Trong hệ sinh thái, các sinh vật luôn luôn tác động lẫn nhau và tác động qua lại với các nhân tố vô sinh của môi trường tạo thành một hệ thống hoàn chỉnh và tương đối ổn định?. - Ví dụ: [r]
Trang 1NỘI DUNG ÔN TẬP GIỮA HK II
MÔN: SINH HỌC – KHỐI 9 - Năm học: 2020 – 2021
PHẦN LÝ THUYẾT:
Câu 1: Môi trường sống là gì? Có mấy loại?
- Môi trường sống là nơi sống của sinh vật, bao gồm tất cả những gì bao quanh chúng
- Có 4 loại môi trường chủ yếu:
Môi trường nước
Môi trường trong đất
Môi trường trên cạn
Môi trường sinh vật
Câu 2: Nhân tố sinh thái là gì? Có mấy nhóm?
- Nhân tố sinh thái là những yếu tố của môi trường tác động tới sinh vật
- Có hai nhóm nhân tố sinh thái:
Nhóm nhân tố sinh thái vô sinh Ví dụ: ánh sáng, độ ẩm, lượng mưa, …
Nhóm nhân tố sinh thái hữu sinh, bao gồm:
+ Nhân tố sinh thái con người
+ Nhân tố sinh thái các sinh vật khác Ví dụ: thực vật, động vật, vi khuẩn, nấm, …
Câu 3: Giới hạn sinh thái là gì?
- Là giới hạn chịu đựng của cơ thể sinh vật đối với một nhân tố sinh thái nhất định
- Nằm ngoài giới hạn này, sinh vật sẽ yếu dần và chết
Câu 4: Các sinh vật cùng loài hỗ trợ hoặc cạnh tranh nhau trong những điều kiện nào? Cho ví dụ
- Quan hệ hỗ trợ: xảy ra khi gặp điều kiện thuận lợi (nơi ở có diện tích hoặc thể tích hợp lý, nguồn sống đầy đủ) sinh vật được bảo vệ tốt hơn, kiếm được nhiều thức ăn
Ví dụ: Các cây mọc gần nhau không bị đổ khi có gió thổi mạnh
- Quan hệ cạnh tranh: xảy ra khi gặp điều kiện bất lợi (thiếu thức ăn, nơi ở chật chội, số lượng cá thể tăng quá cao, con đực tranh giành con cái, …) một số cá thể tách ra khỏi nhóm làm giảm nhẹ cạnh tranh, hạn chế sự cạn kiệt nguồn thức ăn
Ví dụ: Các con chó sói tranh giành thức ăn
Câu 5: Các sinh vật khác loài có mối quan hệ với nhau như thế nào?
Các sinh vật khác loài hoặc hỗ trợ hoặc đối dịch với nhau
- Quan hệ hỗ trợ: mối quan hệ có lợi (hoặc ít nhất không có hại) cho tất cả các sinh vật
Trang 2- Quan hệ đối địch: một bên sinh vật được lợi còn bên kia bị hại hoặc cả hai bên cùng bị hại
Câu 6: Trình bày đặc điểm của các mối quan hệ khác loài? Cho ví dụ
Hỗ trợ
Cộng sinh Sự hợp tác cùng có lợi
giữa các loài sinh vật
- Địa y gồm tảo và nấm sống chung
- Vi khuẩn sống trong nốt sần rễ cây họ đậu
- Trùng roi sống trong ruột con mối
Hội sinh
Sự hợp tác giữa hai loài sinh vật, trong đó một bên
có lợi còn bên kia không
có lợi cũng không bị hại
- Cá ép bám vào rùa biển, nhờ đó cá được đưa đi xa
- Địa y sống bám trên cành cây
Đối
địch
Cạnh tranh
Các sinh vật khác loài cạnh tranh nhau thức ăn, nơi ở và các điều kiện sống khác của môi trường
Các loài kềm hãm sự phát triển của nhau
- Trên một cánh đồng lúa, khi cỏ dại phát triển thì năng suất lúa giảm
- Trên một cánh, đồng dê
và bò cùng ăn cỏ
Ký sinh, nửa ký sinh
Sinh vật sống nhờ trên
cơ thể sinh vật khác, lấy các chất dinh dưỡng, máu,
… từ sinh vật đó
- Giun đũa sống trong ruột người
- Rận và bét sống trên da trâu, bò Chúng hút máu trâu, bò
- Cây tầm gửi và dây tơ hồng
Sinh vật
ăn sinh vật khác
Gồm các trường hợp:
động vật ăn thịt con mồi, động vật ăn thực vật, thực vật bắt sâu bọ, …
- Kiến vàng diệt bọ rùa
- Trong rừng hỗ ăn thịt hươu, nai
- Cây nắp ấm và cây bèo đất bắt sâu bọ
Câu 7: Sự khác nhau giữa quần thể người với quần thể các sinh vật khác?
- Ngoài những đặc trưng chung của một quần thể sinh vật, quần thể người còn
có những đặc trưng mà quần thể sinh vật khác không có Đó là những đặc trưng về kinh tế - xã hội như: pháp luật, hôn nhân, giáo dục, văn hóa, …
- Sự khác nhau đó là do con người có lao động và tư duy
Câu 8: Tháp dân số trẻ khác tháp dân số già như thế nào?
Tháp dân số trẻ Tháp dân số già
- Đáy rộng, cạnh xiên, đỉnh nhọn
- Tỉ lệ sinh và tỉ lệ tử đều cao
- Đáy hẹp, cạnh thẳng, đỉnh không nhọn
Trang 3- Tuổi thọ trung bình thấp - Tỉ lệ sinh và tỉ lệ tử đều thấp.
- Tuổi thọ trung bình cao
Câu 9: Ý nghĩa của việc phát triển dân số hợp lý ở mỗi quốc gia?
- Để có sự phát triển bền vững, mỗi quốc gia cần phải phát triển dân số hợp lý Không để dân số tang quá nhanh dẫn đến thiếu nơi ở, nguồn thức ăn, nước uống, ô nhiễm môi trường, tàn phá rừng và các tài nguyên khác
- Hiện nay, Việt Nam đang thực hiện Pháp lệnh dân số nhằm mục đích bảo đảm chất lượng cuộc sống của mỗi cá nhân, gia đình và toàn xã hội Số con sinh ra phải phù hợp với khả năng nuôi dưỡng, chăn sóc của mỗi gia đình và hài hòa với sự phát triển kinh tế - xã hội, tài nguyên, môi trường của đất nước
Câu 10: Thế nào là một hệ sinh thái? Cho ví dụ.
- Khái niệm hệ sinh thái: hệ sinh thái bao gồm quần xã sinh vật và khu vực sống của quần xã (sinh cảnh) Trong hệ sinh thái, các sinh vật luôn luôn tác động lẫn nhau và tác động qua lại với các nhân tố vô sinh của môi trường tạo thành một hệ thống hoàn chỉnh và tương đối ổn định
- Ví dụ: Hệ sinh thái rừng nhiệt đới
Câu 11: Một hệ sinh thái hoàn chỉnh bao có những thành phần chủ yếu nào?
Các thành phần chủ yếu của hệ sinh thái hoàn chỉnh:
- Các thành phần vô sinh như: đất, đá, nước, thảm mục, …
- Sinh vật sản xuất: thực vật
- Sinh vật tiêu thụ: gồm các động vật ăn thực vật và động vật ăn thịt
- Sinh vật phân giải như: nấm, vi khuẩn, địa y, mối đất,
Câu 12: Thế nào là một chuỗi thức ăn? Thế nào là một lưới thức ăn?
- Chuỗi thức ăn là một dãy nhiều loài sinh vật có quan hệ dinh dưỡng với nhau Mỗi loài trong chuỗi thức ăn vừa là sinh vật tiêu thụ mắt xích đứng trước, vừa là sinh vật bị mắt xích phía sau tiêu thụ
- Các chuỗi thức ăn có nhiều mắc xích chung tạo thành một lưới thức ăn
- Một lưới thức ăn hoàn chỉnh gồm 3 thành phần chủ yếu là: sinh vật sản xuất, sinh vật tiêu thụ, sinh vật phân giải
PHẦN BÀI TẬP:
- Các bài tập có liên quan đến nội dung bài học.
- Lưu ý: hình 41.2, bài tập về chuỗi thức ăn, lưới thức ăn.