Bài 3 : Khi làm một bài văn thuyết minh , người viết cần phải nghiên cứu , tìm hiểu sự vật , hiện tượng cầnthuyết minh , nhất là phải nắm bắt được bản chất đặc trưng của chúng , để tránh[r]
Trang 1NGỮ VĂN KHỐI 8 Tuần 23
Hồ Chí Minh
Bài mới
.I, Giới thiệu vài nét về tác giả , tác phẩm:
Gọi hs đọc chú thích dấu sao sgk
(?) Hãy nêu vài nét về tác giả , tác phẩm? ( Sgk)
II, Đọc, Tìm hiểu vb
1 Đọc – tìm hiểu chú thích : yêu cầu giọng đọc
vui , pha chút hóm hỉnh , nhẹ nhàng , thanh thoát ,
thoải mái , sảng khoái ; rõ nhịp thơ 4/3 hoặc
2/2/3)
Giải thích từ khó
(?) Bài thơ được viết theo thể thơ gì ? ( TN TT)
2, Bố cục (?)
-3 câu đầu – Cảnh sinh hoạt và làm việc của Bác ở
Pác Bó
-1 câu cuối – cảm nghĩ của Bác
II Đọc – hiểu văn bản
a, Cảnh sinh hoạt và làm việc của Bác ở Pác Bó
* 3 câu đầu
(?) Cấu tạo của câu 1 có gì đặc biệt ? Chỉ ra cấu tạo
đặc biệt đó ? Dùng phép đối
(?) Theo em, phép đối này có sức diễn tả sự việc
và con người ntn?
(?) Từ câu thơ đó ta hiểu gì về cuộc sống của Bác
khi ở Pác Bó?) (Cuộc sống hài hoà , thư thái và có
ý nghĩa của người cách mạng luôn làm củ hoàn
cảnh
I Tìm hiểu chung:
1/T¸c gi¶ Hồ Chí Minh ( 1890 – 1969 ) là
nhà văn, nhà thơ, chiến sĩ cách mạng, anh
hùng giải phóng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới ( 1990 ).
2
Tác phẩm:
S áng tác khi Bác Hồ từ nước ngoài trở về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng, sống
và làm việc tại Pác Bó (Cao Bằng) từ tháng 2/1941 đến tháng 8/1942
- Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt.
II Đọc – hiểu văn bản
1, Cảnh sinh hoạt và làm việc của Bác ở Pác Bó
+ Sáng ra bờ suối /tối vào hang
nói về ở, nếp sinh hoạt hàng ngày của Bác
Đó là cuộc sống bí mật nhưng giữ được qui
cũ, nề nếp
=> Nghệ thuật đối Nếp sinh hoạt đều đặn, nhịp nhàng, thật thư thái và có ý nghĩa của người cách mạng luôn làm chủ hoàn cảnh
+ Cháo bẹ rau măng vẫn sẳn sàng
- Bữa ăn đơn giản nhưng chan chứa tình cảm , bởi đó là những thứ do thiên nhiên ban tặng và con người cung cấp
Cả 2 câu thơ thể hiện được Giọng điệu êm
Trang 2(?) Dựa vào chú thích trong sgk , hãy giải nghĩa lời
thơ Cháo bẹ rau măng vẫn sẳn sàng ?
(?) Câu thơ kể về những thứ hết sức đơn giản như
chaó bẹ rau măng , lại có sức gợi suy tư về con
người cách mạng và thiên nhiên ở Pác Bó Cảm
nghĩ của em ntn?
(?) Qua đó, phản ánh trạng thái tâm hồn ntn của
người làm thơ ?
(?) Trong câu thơ Bàn đá chông chênh dịch sử
Đảng Được sử dụng nghệ thuật gì ? Đối ý và
đối thanh :
(?) Dịch sử Đảng là làm việc gì , mục đích ?
(?) Hình ảnh Bác ngồi bên bàn đá Chông chênh
dịch sử Đảng có ý nghĩa ntn?
(?) Từ 3 câu thơ đầu em thấy con người cách
mạng hiện lên ntn?
b, Cảm nghĩ của Bác : Gọi hs đọc câu thơ cuối
(?) Từ nào có ý nghĩa quan trọng nhất của câu
thơ ? Vì sao ?
(?) Trong thơ, Bác hay nói cái sang của người làm
cách mạng , kể cả khi chịu cảnh tù đày Em còn
biết những câu thơ nào như thế ?
III, Tổng kết: Ghi nhớ : sgk (?) Bài thơ Tức cảnh
Pác Bó nói với chúng ta điều gì về những ngày Bác
sống và làm việc ở Pác Bó? ( Ghi nhớ )
ái ,thoải mái , nhẹ nhàng Qua đó thể hiện được dù - Trong gian khổ vẫn thư thái vui tươi , say mê cuộc sống , cách mạng , hoà hợp với thiên nhiên và con người Pác Bó
+ Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng
hình tượng người chiến sĩ được khắc hoạ chân thực, có tầm vóc lớn lao , uy nghi ,
2, Cảm nghĩ của Bác
" Cuộc đời cách mạng thật là sang "
- Ở đây là sự sang trọng , giàu có về mặt tinh thần, còn là cái sang của một nhà thơ luôn tìm thấy sự hài hoà tự nhiên , thư thái giữa thiên nhiên, đất trời
Lạc quan , tin tưởng vào sự nghiệp cách mạng mà Người theo đuổi
3 Ý nghĩa:
Bài thơ thể hiện cốt cách tinh thần Hồ Chí Minh luôn tràn đầy niềm lạc quan , tin tưởng vào sự nghiệp cách mạng
III, Tổng kết:
* Ghi nhớ: sgk
Hoạt động 5 : Hướng dẫn HS tự học bài ở nhà và chuẩn bị bài mới
- Học thuộc lòng bài thơ
- So sánh, đối chiếu hình thức nghệ thuật của bài thơ với một bài thơ tứ tuyệt khác tự chọn
Bài mới Xem trước bài: Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh
Trang 3- Đọc bài văn SGK,
- Trả lời câu hỏi hướng dẫn SGK
Trang 4Tuần 23 Tiết PPCT : 86
THUYẾT MINH VỀ MỘT DANH LAM THẮNG CẢNH Bài mới:
HS đọc văn bản ở sgk.
? Bài thuyết minh giới thiệu mấy đối
tượng? Các đối tượng ấy có quan hệ với
nhau như thế nào?
? Qua bài thuyết minh, em hiểu biết
thêm được những kiến thức gì về hai đối
tượng trên?
? Muốn có những kiến thức đó người
viết phải làm gì?
? Bài viết được sắp xếp theo bố cục nào?
I/Giới thiệu về một danh lam thắng cảnh.
1 Ví dụ.
2 Nhận xét:
Đây là hai di tích nằm giữa thủ đô Hà Nội
*Đối tượng:Hồ Hoàn Kiếm &đền Ngọc Sơn.
* Cần những hiểu biết:
+ Về Hồ Hoàn Kiếm: nguồn gốc hình thành và sự tích của hồ
+ Về đền Ngọc Sơn: nguồn gốc, quá trình xây dựng, vị trí cấu trúc đền
* Yêu cầu người viết phải:
+ Đọc sách báo, tài liệu có liên quan, thu thập, ghi chép
+Phải xem tranh ảnh,phim,đọc báo
* Bố cục: Gồm 3 đoạn.
- Giới thiệu Hồ hoàn Kiếm
( Nếu tính Thuỷ Quân).
- Giới thiệu đền Ngọc Sơn (Theo truyền thuyết Hà Nội).
- Giới thiệu Bờ Hồ
Trang 5? Theo em bài này có thiếu sót gì?
? Phần thân bài cần bổ sung những ý gì?
Vì sao?
- Gọi HS đọc ghi nhớ sgk.
Hoạt động 2 Hướng dẫn h/s nắm nội
dung về cách làm bài tập.
- Yêu cầu HS đọc thông tin sgk.
- Chia nhóm cho HS thảo luận, trả lời
các câu hỏi sgk.
- Gọi HS trả lời, nhận xét.
- Tổng kết nội dung bài học
* Những thiếu sót của bài:
- MB : dẫn khách có cái nhìn bao quát về quần thể danh lam thắng cảnh hồ Hoàn Kiếm và Đền Ngọc Sơn
- Nội dung bài thuyết minh miêu tả vị trí độ rộng hẹp của hồ, vị trí của Tháp Rùa, của đền Ngọc Sơn, cầu Thê Húc, miêu tả quang cảnh xung quanh, cây cối, màu nước xanh, rùa nổi lên,…bài viết còn khô)
- Phần KL: Ý nghĩa bài học lịch sử, cách giữ gìn, tôn tạo
3 Kết luận:
-Yêu cầu phải đến nơi thăm thú,quan sát hoặc tra cứu,hỏi han
- Bài cần phải đầy đủ 3 phần, kết hơp với giải thích, bình luận
- Lời văn cần chính xác và biểu cảm
II/ Luyện tập.
Bài 1 : Lập lại bố cục
* MB : Giới thiệu quần thể danh lam thắng cảnh hồ gươm ĐNS
* TB :
- Giới thiệu hồ hoàn kiếm : vị trí, diện tích, độ sâu nông qua các mùa, sự tích trả gươm,
nói kỹ hơn về tháp rùa, về rùa hồ gươm- quang cảnh dường phố quanh hồ
- Giới thiệu đền Ngọc Sơn (như ý 1)
* KB : ý nghĩa lịch sử , văn hoá của thắng cảnh Bài học về giữ gìn tôn tạo thắng cảnh
Hoạt động 4 : Hướng dẫn HS học bài ở nhà và chuẩn bị bài mới
- Đọc, tham khảo một số bài văn thuyết minh về một danh lam thắng cảnh
Trang 6- Quan sát, tìm hiểu, ghi chép, thu thập tài liệu về một số danh lam thắng cảnh ở địa phương
- Soạn bài : Ôn tập về văn thuyết minh
+ Xem, trả lời các câu hỏi
+ Giải các BT SGK/35
Trang 7
Tuần 23 Tiết PPCT : 87
ÔN TẬP VỀ VĂN BẢN THUYẾT MINH
Bài mới:
I Lí thuyết:
Bài 1:
(?) vb thuyết minh có vai trò và
tác dụng ntn trong đời sống ?
Bài 2 :(?) Vb thuyết minh có
những tính chất gì khác với vb
tự sự , miêu tả , biểu cảm , nghị
luận ?
Bài 3:
(?) Muốn làm tốt bài văn thuyết
minh , cần phải chuẩn bị những
gì ? Bài văn thuyết minh phải
làm nổi bật điều gì ?
I, Lí thuy ế t Bài 1 :
- Vì nó cung cấp tri thức , những hiểu biết để con người có thể vận dung , phục vụ lợi ích của mình Trong đời sống hàng ngày không thể thiếu được các
vb thuyết minh
Bài 2 : VB thuyết minh có tính chất tri thức , khách
quan ; là loại vb có khả năng cung cấp tri thức xác thực , hữu ích cho con người VB thuyết minh khác với vb nghị luận , tự sự , miêu tả , biểu cảm , hành chính công vụ ở chổ vb thuyết minh chủ yếu trình bày tri thức một cách khách quan , giúp con người hiểu biết được đặc trưng , tính chất của sự vật , hiện tượng
và biết cách sử dụng chúng vào mục đích có lợi cho con người
Bài 3 : Khi làm một bài văn thuyết minh , người viết
cần phải nghiên cứu , tìm hiểu sự vật , hiện tượng cầnthuyết minh , nhất là phải nắm bắt được bản chất đặc trưng của chúng , để tránh sa vào trình bày các biểu hiện không tiêu biểu không quan trọng
Bài 4 : Để bài văn có sức thuyết phục , dễ hiểu , người
ta có thể sử dụng phối hợp nhiều phương pháp thuyết minh như : nêu định nghĩa , liệt kê , nêu ví dụ , dùng
số liệu , so sánh đối chiếu , phân tích , phân loại…
Trang 8II, Luyện tập
Bài 1 :
a,Lập ý :
- Tên đồ dùng , hình dáng , kích thước , màu sắc , cấu tạo các bộ phận , cách sử dụng , những điều cần lư ý khi sử dụng đồ dùng
b.Dàn ý chung
MB : Khái quát tên đồ dùng và công dụng
TB : Hình dáng , chất liệu , kích thước , màu sắc
+ Cấu tạo các bộ phận
+ Cách sử dụng
+ Cách bảo quản
KB : Những điều cần lưu ý khi lựa chọn để mua , khi sử dụng , khi gặp sự số Vai trò của vật dùng đó trong đời sống
b, Lập ý
- Tên thể laọi , vb , hiểu biết về những đặc đểm hình thức thể loại : Tính chất , nội dung chủ yếu , số câu , số chữ , cách gieo vần , cách sáng tạo
- Dàn ý
MB : Giới thiệu chung về vb hoặc thể thơ , vị trí của nó đối với vh xh hoặc h65 thông thể loại
TB : Giới thiệu , phân tích cụ thể về nội dung và hình thức của vb , thể loại ( tuỳ đối tượng mà mức độ thuyết minh có thể đơn giản hay chi tiết hoặc rất chi tiết )
KB : Những điều cần lưu ý khi thưởng thức hoặc sáng tạo thể loại , vb
Hoạt động 4 : Hướng dẫn HS học bài ở nhà và chuẩn bị bài mới
- Tiếp tục hoàn thiện bảng hệ thống hóa ở nhà
- Chuẩn bị một số đề bài văn thuyết minh thuộc các kiểu bài khác nhau
- Lập dàn ý một bài văn thuyết minh và viết đoạn văn theo dàn ý
- Soạn bài : Ngắm trăng
Đi đường
+ Tìm hiểu tác giả, tác phẩm
+ Tìm hiểu nội dung và nghệ thuật hai bài thơ
Trang 9Tuần 23 Tiết PPCT : 88
NGẮM TRĂNG ( Vọng nguyệt )
HỒ CHÍ MINH
Bài mới:
Hoạt động 1: Giới thiệu bài
Có thể nói Bác là người rất yêu thiên nhiên,
đặc biệt là trăng Bài học hôm nay các em sẽ
được tìm hiểu một bài thơ viết về trăng của Bác
nhưng viết trong hoàn cảnh ngục tù
Hoạt động 2: Tìm hiểu chung văn bản
Nhắc lại tiểu sử Bác
Tìm hiểu hoàn cảnh sáng tác
Giới thiệu tập thơ Nhật kí trong tù
Hoạt động 3: Hướng dẫn HS tìm hiểu chi tiết
văn bản
1) Qua hai câu đầu, ta thấy Bác ngắm trăng
trong hoàn cảnh nào ?
(so sánh với thi nhân xưa)
- Câu thơ thứ hai có cái xốn xang, bối rối trước
cảnh răng đẹp ( đối chiếu với câu nguyên tác )
con người yêu thiên nhiên đến say mê
2) Tìm hiểu hai câu cuối
C Có người nói : đây là cuộc vượt ngục về tinh
thần của Bác Song sắt nhà tù đã trở nên bất lực
trước hai tâm hồn tri âm, tri kỉ tìm đến với
nhau
3) Qua bài thơ, ta thấy Bác là người như thế
nào ? ( liên hệ bài Tức cảnh Pác Bó ) Bài thơ là
minh chứng sinh động cho bài Đề từ mà Bác
ghi ở đầu tập thơ
4 / Sưu tầm thơ Bác về trăng :
- Trung thu, Giải đi sớm, Đêm thu, Đêm
lạnh…
I/ Tìm hiểu chung:
1/Tác giả : Hồ Chí Minh.
2/Tác phẩm : Bài thơ này trích
trong tập thơ chữ Hán Nhật kí trong tù
của Bác gồm 133 bài được Bác sáng tác trong thời gian bị tù ở Quảng Tây (Trung Quốc) suốt 14 tháng (8/42 9/43)
II/ Đọc - hiểu văn bản:
1/ Hai câu đầu:
- Bác ngắm trăng trong điều kiện: Trong nhà tù thân bị tù đày
- Dù bối rối nhưng nhà thơ vẫn hướng
ra song cửa nhà giam để ngắm trăng
* Sống trong tù ngục thiếu đủ thứ nhưng nhà thơ vẫn vượt lên, vẫn tràn đầy cảm hứng trước cáI đẹp
2 Hai câu cuối.
“Nhân hướng song tiền, khán minh nguyệt
Nguyệt tòng song khích, khán thi gia."
- Nghệ thuật: Nhân hoá, phép đối
* Bác chủ động vượt lên hoàn cảnh để ngắm trăng Song sắt của nhà tù chỉ giam được thể xác còn không thể giam
Trang 10- Cảnh khuya, Rằm tháng riêng, Tin thắng
trận…
5) Ý nghĩa văn bản
Hoạt động 4 : Hệ thống kiến thức đã tìm hiểu
qua bài học
Hoạt động 5 : Hướng dẫn HS học bài ở nhà và
chuẩn bị bài mới
- Học thuộc lịng bài thơ dịch
- Đọc bản phiên âm, dịch nghĩa để nhận xét về
một vài điểm khác nhau giữa nguyên tác
và bản dịch thơ
- Soạn bài : Đi đường
+ Tìm hiểu tác giả, tác phẩm
+ Tìm hiểu nội dung, nghệ thuật bài thơ
được tâm hồn Bác
- Tinh thần lạc quan cách mạng, phong thái tự chủ ung dung
3/ Ý nghĩa văn bản : Tác phẩm thể hiện sự tơn vinh cái
đẹp của tự nhiên của tâm hồn con người bất chấp hồn cảnh ngục tù
III/ Tổng kết : SGK/38
( Tự học cĩ hướng dẫn )
ĐI ĐƯỜNG ( Tẩu lộ )
HỒ CHÍ MINH
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS BÀI GHI HỌC SINH
Hoạt động 1: Giới thiệu bài
Tiếp theo , các em sẽ được tìm hiểu
thêm một bài thơ của bác cũng trích
trong tập thơ Nhật kí trong tù cĩ tựa đề
là Đi đường.
Hoạt động 2: Tìm hiểu chung văn bản
Hoạt động 3: Hướng dẫn HS tìm hiểu
chi tiết văn bản
1/ Câu thơ đầu nĩi về việc gì ?
Liên hệ : « Lên non mới biết non
cao… »
(Ca
dao)
Bài dịch làm mất đi điệp ngữ tẩu lộ
nên làm mất đi phần nào ý thơ
2) Đường đi khĩ như thế nào ?
3) Câu thứ 3 chuyển ý bài thơ ( đột
ngột vút lên theo chiều cao)
« Qua cơn bĩ cực tới hồi thái lai »
I/Tìm hiểu chung:
1/ Tác giả : Hồ Chí Minh.
2/ Tác phẩm : Bài thơ này trích trong tập
thơ Nhật kí trong tù của Bác.
II/ Đọc - hiểu văn bản:
1/ Câu khai : Nĩi về nỗi gian lao của
người đi đường, chỉ cĩ ai đã trải qua mới thấu hiểu đầy đủ và thấm thía nỗi gian lao đĩ
2/ Câu thừa : Điệp ngữ trùng san làm nổi
bật ý thơ : đi hết lớp núi này thì gặp lớp núi khác, gian lao chồng chất gian lao
3/ Câu chuyển : Mọi gian lao đã kết thúc,
người đi đường đã lên tới đỉnh cao nhất
4/ Câu hợp: Niềm vui sướng, phần
thưởng quí giá cho con người đã vượt qua ngàn gian lao, nay thành người khách đứng
Trang 114) Câu thứ 4 ý thơ lại mở ra bát ngát
theo chiều rộng
5) Ý nghĩa văn bản.
ngắm phong cảnh đẹp
5/ Ý nghĩa văn bản :
Đi đường viết về việc đi đường gian lao,
từ đó nêu lên triết lí về bài học đường đời, đường cách mạng : vượt qua gian lao sẽ tới thắng lợi vẻ vang
III/ Tổng kết : SGK/40
* Hướng dẫn HS học bài ở nhà và chuẩn bị bài mới
- Học thuộc lòng bài thơ dịch
- Tìm đọc một bài thơ chữ Hán của bác nói về việc rèn luyện đạo đức cách mạng trong
tập thơ Nhật kí trong tù ( VD : Tự khuyên mình, Nghe tiếng giã gạo …)
Chuẩn bị Viết bài văn thuyết minh 2 tiết