Giáo án ngữ văn 9. Tiết 128 Nghĩa tường minh

“Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà” và “ngồi xuống ghế”.?. Chuyên chở lại lịch kịch lắm.[r]

KIỂM TRA BÀI CŨ:

Câu hỏi: Thế nào là nghĩa tường minh và hàm ý?

Xác định câu chứa hàm ý trong tình huống

sau và nêu hàm ý của câu đó.

Lan: - Tối nay, cậu đi dự sinh nhật với mình đi!

Huệ: - Tối nay, mình phải ôn tập môn Văn.

Lan: - Đành vậy.

=> Hàm ý: Từ chối lời mời, lời rủ đi dự sinh nhật với Lan

- Tối nay, mình phải ôn tập môn Văn.

TIẾT 128

Đọc đoạn trích sau:

Chị Dậu vừa nói vừa mếu:

- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi. U không muốn ăn tranh của con Con cứ ăn thật no, không phải nhường nhịn cho u

Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu?

Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai,

nó liệng củ khoai vào rổ và oà lên khóc:

- U bán con thật đấy ư? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng,

u đừng đem bán con đi, tội nghiệp U để con ở nhà chơi với em con

( Tắt đèn- Ngô Tất Tố)

Ghi nhớ

Để sử dụng hàm ý cần có 2 điều kiện:

- Người nói (người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu nói.

- Người nghe (người đọc) có năng lực giải đoán được hàm ý.

…Nó nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên:

- Cơm sôi rồi, chắt nước giùm cái! – Nó cũng lại nói trổng Tôi lên tiếng mở đường cho nó:

- Cháu phải gọi “ Ba chắt nước giùm con”, phải nói như vậy Nó như không để ý đến câu nói của tôi, nó lại kêu lên:

- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ!

Anh Sáu vẫn ngồi im …

( Trích “ Chiếc lược ngà- Nguyễn Quang Sáng)

Bài tập 2: Cho đoạn văn:

=> Hàm ý: Nhờ chắt nước để cơm khỏi nhão

Đoạn trích sgk/90:

Chị Dậu vừa nói vừa mếu:

- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi. U không muốn ăn tranh của con Con cứ ăn thật no, không phải nhường nhịn cho u

Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu?

Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai,

nó liệng củ khoai vào rổ và oà lên khóc:

- U bán con thật đấy ư? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng,

u đừng đem bán con đi, tội nghiệp U để con ở nhà chơi với em con

( Tắt đèn- Ngô Tất Tố)

Ví dụ: Có người nói: “Lại gặp Sở Khanh rồi”

=> Hàm ý: chỉ kẻ lừa gạt tráo trở

Bài tập 1: Người nói là ai, người nghe là ai?

Hàm ý của câu nói đó là gì? Người nghe có hiểu hàm ý của người nói không? Chi tiết nào chứng tỏ điều đó?

a) - Anh nói nữa đi.- Ông giục.

- Báo cáo hết ! – Người con trai vụt trở lại giọng vui vẻ – Năm phút nữa là mười Còn hai mươi phút thôi Bác và cô vào trong nhà Chè đã ngấm rồi đấy.

Thì giờ ngắn ngủi còn lại thúc giục cả chính người họa sĩ già Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà, đảo nhìn

qua một lượt trước khi ngồi xuống ghế

Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa

Anh thanh

niên

Ông họa sĩ và

cô gái

Mời cô và bác vào nhà uống nước

“Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà” và “ngồi xuống ghế”

b) - […] Anh Tấn này ! Anh bây giờ sang trọng rồi, còn cần quái gì các thứ đồ hư hỏng này nữa Chuyên chở lại lịch kịch lắm Cho chúng tôi khuôn đi thôi Chúng tôi nhà nghèo dùng được tất

- Có gì đâu mà sang trọng ! Chúng tôi cần phải bán các

thứ này đi để…

- Ái chà ! Anh bây giờ làm quan rồi mà bảo là không sang trọng ? Những ba nàng hầu Mỗi lần đi đâu là ngồi kiệu lớn tám người khiêng, còn bảo là không sang trọng ? Hừ ! Chẳng cái gì giấu nổi chúng tôi đâu !

Tôi biết không thể nói làm sao được đành ngậm miệng, đứng trầm ngâm

- Ôi dào ! Thật là càng giàu có càng không giám rời một

đồng xu ! Càng không giám rời một đồng xu lại càng giàu có!

(Lỗ Tấn, Cố hương)

Người nói Người nghe Hàm ý Chi tiết

Anh thanh

niên

Ông họa sĩ và

nhà uống nước

“Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà” và “ngồi xuống ghế”

Dương Chúng tôi không thể cho được

“Thật là càng giàu có càng không dám rời một đồng xu! Càng không dám rời một đồng xu lại càng giàu có.”

c) Thoắt trông nàng đã trào thưa:

“Tiểu thư cũng có bây giờ đến đây !

Đàn bà dễ có mấy tay, Đời xưa mấy mặt đời này mấy gan !

Dễ dàng là thói hồng nhan,

Càng cay nghiệt lắm càng oan trái nhiều.”

Hoạn Thư hồn lạc phách xiêu, Khấu đầu dưới trướng liệu điều kêu ca

(Nguyễn Du, Truyện Kiều)

- Quyền quý, cao sang như tiểu thư cũng có

lúc phải đến đây sao?

- Hãy chuẩn bị nhận sự báo oán thích đáng.

Hồn lạc phách xiêu Khấu đầu dưới trướng liệu đều kêu ca.

Người nói Người nghe Hàm ý Chi tiết

Anh thanh

niên

Ông họa sĩ và

cô gái Mời cô và bác vào nhà uống nước

“Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà” và “ngồi xuống ghế”

Dương Chúng tôi không thể cho được

Thật càng giàu có

càng không…lại càng giàu có

- Quyền quý, cao sang như tiểu thư cũng có

lúc phải đến đây sao?

- Hãy chuẩn bị nhận sự báo oán thích đáng.

Hồn lạc phách xiêu Khấu đầu dưới trướng liệu đều kêu ca.

Bài tập 3: Hãy điền vào lượt lời của B trong đoạn hội thoại sau đây một câu có hàm ý từ chối:

A: Mai về quê với mình đi!

A: Đành vậy.

Chọn câu thích hợp để điền vào lượt lời B:

A Tiếc quá! Ngày mai mình bận mất rồi.

B Mai hãy tính.

C Mình không thích.

D Xin lỗi bạn, mai mình phải về quê thăm bà nội.

Bài tập 4: Tìm hàm ý của Lỗ Tấn qua việc ông so sánh

“hi vọng” với “con đường” trong các câu sau:

Tôi nghĩ bụng : Đã gọi là hi vọng thì không thể nói đâu là thực, đâu là hư Cũng giống như những con đường trên mặt đất ; kì thực trên mặt đất vốn làm gì có đường Người

ta đi mãi thì thành đường thôi

 Hàm ý: Tuy hi vọng chưa thể nói là thực hay hư

nhưng nếu cố gắng thực hiện thì có thể đạt được.

Bài tập: Đọc hai mẩu truyện cười sau, tìm câu chứa hàm ý và xác định hàm ý của câu đó.

1 Một anh sờ lên cổ áo, thấy con rận, sợ người ta cười vội vàng hất nó xuống đất nói:

- Tưởng là con rận, hóa ra không phải

Có người cúi xuống đất cố tình tìm được con rận nhặt lên:

- Tưởng là không phải, hóa ra con rận

2 Anh chồng đi chăn 10 con bò Khi chăn về anh mếu máo với vợ:

- Vợ ơi, bị thiếu một con bò rồi

Vợ anh ta nói:

- Tưởng gì, thừa một con thì có

- Tưởng là con rận, hóa ra không phải

- Tưởng là không phải, hóa ra con rận

- Tưởng gì, thừa một con thì có

NGHĨA

TƯỜNG

MINH

VÀ

HÀM Ý

PHÂN BIỆT

ĐIỀU KIỆN

SỬ DỤNG HÀM Ý

NGHĨA TƯỜNG MINH:

là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng các

từ ngữ trong câu.

NGHĨA TƯỜNG MINH:

là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng các

từ ngữ trong câu.

HÀM Ý: là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực tiếp bằng các từ ngữ trong câu nhưng có thể suy

ra từ những từ ngữ ấy.

HÀM Ý : là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực tiếp bằng các từ ngữ trong câu nhưng có thể suy

ra từ những từ ngữ ấy.

Người nói ( người nghe) có ý thức đưa hàm ý vào câu nói.

Người nói ( người nghe) có ý thức đưa hàm ý vào câu nói.

Người nghe ( người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý.

Người nghe ( người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý.