Những sai lầm học sinh thường mắc phải trong một số thí ...

Trong chương trình Hóa học lớp 8 các em được làm quen với các thí nghiệm đơn giản, tập đưa ra ‘Dự đoán’ và được giáo viên hướng dẫn làm thí nghiệm để kiểm tra tính đúng đắn của dự đoán[r]

Những sai lầm học sinh thường mắc phải trong một số

thí nghiệm ở trường THCS.

Phần I Mở đầu 1.Lý do chọn đề tài

Hóa học là một trong những môn khoa học cơ bản có sự đóng góp quan trọng vào

sự phát triển của xã hội Quá trình phát triển của khoa học công nghệ đòi hỏi sự ra đờicủa vật liệu mới, thuốc chữa bệnh Bên cạnh những vai trò của hóa học với nền kỹ thuật thì hóa học còn giúp học sinh giải thích được nhiều hiện tượng thú vị trong cuộc

sống hàng ngày như sự biến đổi các chất khi chế biến thức ăn Tại sao bột nở làm cho bánh xốp hơn Sắt để ngoài không khí bị gỉ do đâu? có hàng nghìn câu hỏi như thế

xuất hiện trong đầu học sinh đang cần giải đáp

Môn Hóa học có vai trò quan trọng trong mục tiêu đào tạo nói chung, của trường THCS nói riêng Môn Hóa học ở trường THCS có những đặc trưng riêng Nội dung kiến thức của môn học này luôn gắn liền với sự vật hiện tượng xảy ra trong cuộc sốnghàng ngày Việc khám phá và tiếp thu kiến thức phụ thuộc rất nhiều vào các thí

nghiệm bởi đặc trưng của khoa học Hóa học là khoa học thực nghiệm và nguyên tắc

dạy học là nguyên tắc trực quan ‘học đi đôi với hành’

Làm các thí nghiệm Hóa học có tác dụng to lớn đến sự phát triển nhận thức của

học sinh, phù hợp với nguyên lý giáo dục, giúp các em quen dần với phương pháp nghiên cứu khoa học, vì qua đó các em được tập quan sát, tư duy, biện chứng, rèn luyện tính cẩn thận, kiên trì, góp phần giáo dục kỹ năng sống, chuẩn bị cho học sinh tham gia hoạt động thực tế Do được tự mình tiến hành các thao tác thí nghiệm các

em có thể làm quen nhanh với các dụng cụ và thiết bị dùng trong đời sống và sản xuấtsau này

Trong chương trình Hóa học lớp 8 các em được làm quen với các thí nghiệm đơn giản, tập đưa ra ‘Dự đoán’ và được giáo viên hướng dẫn làm thí nghiệm để kiểm tra tính đúng đắn của dự đoán Lên lớp 9 phương pháp này được phát triển và nâng cao hơn, học sinh thường xuyên đưa ra nhiều dự đoán khác nhau về cùng một hiện tượng,

tự lực đề xuất các phương án thí nghiệm và thực hành thí nghiệm chỉ nhận được sự

hỗ trợ của giáo viên khi thật sự cần thiết Như vậy, bên cạnh nhiệm vụ trang bị kiến thức và những hiểu biết cần thiết, trong mỗi bài học Hóa học cần nâng cao khả năng

tự làm thí ngiệm, rèn luyện ở các em những kỹ năng, năng lực nhận thức và góp phầnhình thành những phẩm chất nhân cách phù hợp với yêu cầu xã hội hiện nay.

Với nhiều năm giảng dạy THCS, qua việc tổ chức học sinh làm thí nghiệm, tôi đã

đúc rút ra được ‘Những sai lầm học sinh thường gặp trong một số thí nghiệm ở

trường THCS’

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích cơ bản của đề tài: Làm thế nào để học sinh có thể làm thí nghiệm thực hành đúng các thao tác nhằm giúp học sinh hình thành và củng cố kiến thức, học sinh yêu thích môn Hóa từ đó nâng cao chất lượng dạy và học Đồng thời có thể giúp các giáo viên khi dạy thí nghiệm thực hành có những điều chỉnh, uốn nắn kịp thời nhằm đảm bảo các thí nghiệm do học sinh tiến hành luôn thành công

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu.

Lý luận về phương pháp dạy thực hành thí nghiệm và cách thiết kế tiết dạy có sử

dụng thí nghiệm

Những sai lầm học sinh thường gặp trong một số thí nghiệm cơ bản của trường THCS

4 Giả thuyết khoa học.

Nếu nhận biết và chỉ ra cho học sinh thấy những sai lầm khi tiến hành các thí

nghiệm hóa học, qua đó có những điều chỉnh uốn nắn kịp thời góp phần rèn luyện chohọc sinh các kỹ năng thực hành thí nghiệm

5 Nhiệm vụ nghiên cứu.

Nghiên cứu lý luận về phương pháp dạy học thí nghiệm, những sai lầm học sinh

thường gặp trong một số thí nghiệm ở trường THCS

Tổng kết kinh nghiệm các tiết dạy thực hành và các tiết dạy có sử dụng thí nghiệm

6 Phương pháp nghiên cứu.

- Nghiên cứu lý luận về phương pháp dạy thí nghiệm hóa học.

- Thu thập các tư liệu liên quan đến đề tài: Sách giáo khoa Hóa học 8, các bài học

có làm thí nghiệm, các sách tham khảo về phương pháp dạy học Hóa học

- Tổng kết kinh nghiệm giảng dạy thực tiễn

- Tham khảo ý kiến của đồng nghiệp qua các tiết dự giờ và các buổi học chuyên đề

7 Phạm vi nghiên cứu.

Những sai lầm học sinh thường gặp trong một số thí nghiệm cơ bản của trường THCS.

8 Dự báo được sự đóng góp của đề tài.

Đề tài sẽ có tác động tích cực đến việc hình thành và rèn luyện các kỹ năng, các thao tác thí nghiệm cho học sinh lớp 8,9 Trên cơ sở đề tài tiếp tục mở rộng và nghiêncứu sẽ góp phần rèn luyện và nâng cao kỹ năng thực hành thí nghiệm cho học sinh THPT

Phần II Nội dung Chương 1 Cơ sở lí luận.

1.1 Thí nghiệm

Thí nghiệm có vai trò hết sức quan trọng trong quá trình phát triển nhận thức của con người về thế giới Thí nghiệm là một phần của hiện thực khách quan được thực hiện hoặc tái tạo lại trong những điều kiện đặc biệt, trong đó con người có thể chủ động điều khiển các yếu tố tác động vào quá trình xảy ra để phục vụ cho các mục đích nhất định Thí nghiệm giúp con người gạt bỏ những cái phụ, không bản chất để tìm ra cái bản chất của sự vật hiện tượng Thí nghiệm giúp con người phát hiện ra những quy luật còn ẩn náu trong tự nhiên Mặt khác nó còn giúp con người kiểm chứng, làm sáng tỏ những giả thuyết khoa học Đúng như Ăng ghen đã nói: “Trong nghiên cứu khoa học tự nhiên cũng như lịch sử, phải xuất phát từ những sự thật đã có,

từ những hình thái hiện thực khác nhau của vật chất; cho nên trong khoa học lý luận

về tự nhiên, chúng ta không thể cấu tạo ra mối liên hệ để ghép chúng vào sự thật, mà phải từ những sự thật đó, phát hiện ra mối liên hệ ấy, rồi phải hết sức chứng minh những mối liên hệ ấy bằng thực nghiệm”

1.2.Thí nghiệm hóa học

- Thí nghiệm hóa học là nền tảng của dạy học hóa học Nó giúp học sinh chuyển

từ tư duy cụ thể sang tư duy trừu tượng và ngược lại Khi làm thí nghiệm giúp các emlàm quen với các chất hóa học, các tính chất lý, hóa của chúng Từ đó các em hiểu được các quá trình biến đổi hóa học, nắm vững các khái niệm, định luật, học thuyết hóa học

- Thí nghiệm hóa học là cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn Học sinh sẽ thấy hứng thú và dễ ghi nhớ bài hơn nếu trong quá trình dạy và học giáo viên luôn có định hướng liên hệ giữa các kiến thức sách giáo khoa với thực tiễn đời sống hàng ngày

Rất nhiều kiến thức hóa học có thể liên hệ được với các hiện tượng tự nhiên xung quanh chúng ta Điều này không chỉ đúng với các bài lí thuyết mà còn đúng với các bài có nội dung thực hành thí nghiệm.

Giáo viên có thể khai thác các thí nghiệm học sinh đã từng trải nghiệm trong thực tiễn, từ đó liên hệ với kiến thức đang học Ngoài các thí nghiệm học sinh đã từng trải nghiệm, giáo viên có thể giao các thí nghiệm liên quan đến đời sống về nhà cho các nhóm tiến hành để củng cố lí thuyết Ví dụ: học sinh có thể tiến hành các thí nghiệm điều chế các chất phục vụ trực tiếp cho sinh hoạt trong gia đình như làm rượu nếp, làm giấm ăn, làm tinh dầu hoa hồng, tinh dầu bưởi, dầu dừa…Các thí nghiệm này sẽ làm các em thích thú vì được sử dụng các sản phẩm sạch do chính tay mình làm, từ

đó củng cố thêm niềm say mê khoa học cho các em

- Thí nghiệm hóa học giúp học sinh rèn luyện các kỹ năng thực hành: Các thao tác

và cách thức tiến hành thí nghiệm Qua đó hình thành những đức tính của người lao động: cẩn thận, khoa học, kỷ luật

- Thí nghiệm hóa học giúp học sinh rèn luyện tư duy, hình thành thế giới quan duy vật bện chứng Khi được tự tay làm các thí nghiệm hoặc tận mắt quan sát các hiện tượng xảy ra, làm cho học sinh tin tưởng vào tri thức khoa học và thêm tin tưởng vào chính bản thân mình

- Sử dụng thí nghiệm sẽ tạo điều kiện cho học sinh mạnh dạn, chủ động do được sự

hỗ trợ của các hiện tượng xảy ra trong thí nghiệm và sự khuyến khích của giáo viên

từ đó phát triển kĩ năng nhận thức kiến thức môn học

- Thí nghiệm thực hành rất phù hợp với đặc điểm tâm lí lứa tuổi học sinh Sử dụng thínghiệm giúp học sinh có sự hăng say, hứng thú hơn với môn học, các em thích tham gia các hoạt động tìm tòi, khám phá đồng thời giúp học sinh rèn luyện tính cẩn thận cần cù, kiên trì, tiết kiệm,… từ đó giúp học sinh hình thành và phát triển nhân cách

- Giáo viên tổ chức sử dụng thí nghiệm thực hành trong quá trình dạy học sẽ từng bước giảm tỉ lệ học sinh yếu kém, nâng cao chất lượng đại trà

Như vậy, qua thí nghiệm hóa học, những kiến thức lý thuyết về hóa học trở thànhhiện thực Thí nghiệm hóa học được sử dụng theo những cách khác nhau để giúp học sinh thu thập và xử lý thông tin nhằm hình thành kiến thức, kĩ năng và năng lực cho học sinh

1.3 Phân loại thí nghiệm

1.3.1 Thí nghiệm trong hệ thống các phương tiện dạy học

Các phương tiện dạy học cơ bản rộng rãi trong nhà trường gồm 3 loại:

- Phương tiện dạy học kỹ thuật gồm : Máy tính, máy chiếu, tivi thông minh

- Phương tiện trực quan( đồ dùng dạy học trực quan): mô hình cấu tạo phân tử, tranh vẽ

- Thí nghiệm nhà trường

Đối với hóa học thí nghiệm nhà trường là phương tiện dạy học quan trọng nhất

1.3.2 Phân loại thí nghiệm hóa học

Trong dạy học THCS, hệ thống thí nghiệm được phân thành:

1.3.2.1Thí nghiệm biểu diễn của giáo viên: Giáo viên thực hiện thí nghiệm biểu diễn.Học sinh quan sát hiện tượng nhưng để chứng minh có phản ứng xảy ra hoặc một tínhchất, một quy luật mà giáo viên đã nêu ra Để nâng cao hiệu quả các thí nghiệm biểu diễn, cần thực hiện tốt các nội dung sau:

- Thí nghiệm phải đảm bảo an toàn : An toàn thí nghiệm là yêu cầu trước hết với

mọi thí nghiệm Để đảm bảo an toàn người biểu diễn cần có trách nhiệm cao về tính mạng và sức khỏe của học sinh Đối với các chất dễ cháy nổ phải để xa ngọn lửa và nếu nó bốc cháy phải dùng cát hoặc bao tải ướt phủ lên Với những chất độc hại như clo, sunfuro thì phải hết sức thận trọng thì phải bố trí thí nghiệm cạnh cửa sổ theo hướng hút gió ra ngoài

- Thí nghiệm phải đảm bảo kết quả và khoa học: Kết quả thí nghiệm ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy – học và củng cố niềm tin vào khoa học Muốn làm tốt được điều này, giáo viên phải:

+ Am hiểu bản chất của các hiện tượng Hóa học xảy ra trong thí nghiệm

+ Nắm vững cấu tạo, tính năng, đặc điểm của từng dụng cụ thí nghiệm cũng như những trục trặc có thể xảy ra để biết cách kịp thời sửa chữa

+ Giáo viên phải làm trước thí nghiệm để đảm bảo thành công, tránh trường hợp thí nghiệm thất bại do dụng cụ, hóa chất

Nếu thí nghiệm không thành công giáo viên phải tìm ra nguyên nhân và giải thích cho học sinh

- Thí nghiệm phải đảm bảo tính trực quan: Những bài dạy có đồ dùng trực quan giáoviên phải tận dụng hết đồ dùng, bởi đồ dùng trực quan là một trong những yêu cầu cơbản của thí nghiệm biểu diễn Để đảm bảo tính trực quan giáo viên phải:

Chuẩn bị dụng cụ thích hợp, có kích thước đủ lớn, có cấu tạo đơn giản thể hiện

rõ bản chất của hiện tượng nghiên cứu

Sắp xếp dụng cụ một cách hợp lí Điều này biểu hiện:

+ Chỉ bày những dụng cụ cần thiết cho thí nghiệm, không bày những dụng cụ chưa dùng đến hoặc đã dùng xong

+ Bố trí sao cho cả lớp đều nhìn rõ Muốn như vậy nên sắp xếp dụng cụ trên mặt phẳng cao so với mặt đất, tốt nhất dùng bàn giáo viên Nếu không được phải đưa đến tận bàn cho học sinh xem Giáo viên cũng cần chú ý không che lấp thí nghiệm khi thao tác

- Để phát huy được tác dụng của thí nghiệm biểu diễn:

+ Thí nghiệm phải được tiến hành hữu cơ với bài học, tùy vào mục đích bài học mà đưa thí nghiệm đúng lúc

+ Thí nghiệm phải kết hợp với phương pháp dạy học khác, nhất là phương pháp đàm thoại và vẽ hình

1.3.2.2 Thí nghiệm của học sinh

Tùy vào nội dung kiến thức cần đạt mà giáo viên tổ chức cho học sinh làm thí nghiệm theo những mục đích khác nhau:

a)Thí nghiệm nghiên cứu bài mới

+ Đây là phương pháp dạy học có khả năng phát triển một cách tốt nhất năng lực trí tuệ của học sinh, kích thích hứng thú học tập của học sinh vì nó rèn cho học sinh nhận thức và phân tích dấu hiệu, hiện tượng cụ thể bằng kinh nghiệm riêng của mình

và thu hút mọi khả năng của học sinh và nhận thức đối tượng Như vậy khi học sinh được giao tận tay những dụng cụ, hóa chất và tự thực hiện lấy thí nghiệm thì việc làmquen với dụng cụ, hóa chất sẽ đầy đủ hơn Ở đây học sinh tự điều khiển các quá trình biến đổi các chất nên có sự phối hợp giữa hoạt động trí não và hoạt động chân tay trong quá trình nhận thức của mình

+ Việc tổ chức học sinh làm thí nghiệm có thể áp dụng theo 2 cách:

- Toàn lớp làm chung một thí nghiệm

- Mỗi nhóm làm một thí nghiệm khác nhau

Khi tiến hành theo nhóm giáo viên cần bố trí để học sinh trong nhóm lần lượt làm thí nghiệm

+ Sử dụng thí nghiệm trong dạy học Hóa học khi nghiên cứu bài mới có thể theo

3 phương pháp khác nhau Cụ thể:

* Phương pháp nghiên cứu: Cần đưa ra được các giả thuyết Nghĩa là kiến thức cần lĩnh hội đối với học sinh là kiến thức mới, học sinh chưa được học lí thuyết

chung về chúng để có thể suy diễn, dự đoán được Tuy nhiên từ những kiến thức cơ

sở có thể đưa ra các giả thuyết khác nhau, với học sinh khả năng xảy ra các giả thuyết

đó ngang nhau không thể lập luận loại trừ được; học sinh sẽ quan sát hoặc tiến hành thí nghiệm, phân tích các hiện tượng từ đó xác nhận được giả thuyết đúng

Giáo viên thường sử dụng thí nghiệm theo phương pháp nghiên cứu khi dạy tính chất của các chất mà bản chất, nguyên nhân của tính chất này không giống các chất đã học

* Phương pháp đặt vấn đề và giải quyết vấn đề: Cần tạo được mâu thuẫn nhận thức Nghĩa là giáo viên phải tạo ra được mâu thuẫn nhận thức giữa kiến thức đã có của học HS với kiến thức cần lĩnh hội bằng thí nghiệm; thông qua thí nghiệm phân tích các hiện tượng, từ đó rút ra kiến thức mới, giải quyết mâu thuẫn nhận thức lúc đầu

* Phương pháp kiểm chứng: Học sinh cần dự đoán được hiện tượng thí nghiệm trên cơ sở những kiến thức đã có Thường kiến thức cần lĩnh hội là sự vận dụng có lí thuyết chung vào các trường hợp cụ thể (những trường hợp theo đúng lí thuyết chung,không đặc biệt) hoặc các tính chất của chất mới tương tự chất đã học

Với mỗi trường hợp cụ thể, giáo viên cần xác định rõ mục tiêu, nội dung thí nghiệmcũng như tình trạng kiến thức kĩ năng của học sinh mà lựa chọn phương pháp sử dụngcho phù hợp sao cho học sinh vừa có thể tích cực lĩnh hội kiến thức mới, vừa có thể củng cố kiến thức, kĩ năng đã có và yêu thích môn học

Các bước lựa chọn phương pháp sử dụng thí nghiệm

Bước 1: Xác định mục tiêu dạy học và nội dung thí nghiệm được sử dụng

Dựa vào chuẩn kiến thức, kĩ năng để xác định mục tiêu dạy học Lưu ý mục tiêu dạy học phải được diễn đạt bằng các động từ hành động có thể lượng hóa, đánh giá được mức độ lĩnh hội kiến thức, kĩ năng của học sinh, nghĩa là cần chỉ rõ các kiến thức, kĩ năng học sinh cần lĩnh hội ở các mức độ biết, hiểu, vận dụng, Mục tiêu được diễn đạt càng chi tiết, cụ thể sẽ định hướng các hoạt động dạy học.

Bước 2: Xác định được các kiến thức, kĩ năng liên quan mà học sinh đã có

Giáo viên cần xác định ở các lớp trước, các bài trước học sinh đã được học kiến thức cần lĩnh hội chưa (có thể được học rồi nhưng chỉ ở mức độ biết hoặc được giới thiệu) hay đã được học các kiến thức tương tự chưa, cách tiến hành thí nghiệm có tương tự thí nghiệm nào mà học sinh đã biết không, hay đã được học lí thuyết chung nào liên quan đến kiến thức cần lĩnh hội,…

Bước 3: Lựa chọn phương pháp sử dụng thí nghiệm phù hợp

Trên cơ sở xác định mục tiêu, nội dung thí nghiệm và kiến thức, kĩ năng đã có củahọc sinh, so với bản chất, nét đặc trưng của mỗi phương pháp sử dụng thí nghiệm ở trên mà GV có sự lựa chọn phù hợp

b) Thí nghiệm trong giờ luyện tập, ôn tập.

Sử dụng thí nghiệm trong giờ luyện tập, ôn tập không phải lặp lại những thí nghiệm đã biểu diễn mà có thể thực hiện các thí nghiệm mới, có những dấu hiệu chung của thí nghiệm đã làm nhưng có những dấu hiệu của kiến thức mới nhằm chỉnh

lý, củng cố, khắc sâu kiến thức, tránh hiện tượng khái quát hóa, suy diễn thiếu chính xác ở học sinh

Giáo viên có thể sử dụng thí nghiệm hóa học như một bài tập nhận thức, tổ chức cho học sinh tiến hành thí nghiệm, quan sát, mô tả đầy đủ hiện tượng và giải thích hoặc biểu diễn ở dạng thí nghiệm vui rồi yêu cầu học sinh giải thích

Giáo viên không cần chọn nhiều thí nghiệm mà chỉ cần 1 hoặc 2 thí nghiệm để khắcsau kiến thức hoặc để luyện tập kỹ năng vận dụng kiến thức một cách tổng hợp

c) Thí nghiệm thực hành: Đây là thí nghiệm học tự làm lấy khi hoàn thiện kiến thức,

nhằm minh họa, ôn tập, củng cố kiến thức đã học, đồng thời rèn kỹ năng làm việc vớidụng cụ , hóa chất, kỹ năng tiến hành thí nghiệm, kỹ năng mô tả và giải thích hiện tượng

Để đạt được thành công của thí nghiệm thực hành, học sinh cần nắm được nội dung bài thực hành bao gồm: Mục đích, chuẩn bị dụng cụ - hóa chất, nội dung (gồm các thí nghiệm cụ thể và cách tiến hành), báo cáo kêt quả thí nghiệm, cụ thể như sau: -Mục đích thí nghiệm : Học sinh cần có về kiến thức, kỹ năng và thái đố cần đạt

- Dụng cụ - hóa chất: Tên dụng cụ, số lượng cần thiết để thực hiện từng thí nghiệm

+ Cuối giờ thực hành mỗi học sinh phải hoàn thành bản tường trình theo mẫu sẵn,

có thể hướng dẫn đánh giá và cho điểm bài thực hành theo nhóm hoặc cá nhân

Sau cùng giáo viên hướng dẫn học sinh rửa sạch các dụng cụ thí nghiệm, sắp xếp ngăn nắp các dụng cụ và hóa chất đúng nơi quy định

d)Thí nghiệm ngoại khóa hóa học :bao gồm các thí nghiệm ngoài giờ lên lớp có thể

thực hiện ở trường hoặc ở nhà

Thí nghiệm ngoài giờ lên lớp được thực hiện bao gồm

+ Các thí nghiệm hóa học vui giúp học sinh hứng thú áp dụng kiến thức đã học vàothực tiễn sinh động của buổi sinh hoạt, chuyên đề hóa học

+ Các thí nghiệm đòi hỏi thời gian nhất định mà các em trong giờ học không có thời gian thực hiện: Làm giấm ăn, chế tạo chất thơm

+ Thí nghiệm thu hồi những sản phẩm phụ của thí nghiệm trên lớp, để tận dụng nguồn hóa chất

+ Thí nghiệm nhận biết chất, phân biệt chất dựa vào tính chất lý, hóa cơ bản của chất

Thí nghiệm quan sát ở nhà: Đây là hình thức hoạt động độc lập, tích cực của học sinh Giúp các em tiếp thu kiến thức một cách tự giác và có hứng thú với môn Hóa học

1.4 Đánh giá năng lực thực hành thí nghiệm

Đánh giá năng lực người học là một khâu then chốt trong dạy học Để đánh giá đúng năng lực người học, cần phải xác định được hệ thống năng lực chung và năng

lực chuyên ngành, xác định được các thành tố cấu thành năng lực và lựa chọn được những công cụ phù hợp để đánh giá, sao cho có thể đo được tối đa các mức độ thể hiện của năng lực Trong quá trình học tập, học sinh có thể cùng lúc thể hiện nhiều năng lực, nhưng giáo viên chỉ nên tập trung vào một hoặc một vài năng lực chính, đặctrưng.

Đối với việc thực hành thí nghiệm, giáo viên cần tập trung vào các năng lực thực nghiệm, bao gồm các kỹ năng: hình thành giả thuyết nghiên cứu; thiết kế thí nghiệm, thực hiện thí nghiệm, phân tích dữ liệu và rút ra kết luận

Việc này dễ dàng thực hiện được đối với các thí nghiệm trên lớp, bằng cách giáoviên lắng nghe các giả thuyết của học sinh (thông qua vấn đáp hoặc qua phiếu học tập), quan sát kĩ năng tiến hành thí nghiệm, và việc thảo luận kết quả thí nghiệm của học sinh Tuy nhiên, đối với các thí nghiệm thực tế được giao về nhà, việc đánh giá chủ yếu dựa vào kết quả học sinh thu thập được và các kết luận tương ứng được rút raqua các thí nghiệm Bên cạnh đó, những thí nghiệm được tiến hành theo nhóm cần được giáo viên thiết kế phiếu đánh giá cụ thể để các thành viên trong nhóm tự đánh giá lẫn nhau về quá trình thực hiện, từ đó làm căn cứ để giáo viên đánh giá chung về năng lực hợp tác và năng lực thực hành của học sinh

Chương 2 Thực trạng và giải pháp của vấn đề nghiên cứu.

1.Thực trạng

Trong việc giảng dạy hóa học ở trung học cơ sở tình trạng giáo viên truyền thụ kiến thức , học sinh tiềp thu một cách thụ động vẫn còn phổ biến, các hoạt động trên lớp chủ yếu do giáo viên thực hiện: Giáo viên làm thí nghiệm , giải thích tranh và giới thiệu mô hình …cho học sinh quan sát và thông báo kết quả giáo viên chưa khai thác được các hiện tượng, chưa tổ chức cho học sinh nghiên cứu thí nghiệm để học sinh nhận xét hiện tượng, giải thích viết phương trình và rút ra tính chất của chất Mục đích thí nghiệm hóa học chủ yếu theo hướng chứng minh cho lời giảng còn thí nhiệm do học sinh làm rất hạn chế do học sinh chưa quên với với các dụng cụ thí nghiệm, lắp thí nghiệm thao tác chưa chính xác… dẫn đến không thành công , không

an toàn, không đảm bảo được nội dung tiết học theo phân phối chương trình

Trong việc kiểm tra đánh giá đưa ra câu hỏi và bài tập còn nặng về tính toán và chủyếu là tái hiện lại những kiến thức hoặc những bài tập có sẵn trong sách giáo khoa Rất ít những bài tập đòi hỏi hiểu các sơ đồ hình vẽ, các hiện tượng và các kĩ năng

thực hành Do đó khi thực hành học sinh chưa quan tâm nhiều đến quan sát và ghi chép các hiện tượng dẫn đến chưa có hiệu quả cao khi thực hành

*Thuận lợi:

- Các trường THCS hiện nay đã có phòng học thực hành bộ môn hóa

- Đa số các em học sinh đều thích làm thí nghiệm hóa học

+ Tâm lý sợ học bộ môn, sợ nguy hiểm do hóa chất và dụng cụ bị vỡ

- Nhiều trường vẫn chưa có cán bộ chuyên trách thiết bị thí nghiệm

- Mặc dù đã có phòng học bộ môn nhưng cơ sở vật chất vẫn đang thiếu thốn:

+ Hóa chất cấp lâu ngày không bảo đảm chất lượng dẫn đến một số kết quả thí nghiệm không thành công

+ Thiếu một số hóa chất, dụng cụ thí nghiệm cần thiết

2 Giải pháp

2.1 Giải pháp chung

*Tăng cường công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho học sinh:

- Tăng cường giáo dục thái độ không ngừng kích thích sự ham muốn tìm tòi những cái mới nhằm phát huy sự chủ động, sáng tạo của học sinh, biến Họ thành những người có khả năng nghiên cứu, nắm vững các nội dung cần học và thiết tha những kiến thức mới về Hoá học để có thể áp dụng nghề nghiệp trong tương lai

- Tăng cường các hoạt động rèn luyện kĩ năng thực hành của học sinh trong giờ học, làm cho học sinh trở thành chủ thể hoạt động bằng các biện pháp hợp lí như: + Tổ chức cho học sinh tự giác làm các thí nghiệm, tự nhận xét thí nghiệm, ưu tiên sử dụng hình thức thảo luận, tranh luận, xây dựng giả thuyết…

+ Các gợi ý của giáo viên phải làm tăng mức độ trí lực học sinh qua việc trả lời các câu hỏi tổng hợp, đòi hỏi so sánh, suy luận trước và sau khi thí nghiệm để học sinh tự mình giải quyết các tình huống có “vấn đề”

*Tăng cường tham mưu lên cấp trên để kịp thời bổ sung những dụng cụ, hóa chất còn thiếu

2.2 Giải pháp cụ thể

2.2.1 Sự chuẩn bị của giáo viên và học sinh

1 Sự chuẩn bị của giáo viên

Giáo viên sau khi nhận lớp, tìm hiểu kĩ về tình hình học tập bộ môn của lớp, sau

đó kết hợp với giáo viên chủ nhiệm tiến hành việc phân nhóm, trong đó phải có đủ đối tượng theo năng lực bộ môn phải có nhóm trưởng, nhóm phó, đến khi nhóm trưởng vắng thì nhóm phó thay, có thư kí ghi chép hiện tượng xảy ra trong quá trình làm thí nghiệm, ý kiến thống nhất và viết phương trình hóa học xảy ra Nhóm trưởng chịu trách nhiệm phân công, điều hành hoạt động của nhóm theo hướng dẫn của giáo viên, yêu cầu nhóm trưởng khi phân công nhiệm vụ của mỗi thành viên trong nhóm phải thường xuyên đổi vị trí làm việc của mỗi thành viên để tất cả học sinh đều được làm thí nghiệm sẽ có kĩ năng thực hành tốt hơn

Phải tích lũy kinh nghiệm bằng cách làm thí nghiệm nhiều lần để rút ra thiếu sót

và có thể cải tiến, sáng tạo Nắm vững những kỹ thuật làm thí nghiệm

Phải chuẩn bị tỉ mỉ, chu đáo trước khi tiến hành lên lớp Không nên chủ quan cho rằng thí nghiệm đó đơn giản đã làm quen nên không cần thử trước

Khi chuẩn bị cho thí nghiệm cần chuẩn bị chu đáo về mọi mặt như: Lượng hóa chất, nồng độ các dung dịch, nhiệt độ là yếu tố quan trọng

Chuẩn bị dụng cụ cần đồng bộ, gọn, đảm bảo tính khoa học Kiểm tra số lượng, chất nghiên cứu cách khắc phục những sự cố xảy ra

Giáo viên phải tổ chức để học sinh thực sự chủ động thực hiện các hoạt động theo

kế hoạch bài giảng Tập trung theo dõi uốn nắn các nhóm gặp khó khăn

2 Sự chuẩn bị của học sinh

Khi làm một bài thí nghiệm học sinh phải chuẩn bị trước ở nhà, đọc các vấn đề lí

thuyết liên quan đến bài thực hành trong sách giáo khoa hay sách hướng dẫn thực hành, tìm hiểu tính chất của các chất ban đầu và sản phẩm cũng như tính độc và cách

đề phòng, tìm hiểu các điều kiện phản ứng, các dụng cụ của bài thực hành Trên cơ sở

đó làm đề cương cho bài thực hành để sau khi làm xong thí nghiệm bổ sung thêm vàobản tường trình nộp cho giáo viên

Chuẩn bị kĩ phần lí thuyết và phương pháp tiến hành làm thí nghiệm các dụng cụ cần dùng Thí nghiệm học tập và nghiên cứu phải được bố trí một cách khoa học và

có định hướng, không được làm mò mẫm Trước khi làm thí nghiệm các nhóm phải