Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của nguyên lý về mối liên hệ phổ biến để nhận thức và giải quyết vấn đề sau: Mối quan hệ của con người với môi trường hiện nay

Chủ nghĩa duy vật biện chứng được sáng lập bởi C.Mác và Ph.Ăngghen vào giữa thế kỉ XIX, về sau được V.I.Lênin phát triển vào đầu thế kỉ XX, là sự thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng. Phép biện chứng duy vật có vai trò làm sáng tỏ những quy luật của sự liên hệ và phát triển của tự nhiên, xã hội loài người, của tư duy và được xây dựng trên cơ sở một hệ thống những nguyên lý, những phạm trù cơ bản, những quy luật phổ biến phản ánh đúng đắn hiện thực. Trong hệ thống đó, có hai nguyên lý cơ bản nhất, một trong số đó nguyên lý về mối liên hệ phổ biến; nguyên lý này khái quát một trong những thuộc tính phổ biến của mọi sự vật hiện tượng, là thuộc tính liên hệ, quan hệ lẫn nhau giữa chúng và nó được xem là nội dung cơ bản nhất của phép biện chứng duy vật. Vì vậy em xin chọn đề tài: “Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của nguyên lý về mối liên hệ phổ biến để nhận thức và giải quyết vấn đề sau: Mối quan hệ của con người với môi trường hiện nay.”.

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

 BÀI TẬP MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA

CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN

ĐỀ TÀI: Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của

“nguyên lý về mối liên hệ phổ biến” để nhận thức và giải quyết vấn đề sau:

- Mối quan hệ của con người với môi trường hiện nay

-Hà Nội, tháng 12 năm

2018-MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 1

Mục I: Mục II: Nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của nguyên lý về mối liên hệ phổ biến 1 Khái niệm mối liên hệ, mối liên hệ phổ biến 2 Tính chất của các mối liên hệ 3 Ý nghĩa phương pháp luận Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của nguyên lý về mối liên hệ phổ biến để nhận thức và giải quyết vấn đề sau: Mối quan hệ của con người với môi trường hiện nay 1 Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến của vấn đề “Mối quan hệ của con người với môi trường hiện nay” 2 Biển hiện tính chất của các mối quan hệ 3 Vận dụng để giải quyết vấn đề “Mối quan hệ của con người với môi trường hiện nay” 1

1

2

3

5

5

6

7

KẾT LUẬN 9

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

Chủ nghĩa duy vật biện chứng được sáng lập bởi C.Mác và Ph.Ăngghen vào giữa thế kỉ XIX, về sau được V.I.Lênin phát triển vào đầu thế kỉ XX, là

sự thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng Phép biện chứng duy vật có vai trò làm sáng tỏ những quy luật của sự liên hệ và phát triển của tự nhiên, xã hội loài người, của tư duy và được xây dựng trên cơ sở một hệ thống những nguyên lý, những phạm trù cơ bản, những quy luật phổ biến phản ánh đúng đắn hiện thực Trong hệ thống đó, có hai nguyên lý cơ bản nhất, một trong số đó nguyên lý về mối liên hệ phổ biến; nguyên lý này khái quát một trong những thuộc tính phổ biến của mọi sự vật hiện tượng, là thuộc tính liên hệ, quan hệ lẫn nhau giữa chúng và nó được xem là nội dung cơ bản nhất của phép biện chứng duy vật Vì vậy em xin

chọn đề tài: “Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của

nguyên lý về mối liên hệ phổ biến để nhận thức và giải quyết vấn đề sau: Mối quan hệ của con người với môi trường hiện nay.”.

Vì thời gian cùng với sự hiểu biết hạn hẹp nên không thể tránh khỏi những thiếu sót của mình trong phần trình bày dưới đây Mong quý thầy cô và các bạn bỏ qua

NỘI DUNG

MỤC I

NỘI DUNG VÀ Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA

NGUYÊN LÝ VỀ MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN

1 Khái niệm mối liên hệ, mối liên hệ phổ biến

Trong phép biện chứng, khái niệm mối liên hệ dùng để chỉ sự quy định,

sự tác động và chuyển hóa lẫn nhau giữa các sự vật, hiện tượng hay giữa các mặt, các yếu tố của mỗi sự vật, hiện tượng trong thế giới

Khái niệm mối liên hệ phổ biến dùng để chỉ tính phổ biến của các mối

liên hệ của các sự vật, hiện tượng của thế giới, đồng thời cũng dùng để chỉ các mối liên hệ tồn tại ở nhiều sự vật, hiện tượng của thế giới, trong đó những mối liên hệ phổ biến nhất là những mối liên hệ ở mọi sự vật, hiện tượng của thế giới, nó thuộc đối tượng nghiên cứu của phép biện chứng Đó là mối liên

hệ giữa các mặt đối lập, lượng và chất, khẳng định và phủ định, cái chung và cái riêng, bản chất và hiện tượng,v.v…

Như vậy, giữa các sự vật, hiện tượng của thế giới vừa tồn tại những mối liên hệ đặc thù, vừa tồn tại những mối liên hệ phổ biến trong phạm vi nhất định Đồng thời, cũng tồn tại những mối liên hệ phổ biến nhất, trong đó mối liên hệ đặc thù là sự thể hiện những mối liên hệ phổ biến trong những điều kiện nhất định

Toàn bộ những mối liên hệ phổ biến đặc thù và phổ biến đó tạo nên tính thống nhất trong tính đa dạng và ngược lại, tính đa dạng trong tính thống nhất của các mối liên hệ trong giới tự nhiên, xã hội và tư duy

2 Tính chất của các mối liên hệ

Những tính chất cơ bản của các mối liên hệ là tính khách quan, tính phổ biến và tính đa dạng phong phú

- Tính khách quan của các mối liên hệ

Theo quan điểm biện chứng duy vật, các mối liên hệ của các sự vật, hiện tượng của thế giới là có tính khách quan Theo quan điểm đó, sự quy

định, tác động và làm chuyển hóa lẫn nhau của các sự vật, hiện tượng (hoặc trong bản thân chúng) là cái vốn có của nó, tồn tại độc lập không phụ thuộc vào ý chí con người; con người chỉ có khả năng nhận thức và vận dụng các mối liên hệ đó trong hoạt động thực tiễn của mình

- Tính phổ biến của các mối liên hệ

Phép biện chứng duy vật khẳng định: Không có bất cứ sự vật, hiện tượng hay quá trình nào tồn tại một cách riêng lẻ, cô lập tuyệt đối với các sự vật, hiện tượng hay quá trình khác mà trái lại chúng tồn tại trong sự liên hệ, ràng buộc, phụ thuộc, tác động, chuyển hóa lẫn nhau Không có bất cứ sự vật, hiện tượng nào không phải là một cấu trúc hệ thống, bao gồm các yếu tố cấu thành với những mối liên hệ bên trong của nó, tức là bất cứ một tồn tại nào cũng là một hệ thống mở, tồn tại trong mối liên hệ với hệ thống khác, tương tác và làm biến đổi lẫn nhau

- Tính đa dạng, phong phú của mối liên hệ

Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin khẳng định mối liên hệ còn có tính phong phú, đa dạng Tính chất này được biểu hiện ở chỗ: Các sự vật, hiện tượng hay quá trình khác nhau đều có những mối liên hệ cụ thể khác nhau, giữ vị trí, vai trò khác nhau đối với sự tồn tại và phát triển của nó Mặt khác cùng một mối liên hệ nhất định của sự vật nhưng trong những điều kiện cụ thể khác nhau, ở những giai đoạn khác nhau trong quá trình vận động, phát triển của sự vật thì cũng có tính chất và vai trò khác nhau Do đó, không thể đồng nhất tính chất, vị trí vai trò cụ thể của các mối liên hệ khác nhau đối với mỗi

sự vật, hiện tượng nhất định, trong những điều kiện nhất định Căn cứ vào tính chất, đặc trưng của từng mối liên hệ, có thể phân loại thành các mối liên

hệ sau: Mối liên hệ bên trong và bên ngoài, mối liên hệ trực tiếp và gián tiếp, mối liên hệ chủ yếu và thứ yếu, mối liên hệ cơ bản và không cơ bản,v.v của mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới

Quan điểm về tính phong phú, đa dạng của các mối liên hệ còn bao hàm quan niệm về sự thể hiện phong phú, đa dạng của các mối liên hệ phổ

biến ở các mối liên hệ đặc thù trong mỗi sự vật, hiện tượng, mỗi quá trình cụ thể, trong những điều kiện không gian và thời gian cụ thể

3 Ý nghĩa phương pháp luận

- Từ tính khách quan và phổ biến của các mối quan hệ đã cho thấy trong hoạt động nhận thức và thực tiễn cần phải có quan điểm toàn diện

Quan điểm toàn diện đòi hỏi trong nhận thức và hoạt động thực tiễn

phải xem xét sự vật, hiện tượng trong mối quan hệ biện chứng qua lại giữa các bộ phận, các yếu tố, giữa các mặt chính của sự vật và trong sự tác động qua lại giữ sự vật, hiện tượng đó với sự vật, hiện tượng khác Chỉ trên cơ sở

đó mới có thể nhận thức đúng về sự vật, hiện tượng và xử lý có hiệu quả và vấn đề của đời sống thực tiễn Như vậy, quan điểm toàn diện đối lập với quan điểm phiến diện, siêu hình trong nhận thức và thực tiễn Đối lập với quan điểm biện chứng toàn diện thì quan điểm siêu hình xem xét sự vật, hiện tượng một cách phiến diện Nó không xem xét tất cả các mặt, các mối liên hệ của sự vật, hiện tượng; hoặc xem mặt này tách rời mặt kia, sự vật này tách rời sự vật khác

Quan điểm toàn diện cũng khác với chủ nghĩa chiết trung và thuật nguỵ biện Chủ nghĩa chiết trung thì kết hợp các mặt một cách vô nguyên tắc, kết hợp những mặt vốn không có mối liên hệ với nhau hoặc không thể dung hợp được với nhau Thuật nguỵ biện cường điệu một mặt, một mối liên hệ; hoặc lấy mặt thứ yếu làm mặt chủ yếu

V.I.Leenin cho rằng: “Muốn thực sự hiểu được sự vật, cần phải nhìn bao quát và nghiên cứu tất cả các mặt, tất cả các mối liên hệ và “quan hệ gián tiếp” của sự vật đó”

- Từ tính chất đa dạng, phong phú của các mối liên hệ đã cho thấy trong hoạt động nhận thức và thực tiễn, khi thực hiện quan điểm toàn diện thì đồng thời cũng cần phải kết hợp quan điểm toàn diện với quan điểm lịch sử - cụ thể

Quan điểm lịch sử - cụ thể yêu cầu việc nhận thức và xử lý các tình

huống trong hoạt động thực tiễn cần phải xét đến tính chất đặc thù của đối tượng nhận thức và tình huống phải giải quyết khác nhau trong thực tiễn Phải xác định rõ vị trí, vai trò khác nhau của mỗi mối liên hệ cụ thể trong những tình huống cụ thể để từ đó đưa ra các biện pháp đúng đắn và có hiệu quả trong việc xử lý các vấn đề thực tiễn Như vậy, trong nhận thức và thực tiễn không những cần phải tránh và khắc phục quan điểm phiến diện, siêu hình mà còn phải tránh và khắc phục quan điểm chiết trung, ngụy biện

MỤC II

VẬN DỤNG NỘI DUNG VÀ Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA

NGUYÊN LÝ VỀ MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN

ĐỂ NHẬN THỨC VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ SAU:

MỐI QUAN HỆ CỦA CON NGƯỜI VỚI MÔI TRƯỜNG HIỆN NAY

Mối quan hệ giữa con người với môi trường là một mối quan hệ bình đẳng, qua lại rất chặt chẽ Mối quan hệ gắn bó giữa con người với môi trường

là mối quan hệ gắn bó giữa một bộ phận với cả toàn thể

Ví dụ: Nhà ông A trồng một vườn rau để ăn và mang đi bán nhưng vì

có quá nhiều sâu bệnh ăn hết lá nên ông A đã quyết định phun thuốc trừ sâu

để diệt sâu gây hại làm cho mùa màng bội thu hơn vì ông nghĩ việc phun thuốc trừ sâu sẽ giúp cho vườn rau phát triển nhanh hơn và thu được lợi ích cao hơn

1 Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến của vấn đề “Mối quan hệ của con người với môi trường hiện nay”

Môi trường là một tổ hợp các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh bên ngoài của một hệ thống hoặc một cá thể, sự vật nào đó Chúng tác động lên hệ thống này và xác định xu hướng và tình trạng tồn tại của nó Môi trường có thể coi là một tập hợp, trong đó hệ thống đang xem xét là một tập hợp con Định nghĩa này cho thấy, khi nói đến môi trường, ta phải đứng trên một đối

tượng nhất định và đối tượng này chịu tác động của các thành phần môi trường bao quanh nó Vì vậy, môi trường còn được định nghĩa như sau: Môi trường là tập hợp tất cả các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh con người, ảnh hưởng tới con người và tác động đến các hoạt động sống của con người như: không khí, nước, độ ẩm, sinh vật, xã hội loài người và các thể chế Nói chung, môi trường của một khách thể bao gồm các vật chất, điều kiện hoàn cảnh, các đối tượng khác hay các điều kiện nào đó mà chúng bao quanh khách thể này hay các hoạt động của khách thể diễn ra trong chúng Qua các định nghĩa trên, môi trường được xem như là những yếu tố bao quanh và tác động lên con người (cá thể hay cộng đồng) và sinh vật Thật vậy, nếu một môi trường nào đó có những yếu tố hoàn toàn không liên quan tới sự sống và con người, chắc rằng sẽ chẳng được ai quan tâm Tuy nhiên, cách nhìn trên làm cho người ta dễ ngộ nhận rằng mối quan hệ giữa con người và môi trường là mối quan hệ một chiều: môi trường tác động tới con người và con người như

là một trung tâm tiếp nhận những tác động đó Thực ra, mỗi con người lại là một tác nhân tác động tới các yếu tố chính trong môi trường mà nó đang tồn tại

2 Biển hiện tính chất của các mối quan hệ

Vì mối liên hệ là cái vốn có của sự vật, hiện tượng Mối liên hệ không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người hay bất cứ điều gì tác động khác Ngay cả những vật chúng ta coi như là vô tri, vô giác cũng đang hàng ngày, hàng giờ chịu sự tác động của các sự vật, hiện tượng khác Con người -một sinh vật phát triển cao nhất trong tự nhiên dù muốn hay không cũng luôn phải chịu sự tác động của các sự vật, hiện tượng khác và các yếu tố ngay trong chính bản thân con người đó Chính con người và chỉ có họ mới tiếp nhận được vô vàn các mối mối liên hệ Do vậy, con người phải hiểu biết các mối quan hệ, vận dụng chúng vào hoạt động của mình, để nhận thức và giải quyết các mối quan hệ đó sao cho phù hợp nhằm phục vụ nhu cầu lợi ích của

xã hội và bản thân con người Chỉ có liên hệ với nhau sự vật, hiện tượng mới

có thể tồn tại, vận động và phát triển Theo quan điểm biện chứng duy vật, các mối liên hệ của các sự vật, hiện tượng của thế giới là có tính khách quan Theo quan điểm đó, vườn rau và những con sâu ăn lá tác động và làm chuyển hóa lẫn nhau là cái vốn có của nó, tồn tại độc lập và không phụ thuộc vào ý chí của ông A Vậy nên ông A chỉ có thể phun thuốc để giảm bớt những con sâu ăn lá, làm cho vườn rau của ông tươi tốt và khách hàng thấy thế sẽ mua rau của nhà ông

Bất cứ sự vật, hiện tượng nào cũng liên hệ với sự vật, hiện tượng khác cho dù là nhà ông A hay vườn rau hay những con sâu ăn lá Xuất phát từ bản thân tính biện chứng của thế giới mỗi sự vật, hiện tượng là một thể thống nhất, không có sự vật, hiện tượng nào tồn tại một cách cô lập, biệt lập mà chúng là một thể thống nhất với nhau Không thể tìm bất cứ ở đâu, khi nào các sự vật, hiện tượng lại tồn tại một cách cô lập tách rời Nếu như không có những con sâu ăn lá, ông A sẽ không phun thuốc trừ sâu Hoặc ông A không trồng rau để bán sẽ không có những người khách hàng mua rau của nhà ông Ông A không phun thuốc sẽ không có được mùa màng bội thu, không có rau ngon bán cho khách

Xuất phát từ tính đa đạng muôn màu muôn vẻ của thế giới vật chất Có nhiều hình thức mối liên hệ, mỗi hình thức mối liên hệ có vai trò, vị trí, đặc điểm riêng của nó Chính tính đa dạng trong quá trình tồn tại, vận động và phát triển của bản thân sự vật và hiện tượng quy định tính đa dạng của mối liên hệ Vì vậy, trong một sự vật có thể bao gồm rất nhiều loại mối liên hệ chứ không phải chỉ có một cặp mối liên hệ xác định Ví dụ như mối liên hệ giữa ông A và việc phun thuốc trừ sâu, khách mua rau và nhà ông A, Tuy sự phân chia thành các loại mối liên hệ chỉ mang tính tương đối như việc ông A phải phun thuốc trừ sâu mới hết được sâu bệnh, nếu phun nhiều sẽ gây nguy hại đến con người và môi trường xung quanh, Nhưng sự phân chia đó lại rất cần thiết bởi vì mỗi loại mối liên hệ có vị trí và vai trò xác định trong sự vận động và phát triển của sự vật Con người phải nắm bắt đúng các mối liên hệ

đó để có cách tác động phù hợp, nhằm đưa lại hiệu quả cao nhất trong hoạt động của mình

3 Vận dụng để giải quyết vấn đề “Mối quan hệ của con người với môi trường hiện nay”

Vì bất cứ sự vật, hiện tượng nào trong thế giới đều tồn tại trong mối liên hệ với các sự vật khác và mối liên hệ rất đa dạng phong phú, do đó khi nhận thức về sự vật, hiện tượng chúng ta phải có quan điểm toàn diện, tránh quan điểm phiến diện chỉ xét sự vật, hiện tượng ở một mối liên hệ đã vội vàng kết luận về bản chất hay về tính quy luật của chúng

Nếu chúng ta chỉ nhìn vào việc phun thuốc trừ sâu một cách phiến diện

có nghĩa là chúng ta chỉ nhìn thấy việc phun thuốc trừ sâu sẽ diệt được sâu giúp chúng ta có được mùa màng bội thu thì chúng ta càng phun nhiều sẽ càng tốt và làm cho rất nhiều những hiện tượng không tốt loại bỏ Nhưng khi chúng ta biết được có nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và tất cả mọi thứ đều liên quan đến nhau, từ đó chúng ta thấy việc phun thuốc trừ sâu sẽ giết chết những loại vi sinh vật có lợi trong đất, những thuốc trừ sâu dư thừa sẽ trôi dạt vào trong đất, trôi dạt xuống nước gây ô nhiễm môi trường đất, ô nhiễm môi trường nước làm ảnh hưởng xấu, gây hại trực tiếp đến sức khỏe con người Như vậy, nếu chúng ta không áp dụng mối liên hệ phổ biến chúng ta chỉ nhìn mọi sự vật, hiện tượng một cách phiến diện, siêu hình và đưa ra những giải pháp mang tính chất không đem lại hiệu quả cao

Vì sự vật nào cũng có quá trình hình thành tồn tại, biến đổi và phát triển, mỗi giai đoạn phát triển của sự vật lại có những mối liên hệ riêng đặc trưng cho nó Cho nên khi xem xét sự vật vừa phải xem xét quá trình phát triển của nó, vừa phải xem xét trong từng điều kiện quá trình Do đó cần phải

có quan điểm lịch sử , cụ thể

Muốn đánh giá được việc phun thuốc trừ sâu là tốt hay xấu cần phải có thời gian lâu dài xem xét, nhìn nhận trên mọi phương diện và phải ở từng thời điểm, hoàn cảnh khác nhau Không thể chỉ nhìn thấy việc đó tốt ngay trong