Sáng kiến kinh nghiệm môn Sinh - Cô Đỗ Thị Kim Thoa

Phương án dạy học này gắn với các nội dung liên quan đến ngành nghề SXKD có tác dụng cao nhất nhằm phát triển phẩm chất và năng lực HS, thông qua hoạt động có tác dụng hỗ trợ cho giáo [r]

MỤC LỤC

CÁC KÍ HIỆU VIẾT TẮT ii

I SƠ LƯỢC LÝ LỊCH TÁC GIẢ iii

II SƠ LƯỢC ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH ĐƠN VỊ iii

III MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN iv

IV NỘI DUNG SÁNG KIẾN CẢI TIẾN iv

Phần 1 MỞ ĐẦU 5

1 Lý do chọn đề tài 5

2 Phạm vi nghiên cứu 6

Phần 2 NỘI DUNG 7

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 7

1 Cơ sở lý luận 7

1.1 Hoạt động sản xuất kinh doanh với hoạt động giáo dục và dạy học ở trường phổ thông 7

1.2 Phương pháp và hình thức tổ chức dạy học môn Sinh học gắn với sản xuất kinh doanh tại địa phương 9

2 Cơ sở thực tiễn 17

2.1 Hiểu biết của giáo viên về dạy học gắn với hoạt động sản xuất kinh doanh tại địa phương 17

2.2 Vài nét về hoạt động sản xuất kinh doanh tại các xã có học sinh học ở trường THPT Võ Thành Trinh 17

2.3 Thực trạng dạy và học chủ đề Di truyền học người 18

CHƯƠNG II XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ DẠY HỌC 19

1 Mô tả chủ đề và xác định mạch kiến thức 19

2 Tổ chức dạy học chủ đề 19

V HIỆU QUẢ ĐẠT ĐƯỢC 24

1 Về mặt định tính 24

2 Về mặt định lượng 26

VI MỨC ĐỘ ẢNH HƯỞNG 26

VII KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 27

TÀI LIỆU THAM KHẢO 28

PHỤ LỤC 29

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

I SƠ LƯỢC LÝ LỊCH TÁC GIẢ

- Họ và tên: ĐỖ THỊ KIM THOA Giới tính: Nữ

- Sinh ngày: 11/11/1981

- Nơi thường trú: 40 – Bình Hòa – Bình Thành – Lấp Vò – Đồng Tháp

- Đơn vị công tác: trường THPT Võ Thành Trinh

- Chức vụ hiện nay: Tổ trưởng tổ chuyên môn Sinh – Công nghệ

- Trình độ chuyên môn: Thạc sĩ Công nghệ Sinh học

- Lĩnh vực công tác: giảng dạy môn Sinh Khối 11,12

II SƠ LƯỢC ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH ĐƠN VỊ

- Đặc điểm tình hình:

+ Thuận lợi, khó khăn:

 Được sự chỉ đạo kịp thời của Ban giám hiệu, sự hướng dẫn cụ thể của Hội đồng bộ môn Sinh trong việc thực hiện phân phối chương trình, lập kế hoạch giảng dạy

 Có sự phối hợp và hỗ trợ tích cực của các giáo viên trong tổ chuyên môn

để cùng xây dựng chuyên đề dạy học

 Cơ sở vật chất phục vụ dạy học được trang bị khá tốt

 Nội dung chương trình tuy có giảm tải nhưng vẫn còn rất nặng đối với học sinh khối 12 đặc biệt là giai đoạn ôn thi cuối cấp

 Chương trình Sinh 11 được đưa vào ôn thi THPT Quốc gia

+ Tình hình học sinh: Đa số học sinh ngoan, có ý thức học tập khá tốt tuy

nhiên còn một số học sinh chưa tự giác học tập đặc biệt là những em học sinh

- Tên sáng kiến cải tiến: “Áp dụng hình thức Dạy học gắn với hoạt động sản

xuất kinh doanh tại địa phương nhằm rèn luyện kỹ năng sống và phát triển năng lực học sinh khối 12 ở Chương V Di truyền học người”

- Lĩnh vực: Đổi mới phương pháp giảng dạy

III MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN

1 Thực trạng ban đầu trước khi áp dụng sáng kiến

Sau khi học xong chương V Di truyền học người, học sinh hiểu rõ kiến thức về bệnh di truyền phân tử, hội chứng bệnh, bệnh ung thư, bệnh AIDS… và một số biện pháp bảo vệ vốn gen di truyền của loài người

Các năm học trước, tôi chỉ áp dụng các phương pháp thảo luận nhóm, đặt tình huống có vấn đề để tổ chức cho học sinh khám phá kiến thức và lồng ghép liên hệ các hiện tượng thực tế trong cuộc sống

2 Sự cần thiết phải áp dụng sáng kiến

- Dạy học phải gắn liền với thực tế cuộc sống, kết hợp lý thuyết với thực hành và đánh giá kết quả, góp phần nâng cao chất lượng dạy học

- Giúp học sinh hiểu rõ hơn về các hoạt động sản xuất kinh doanh tại địa phương có những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe cũng như có khả năng gây bệnh ung thư, làm biến đổi di truyền… từ đó hình thành ý thức bảo vệ môi trường sống, bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình; góp phần làm tăng hứng thú trong học tập, thêm yêu thích bộ môn Sinh học

- Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của học sinh; bước đầu làm quen với công tác khảo sát, điều tra, phân tích hiện trạng và đưa ra khuyến nghị phù hợp

IV NỘI DUNG SÁNG KIẾN CẢI TIẾN

học"; và “Dạy học phải gắn liền với thực tế, giải quyết được các vấn đề, các yêu

thức khoa học tự nhiên

Việc triển khai giáo dục nhà trường gắn với sản xuất, kinh doanh và dịch

vụ tại địa phương đã góp phần đổi mới hoạt động dạy học trong nhà trường; giúp học sinh được trải nghiệm thực tiễn cuộc sống và sản xuất kinh doanh, vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề của thực tiễn cuộc sống, gắn các nội dung dạy học của các môn học với thực tiễn cuộc sống; góp phần hình thành một số phẩm chất và năng lực của học sinh; góp phần thực hiện giáo dục hướng nghiệp; góp phần thực hiện việc “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” theo quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết số 29-NQ/TW

Căn cứ vào đặc điểm môn học và với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng dạy học theo định hướng pthát triển năng lực và phẩm chất của học sinh

sinh, tôi chọn đề tài cải tiến “Áp dụng hình thức Dạy học gắn với hoạt động

sản xuất kinh doanh tại địa phương nhằm rèn luyện kỹ năng sống và phát triển năng lực học sinh khối 12 ở Chương V Di truyền học người”

2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài chỉ nghiên cứu về những ảnh hưởng tiêu cực của các hoạt động sản xuất kinh doanh tại địa phương đến sức khỏe và di truyền của người dân sống tại các xã có học sinh học tại trường THPT Võ Thành Trinh (xã Hòa Bình, Hòa

An, An Thạnh Trung và Hội An thuộc huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang) do các học sinh lớp 12C1 khảo sát, tìm hiểu

Phần 2 NỘI DUNG CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1 Cơ sở lý luận

1.1 Hoạt động sản xuất kinh doanh với hoạt động giáo dục và dạy học

ở trường phổ thông

1.1.1 Khái niệm về hoạt động sản xuất kinh doanh:

Tất cả các doanh nghiệp, các đơn vị sản xuất kinh doanh (SXKD) hoạt động trong nền kinh tế thị trường dù là hình thức sở hữu nào (Doanh nghiệp Nhà Nước, doanh nghiệp tư nhân, hợp tác xã, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn ) thì đều có các mục tiêu hoạt động SXKD khác nhau Ngay trong mỗi giai đoạn, các doanh nghiệp cũng theo đuổi các mục tiêu khác nhau, nhưng nhìn chung mọi doanh nghiệp trong cơ chế thị trường đều nhằm mục tiêu lâu dài, mục tiêu bao trùm đó là làm sao tối đa hoá lợi nhuận Để đạt được các mục tiêu đó thì các doanh nghiệp phải xây dựng được cho mình một chiến lược kinh doanh đúng đắn, xây dựng các kế hoạch thực hiện và đặt ra các mục tiêu chi tiết nhưng phải phù hợp với thực tế, đồng thời phù hợp với tiềm năng của doanh nghiệp và lấy đó làm cơ sở để huy động và sử dụng các nguồn lực sau đó tiến hành các hoạt động SXKD nhằm đạt được mục tiêu đề ra

Như vậy, hoạt động SXKD được hiểu như là quá trình tiến hành các công đoạn từ việc khai thác sử dụng các nguồn lực sẵn có trong nền kinh tế để sản xuất ra các sản phẩm hàng hoá, dịch vụ nhằm cung cấp cho nhu cầu thị trường

và thu được lợi nhuận

1.1.2 Ý nghĩa của hoạt động sản xuất, kinh doanh đối với hoạt động giáo dục, dạy học ở trường phổ thông:

- Góp phần đẩy mạnh, hướng dẫn hoạt động nhận thức cho HS (HS): HS

sử dụng hệ thống tín hiệu thứ nhất (sử dụng các giác quan như mắt nhìn, tai nghe, mũi ngửi, tay sờ…) để nghe được, thấy được, cảm nhận được và qua đó tiếp thu được những kiến thức cần thiết từ các thành tố của hoạt động SXKD

- Giúp HS phát triển kỹ năng học tập, tự chiếm lĩnh kiến thức: HS rèn một số kỹ năng học tập như kỹ năng quan sát, thu thập, xử lý thông tin qua đó

tự chiếm lĩnh kiến thức cần thiết thu được trong quá trình tiếp cận với SXKD;

kỹ năng vận dụng kiến thức đã học để giải thích những hiện tượng, sự vật có trong các thành tố của hoạt động SXKD

- Kích thích hứng thú nhận thức của HS: HS sẽ tìm hiểu các hiện tượng

sự vật, các giá trị ẩn chứa trong SXKD, từ đó có được động cơ học tập đúng đắn, trở nên tích cực và phấn đấu tiếp nhận kiến thức mới cũng như có thái độ

và hành vi thân thiện

- Phát triển trí tuệ của HS: Với những phương pháp dạy học PPDH) phù hợp, với sự hướng dẫn chi tiết mang tính định hướng, kích thích tư duy, giáo viên sẽ giúp HS phát triển khả năng quan sát, khả năng xử lý thông tin, khả năng phân tích, tổng hợp và so sánh, qua đó phát triển trí tuệ của các em

- Giáo dục nhân cách HS: Tiến hành nghiên cứu quá trình SXKD một cách nghiêm túc, kỹ lưỡng cũng chính là rèn cho các em tác phong làm việc nghiêm túc, khoa học

- Góp phần phát triển một số kỹ năng mềm ở HS: HS rèn luyện khả năng làm chủ bản thân, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống

1.1.3 Xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường gắn với SXKD tại địa phương:

Trên cơ sở kế hoạch đã xây dựng, nhà trường đã dựa vào những căn cứ đa dạng để xây dựng các chủ đề học tập như: Mục tiêu giáo dục trong Chương trình giáo dục phổ thông, mục tiêu giáo dục của cấp, lớp học; mục tiêu của hoạt động trải nghiệm sáng tạo và định hướng nghề nghiệp cho HS; nhu cầu của HS, phụ huynh HS và nhu cầu nhân lực của địa phương; điều kiện tổ chức, thực hiện nội dung học tập tại địa phương, đặc điểm tình hình sản xuất, đặc điểm đời sống kinh tế, văn hóa tại địa phương; sự phối hợp với các cơ sở SXKD; điều kiện tổ chức thực hiện của nhà trường, cơ sở vật chất, thiết bị, đội ngũ giáo viên (GV)

Tổ (nhóm) chuyên môn rà soát chương trình, sách giáo khoa hiện hành để phát hiện những nội dung có liên quan đến nghề SXKD tại địa phương được tổ công tác đề xuất sau khi khảo sát Có thể sắp xếp lại nội dung, phân phối chương trình trong phạm vi một lớp hoặc giữa các lớp học để bảo đảm phù hợp, khả thi hơn khi thực hiện dạy học gắn với thực tiễn SXKD tại địa phương

1.1.4 Hình thức tổ chức dạy học các chủ đề gắn với sản xuất kinh doan tại địa phương:

- Giao nhiệm vụ cho HS tìm hiểu về SXKD của địa phương và cùng tham gia lao động sản xuất, thông qua hoạt động này, HS sẽ thu được nhiều kết quả như khả năng làm việc độc lập, khả năng giao tiếp, khả năng quan sát, thu thập thông tin và viết báo cáo HS có cơ hội trực tiếp cảm nhận được những khó khăn, vất vả và cả những niềm vui của người lao động, của những người tạo điều kiện cho các em ăn học, qua đó các em sẽ có những cảm thông, chia sẻ và

ý thức được trách nhiệm học tập của mình;

- Tổ chức HS đi tham quan và tổ chức dạy học tại cơ sở SXKD, thực hiện phương châm “Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”;

- Tổ chức cho HS đề xuất biện pháp giải quyết các vấn đề nảy sinh ở địa phương, tổ chức nghiên cứu và thực hiện các giải pháp đó

- Tổ chức hướng nghiệp thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo, tạo điều kiện cho HS bộc lộ năng lực, sở trường, hứng thú của mình đối với một lĩnh vực, ngành nghề, công việc nào đó và thông qua đó giáo viên định hướng cho HS xác định con đường phát triển nghề nghiệp trong tương lai

1.1.5 Về kiểm tra đánh giá:

Với mục đích tạo điều kiện cho HS vận dụng kiến thức, nâng cao năng lực nhận thức và năng lực hành động, hình thành phẩm chất, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, định hướng nghề nghiệp trong tương lai và tiến đến phân luồng HS sau trung học nên nhà trường cần chú trọng đánh giá quá trình, trân trọng tính sáng tạo của HS, đánh giá vì sự tiến bộ của HS, với mỗi loại hoạt động, giáo viên đã xây dựng được những tiêu chí, cách đánh giá phù hợp

1.2 Phương pháp và hình thức tổ chức dạy học môn Sinh học gắn với sản xuất kinh doanh tại địa phương

1.2.1 Khai thác, sử dụng tài liệu về sản xuất kinh doanh để tiến hành bài học ở trường phổ thông

a) Mô tả hình thức

Việc dạy học môn Sinh học với định hướng gắn với hoạt động giáo dục kinh doanh tại địa phương được thực hiện hoàn toàn trên lớp theo thời khóa biểu thông thường

- Tổ chức dạy học trên lớp, chú ý đến hoạt động học để HS được tiếp thu, vận dụng và thảo luận những vấn đề liên quan đến SXKD của địa phương

c) Ưu điểm, hạn chế và biện pháp giải quyết

Phương án này tuy có tính khả thi nhưng khó đạt hiệu quả cao, đòi hỏi

GV phải chuẩn bị rất kỹ lưỡng và trong quá trình thực hiện phải thường xuyên chú ý tới nhiệm vụ gắn nội dung dạy học với hoạt động SXKD

d) Một số lưu ý

Giáo viên cần xác định mức độ liên hệ, sử dụng tư liệu trong bài học để lựa chọn thích hợp Vì thời gian trên lớp có hạn nên GV và HS phải chủ động chuẩn bị trước các tư liệu về sản xuất kinh doanh của cơ sở địa phương

1.2.2 Tiến hành bài học tại cơ sở sản xuất kinh doanh

b) Tiến trình

- Giáo viên hướng dẫn HS chuẩn bị đọc trước tài liệu ở nhà

- Giáo viên hướng dẫn HS những việc cần làm khi học tập tại cơ sở sản xuất kinh doanh

- Kiểm tra, điều chỉnh, bổ sung nội dung học tập (nếu thấy cần thiết)

c) Ưu điểm, hạn chế và biện pháp giải quyết

Phương án dạy học này gắn với các nội dung liên quan đến ngành nghề SXKD có tác dụng cao nhất nhằm phát triển phẩm chất và năng lực HS, thông qua hoạt động có tác dụng hỗ trợ cho giáo dục hướng nghiệp phân luồng sau khi các em rời ghế nhà trường

Hạn chế là đòi hỏi GV phải chuẩn bị rất kỹ lưỡng và trong quá trình thực hiện phải thường xuyên chú ý tới nhiệm vụ gắn nội dung dạy học với hoạt động sản xuất kinh doanh GV phải tổ chức thật khoa học tất cả các khâu: từ việc đưa đón HS đi lại, giao nhiệm vụ, theo dõi hoạt động của HS để có kết quả học tập mong muốn sau bài học

d) Một số lưu ý

Với hình thức dạy học này, khâu chuẩn bị rất quan trọng GV phải làm việc trước với cơ sở để chuẩn bị báo cáo viên, phương tiện dạy học đồng thời phải hướng dẫn HS chuẩn bị đọc trước bài ở nhà và những việc cần làm khi thăm quan học tập tại cơ sở Ngoài ra, sau buổi học tại cơ sở, GV cần kiểm tra, điều chỉnh, bổ sung nội dung dạy học nếu thấy cần thiết

1.2.3 Tổ chức tham quan học tập tại cơ sở sản xuất kinh doanh

a) Mô tả hình thức

Với hình thức này, trên lớp GV vẫn giảng dạy bình thường, việc gắn với hoạt động SXKD chỉ chủ yếu thể hiện ở khâu dặn dò trước khi tổ chức thăm quan học tập tại cơ sở SXKD Khi hướng dẫn HS thăm quan, học tập tại cơ sở, ngoài các nội dung thăm quan thông thường, GV phải hướng HS liên hệ các hoạt động ở cơ sở với những nội dung đã học Qua đó vừa giúp HS hiểu rõ hơn nội dung học tập vừa thấy được ý nghĩa của việc học tập môn Sinh học

b) Tiến trình

- Tìm hiểu cơ sở SXKD tại địa phương liên quan đến chủ đề/ bài học để lựa chọn nội dung giáo dục/dạy học và liên hệ để khảo sát cơ sở sản xuất/kinh doanh, từ đó lập kế hoạch tham quan học tập

- Thực hiện hoạt động tham quan học tập tại cơ sở SXKD theo kế hoạch

c) Ưu điểm, hạn chế và biện pháp giải quyết

Với hình thức dạy học này gắn với các nội dung liên quan đến ngành nghề SXKD có tác dụng cao nhất nhằm phát triển phẩm chất và năng lực HS, thông qua hoạt động có tác dụng hỗ trợ cho giáo dục hướng nghiệp phân luồng sau khi các em rời ghế nhà trường

d) Một số lưu ý

Để đảm bảo tính khả thi và không ảnh hưởng nhiều tới kế hoạch giáo dục của nhà trường, GV nên sắp xếp giờ thăm quan, học tập vào các tiết thực hành (Bởi với điều kiện về cơ sở vật chất, phương tiện dạy học hiện nay thì việc thực hiện dạy học các bài thực hành gặp rất nhiều khó khăn)

1.2.4 Khai thác và sử dụng tư liệu về SXKD để tổ chức triển lãm, xây dựng các chuyên đề học tập

a) Mô tả hình thức

GV hướng dẫn phân công HS khai thác và sử dụng tư liệu về SXKD thông qua tổ chức triển lãm, xây dựng các chuyên đề học tập; qua đó giúp HS hiểu rõ hơn nội dung và ý nghĩa của việc học tập môn học

b) Tiến trình

- Tìm hiểu cơ sở SXKD tại địa phương liên quan đến chủ đề/ bài học để lựa chọn nội dung giáo dục/dạy học và liên hệ để khảo sát cơ sở sản xuất/kinh doanh, từ đó lập kế hoạch giáo dục/dạy học giao cho HS, nhóm HS thực hiện ngoài giờ học

- Tổ chức triển lãm hoặc báo cáo kết quả hoạt động của HS thông qua các buổi sinh hoạt lớp, chuyên đề hoặc câu lạc bộ học tập

- Sinh hoạt chuyên môn, rút kinh nghiệm

c) Ưu điểm, hạn chế và biện pháp giải quyết

Khai thác và sử dụng tư liệu về SXKD để tổ chức triển lãm, xây dựng các chuyên đề học tập có tác dụng hình thành năng lực tự học và phát triển bản thân, thông qua hoạt động có tác dụng hỗ trợ cho giáo dục hướng nghiệp phân luồng sau khi các em rời ghế nhà trường Tiết kiệm được thời gian, cơ sở vật chất hơn so với phương án dạy tại cơ sở sản xuất kinh doanh

Hạn chế là đòi hỏi GV phải chuẩn bị rất kỹ lưỡng liên hệ với cơ sở SXKD, tạo điều kiện cho HS thực hiện nhiệm vụ, theo dõi hoạt động của HS để

có kết quả học tập mong muốn sau bài học

- Tái cấu trúc và thực hiện nghiên cứu khoa học theo tình hình thực tế của

- Quá trình nghiên cứu khoa học được thực hiện trong một thời gian khá dài nên trong quá trình thực hiện thường kiểm tra nội dung tiến hành và động viên và đưa ra lời khuyên thích hợp

- Thông qua báo cáo và phát biểu miệng để HS rèn luyện khả năng phát biểu quá trình và kết quả nghiên cứu một cách hệ thống và bên cạnh đó hiểu kết quả nghiên cứu của người khác đồng thời nuôi dưỡng khả năng thảo luận về nội dung khoa học

- Đối với những HS có năng lực vượt trội trong các lĩnh vực đặc biệt, cần chuẩn bị các chỉ đạo cá biệt hoặc các phương án giảng dạy đặc biệt ở đại học, khuyến khích tiếp tục theo đuổi dự án nghiên cứu mang tính cá nhân, kết hợp với các trường đại học hoặc các trung tâm nghiên cứu để sử dụng tích cực các

hỗ trợ xã hội của khu vực như tiến hành quá trình R&E (nghiên cứu & đánh giá)

- Tiến hành quá trình xây dựng nghiên cứu bao gồm quá trình kiểm soát biến điều tiết các biến tổ chức và các biến kiểm soát có trong nghiên cứu

- Trong quá trình tiến hành nghiên cứu, sử dụng các tài liệu có thể nhận được; để xác minh các câu hỏi đưa ra trong nghiên cứu thì cần đưa ra kết luận là

đề cập xác định về giả thuyết đã được xây dựng

- Sử dụng các kết luận đạt được trong quá trình nghiên cứu từ đó thông qua quá trình quy nạp để khái quát hóa bằng cách thuật lại một cách tổng quát

- Trao đổi giao tiếp trong nghiên cứu khoa học:

+ Viết kết quả nghiên cứu bằng báo cáo, thông qua phát biểu miệng và

áp phích để phát biểu kết quả nghiên cứu

+ Hiểu được sự quan trọng của hợp tác và thảo luận chung trong nghiên cứu khoa học hiện đại và áp dụng được các phương pháp thảo luận cụ thể trong nghiên cứu khoa học

- Thực tế nghiên cứu khoa học:

+ Giải thích được thực tế nghiên cứu khoa học nổi tiếng trong lịch sử + Tự tiến hành được toàn bộ quá trình nghiên cứu