rầy xanh, rệp A gossypii Vũ Khắc Nhượng, 1991 [14] khi nói về sâu bệnh

hại bông và các loài rau ñậu có nhận xét: Khi cây trồng vượt qua giai ñoạn cây con, bắt ñầu phân cành lúc này xuất hiện các loại sâu hại như rầy xanh, rệp muội A gossypii Rệp tập trung sinh sống ở ngọn cây và lá non, chúng làm cành lá cong queo, hình dạng thay ñổi, không phát triển ðiều này cần chú ý là rệp muội bị loài bọ rùa tiêu diệt khá nhanh do vậy cần hết sức bảo vệ

và tạo ñiều kiện ñể bọ rùa khống chế sự phát triển của rệp, Nguyễn Viết Tùng,

1990 [22], 1992 [23]

Nguyễn Viết Tùng, 1993 [24] khi nói về sự chu chuyển qua các kí chủ của rệp bông có viết: Rệp bông A gossypii G Là loài rệp ñiển hình ở Việt Nam, chúng có thể phát sinh phát triển quanh năm trên một phạm vi kí chủ rất

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 13

rộng gồm các cây trong họ bầu bí, bông, cà, cúc, bìm bìm và hàng loạt cây thân gỗ, thâm thảo khác, trong ñó phổ biến nhất là các loại dưa, bầu bí, bông,

cà, ớt và khoai sọ

Nguyễn Kim Oanh, 1991 [15] khi ñề cập ñến thời gian xuất hiện và mức ñộ gây hại của các loài rệp quan trọng có nhận xét: Rệp bông có mật ñộ không cao nhưng xuất hiện thường xuyên trên ñồng ruộng

2.1.2 Kết quả nghiên cứu về ñặc tính sinh vật học và sinh thái học của rệp

bông và bọ trĩ hại ớt

2.1.2.1 Những nghiên cứu về ñặc tính sinh vật học và sinh thái học của rệp bông

Rệp bông A gossypii G có kích thước cơ thể nhỏ bé và màu sắc từ màu

xanh vàng ñến xanh sẫm Mép trước trán phẳng, ống bụng mầu ñen dạng vòi, chiều dài gấp 2 lần phiến ñuôi, phiến ñuôi màu xanh Cơ thể hình bầu dục, râu ñầu có 6 ñốt, ñốt thứ 3, 4 không có lỗ cảm giác, chiều dài râu bằng 1/2 ñến 3/5 chiều dài cơ thể, mắt kép màu hồng

Rệp có 2 loại: rệp có cánh và không cánh Hiện tượng phát sinh loại hình có cánh liên quan ñến yếu tố ngoại cảnh Nếu thức ăn không ñầy ñủ hoặc ñiều kiện ngoại cảnh không thuận lợi, rệp có cánh phát sinh di chuyển ñến nơi thức ăn thích hợp

Rệp không ưa thích ánh sáng trực xạ vì thế thường tập trung ở mặt dưới

lá ớt, nằm dọc theo gân lá, hút nhựa cây và sinh sản nhanh nhất là trong ñiều kiện thời tiết ẩm, âm u, trung bình 1 rệp mẹ có thể sinh sản từ 20 ñến 31 con/ trưởng thành cái, Một thế hệ từ 5 - 8 ngày Rệp thường phân bố ở lá bánh tẻ của cây và sống ở tầng giữa là chủ yếu Khi mật ñộ cao chúng bắt ñầu di chuyển lên các cành, lá non, chồi, ngọn, bâu kín ngọn và các nụ, hoa nằm cả trên bề mặt lá Chúng tạo các lớp muội ñen trên lá, thân cành kể cả nụ, hoa Ngoài tác hại làm giảm năng xuất, chất lượng cây ớt rệp còn truyền một số

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 14

loại virus gây bệnh cho cây

2.1.2.2 Những nghiên cứu về ñặc tính sinh vật học và sinh thái học của bọ trĩ

Trưởng thành và bọ non cơ thể rất nhỏ, dài khoảng 1mm Bọ trưởng thành màu vàng nhạt hay vàng ñậm, cánh là những sợi tơ mảnh, cuối bụng thon Bọ non không cánh, hình dạng giống trưởng thành, màu xanh vàng nhạt Trưởng thành di chuyển nhanh, ñẻ trứng mặt dưới lá

Bọ trưởng thành và bọ non ñều sống tập trung ở ñọt non hay mặt dưới

lá non hút nhựa làm ñọt và lá non xoăn lại, có nhiều ñốm nhỏ màu vàng nhạt Mật ñộ cao làm cây cằn cỗi không phát triển ñược, ñọt chùn lại, lá vàng, khô, hoa rụng không ñậu trái hoặc trái không lớn Bọ trĩ phát triển mạnh khi thời tiết nóng và khô, sức kháng thuốc cao và mau quen thuốc Gặp ñiều kiện thích hợp bọ trĩ phát triển rất nhanh, dễ gây thành dịch, ảnh hưởng lớn ñến sinh trưởng và năng suất , Vòng ñời tương ñối ngắn, trung bình 15 – 18 ngày

2.2 Những nghiên cứu ở nước ngoài

2.2.1 Kết quả nghiên cứu thành phần sâu, nhện hại ớt

Rệp muội thuộc tổng họ Aphidoidae (tổng họ rệp muội), bộ cánh ñều Homoptera, là nhóm côn trùng chích hút nhựa cây Rệp muội ñược phát hiện từ

kỉ Cacbon cách ñây 280 triệu năm qua các hoá thạch (Triassoaphis cubitus), từ

ñó rệp muội ngày càng phát triển và trở thành các loài rệp muội hiện ñại ngày nay Rệp muội ñược phát hiện có hai hình thức sinh sản là sinh sản ñơn tính xen

kẽ với sinh sản hữu tính và một số ñặc ñiểm hình dạng của rệp như: cấu trúc gân cánh, vòi, chân, lông ñuôi, ống bụng của rệp cũng ñược phát hiện trong các kỉ sau ñó (Shaposhnikov, 1977 [59]) Heie, 1967 [44] cho rằng rệp muội có kích thước cơ thể nhỏ bé nên có thể phát tán nhờ gió

Trong tổng họ rệp muội (Aphidoidae) thì họ rệp muội Aphididae là họ lớn nhất Chúng thường xuất hiện cùng với sự xuất hiện của họ hoa hồng (Heie,

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 15

1967 [44]) Sự xuất hiện của rệp muội ñã có từ rất lâu nhưng chưa thực sự ñược quan tâm Mãi cho ñến năm 1568 các nhà khoa học mới bắt ñầu nghiên cứu và

ñã xây dựng ñược bảng thành phần rệp theo cây kí chủ, sự liên quan của rệp và cây kí chủ là cơ sở cho việc phân loại rệp muội ngày nay

Rệp muội là loài ña hình với tính phổ biến rộng vì vậy sự phân loại phải dựa vào mẫu tiêu bản từ các nơi phân bố và ñược xem dưới kính lúp có ñộ phóng ñại lớn ñể phân loại dựa vào ống bụng, râu ñầu, hình dạng trán, lông ñuôi mới ñảm bảo sự chính xác của phân loại (Blackman và Eastop, 1984 [36]) Hiện nay ñã xây dựng ñược nhiều khoá phân loại rệp muội hiện ñại ở nhiều vùng trên thế giới ñặc biệt những công trình của Linne, 1758 [48]; Blackman và Eastop,

1984 [36] ñã cho ra ñời một khoá phân loại rệp muội theo cây kí chủ trên toàn thế giới Người ta ñã phát hiện và mô tả ñược gần 4000 loài rệp muội khác nhau

và ñã có kết luận quan trọng: Rệp muội tuy có nguồn gốc ở vùng ôn ñới nhưng cho tới nay chúng phân bố ở tất cả các nước trên thế giới (Eastop, 1971 [41])

Theo các nhà phân loại thì họ rệp muội (Aphididae) thuộc tổng họ rệp muội (Aphidoidea) có 8 họ phụ là Aphidinae, Drepanosiphinae Greenideinae, Hormaphidinae, Lachninae, Chaitophorinae, Anoeciinae và Pemphiginae Họ phụ Aphidinae là họ phụ có số loài nhiều nhất Các loài trong họ phụ này là những loài rệp muội gây hại quan trọng trong sản xuất bao gồm một số tộc Macrosiphini (có khoảng 1000 loài), tộc Aphidini (có khoảng 400 loài) (Blackman và Eastop, 1984 [36]) Trong các tộc ñó, tộc Aphidini xuất hiện ở nhiều nước trên thế giới và gây hại trên nhiều loại cây trồng quan trọng như: họ bầu bí, họ cà, họ cúc, bông, bìm

bìm và một số cây thân gỗ trong ñó nổi bật là loài Aphis gossypii Glover phát sinh

quanh năm có phổ kí chủ rất rộng Tộc Macrosiphini hại nặng trên khoai tây, thuốc lá, cây họ cà và một số họ khác nổi bật là loài rệp ñào Myzus persicae (Sulzer), Các loài rệp này có thể truyền khoảng 100 loài virus khác nhau cho cây

kí chủ (Blackman và Eastop, 1984 [36])

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 16

Một số tác giả ñã công bố thành phần loài rệp muội trên một số cây trồng quan trọng ở các nước trên thế giới, trong ñó năm 1968 Szelgiewicz [61] ñã thu thập ñược 22 loài rệp muội gây hại ở Việt Nam

Theo Paik, 1972 [54] cho biết rệp bông ñược Glover phát hiện vào năm

1876 và ñặt tên là A gossypii Rệp gây hại phổ biến trên nhiều loại cây trồng các

cây họ cà, cây bầu bí, dưa hấu, vừng, hành, dưa chuột, bí ngô, rau họ hoa thập tự; hại trên một số cây ăn quả như: nho, cam, chanh, táo, ổi và gây hại chủ yếu

trên cây bông (Maimi và CTV, 1982 [51]) Rệp bông A gossypii là một trong

những loài rệp môi giới truyền nhiều bệnh virus cho cây trồng như bệnh cuốn lá (PLRV), virus Y khoai tây, khảm lá ớt (Singh và CTV, 1982 [60]), truyền virus gây bệnh hoa lá chuối (Banana mosaic Discase) (Pandey và CTV, 1981 [55]) Theo Roy và CTV, 1983 [57] ban ñầu rệp xuất hiện trên lá già sau ñó khi mật

ñộ cao hơn chúng lan dần lên lá non và ngọn Nhiệt ñộ và ñộ ẩm có ảnh hưởng nhiều ñến sức sống và sinh sản của rệp bông Thời tiết nóng trên 400C và ñộ ẩm quá cao hoặc quá thấp sẽ làm cho rệp chết nhiều Nhiệt ñộ tối thấp cho sự phát triển của rệp là 50C, nhiệt ñộ tối thích là 250C (Liu và CTV, 1987 [49])

Với tốc ñộ sinh sản nhanh, số lượng rệp con ñược ñẻ ra của một con cái nhiều và vòng ñời ngắn cộng với sự ña thực của chúng, có thể khẳng ñịnh rệp bông có sức gây hại rất lớn, chính vì thế các nhà nghiên cứu ñã tìm mọi biện pháp ñể phòng trừ rệp Dhandapani và CTV, 1983 [39] cho rằng phun Pirimicab

0,1% hoặc Monocrofos có hiệu lực cao với rệp bông A gossypii trong thời gian

21 ngày sau phun Năm 1992 Ghany và CTV [43] thử nghiệm hiệu lực của 5 loại thuốc trừ rệp bông ñã rút ra kết luận Priothiofos và Chlorpyrophis methyl với lượng 166 g.a.i/ 100 lít nước thuốc ñã giữ mật ñộ rệp thấp hơn ñối chứng nhiều

và những loại thuốc này gây ảnh hưởng ít tới nhóm côn trùng bắt mồi Ngoài ra nhiều tác giả ñã có những kết luận về thuốc hoá học phòng trừ rệp bông, nhưng sau khi sử dụng thuốc BVTV trong một thời gian dài trên cây bông tại Sudan

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 17

người ta nhận thấy có hiện tượng rệp bông lại trở lên gây hại trầm trọng hơn (Tigani và CTV, 1991 [62]) Cho tới nay người ta ñã phát hiện ra rệp bông có tính chống chịu rất cao với các loại thuốc Carboxylesterases (Brien và CTV,

1992 [37]); Bi58 và Phosalone (Rhodzhaev và CTV, 1985 [56]); Pyrethroids (Liu, 1987 [50]); Bifenthrin (Ishaaya và CTV, 1987 [45]); Fenvalerate, Omethoate (Mu Ly và CTV, 1988 [53]) ðể khắc phục tình trạng chống thuốc của rệp bông và có thể hạn chế sự gây hại của chúng, một số nhà nghiên cứu ñã tìm ra các giống cây trồng kháng rệp bông như giống ớt cayenne longslim (Samhan, 1990 [58]) Biên pháp phòng trừ rệp bông bằng sinh học ngày nay ñang ñược sử dụng nhiều trong nghiên cứu và thực ñịa ñể phòng chống rệp bông Ở Trung Quốc, năm 1992 Zhang [66] ñã phát hiện thấy 48 loài thuộc 19

họ kẻ thù tự nhiên của rệp bông, trong ñó nhóm bọ rùa, nhện, ong kí sinh và ruồi

ăn rệp ñóng vai trò quan trọng trong ñiều hoà số lượng rệp bông trên ñồng ruộng Trung bình 1 con bọ rùa Scymus hoffmanni có khả năng ăn 25 con rệp bông/ ngày Nhện Erigonidium graminicolum có khả năng ăn hết 20 rệp bông/ ngày Chrysoperla sinica ăn 30 rệp bông/ ngày Zhang, 1985 [65] cho rằng ngoài

tự nhiên trên cánh ñồng bông nếu tỷ lệ rệp bông/ thiên ñịch nhỏ hơn 80/1 sẽ không cần phun thuốc BVTV, ông nhận thấy ngoài các loài bọ rùa Coccinella septempuctata và Propylea japonica khống chế mật ñộ rệp bông thì trong thời gian tháng 6 của năm rệp bông còn bị các loài ong kí sinh như ong mắt ñỏ Trioxys spp và Aphelinus sp kí sinh từ 16 - 47,9% Việc sử dụng vi khuẩn BT (Baccillus thurigensis) trong phòng trừ rệp bông gây hại trên dưa chuột tại Liên

Xô ñược Begunov và CTV [35] tiến hành thử nghiệm năm 1986 và ñã cho kết quả tốt làm tăng năng suất cây trồng 0,3 kg/m2 so với ñối chứng Tại Ấn ðộ, Venkatetan và CTV, 1987 [63] ñã sử dụng nước chiết từ lá, quả xoan, hoặc dầu vừng ñể phòng trừ rệp bông hại trên rau họ cà cũng mang lại kết quả cao

Dincer, 1984 [40] ñã xây dựng hệ thống phòng trừ tổng hợp cho rệp bông

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 18

tại Thổ Nhĩ Kỹ, hệ thống bao gồm các biện pháp như thời vụ trồng, mật ñộ cây/m2, sử dụng thuốc BTVT hợp lý Hiện nay ở hầu khắp các nước trên thế giới ñã áp dụng và sử dụng phương pháp phòng trừ tổng hợp ñể phòng trừ rệp bông cũng như các loài rệp muội khác ngày càng có hiệu quả

Kẻ thù tự nhiên ñóng vai trò rất quan trọng trong hệ sinh thái nông nghiệp,

nó ñiều hòa số lượng chủng quần dịch hại, giữ chúng ở mức duy trì như những mắt xích trong mạng lưới dinh dưỡng Sự thiếu, vắng của kẻ thù tự nhiên là một trong những yếu tố quan trọng làm cho sâu hại gia tăng nhanh về mặt số lượng

và dễ phát sinh thành dịch

Việc sử dụng kẻ thù tự nhiên ñược áp dụng rộng rãi trên nhiều nước và thu ñược kết quả cao Theo P.V.Niconop, ở Liên Xô cũ diện tích sử dụng biện pháp ñấu tranh sinh học tăng lên một cách nhanh chóng

Tác giả Waterhouse (1987) [68] cho biết ở ấn ðộ loài sâu xanh (Helicoverpa armigera Hubner) bị 37 loài ký sinh, trong ñó 8 loài có vai trò quan trọng trong việc hạn chế số lượng sâu hại ở châu phi, sâu xanh bị 23 loài ký sinh tấn công, trong ñó có 20 loài thuộc bộ cánh màng, 3 loài thuộc bộ hai cánh, sâu khoang bị 46 loài ký sinh trong dó có 36 loài thuộc bộ cánh màng và 10 loài thuộc bộ hai cánh

Trên một số cây trồng khác sâu khoang và sâu xanh cũng bị lực lượng côn trùng ký sinh khống chế mạnh, riêng sâu khoang có tới 48 loài ăn thịt, 71 loài ký sinh, 25 loài tuyến trùng và vi sinh vật ký sinh (Ranga Rao G.V.and Wightman 1994) [67]

Kết quả ñiều tra sau 17 vụ cho thấy sâu non sâu khoang chủ yếu bị ký sinh ở giai ñoạn sâu non, tỷ lệ chết do ký sinh từ 10-36%, trung bình là 15%

Ký sinh thu ñược chủ yếu là ruồi thuộc họ Tachinidae (Paribaea orbata Wideman, Exorista xanthopis Wideman) và một loài ong ký sinh sâu non

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 19

(Ichneumon sp.), thuộc họ Ichneumonidae Tuy nhiên sự xuất hiện và hiệu quả của ký sinh là có sự khác nhau tùy thuộc vào thời vụ khác nhau (Ranga Rao and Wighman, 1994) [67]

Bọ trĩ xuất hiện ở nhiều châu lục như Châu Phi (Mauritius, Sudan), Bắc

Mỹ (USA), Trung Mỹ, Ca-ri-bê, … ñặc biệt là ở các nước Châu Á Bọ trĩ là loài côn trùng thuộc nhóm chích hút, chúng tấn công và gây hại trên 50 loài cây trồng thuộc 20 họ thực vật Bọ trĩ gây hại quan trọng trên các cây họ cà (cà tím, ớt, khoai tây, thuốc lá ); họ bầu bí (dưa chuột, dưa hấu, bí rợ, ); họ ñậu (ñậu tây, ñậu ñũa, ñậu xanh, ñậu tương, ) và các cây khác như: hoa cúc, bông vải, hoa anh thảo, thược dược, phong lan, (Barbra C Larson và cs, 2006; Smith và cs, 1992)

Bọ trĩ là loại côn trùng ña ký chủ, phân bố rộng, gia tăng mật số rất nhanh khi gặp ñiều kiện thuận lợi nên có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho cây trồng

Cả ấu trùng và thành trùng ñều tấn công gây hại trên tất cả các bộ phận của cây, nhất là các bộ phận như lá non, hoa và quả non Các bộ phận bị bọ trĩ tấn công thường bị biến dạng, lá xoăn, quả có hình dạng bất thường quan trọng nhất là

bọ trĩ tấn công có thể truyền virus gây bệnh khảm (Tamotsu, 2000) [41] Theo CABI (2006) bọ trĩ có cấu tạo miệng tương tự nhau trong cùng một họ, giống nhau giữa ấu trùng và thành trùng Phần phụ miệng có cấu tạo không ñối xứng với nhiệm vụ ñục lỗ và chích hút, mặt khác bọ trĩ sẽ cạp và nghiền nát thức ăn bằng hàm dưới nhờ vào hai mảnh môi trên và dưới Miệng có cấu tạo chuyên biệt với chức năng chích hút, râu mang các cơ quan cảm nhận hóa chất, có vách mỏng chẻ hoặc ñơn Mỗi xúc biện có từ 4-6 cơ quan cảm giác nhỏ ngoài cùng,

có khả năng cảm nhận hóa chất

Nhiệt ñộ ảnh hưởng rất lớn ñến sự phát triển của bọ trĩ, nhiệt ñộ 15-300C thích hợp nhất Vòng ñời bọ trĩ kéo dài 70, 57 và 30 ngày, tương ứng ở 150C,

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 20

200C và 300C Trong ñiều kiện nhiệt ñộ ấm áp, hoạt ñộng sinh sản của bọ trĩ diễn ra liên tục (khoảng 15 thế hệ/năm), nhiệt ñộ lạnh hoạt ñộng sinh sản bị giảm

là cây ớt Capsicum annuum thì thời gian phát triển của giai ñoạn rệp non là 9,42

± 1,01 ngày, sau khi hoá trưởng thành 01 ngày rệp bắt ñầu ñẻ con, thời gian ñẻ

có thể kéo dài từ 9 - 12 ngày, trung bình một con cái ñẻ 36,3 con, trung bình một năm rệp có 31 lứa

Ngoài ra một số nhà khoa học ñã nghiên cứu về diễn biến mật ñộ rệp bông

Aphis gossypii trên một số cây trồng cho rằng rệp thường xuất hiện trên cây khoai tây và cây ớt tại Ấn ðộ vào tháng 8, 9, 10 và tiếp tục phát triển cho tới tháng 4, 5, 6 Trong thời kì này chúng hình thành 2 ñỉnh cao về số lượng ðỉnh cao lần 1 có mật ñộ thấp hơn vào khoảng cuối tháng 11, lần 2 vào tháng 2 với mật ñộ rất cao sau ñó mật ñộ giảm dần (Verma và Parihar, 1990 [64]) George,

1983 [42] trong quá trình nghiên cứu về rệp bông ñã phát hiện mức ñộ thích nghi của rệp với môi trường và nguồn thức ăn có liên quan chặt chẽ ñến ñặc ñiểm sinh vật học, sinh thái học của rệp Sau khi rệp gây hại trên một số cây trồng chúng thường có hiện tượng phát tán tìm kí chủ mới bằng cách mọc cánh xuất hiện những cá thể có cánh trong quần thể bay ñi hoặc nhờ gió ñể phát tán Hoạt ñộng phát tán của rệp cao nhất vào ñầu tháng 3, số lượng rệp bay vào buổi sáng thường cao hơn rất nhiều so với buổi chiều

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 21

2.2.2.2 Những nghiên cứu về ñặc tính sinh vật học và sinh thái học của bọ trĩ

Bọ trĩ vàng Thrips palmi Karny trứng không màu, ấu trùng mới nở có

màu trắng, chuyển dần sang vàng nhạt, rồi vàng ñậm Trưởng thành có màu vàng ñậm, khi ñậu cánh xếp gọn trên lưng, tạo thành một sọc màu ñen trên lưng Kích thước con trưởng thành khoảng 1mm ở con ñực và 0,72mm ở con cái Râu ñầu có 7 ñốt, ñốt thứ 6 dài nhất, 3 mắt ñơn màu ñỏ [69]

Nhiệt ñộ ảnh hưởng rất lớn ñến sự phát triển của bọ trĩ, nhiệt ñộ 15-30 thích hợp nhất Vòng ñời bọ trĩ kéo dài 70, 57 và 30 ngày, tương ứng ở 15 , 20

và 30 ñộ C Trong ñiều kiện nhiệt ñộ ấm áp, hoạt ñộng sinh sản của bọ trĩ diễn ra liên tục (khoảng 15 thế hệ/năm), nhiệt ñộ lạnh hoạt ñộng sinh sản bị giảm rõ rệt (1-2 thế hệ) (CABI, 2001; McDonald và ctv, 1999)

Vòng ñời của bọ trĩ khoảng 30 ngày, trong ñó thời gian trứng khoảng 4-5 ngày, ấu trùng 5-6 ngày, thành trùng sống khoảng 15 ngày, thời gian nhộng 3 ngày Ấu trùng có 2 tuổi, màu sắc giống thành trùng nhưng hơi nhạt, sau khi vũ hoá trưởng thành khoảng 2-3 ngày, thành trùng bắt ñầu bắt cặp sinh sản (CABI, 2001)

Bọ trĩ thường trú ẩn trong ñỉnh sinh trưởng, mặt dưới các lá non, do ñó thuốc trừ sâu khó tiếp xúc Biện pháp kỹ thuật canh tác, cày ải, phơi ñất, vệ sinh ñồng ruộng, diệt cỏ dại giúp hạn chế một phần thiệt hại do bọ trĩ gây ra (Dibble,

1994 và Gabystoll, 1986)

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 22

3 ðỊA ðIỂM, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU

3.1 ðịa ñiểm nghiên cứu

- Nghiên cứu trong phòng ñược thực hiện tại phòng thí nghiệm Chi cục BVTV Ninh Bình

- ðiều tra sâu, nhện hại tại vùng trồng ớt tại Khánh Lợi, Yên Khánh, Ninh Bình

3.2 Thời gian nghiên cứu

Từ tháng 1 ñến tháng 6 năm 2010

3.3 ðối tượng, vật liệu và dụng cụ nghiên cứu

* ðối tượng nghiên cứu

- Sâu, nhện hại trên cây ớt

- Thiên ñịch chính của sâu, nhện hại ớt

* Vật liệu

- Các giống ớt chỉ thiên, sừng bò ñược trồng tại Yên Khánh , Ninh Bình

- Các loại thuốc BVTV: Tasodant 600 EC, Regent 800 WG, Topten 400

WP, Bitadin WP

* Dụng cụ nghiên cứu

- Vợt, kính lúp, panh, kéo, ống nghiệm, túi nilon, cồn 700…

- Các dụng cụ pha thuốc trừ sâu, bình phun thuốc (loại 1 lít dùng trong phòng thí nghiệm, 10 lít phun thuốc ngoài ñồng), cọc thí nghiệm và bảng biểu, máy ảnh ,…

3.4 Nội dung nghiên cứu

- Xác ñịnh thành phần, mức ñộ phổ biến của các loài sâu, nhện hại trên ớt

và thiên ñịch của chúng tại vùng nghiên cứu từ ñó xác ñịnh loài sâu, nhện hại ớt

Trường đại học Nông nghiệp Hà Nội Ờ Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 23

3.5 Phương pháp nghiên cứu

3.5.1.Phương pháp ựiều tra tình hình sản xuất và sử dụng thuốc bảo vệ

thực vật trên ớt vụ Xuân Hè 2010 tại Yên Khánh, Ninh Bình

Xây dựng phiếu ựiều tra với các nội dung quan tâm, sâu ựó tiến hành phỏng vấn trực tiếp các hộ nông dân trồng ớt và ựiền vào mẫu phiếu ựiều tra, với tổng số phiếu ựiều tra là 20 phiếu

Phỏng vấn ngẫu nhiên ngay trên ựồng ruộng tại ựịa bàn nghiên cứu Sau khi hoàn tất việc ựiều tra bằng phiếu, tiến hành tổng hợp và phân tắch các kết quả thu ựược

3.5.2 Phương pháp ựiều tra diễn biến mật ựộ rệp, bọ trĩ hại trên cây ớt

- Chọn ruộng ớt ựại diện cho các yếu tố:

+ Giống ớt khác nhau (Giống ớt chỉ thiên Capsicum fasciculatum và ớt sừng bò Capsicum acuminatum)

+ Ruộng ớt trồng trong ựồng và trồng ngoài bãi

+ Thời vụ trồng ớt khác nhau: vụ Hè Thu và đông Xuân

- Tại mỗi ruộng ựiều tra theo 5 ựiểm chéo góc, mỗi ựiểm ựiều tra 10 lá phân ựều trên 3 tầng tán cây đếm số lượng rệp, bọ trĩ trên lá và tiến hành thu

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 24

bắt Dụng cụ thu bắt chủ yếu bằng bút lông có thấm nước trước khi bắt Thao tác bắt ñược tiến hành từ từ và nhẹ nhàng ñể rệp kịp rút ngòi ra khỏi cây ñồng thời không làm nát mẫu Toàn bộ mẫu ñược phân loại dưới kính lúp cầm tay hoặc kính lúp ñiện Khi thu mẫu mô tả tình trạng sống của rệp, bọ trĩ trước khi thu bắt, mầu sắc, vị trí sống, tác hại Toàn bộ số liệu ñược ghi vào biểu ñiều tra

Chỉ tiêu theo dõi: Mật ñộ (con/lá )

3.5.3 Phương pháp nghiên cứu ñặc tính sinh học của loài rệp bông Aphis

Lấy 20 cá thể rệp non tuổi 1 ñược ñẻ ra trong cùng một ñêm nuôi trong hộp peptri có lá ớt sạch và có lót giấy thấm nước, thay thức ăn 2 ngày/lần Nuôi rệp trong ñiều kiện nhiệt ñộ phòng có ghi lại nhiệt ñộ ẩm ñộ từng ngày theo dõi

Mô tả hình dáng, màu sắc, tập tính của rệp

3.5.3.2 Xác ñịnh khả năng sinh sản của rệp và thời gian phát triển các pha vòng ñời của rệp

Lấy 30 cá thể rệp non tuổi 1 ñược ñẻ ra trong cùng một ñêm, nuôi trong

30 hộp petry có lá ớt sạch ñược ñặt trên giấy thấm nước có ñánh số thứ tự từ 1 – 30 Nuôi rệp trong ñiều kiện nhiệt ñộ phòng có ghi lại nhiệt ñộ, ẩm ñộ hàng ngày ðịnh kì 10 giờ sáng hàng ngày tiến hành kiểm tra các hộp ñể bổ xung nước và thay thức ăn, Xác ñịnh xác lột của rệp ñể xác ñịnh tuổi rệp Xác ñịnh các pha phát triển và thời gian phát triển các pha vòng ñời của rệp

Theo dõi số lượng rệp con ñược ñẻ từng ngày ðếm toàn bộ số lượng rệp

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 25

con ñược ñẻ ra/ trưởng thành trong từng ngày và trong toàn bộ thời gian ñẻ của rệp mẹ Theo dõi ngày rệp bắt ñầu ñẻ và ngày rệp chết sinh lí ñể xác ñịnh thời gian phát triển các pha, vòng ñời, ñời, nhịp ñiệu sinh sản, sức sinh sản

3.5.3.3 Phương pháp xác ñịnh vị trí gây hại của rệp trên cây kí chủ

ðiều tra theo các giai ñoạn sinh trưởng của cây Mỗi lần ñiều tra số lượng rệp trên 300 lá cây kí chủ ở 3 vị trí (3 tầng cây: tầng trên, tầng giữa, tầng dưới) Xác ñịnh tỷ lệ rệp phân bố trên 3 tầng cây

Chỉ tiêu theo dõi: Tỷ lệ rệp ở 3 tầng lá (%)

3.5.4 Phương pháp xác ñịnh biện pháp quản lý rệp hại

3.5.4.1 Nghiên cứu thiên ñịch

3.5.4.1.1 Xác ñịnh khả năng ăn rệp của bọ rùa ñỏ trưởng thành

Thu bắt bọ rùa ñỏ trưởng thành cho vào hộp nuôi rệp theo thứ tự 1 - 10 (Sử dụng 10 hộp, Mỗi hộp 1 con) cho nhịn ñói 24 giờ Sau ñó cho vào hộp nuôi rệp có lá ớt ñược lót dưới bằng giấy ẩm với thức ăn là rệp bông với số lượng 50 con rệp tuổi 2 – 3/ hộp ðếm số lượng rệp bông hại ớt bị ăn sau 1 ngày, 2 ngày, 3 ngày

3.5.4.1.2 Xác ñịnh tỷ lệ rệp bông bị kí sinh

Thu thập 50 mẫu rệp sống ở ruộng ớt trong mỗi kì ñiều tra ñem về phòng nghiên cứu, nuôi trong hộp petry dưới có giấy thấm giữ ẩm cho lá và theo dõi hàng ngày thấy có những cá thể rệp phồng to hơn và chuyển màu trắng ñục hoặc nâu ñục ðếm số lượng rệp bị kí sinh trong tổng số rệp bắt

về nuôi ñể xác ñịnh tỷ lệ rệp bị kí sinh Sau ñó dùng bút lông chuyển những cá thể bị kí sinh sang ống tuýp ñể xác ñịnh thành phần loài kí sinh

nở ra

Thời gian thu mẫu ñược tiến hành 7 ngày/lần vào ngày ñiều tra diễn

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 26

biến mật ñộ rệp trên ñồng ruộng Mỗi lần thu mẫu tiến hành thu với số lượng

50 rệp Bảo quản cận thận không ñể ảnh hưởng ñến sức sống của rệp

Chỉ tiêu theo dõi: Tỷ lệ rệp bị kí snh (%) và thành phần loài

3.5.4.2 Xác ñịnh hiệu lực phòng trừ rệp muội hại ớt của 4 loại thuốc trên ñồng ruộng và trong phòng thí nghiệm

3.5.4.2.1 Trên ñồng ruộng: sử dụng thuốc BVTV

- Công thức thí nghiệm

+ CT I, CT II, CT III, CT IV là 4 loại thuốc thử nghiệm

+ CT V là công thức ñối chứng phun nước lã

- Bố trí 5 công thức thí nghiệm: Trong ñó chọn 2 loại thuốc nông dân

thường sử dụng là Tasodant 600EC thuốc lân hữu cơ thuộc nhóm ñộc 2 với hoạt chất là Chlorpiryfos ethylvà Permethrin; thuốc Regent 800WG nhóm ñộc 2 có hoạt chất Fipronil; 1 loại thuốc hoá học thế hệ mới thuộc nhóm ñộc 3 là Topten

400 WP có hoạt chất Indoxacar, 1 loại thuốc có nguồn gốc sinh học Bitadin WP

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 27

hoạt chất Bacillus thuringensis; 1 công thức làm ñối chứng phun nước lã Thí

nghiệm bố trí theo kiểu RCB, mỗi thí nghiệm nhắc lại 3 lần diện tích mỗi ô thí nghiệm 20m2

Mỗi ô ñiều tra 3 ñiểm, mỗi ñiểm ñiều tra 10 lá trên 3 tầng ðếm toàn bộ số rệp sống trên các ô thí nghiệm trước phun 1 ngày và sau phun 1, 3, 5, 7 ngày

3.5.4.2.2 Phương pháp xác ñịnh hiệu lực thuốc BVTV trong phòng thí nghiệm

Thí nghiệm có 5 công thức 3 lần nhắc lại (Mỗi công thức sử dụng một loại thuốc như thí nghiệm ngoài ñồng ruộng và một công thức ñối chứng phun nước lã) Mỗi lần nhắc lại của 1 công thức bao gồm 1 lá ớt trên ñó có 10 con rệp non tuổi 3 Thí nghiệm ñược tiến hành theo 2 phương pháp: Phương pháp gián tiếp là nhúng lá trong thuốc 5 giây và phương pháp trực tiếp là phun thuốc ướt ñều lá cây ( Phun lên cây ñã có rệp)

Phương pháp nhúng lá trong dung dịch thuốc 5 giây: Pha thuốc theo nồng ñộ thí nghiệm trên ñồng ruộng sau ñó nhúng toàn bộ lá ngập trong dung dịch thuốc 5 giây, sau ñó gắp ra ñể trên giấy thấm cho khô thuốc, thả rệp tuổi 3 với số lượng 10 con/lá Bảo quản lá ớt trong ñĩa nuôi rệp có giấy thấm giữ ẩm ðếm số rệp sống sau khi xử lí thuốc 12, 24, 48 giờ

Phương pháp phun ướt ñều lá cây: Tiến hành thả 10 rệp tuổi 3/ ñĩa lá ớt ñặt trong hộp petry có lót giấy thấm Phun thuốc ướt ñều toàn bộ lá ðếm số lượng rệp sống sau 12, 24, 48 giờ

3.5.4.3 Nghiên cứu ảnh hưởng của các loại thuốc BVTV tới mật ñộ thiên ñịch trên ñồng ruộng (ðiều tra trên ruộng thí nghiệm phun thuốc rệp)

Tiến hành ñiều tra mật ñộ bọ rùa ñỏ trước phun thuốc BVTV 1 ngày và sau phun 1, 3, 5, 7 ngày (Phương pháp ñiều tra theo 5 ñiểm chéo góc, mỗi

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 28

ñiểm 1 m2) Xác ñịnh ảnh hưởng của các loại thuốc tới mật ñộ bọ rùa ñỏ trên ñồng ruộng

Chỉ tiêu theo dõi: con/m2

3.5.5 Phương pháp bảo quản mẫu

Những mẫu non, trưởng thành thu ñược bỏ ñói ñể chúng bài tiết hết, chần trong nước sôi rồi bảo quản trong cồn 70 oC Riêng trưởng thành bọ cánh vẩy thì giữ mẫu khô, tránh nát cánh ðối với Ong ký sinh phải giữ ở cồn

90 0C ñể tránh bị xuăn cánh, gây khó khăn cho quá trình phân loại, giám ñịnh tên khoa học sau này

ðịnh loại sâu, nhện hại ớt và thiên ñịch ñược thực hiện dưới sự giúp ñỡ của giáo viên hướng dẫn, các thầy cô giáo trong bộ môn côn trùng, trường ðHNN Hà Nội, cán bộ kỹ thuật của chi cục BVTV Ninh Bình

3.5.6 Phương pháp tính toán số liệu

- Thành phần sâu, nhện hại ớt và thiên ñịch của chúng

Tổng số ñiểm có sâu, nhện (thiên ñịch) Tần suất xuất hiện (%) = x 100 Tổng số ñiểm ñiều tra

- Mức ñộ phổ biến của sâu, nhện ñược phân theo tần xuất xuất hiện (%):

Kí hiệu Mức ñộ phổ biến Tần xuất xuất hiện

- : Rất ít phổ biến < 5%

+ : Ít phổ biến 5 - 20 %

++ : Phổ biến > 20 - 50 %

+++ : Rất phổ biến > 50 %

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp 29

- Diễn biến mật ñộ các loài rệp muội, bọ trĩ hại ớt

Tổng số cá thể ñiều tra (con)

Mật ñộ rệp muội (con/ lá) =

Tổng số lá ñiều tra (lá)

- Mật ñộ sâu hoặc thiên ñịch có kích thước cơ thể lớn:

Tổng số sâu hoặc thiên ñịch tại ñiểm ñiều tra (con) Mật ñộ (con/m2) =

Tổng diện tích ñiều tra (m2)

- Tỷ lệ rệp bị kí sinh

Tổng số rệp bị kí sinh (con)

Tỷ lệ kí sinh (%) = x 100 Tổng số rệp theo dõi (con)

- Thời gian phát dục các tuổi ñời, vòng ñời của rệp:

∑xini

Xtb =

N

Trong ñó: Xtb: Thời gian phát dục trung bình

xi: Thời gian phát dục của cá thể

Trong ñó: Ta: Số sâu sống ở công thức thí nghiệm sau khi xử lí thuốc BVTV

Tb: Số sâu sống ở công thức thí nghiệm trước khi xử lí thuốc BVTV Ca: Số sâu sống ở công thức ñối chứng sau khi phun nước lã

Cb: Số sâu sống ở công thức ñối chứng trước khi xử lí phun