Sáng kiến kinh nghiệm môn Sinh - Năm học 2016-2017

Đƣợc nhận nhiệm vụ giảng dạy Sinh học khối lớp 11, để đáp ứng tất cả các yêu cầu trên, tôi xác định cần phải đa dạng hóa hình thức củng cố bài , giúp học sinh tiếp cận và từng bƣớc rè[r]

MỤC LỤC

I TÓM TẮT ĐỀ TÀI ……… 2

II GIỚI THIỆU ……… 2

1 Hiện trạng……… 2

2 Giải pháp thay thế ……… 3

3 Vấn đề nghiên cứu ……… 4

4 Giả thuyết nghiên cứu ……… 4

III PHƯƠNG PHÁP ……… 4

1 Khách thể nghiên cứu ……… 4

2 Thiết kế ……… 4

3 Quy trình nghiên cứu ……… 5

4 Chọn đối tượng thực hiện ……… 6

5 Tiến hành thực nghiệm ……… 6

6 Đo lường ……… 7

IV PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ BÀN LUẬN KẾT QUẢ ……… 8

1 Phân tích dữ liệu ……… 8

2 Bàn luận kết quả ……… 9

V BÀI HỌC KINH NGHIỆM ……… 10

VI KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ……… 10

VII TÀI LIỆU THAM KHẢO ……… 11

VIII CÁC PHỤ LỤC CỦA ĐỀ TÀI … 12

Đề tài nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng:

NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC BẰNG NHIỀU HÌNH THỨC CỦNG CỐ Giáo viên nghiên cứu: Nguyễn Thị Kim Loan

Đơn vị: Trường THPT Võ Thành Trinh – Chợ Mới – An Giang

I TÓM TẮT ĐỀ TÀI

Sinh học là một bộ môn khoa học tự nhiên, khám phá về thế giới sống dựa trên cơ sở khoa học được nghiên cứu và công bố, vì vậy đòi hỏi ở học sinh phải chủ động, tích cực học tập, khám phá để đáp ứng yêu cầu bộ môn

Ngày nay, xu hướng đổi mới toàn diện giáo dục đang trên đà phát triển trong đó việc đổi mới phương pháp giảng dạy và đổi mới phương thức kiểm tra, thi cử theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh đang là một trong những quan tâm hàng đầu

Bởi thế, ngay từ đầu năm học, tổ chuyên môn Sinh – Công nghệ của trường THPT Võ Thành Trinh đã triển khai và đang thực hiện triệt để việc đổi mới phương pháp dạy học, xây dựng lại các chủ đề dạy học trong chương trình Sinh học 10 và Sinh học 11 đồng thời tập trung đổi mới hình thức cho đề kiểm tra theo định hướng phát triển năng lực học sinh, từng bước nâng cao hiệu quả dạy học nói chung, nâng cao chất lượng bộ môn nói riêng

Được nhận nhiệm vụ giảng dạy Sinh học khối lớp 11, để đáp ứng tất cả các yêu cầu trên,

tôi xác định cần phải đa dạng hóa hình thức củng cố bài, giúp học sinh tiếp cận và từng bước

rèn luyện các kỹ năng học tập thiết yếu cho học sinh, tạo hứng thú trong việc ôn luyện các kiến thức cuối bài, cuối chương đồng thời nâng cao chất lượng học tập cho các em học sinh góp phần nâng cao được hiệu quả dạy học

Trên cơ sở đó tôi tiến hành phân tích, nghiên cứu thực nghiệm ở lớp 11C2 và dùng kết quả học tập lớp 11C1 để đối chứng kết quả thực nghiệm để có thể rút ra kết luận chính xác về các giả thuyết tôi đặt ra

Đề tài đã được tiến hành nghiên cứu trong thời gian 4 tuần kể từ giữa tháng 10 và kết thúc vào giữa tháng 11 với kết quả như sau:

II GIỚI THIỆU

1 Hiện trạng

Việc dạy học theo chuyên đề đòi hỏi các em học sinh cần phải chủ động, tích cực chuẩn

bị bài, tích cực làm việc hợp tác nhóm và thực hiện theo các yêu cầu của giáo viên đặt ra qua đó các em có được các kỹ năng tự tin, thuyết trình, hợp tác nhóm, kỹ năng phán đoán và năng lực

tư duy, năng lực giải quyết các vấn đề từ thực tiễn kéo theo đó chất lượng học tập sẽ được nâng cao Song, thực tế không như mong đợi Chính vì vậy, cần phải tìm ra các nguyên nhân ảnh hưởng để sớm đặt ra các biện pháp giải quyết

Qua phân tích tình hình địa phương cũng như tình hình học tập của các em học sinh bao gồm cả các yếu tố khách quan và chủ quan, tôi nhận thấy tồn tại các nguyên nhân sau:

1 Kiến thức bộ môn quá nhiều và đa dạng, đòi hỏi các em học sinh phải có kỹ năng và năng lực giải quyết vấn đề thành thạo, song kỹ năng và năng lực này các em chưa được đào tạo và rèn luyện bài bản

2 Tại địa phương chưa xây dựng được môi trường học tập cộng đồng, phần lớn người dân chưa thấy được lợi ích và tính cấp thiết của việc học tập nên thiếu quan tâm, đôn đốc việc học tập của con em học sinh

3 Việc tiếp cận và ứng dụng các công nghệ thông tin của các em học sinh còn hạn chế, tại cơ sở Nhà trường chỉ có 3 phòng ti vi nên không đủ điều kiện để học sinh có thể hoàn thành nhiệm vụ của giáo viên

4 Việc củng cố bài đơn điệu bằng các câu hỏi ngắn tái hiện lại kiến thức ở cuối bài không đủ đáp ứng yêu cầu

5 Một số học sinh chưa bắt kịp phương pháp mới

6 Một số học sinh ý thức học tập chưa cao

2 Giải pháp thay thế

Trước các nguyên nhân thực tế trên, cần định hướng và tìm ra các nhóm giải pháp thay thế để tác động và loại bỏ các nguyên nhân gây ảnh hưởng đến kết quả học tập bộ môn, thực nghiệm và đánh giá mức độ tác động của các giải pháp Trước mắt, theo kinh nghiệm bản thân, tôi xin đề ra các nhóm giải pháp thay thế tương ứng như sau:

1 Hệ thống hóa kiến thức cơ bản, gợi ý và định hướng cách giải quyết các vấn đề thực tiễn cho từng đối tượng học sinh

2 Tăng cường sự liên hệ phối hợp với địa phương, cộng đồng, liên hệ tác động đến các bậc phụ huynh học sinh và giáo viên chủ nhiệm lớp, cập nhật các thông tin về học tập của các em học sinh, cùng nhau hợp tác xây dựng hướng tác động đến các em học sinh

3 Quan tâm, động viên kịp thời và tạo điều kiện tối đa có thế cho các học sinh có thể hoàn thành nhiệm vụ được giao

4 Đa dạng hóa các hình thức củng cố bài ở cuối tiết, cuối chương, giúp học sinh quen dần các thao tác tư duy và kỹ năng giải quyết các vấn đề phát sinh

5 Thường xuyên động viên, khích lệ và điều chỉnh lại phương pháp sao cho phù hợp với các đối tượng học sinh

6 Áp dụng các thủ thuật để tạo hứng thú học tập cho các em học sinh

Như vậy có rất nhiều giải pháp để khắc phục nguyên nhân ảnh hưởng Mỗi một giải pháp

có các ưu điểm và hạn chế nhất định Trong các giải pháp được đề ra, tôi chọn giải pháp thứ tư: tức là đa dạng hóa các hình thức củng cố bài nhằm giúp học sinh quen dần các thao tác tư duy, từng bước hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề đồng thời là cơ sở để nâng cao hiệu quả dạy học

3 Vấn đề nghiên cứu

Việc đa dạng hóa hình thức củng cố bài trong các tiết học chuyên đề có nâng cao được

hiệu quả dạy học hay không?

4 Giả thuyết nghiên cứu

Có Việc đa dạng hóa hình thức củng cố bài trong các tiết học chuyên đề trên có nâng cao

hiệu quả dạy học

1.2 Đối tượng nghiên cứu

Giúp cho học sinh nâng cao kết quả học tập bằng cách tổ chức củng cố bài với nhiều hình thức đa dạng cho học sinh lớp 11C2 trường THPT Võ Thành Trinh

Sử dụng thiết kế 4: Sau tác động đối với các lớp tương đương (được mô tả ở bảng 2) Bảng 2: Thiết kế nghiên cứu

sau tác động

Thực nghiệm: 11C2 Tổ chức củng cố bài với các nhiều hình thức khác nhau O1

3 Quy trình nghiên cứu:

Thực hiện theo quy trình gồm các bước sau:

Bước 1: Khởi động

Dạy học theo chuyên đề đòi hỏi tạo được sự hứng khởi ban đầu cho các tiết dạy, giúp học sinh có một trạng thái tinh thần thoải mái hơn, hứng thú nhất nên giáo viên cần thiết kế các trò chơi khởi động trong đầu tiết thay vì hoạt động kiểm tra bài cũ thông thường Trò chơi không nhất thiết phải quá phức tạp, bởi lẻ như vậy sẽ chiếm nhiều thời gian, gây khó khăn trong các hoạt động trong tiết

3 Trò chơi: Ai nhanh hơn Giáo viên cho 4 đội ứng với 4 tổ trong lớp tham gia trò chơi

Ai nhanh hơn, nhiệm vụ của các em phải hoàn thành yêu cầu của giáo viên (có thể ghép tranh, ghép chữ, tìm điểm khác nhau, giải bài tập,…), đội nào hoàn thành trước

và trong thời gian quy định, đội đó thắng cuộc

Giáo viên có thể cho điểm miệng hoặc cộng điểm miệng cho các đội thắng cuộc

Bước 2: Tìm hiểu nội dung bài mới

Tùy theo nội dung cụ thể của từng chuyên đề giáo viên đề ra các phương pháp phù hợp

để hướng dẫn học sinh khám phá các kiến thức mới Tôi xin phép không trình bày phần này, bởi

vì nội dung này không phải là vấn đề nói đến của đề tài

Giáo viên chú trọng nhiều hơn ở bước này, cần phải xác định rõ việc củng cố bài theo hình thức này là phù hợp với xu hướng ngày nay, mới đáp ứng được các yêu cầu đặt ra trong đổi mới toàn diện giáo dục

Nếu đơn thuần ta áp dụng việc củng cố qua loa, đơn điệu phần củng cố như yêu cầu học sinh nói lại, trình bày các vấn đề trọng tâm của bài thì học sinh sẽ thiếu các kỹ năng làm bài trắc nghiệm trong kỳ kiểm tra thường xuyên và định kỳ cũng như kỹ năng vận dụng để giải thích các hiện tượng thực tế hay là tự đề ra các biện pháp áp dụng vào thực tiễn trên cơ sở kiến thức đã học

Chính vì vậy, tôi dành từ 5 đến 8 phút để tổ chức củng cố bài cho học sinh với nhiều hình thức khác nhau

Tôi xin lấy chuyên đề chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật để minh họa cho

cho bước này (Xem thêm phần phụ lục V cuối đề tài)

Lớp 11C1 là nhóm đối chứng, gồm 30 học sinh Đối với lớp này tôi không tổ chức củng

cố bài với các nhiều hình thức khác nhau

Lớp 11C2 là nhóm thực nghiệm, gồm 31 học sinh Đối với lớp này tôi tiến hành tổ chức củng cố bài với các nhiều hình thức khác nhau

5 Tiến hành thực nghiệm

Tiến hành thực nghiệm trong 6 tiết thực hiện chuyên đề Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật từ tiết 14 đến tiết 19 Thời gian thực nghiệm tuân theo kế hoạch nhà trường và thời khóa biểu để đảm bảo tính khách quan:

Thứ/ ngày Tiết theo

PPCT Tên hoạt động theo chuyên đề

Năm (8/10/2015) 14 Tiêu hóa ở động vật

Ba (13/10/2015) 15 Tiêu hóa ở động vật

Năm (15/10/2015) 16 Hô hấp ở động vật

Ba (20/10/2015) 17 Tuần hoàn máu

Năm (22/10/2015) 18 Tuần hoàn máu

6 Nguyễn Minh Hiển 8 8,5

14 Huỳnh Thị Kim Ngân 9 9,5

15 Nguyễn Hữu Nhân 8 9

17 Mai Thị Yến Nhi 6 8,5

18 Ngô Ngọc Yến Nhi 7 9,5

19 Nguyễn Thị Tuyết Nhi 9 9

hiểu và vận dụng tốt các kiến thức đã học vào thực tế, lớp học trở nên vui nhộn hơn, năng động hơn, kết quả học tập của các em tốt hơn

Tác động này một phần nào giải quyết được thực trạng nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học của bộ môn

IV PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ BÀN KẾT QUẢ

1 Phân tích kết quả

So sánh điểm trung bình (giá trị trung bình) sau khi tác hành kiểm tra sau tác động

STT

Nhóm đối chứng

Nhóm thực nghiệm

1 Nguyễn Thị Thúy An 7 Phạm Thanh Cang 9

2 Võ Thị Mỹ Bình 9,5 Nguyễn Ngọc Được 8,5

4 Nguyễn Khánh Duy 9 Trần Thị Thúy Duy 8,5

5 Ngô Thị Ngọc Hà 8 Nguyễn Thị Mỹ Duyên 9,5

6 Nguyễn Minh Hiển 8,5 Nguyễn Thị Ngọc Hà 9,5

10 Nguyễn Thị Lệ Linh 8 Nguyễn Thanh Hồng 9

11 Phạm Thị Kim Loan 8,5 Võ Thị Kim Linh 10

12 Nguyễn Thị Lụa 9 Võ Thị Phương Loan 8

14 Huỳnh Thị Kim Ngân 9,5 Trần Thị Thu Ngân 9,5

15 Nguyễn Hữu Nhân 9 Đoàn Thị Bích Ngọc 8

16 Phan Trọng Nhân 8 Lê Thị Kim Ngọc 8,5

18 Nguyễn Thị Hồng Nhung 9,5 Ngô Ngọc Yến Nhi 9,5

19 Nguyễn Thị Bích Phượng 9,5 Nguyễn Thị Tuyết Nhi 9

20 Nguyễn Trường Sơn 8 Quách Hồng Nhung 9,5

21 Nguyễn Minh Thư 8 Nguyễn Hoàng Phúc 8,5

22 Nguyễn Minh Thuận 8 Bạch Hoa Quyền 9,5

26 Trần Thị Mai Trinh 7 Lê Thanh Toàn 9

27 Nguyễn Văn Hữu Trung 7 Lưu Minh Trọng 8

28 Nguyễn Thảo Vi 8,5 Võ Thành Trung 9,5

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn SMD= 0,595 Điều đó cho thấy mức độ ảnh hưởng của việc tổ chức củng cố bài với nhiều hình thức khác nhau cho lớp thực nghiệm là lớn

Giả thuyết của đề tài “Việc đa dạng hóa hình thức củng cố bài trong các tiết học chuyên

đề trên có nâng cao kết quả học tập của học sinh lớp 11C2” đã được kiểm chứng

2 Bàn luận kết quả

Kết quả giá trị trung bình của bài kiểm tra sau tác động của nhóm thực nghiệm là 8,90; kết quả bài kiểm tra của nhóm đối chứng là 8,4; độ chênh lệch điểm số giữa hai nhóm là 0,50 Điều đó cho thấy điểm giá trị trung bình của hai lớp đối chứng và thực nghiệm đã có sự khác biệt rõ rệt Lớp được tác động có điểm trung bình cao hơn lớp đối chứng

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn của hai bài kiểm tra SMD= 0,595 Điều đó cho thấy mức độ ảnh hưởng của tác động là lớn

Phép kiểm chứng T-test giá trị trung bình sau tác động của hai lớp là p= 0,004464 < 0,05 Điều này có thể khẳng định sự chênh lệch giá trị trung bình của hai lớp không phải là ngẫu nhiên mà là do tác động

Qua kết quả thu nhận được trong quá trình ứng dụng, tôi nhận thấy rằng việc tổ chức cho học sinh củng cố bài với nhiều hình thức khác nhau đã giúp cho các em hiểu được các kiến thức

cơ bản cũng như hoàn thiện các kỹ năng cần thiết trong học tập, các em có thể vận dụng tốt kiến thức đã học vào thực tế Ngoài ra, tôi còn nhận thấy các em trở nên chú ý hơn, tập trung hơn, tích cực hơn và năng động hơn trong giờ học môn sinh học tạo một bầu không khí hăng say làm việc nhưng cũng không kém phần vui tươi đầy sinh khí Và hơn hết, kết quả học tập của các em đạt được khá cao Nói cách khác, hiệu quả dạy học bộ môn đã được nâng cao một cách rõ rệt

V BÀI HỌC KINH NGHIỆM

Để giúp các em học sinh ngày càng nâng cao kết quả học tập bộ môn, là một giáo viên ta cần tổ chức tiết học sao cho phù hợp với các đối tượng học sinh, kết hợp các phương pháp đặc trưng và các thủ thuật thu hút sự chú ý của học sinh đồng thời bài dạy phải ngắn gọn, súc tích, khi giảng dạy cần đưa vào liên hệ thực tiễn để các em thấy được ý nghĩa của việc học tập bộ môn từ đó nâng cao hứng thú cho các em, giúp các em chủ động hơn, tích cực hơn

Song, cần phải chú trọng khâu củng cố bài, giáo viên cần phải chuẩn bị và lên kế hoạch

tổ chức hiệu quả các phút củng cố bài sao cho thể hiện đa dạng các loại câu hỏi, các hình thức củng cố để học sinh được tiếp cận và xử lý tốt các kiến thức vừa học

Ngoài ra, khi giảng dạy giáo viên cần quan tâm, động viên, giúp đỡ kịp thời các em học sinh yếu, các em có hoàn cảnh khó khăn, để từ đó tạo một động lực tốt cho các em tiếp tục phấn đấu học tập bộ môn

VI KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

- Áp dụng giải pháp vào việc soạn giảng

- Kết quả khi vận dụng giải pháp cho thấy có ý nghĩa, có thể giúp học sinh nâng cao kết quả học tập của bản thân

- Qua giải pháp, phát huy được tính tích cực của học sinh đối với bộ môn, khi học các em hứng thú hơn, chủ động hơn, tạo bầu không khí vui tươi và hăng say làm việc

- Từ các mặt đã đạt được trên, có thể nói giải pháp này góp phần không nhỏ trong việc

nâng cao hiệu quả dạy học

1.2 Những mặt hạn chế

Chưa mở rộng phạm vi áp dụng trong đại đa số học sinh Một số chủ đề có kiến thức nhiều, nên chiếm nhiều thời gian giảng dạy, gây khó khăn nhất định cho việc áp dụng tác động trong thời gian có hạn

2 Kiến nghị

- Tăng cường sinh hoạt chuyên môn trong họp tổ chuyên môn để học tập và trao đổi kinh

nghiệm trong giảng dạy

- Tổ chức nhiều lớp học tập huấn các phương pháp, các đổi mới và áp dụng rộng rãi cho tất cả giáo viên tham gia

Với đề tài này, tôi mong các quý đồng nghiệp có thể đóng góp thêm ý kiến để hoàn chỉnh hơn, tạo điều kiện cho việc học tập cộng đồng để từng bước nâng cao chất lượng giảng dạy nói riêng và chất lượng giáo dục nói chung

VII TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Sách giáo khoa Sinh học 11 ……… NXB Giáo dục

2 Sách giáo viên Sinh học 11 ……… NXB Giáo dục 3.Tài liệu đổi mới phương pháp dạy học ……… NXB Giáo dục

4 Sách bài tập Sinh học 11 ……… NXB Giáo dục

5 Thiết kế bài giảng Sinh học 11 ……… NXB Giáo dục

VIII CÁC PHỤ LỤC CỦA ĐỀ TÀI

I XÁC ĐỊNH ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

Hs thiếu điều kiện để hoàn thành nhiệm vụ của giáo viên

Hs chưa bắt kịp phương pháp mới

Một số Hs ý thức học tập chưa cao Phụ huynh Hs

thiếu quan tâm đến việc học tập của HS

Kiến thức nhiều,

đa dạng, đòi hỏi

Hs có kỹ năng và năng lực giải quyết vấn đề

Củng cố bài đơn điệu không đủ đáp ứng yêu cầu

Nâng cao kết quả học tập chuyên đề sinh học 11

Quan tâm, động viên và tạo điều kiện tối đa có thể cho Hs

Động viên, khích

lệ và điều chỉnh phương pháp sao cho phù hợp đối tượng Hs

Áp dụng các thủ thuật để tạo hứng thú học tập cho Hs Phối hợp với

GVCN và PHHS

Hệ thống hóa kiến thức cơ bản, gợi ý định hướng cách giải quyết vấn đề thực tiễn

Đa dạng hóa hình thức củng cố bài