Thực tế cho thấy trong bậc học THCS hứng thú để tham gia các hoạt động Đội của học sinh khá là thấp và thiếu sự đồng đều bởi sự ràng buộc về mặt thay đổi tâm sinh lý lứa tuổi, phụ thuộc [r]
Trang 1LỜI NÓI ĐẦU
Hiện nay tổ chức Đội TNTP Hồ Chí Minh trong nhà trường là một tổ chức quan trọng, hoạt động song hành với việc học tập của học sinh Đối với các môn học, học sinh được cung cấp kiến thức qua các bộ môn, còn tổ chức Đội TNTP Hồ Chí Minh đối với các em khoogn chỉ là một tổ chức đem lại các hoạt động ngời giờ học đơn thuần mà nó mang sứ mệnh giáo dục, rèn luyện và hoàn thiện nhân cách của học sinh
Vấn đề đặt ra ở đây là học sinh chúng ta đã nhận thức được tầm quan trọng mang tính giáo dục của các hoạt động Đội hay chưa? Hay các em có hoặc không có hứng thú để tham gia vào các hoạt động đó? Và có thì hiệu quả ra sao còn nếu không có hứng thú tham gia thì hiệu quả hoạt động đó sẽ như thế nào?
Thực tế cho thấy trong bậc học THCS hứng thú để tham gia các hoạt động Đội của học sinh khá là thấp và thiếu sự đồng đều bởi sự ràng buộc về mặt thay đổi tâm sinh lý lứa tuổi, phụ thuộc vào tính hấp dẫn của hoạt động hay năng lực
tổ chức của các nhà sư phạm… Đó chính là các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả các hoạt động và là nguyên nhân dễ nhận thấy ở các em giảm đi rõ rệt thái độ hứng thú khi tham gia hoạt động Đội do nhà trường tổ chức
Từ thực tế đáng ngại trên tôi tiến hành tìm hiểu, nghiên cứu về vấn đề này
Đề tài: Tìm hiểu hứng thú tham gia các hoạt động Đội của học sinh bậc THCS”.
Do thời gian nghiên cứu và trình độ có hạn nên đề tài chỉ dừng lại ở mức
độ tìm hiểu thực trạng và đề xuất các giải pháp Tất nhiên đề tài không tránh khỏi thiếu sót, do đó rất mong sự động viên góp ý và nhận xét của hội đồng chấm thi
Tôi xin chân thành cảm ơn !
Trang 2A.PHẦN MỞ ĐẦU GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
Tuổi thiếu niên là giai đoạn phát triển của trẻ từ 11 đến 15 tuổi, các em được vào học ở trường THCS (từ lớp 6 đến lớp 9) lứa tuổi này có một vị trí đặc biệt và tầm quan trọng trong thời kì phát triển của trẻ em, vì nó là thời kì chuyển tiếp từ tuổi thơ sang tuổi trưởng thành và được phản ánh bằng những tên gọi khác nhau như: “Thời kì quá độ”, “Tuổi khó bảo”, “Tuổi khủng hoảng”
Nói cách khác như Xukhômilinxki đã nhận định “đó là quãng thời gian phát triển mạnh mẽ nhất của đời sống con người” Thời kì này các em không chỉ
có tiếp cận và thực hiện nhiệm vụ học tập cao hơn, đầy khó khăn hơn mà các em còn phải “đón chờ” một thế giới tâm hồn phát triển phức tạp và phong phú, một
cơ thể phát triển mạnh mẽ với các mối quan hệ rộng lớn hơn xung quanh
Học sinh THCS có nhu cầu lớn về hoạt động Vì vậy song hành với việc học tập của các em thì cần phải tạo ra các hoạt động giáo dục thông qua tổ chức Đội để hình thành và dần hoàn thiện nhân cách cho lứa tuổi thiếu niên
Tuy nhiên trên thực tế giáo dục ở bậc THCS các hoạt động Đội đã tạo được ở tập thể hoc sinh hứng thú tham gia hay chưa? Và học sinh đã thực sự được hòa mình được là chủ thể của các hoạt động đó chưa? Nhằm góp phần tìm
hiểu thực trạng trên, tôi đã chọn đề tài: “Tìm hiểu hứng thú tham gia các hoạt động Đội của học sinh THCS”.
II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Tìm hiểu hứng thú tham gia hoạt động Độic ủa học sinh THCS để từ đó tìm hiểu thực trạng, đưa ra những kết luận và đề xuất sư phạm
III KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.
1 Khách thể nghiên cứu
Khách thể nghiên cứu bao gồm 426 học sinh thuộc trường THCS Hưng Đồng
2 Đối tượng nghiên cứu.
Hứng thú tham gia hoạt động Đội của học sinh bậc THCS
IV GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
Trang 3Nếu tìm hiểu chính xác thực trạng về hứng thú tham gia các hoạt động Đội của học sinh ở bậc THCS thì sẽ tạo ra cơ sở vững chắc để đưa ra những đề xuất, giải pháp sư phạm nhằm thúc đẩy, phát triển hứng thú tham gia các hoạt động Đội cho học sinh
V NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
Đề tài đặt ra các nhiệm vụ nghiên cứu sau:
1 Tìm hiểu cơ sở lí luận của vấn đề hứng thú tham gia các hoạt động Đội của học sinh THCS
2 Điều tra thực trạng hứng thú tham gia hoạt động Đội của học sinh THCS
3 Đưa ra những kết luận và đề xuất sự phạm cần thiết
IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
Tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
+ Sưu tầm, tập hợp tài liệu, phân tích, lí giải
+ Quan sát, phỏng vấn, so sánh tương quan giữa các loại hình hoạt động đưa ra
+ Thống kế xử lí kết quả
VII GIỚI HẠN ĐỀ TÀI
Đề tài chỉ tập trung giải quyết các vấn đề chính sau:
1 Tìm hiểu cơ sở lí luận về hứng thú tham gia các hoạt động Đội của học sinh bậc THCS
2 Điều tra về thực trạng
3 Bước đầu đưa ra những kết luận và đề xuất sư phạm
VIII CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI
A Phần mở đầu
B Nội dung nghiên cứu
Chương I: Cơ sở lí luận về vấn đề nghiên cứu
Chương II: Thực trạng của vấn đề được nghiên cứu
C Những kết luận chung và đề xuất sư phạm
B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
Trang 4Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu
I HOẠT ĐỘNG ĐỘI Ở TRƯỜNG THCS:
1 Thế nào là hoạt động Đội
Hoạt động Độilà một khái niệm rộng đề cập đến tất cả các hoạt đông không chính khóa của học sinh Các hoạt động này có tổ chức, có kế hoạch, quá trình thực hiện và đánh giá kết quả thông qua tổ chức Đội TNTP Hồ Chí Minh
do Bác Hồ và Đảng Cộng Sản thành lập ngày 15/5/1941 Hoạt động Đội bám sát theo các chủ đề, chủ điểm hàng tháng, hàng năm phù hợp với độ tuổi, nhu cầu của học sinh, dựa trên sự hướng dẫn của các nhà sư phạm, phù hợp với điều kiện hoạt động của từng tổ chức Đội trong từng nhà trường
Hoạt động Đội nhằm vào mục đích chủ yếu là hình thành, rèn luyện và phát triển nhân cách học sinh
2 Đặc điểm chính của hoạt động Đội ở trường THCS:
Từ khai niệm về hoạt động Đội đã nêu ở trên, ta có thể rút ra được các đặc điểm cơ bản của nó như sau:
2.1 Đó là những hoạt động không nằm trong quy định chính khóa nhưng được tổ chức một cách có kế hoạch dựa trên kế hoạch đào tạo chung của Nhà trường hướng vào mục đích giáo dục đạo đức và phát triển nhân cách học sinh
2.2 Hoạt động Đội có thể mở rộng về thời gian và không gian so với các hoạt động trong giờ học
2.3 Hoạt động Đội ở trường THCS có sự chủ động tham gia độc lập sáng tạo và thể hiện sự phong phú đa dạng, tầm phát triển cao hơn ở các hoạt động trong giờ học
2.4 Các nhà sư phạm đóng vai trò là người hướng dẫn, đề cao vai trò chủ thể của học sinh
2.5 Hoạt động Đội ở trường THCS liên quan nhiều hơn đến các yếu tố xã hội Hướng ra các mối quan hệ xã hội rộng hơn cho học sinh
3 Các loại hình hoạt động Đội.
Trang 53.1 Hoạt động giáo dục truyền thống: Đội TNTP Hồ Chí Minh đã và đang là một nhân tố quan trọng trong việc tổ chức các hoạt động giáo dục truyền thống cho học sinh để giữ gìn và phát huy các truyền thống quý báu của dân tộc Việt Nam
Nội dung giáo dục truyền thống bao gồm:
+ Truyền thống yêu nước, chống ngoại xâm
+ Truyền thống Cách mạng
+ Truyền thống cần cù trong lao động, sản xuất
+ Truyền thống nhân đạo
+ Truyền thống uống nước nhớ nguồn, đền ơn đáp nghĩa
+ Truyền thống đoàn kết dân tộc Việt Nam
3.2 Hoạt động hát múa Thiếu nhi:
Hát múa là những bộ môn nghệ thuật phù hợp với sở thích hoạt động của lứa tuổi thiếu nhi, là phương tiện giao lưu tình cảm, tình bạn thân ái giữa học sinh và học sinh Hoạt động hát múa góp phần giúp cơ thể phát triển cân đối, năng động, tính dẻo dai Hình thành ở các em ý thức thẩm mĩ lành mạnh trong sáng
3.3 Hoạt động kể chuyện, diễn chuyện thiếu nhi
Kể chuyện, diễn chuyện là một trong những phương pháp dạy cho thiếu nhi sử dụng ngôn ngữ, lời nói, góp phần giáo dục toàn diện cho hóc inh, giúp các em nhận thức được cuộc sống tự nhiên và xã hội, xây dựng và phát triển tư tưởng, tình cảm, thỏa mãn và nâng cao khiếu thẩm mĩ
3.4 Trò chơi thiếu nhi:
Tổ chức các trò chơi cho thiếu nhi nhằm phát huy khả năng giáo dục- tự giasoi dục, vai trò tự quản của mỗi đội viên và tập thể Đội Trò chơi tạo không khí vui tươi, phù hợp với tâm sinh lí vận động và phát triển của các em Đặc biệt trò chơi phát triển óc sáng tạo, tính kỉ luật và tinh thần đoàn kết
3.5 Hội trại, thiếu nhi:
Tổ chức cắm trại cho thiếu nhi là môt hoạt động Đội có tính tổng hợp, đem lại hiệu quả giáo dục cao Mỗi lần tham gia hội trại, sẽ giúp học sinh thêm
Trang 6yêu thiên nhiên, cuộc sống, quê hương, đất nước Giáo dục về tình bạn, tình đoàn kết, truyền thống của Đội và Đoàn, góp phần giáo dục văn hóa, thể chất, khả năng ứng xử, ý thức tổ chức kỉ luật
3.6 Hoạt động tham quan du lịch:
Tham quan du lịch là hoạt động thu hút đông đảo thiếu nhi tham gia bởi tính lãng mạn và màu sắc vui chơi chứa đựng trong nó Tham quan du lịch rạo ra một quãng thời gian nghỉ ngơi cho các em, đồng thời là dịp để các em tìm hiểu, tiếp cận với thiên nhiên, phong tục tập quán, truyền thống của vùng miền Tạo môi trương giao lưu lành mạnh, là cơ hội tốt để Đội viên khẳng định mình, tự quản theo nguyên tắc của tập thể lớp
3.7 Hội thi thiếu nhi:
Hội thi thiếu nhi là một hình thức hoạt động hấp dẫn nhằm mục đích đáp ứng nhu cầu bồi dưỡng, rèn luyện bản thân, rèn luyện tính chủ động, tự giáo dục trong học tập trong các hoạt động Thể hiện ý thức tập thể; không ngừng vườn lên đạt kết quả cao hơn
3.8 Hoạt động xã hội
Đội TNPT Hồ Chí Minh là tổ chức chính trị xã hội của quần chúng thiếu nhi, toàn bộ các hoạt động của Đội đều mang tính chất là những hoạt động xã hội với một số nội dung, hình thức cơ bản như hoạt động quyên góp từ thiện, hoạt động công ích, hoạt động tại các Cung văn hóa thiếu nhi Hoạt động xã hội giúp các em phát triển tình cảm bạn bè, xây dựng tập thể Đội, biết quan tâm chia
sẻ với nhau trong những khó khăn Hoạt động xã hội hình thành ở các em tình thương yêu đồng bào, bè bạn, ý thức trách nhiệm với tổ quốc
II HỨNG THÚ THAM GIA HOẠT ĐỘNG ĐỘI CỦA HỌC SINH BẬC THCS.
1 Hứng thú là gì?
“Hứng thú là thái độ đặc biệt của cá nhân đối với tượng nào đó vừa có ý nghĩa đối với cuộc sống, vừa có khả năng mang lại khoái cảm cho cá nhân trong quá trình hoạt động” – Nguyễn Quang Uẩn
2 Cấu trúc của hứng thú.
Trang 7Hứng thú là hình thức biểu hiện tình cảm và nhu cầu nhận thức của coin người nhằm ý thức một cách hào hứng về mục đích hoạt động, nhằm tìm hiểu sâu hơn phản ánh đầy đủ hơn đối tượng trong đời sống hiện thực Về phương diện chủ quan, hứng thú thường phản ánh thái độ quan tâm đặc biệt của chủ thể đối với đối tượng do tính hấp dẫn hoặc do ý thức được ý nghĩa quan trọng của đối tượng Hứng thú tạo nên ở chủ thể khát vọng được tiếp cận và đi sâu vào đối tượng, làm nảy sinh cảm xúc tích cực, nâng cao sức tập trung chú ý và khả năng làm việc
Tiến sĩ tâm lí học G.Mavôzôva đưa ra quan niệm rất rõ ràng về cấu trúc của hứng thú dựa trên các biểu hiện chủ quan của nó
- Thứ nhất: Cá nhân hiểu rõ được đối tượng đã gây ra hứng thú
- Thứ hai: Có cảm xúc sâu sắc đối với đối tượng gây ra hứng thú
- Thức ba: Cá nhân tiến hành những hành động để vươn tới chiếm lĩnh đối tượng đó
Cuối cùng Mavôzôva đã đúc kết thành một cấu trúc rõ ràng sau:
Hứng thú = nhận thức – cảm xúc tích cực – hoạt động
3 Thế nào là hứng thú tham gia hoạt động Đội của học sinh bậc THCS?
Tâm lí học hiện đại đã chỉ ra rằng, nhân cách chỉ có thể được hình thành
và phát triển thông qua các loại hình hoạt động phong phú và đa dạng Ở học sinh bậc THCS cũng vậy, nếu như hoạt động học tập nhằm mục đích cung cấp tri thức và phát triển trí tuệ choi học sinh thì các hoạt động Đội chủ yếu hướng vào mục đích giáo dục các hành vi và phẩm chất đạo đức
Từ định nghĩa về hứng thú của Nguyễn Quang Uẩn trong tâm lí học đại cương, tôi cho rằng: Hứng thú tham gia các hoạt động Đội, chính là thái độ lựa chọn đặc biệt của học sinh đối với đối tượng và các hình thức hoạt động Đội mà các nhà sư phạm đưa ra thực sự cuốn hút các em về mặt tình cảm thúc đẩy các
em ý thức tự tham gia, tự sáng tạo và tự làm chủ các hoạt động của mình Khẳng định khả năng của bản thân trong một tập thể đoàn kết Đặc biệt các em biết được ý nghĩa thiết thực của nó trong đời sống cá nhân của các em
Trang 84 Vai trò của hứng thú trong việc lựa chọn và tham gia các hoạt động Đội của học sinh:
Ở lứa tuổi THCS đang phát triển rất mạnh mẽ về thể chất và phức tạp về tâm hồn, lứa tuổi này dễ thay đổi cảm xúc, sở thích và đôi khi khó kiểm soát sự bùng nổ nội tâm của các em Chính vì thế mà trong hoạt động học tập hay hoạt động Đội để thu hút được sự quan tâm và tạo hứng thú tham gia ở các em là một vấn đề khá khó khăn cho các nhà sư phạm Để thấy được vai trò của hứng thú là rất quan trọng: nó được coi là nguồn gốc lớn thúc đẩy con người đi từ nhận thức
dễ xúc cảm và hành động Thúc đẩy tiến trình công việc hiệu quả hơn, năng suất
và nhẹ nhàng hơn
Từ cấu trúc mà tiến sĩ tâm lí G.Mavôzôva đưa ra:
Hứng thú = nhận thức – xúc cảm tích cực – hoạt động
Ta có thể khẳng định vai trò của hứng thú trong việc lựa chonh và tham gia hoạt động Đội của học sinh như sau:
4.1 Giúp học sinh hiểu rõ được đối tượng mà học sinh đang tiếp cận 4.2 Tạo hứng khởi và thích thú đối với các hoạt động mà nhà sư phạm đưa ra
4.3 Tạo nên ở chủ thể khát vọng tiếp cận, tìm hiểu về hoạt động đó
4.4 Nâng cao sức tập trung, chú ý và khả năng sáng tạo say sưa của học sinh
4.5 Rèn luyện ý thức tự nguyện tham gia và sự tự quản cho Đội viên giúp học sinh khẳng định khả năng của cá nhân trong tập thể
4.7 Phát huy khả năng kết nối bạn bè, xây dựng tình đoàn kết hỗ trợ lẫn nhau của học sinh trong các hoạt động
5 Con đường hình thành hứng thú tham gia hoạt động Đội của học sinh bậc THCS.
5.1 Hứng thú tham gia các hoạt động Đội của học sinh có được dựa trên tính hấp dẫn, sáng tạo của các loại hình hoạt động do nhà sư phạm đưa ra
Hiện nay các loại hình hoạt động Đội trong nhà trường THCS rất đa dạng, phong phú cả về nội dung lẫn hình thức, nhưng cũng không có nghĩa là chỉ bản
Trang 9thân đó đã hấp dẫn đa số học sinh mà nói còn tùy thuộc vào khả năng “kích hoạt” Của các nhà sư phạm với các yêu cầu về sự năng động, sáng tạo và khả năng làm cho các hoạt động mới mẻ hơn Bởi vậy ai đòi hỏi các nhà sư phạm phải:
+ Tìm hiểu và nắm bắt nguyện vọng, nhu cầy cúng như tâm lí của học sinh yêu thích cái gì, đang cần cái gì để có kế hoạch đưa ra các loại hình hoạt động phù hợp
+ Tin tưởng và giao việc để các em có sự thứ thách, có cố gắng để đạt được kết quả theo sự yêu cầu ban đầu của nhà sư phạm
+ Tạo hiệu ứng sâu – rộng trong toàn thể nhà trường để học sinh thấy được mức độ quan trọng và hấp dẫn của hoạt động đó
+ Thường xuyên trau dồi chuyên môn nghiệp vụ Đội
5.2 Hứng thú tham gia hoạt động Đội của học sinh có được thông qua việc các em tự nguyện tham gia, trực tiếp thiết kế và tổ chức các hoạt động đó.
Lâu nay các nhà sư phạm chúng ta vẫn có hiện tượng làm thay, làm giúp cho học sinh mà quyên đi chủ thể chính của hoạt động Đội là học sinh Lâu dần tạo ra thói quen ỉ lại, thụ động và thiếu hẳn hứng thú tham gia các hoạt động
Còn gì bằng nếu học sinh luôn trực tiếp thiếu kế và tổ chức hoạt động trên
ý tưởng sáng tạo của chúng (tất nhiên là dựa trên các hướng dẫn cần có của nhà
sư phạm) Có được sự tự nguyện tham gia, bắt tay vào công việc thì mới xuất hiện ở học sinh sức sáng tạo, sự tưởng tượng mới mẻ, hấp dẫn
5.3 Hứng thú tham gia hoạt động Đội của học sinh có được dựa trên tình cảm hứng khởi thích thú của học sinh đối với loại hình hoạt động Đội.
Đã là hứng thú nghĩa là hứng khởi và thích thú đối với một sự vật hay sự việc nào đó Sự thích thú đó có thể do hình thức “sướng tai vui mắt” hay những
ý nghĩa thi vị của nó trong đời sống Đối với học sinh cũng vậy nhất là học sinh THCS – một giai đoạn lứa tuổi phát triển rất phức tạp nhưng cũng rất rõ ràng trong tình cảm yêu – ghét Bởi vậy xuất phát điểm hứng thú đối với loại hình hoạt động Đội
Trang 10CHƯƠNG 2:
TÌM HIỂU THỰC TRẠNG HỨNG THÚ THAM GIA HOẠT ĐỘNG ĐỘI
CỦA HỌC SINH BẬC THCS
Trong phần này, để tìm hiểu và khảo sát về thực trạng hứng thú tham gia hoạt động Đội của học sinh bậc TNCD tôi đã tiến hành khảo sát 426 học sinh trường THCS Hưng Đồng trên các phương diện sau:
1 Quan sát biểu hiện hứng thú của học sinh khi tham gia các hoạt động Đội được tổ chức trong nhà trường Từ đó đưa ra so sánh các biểu hiện đó giữa các mức độ với nhau
Tôi đã đưa ra 2 hoạt động:
HĐ 1: Múa hát sân trường
HĐ 2: Thi văn nghệ chào mừng ngày 20/11
Để xử lí thông tin về vấn đề này tôi chia làm 3 mức độ dựa trên 2 hoạt động thực tế mà chúng tôi đã tổ chức:
+ Mức độ 1: Có hứng thú
+ Mức độ 2: Không hứng thú
+ Mức độ 3: Rất hứng thú
Tôi tiến hành lập bảng điều tra một chiều như sau:
Theo kết quả bảng điều tra một chiều thông qua quan sát lâu dài biểu hiện các mức độ hứng thú của học sinh giữa hai hoạt động đã được tổ chức Câu hỏi
mà tôi đặt ra đó là: Vì sao lại có sự chênh lệch lớn các mức độ đó giữa hai hoạt động?
Lí giải chi điều trên rằng:
Thứ nhất: Tính chất giữa hai hoạt động khác nhau: một bên là hoạt động được diễn ra thường xuyên trên sân trường (hát múa sân trường) nó được lặp đi lặp lại tuần tự trong tuần, tháng và năm và nó là một hoạt động “đóng khung” còn chất của hoạt động kia lại khác hẳn nó mang tính chất một cuộc thi đòi hỏi