Giáo án Ngữ văn khối 11 - Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất chương trình địa phương tìm hiểu chung về văn nghị luận

MỤC TIÊU CẦN ĐẠT Giuùp hoïc sinh : - Hiểu sơ lược thế nào là tục ngữ - Hiểu nội dung & 1 số hình thức nghệ thuật kết cấu , nhịp điệu , cách lập luận & ý nghĩa những câu tục ngữ trong b[r]

Tuần 19

BÀI 18

TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN & LAO ĐỘNG SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA PHƯƠNG

TÌM HIỂU CHUNG VỀ VĂN NGHỊ LUẬN

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

Giúp học sinh :

- Hiểu sơ lược thế nào là tục ngữ

- Hiểu nội dung & 1 số hình thức nghệ thuật ( kết cấu , nhịp điệu , cách lập luận ) & ý nghĩa những câu tục ngữ trong bài học

- Thuộc lòng những câu tục ngữ trong văn bản

- Biết cách sưu tầm ca dao , tục ngữ theo chủ đề & bước đầu biết chọn lọc , sắp xếp , tìm hiểu ý nghĩa của chúng

- Tăng thêm hiểu biết & tình cảm gắn bó với địa phương quê hương mình

- Hiểu được nhu cầu nghị luận trong đời sống & đặc điểm chung của văn bản nghị luận

II PHƯƠNG PHÁP – ĐDDH

- Đọc diễn cảm , gợi tìm , so sánh , nêu vấn đề , tích hợp

- Diễn dịch , quy nạp , tích hợp

- Bảng treo bài TN , ví dụ , các văn bản nghị luận

III TIẾN TRÌNH DẠY VÀ HỌC

I.- Đọc – tìm hiểu văn bản

TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN & LAO ĐỘNG SẢN XUẤT

1 Ổn định

2 KTBC

- Thế nào là ca dao ? Cho vd

- Thế nào là thành ngữ ? Cho vd

3 Bài mới

a) Giới thiệu

Tục ngữ là 1 thể loại VHDG Nó được ví là kho báu của kinh nghiệm & trí tuệ của dân gian , là “ Túi khôn dân gian vô tận “ Tục ngữ là thể loại triết lý nhưng đồng thời cũng là “ cây đời xanh tươi “ Chủ đề của từ ngữ vô cùng phong phú Trong tiết học hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu 1 số câu tục ngữ đề cập đến hình tượng thiên nhiên & công việc lao động sản xuất

b) Tiến trình hoạt động

 Hoạt động 1 : Đọc văn bản & chú

thích

 Hướng dẫn đọc : nhấn giọng ở các

vần lưng , vần chân

- Ngắt nhịp : câu 1:3/2/2 , câu

2,3,4,5,6,7,8 dựa vào dấu phẩy

- GV đọc mẫu

- GV nhận xét

- Qua phần chuẩn bị bài & dựa vào

chú thích , em hãy cho biết thế nào là

tục ngữ ?

 TN có đặc điểm rất ngắn gọn , có

kết cấu bền vững , có hình ảnh &

nhịp điệu  dễ nhớ Có những câu

TN chỉ có nghĩa đen nhưng cũng có

rất nhiều câu TN ngoài nghĩa đen

còn có nghĩa bóng  Lưu ý khi tìm

hiểu nội dung

- TN thường sử dụng phép đối , gieo

vần ( vần lưng , vần chân )

- 2 HS đọc

- Chú thích /3.4

I- Tiếp xúc văn bản chú thích

( SGK /3,4)

 Hoạt động 2 : Đọc – hiểu văn bản

- Có thể chia 8 câu tục ngữ trong bài

làm mấy nhóm ? Gọi tên từng nhóm

đó

- Hãy cho biết nghĩa của câu 1?

- Csở thực tiễn của kinh nghiệm nêu

trong câu TN là gì ?

- Để nói lên sự khác biệt giữa ngày

& đêm của tháng 5 & tháng 10 , tác

giả đã sử dụng nghệ thuật gì ? ( giàu

hình ảnh rõ ràng , cụ thể , gây ấn

tượng )

- Cách nói quá : chưa nằm đã sáng ,

chưa cười đã tối “ có tác dụng gì ?

- Phép đối giữa 2 vế có tác dụng gì ?

- Em hãy thử nêu lên 1 số trường hợp

có thể áp dụng kinh nghiệm nêu

trong câu 1 ?

 K.nghiệm ở đây chủ yếu dùng cho

người làm nghề nông song cũng có

ích cho những nghề lao động khác

- Hãy cho biết giá trị kinh nghiệm

mà câu TN thể hiện ?

 Với cách lập luận chặt chẽ , câu 1

đã thông báo 1 kinh nghiệm về nhận

biết thời gian 1 cách tài tình , dễ nhớ

, dễ thuộc lại hết sức khoa học & hợp

lý

- Nêu nghĩa của câu 2

- Câu 14 : TN về thiên nhiên

- Câu 58 : TN về lao động sản xuất

- Đọc câu 1

- Tháng 5 đêm ngắn , tháng 10 ngày ngắn  kinh nghiệm nhận biết về thời gian

- Ở nước ta , vào mùa hạ đêm ngắn ngày dài , vào mùa đông thì ngược lại : đêm dài , ngày ngắn

- Thảo luận + Sử dụng cách nói quá + Gieo vần lưng

+ Phép đối : đối vế , đối từ  lập luận chặt chẽ

- Nhấn mạnh đặc điểm ngắn của ngày tháng 5 & đêm tháng

10  gây ấn tượng độc đáo , khó quên

- Làm nổi bật sự trái ngược t/c đêm & ngày giữa mùa hạ với mùa đông

- Có thể áp dụng vào việc tính toán , sắp xếp công việc hoặc việc giữ gìn sức khỏe của mỗi con người trong mùa hè & mùa đông , tính toán độ đường khi đi

xa

- Câu TN giúp con người có ý thức chủ động để nhìn nhận , sử dụng thời gian , công việc , sức lao động vào những thời điểm khác nhau trong 1 năm

- Đọc câu 2

- Ngày nào đêm trước trời có nhiều sao thì nắng , trời ít sao sẽ mưa

II- Đọc hiểu văn bản

Câu 1 : Đêm tháng năm chưa

nằm đã sáng Ngày tháng mười chưa cười đã tối

Phép đối , vần lưng phóng đại

 L luận chặt chẽ , giàu hình ảnh làm nổi bật sự trái ngược giữa mùa hè & mùa đông

Câu 2,3,4

- Kinh nghiệm nhận biết về thời tiết

- NT : đối , vần

- Csở thực tiễn câu 2

 Cần chú ý , không phải hôm nào

trời ít sao cũng mưa , phán đoán

trong TN , dựa trên kinh nghiệm

không phải lúc nào cũng đúng

- Nêu nghệ thuật câu 2 & tác dụng

của nghệ thuật ấy ?

- Giá trị kinh nghiệm câu 2

- Nêu nghĩa câu 3

- Csở thực tiễn câu 3

 Đây là 1 trong rất nhiều kinh

nghiệm dự đoán bão

- Dân gian không chỉ xem ráng vàng

đoán bão , mà còn dựa những hiện

tượng khác Hãy nêu những câu TN

mà em biết

- Giá trị kinh nghiệm câu 3

- Nêu nghĩa câu 4

- Csở thực tiễn câu 4

 Kiến là loài côn trùng rất nhạy

cảm với những thay đổi của khí hậu ,

thời tiết , nhờ cơ thể có những tế bào

cảm biến chuyên biệt , Khi trời

chuẩn bị có những đợt mưa to & lũ

lụt kiến kéo ra hàng đàn để tránh

mưa , lụt & để lợi dụng đất mềm sau

mưa để làm tổ mới

- Qua cơ sở thực tiễn trên , em có

nhận xét gì về óc quan sát của nông

dân ?

- Giá trị kinh nghiệm câu 4

- Trời nhiều sao thì ít mây do đó sẽ nắng Ngược lại trời ít sao thì nhiều mây vì vậy thường có mưa

- Đối vế (mau-vắng)  nhấn mạnh sự khác biệt

- Giúp con người có ý thức biết nhìn sao để dự đoán thời tiết , sắp xếp công việc

- Đọc câu 3

- Khi chân trời xuất hiện sắc vàng màu mỡ gà thì phải coi giữ nhà cửa

- Ráng vàng xuất hiện phía chân trời , ấy là điềm sắp có bão

- Thảo luận

- Tháng bảy heo may , chuồn chuồn bay thì bão

- Biết dự đoán bão thì sẽ có ý thức chủ động giữ gìn nhà cửa , hoa màu

- Đọc câu 4

- Kiến ra nhiều vào tháng 7 âm lịch sẽ còn lụt

- Ở nước ta , mùa lũ xảy ra vào tháng 7 nhưng có năm kéo dài sang cả tháng 8 Kiến bò nhiều vào tháng 7 & thường bò lên cao là điềm báo sắp có lụt

- Quan sát tỉ mĩ  rút ra những nhận xét chính xác

- Nạn lũ lụt thường xuyên xảy

ra ở nước ta , phải lo đề phòng

 Ndân ta có ý thức dự đoán lũ lụt từ

rất nhiều hiện tượng tự nhiên để

phòng chống

- Câu TN này còn có 1 bản khác Dị

bản đó là gì ?

- Nêu ý nghĩa câu 5

 Tấc đất chỉ 1 mảnh đất rất nhỏ

(bằng 1/10 thước) Vàng là 1 kim

loại quý đo bằng cân tiểu li Tấc

vàng chỉ lượng vàng lớn , quý giá vô

cùng

- Hãy nêu nghệ thuật của hình ảnh

“ Tấc đất , tấc vàng “ Nêu tác dụng

- Giá trị của kinh nghiệm câu 5

 Đất là nơi người ở , người phải lao

động & đổ bao xương máu mới có

đất & bảo vệ được đất Đất là vàng ,

1 loại vàng sinh sôi Vàng ăn mãi

cũng hết , còn “chất vàng” của đất

khai thác mãi cũng không cạn

- Câu TN này có thể sử dụng trong

những trường hợp nào ?

- Nêu nghĩa câu 6

- Csở thực tiễn của câu 6

 Kinh nghiệm của câu này không

phải áp dụng đâu cũng đúng Ở vùng

nào có thể làm tốt cả 3 nghề thì đó là

trật tự đúng nhưng những nơi , điều

kiện tự nhiên chỉ có thể thuận lợi cho

1 nghề phát triển thì không phù hợp

- Giá trị kinh nghiệm của câu 6

lũ lụt sau tháng 7

- Tháng 7 kiền đàn , đại hàn hồng thủy

- Đọc câu 5

- Đất được coi như vàng , quý như vàng

- Thảo luận ?

- So sánh tương phản

- Câu nói rút gọn

- Nêu giá trị của đất đai , thông tin nhanh , ngắn gọn

- Đất quý giá vì đất nuôi sống con người Con người phải quý trọng , cần sử dụng có hiệu quả

+ Để phê phán hiện tượng lãng phí đất

+ Để đề cao giá trị đất

- Đọc câu 6

- Thứ nhất nuôi cá , thứ nhì làm vườn , thứ 3 làm ruộng  Chỉ thứ tự lợi ích của các nghề

- Từ giá trị kinh tế thực tế của các nghề

- Giúp con người biết khai thác tốt điều kiện , hoàn cảnh tự nhiên để tạo ra của cải , vật chất

- Đọc câu 7

- Thứ nhất là nước , thứ hai là

Câu 5

- Giá trị của đất đai

- NT : so sánh

Câu 6 Thứ tự về nguồn lợi kinh tế của các ngành nghề

Câu 7

- Thứ tự tầm quan trọng của nước , phân

- Nêu nghĩa câu 7

- Hãy nêu NT của câu TN? tác dụng?

- Csở thực tiễn câu 7

- Giá trị kinh nghiệm câu 7

 Câu Tn giúp người nông dân thấy

tầm quan trọng của từng yếu tố cũng

như mối quan hệ giữa chúng Nó rất

có ích đối với 1 đất nước mà phần

lớn dân số sống nghề nông

- Tìm những câu tục ngữ gần gũi với

kinh nghiệm này

- Nêu nghĩa câu 8

- Csở thực tiễn câu 8

- Kinh nghiệm này đi vào thực tế

nông nghiệp ở nước ta như thế nào ?

 Hoạt động 3 : Tổng kết

- Qua những đúc kết từ các hiện

tượng thiên nhiên & trong lao động

sản xuất cho thấy người dân nước ta

có những khả năng nổi bật nào ?

- Hãy nêu những nghệ thuật độc đáo

của TN

- Tục ngữ lao động sản xuất & thiên

phân , thứ 3 là chuyên cần , thứ

tư là giống  khẳng định thứ tự quan trọng của các yếu tố khi trồng lúa

- Phép liệt kê

- Nêu rõ thứ tự & nhấn mạnh vai trò của từng yếu tố

- Nghề trồng lúa cần đủ 4 yếu tố nước , phân , cần , giống trong đó yếu tố quan trọng hàng đầu là nước

- Trong nghề làm ruộng , phải đảm bảo đủ 4 yếu tố thì lúa tốt , mùa màng bội thu

- Một lượt tát , một bát cơm

- Người đẹp vì lục , lúa tốt vì phân

- Đọc câu 8

- Thứ nhất là thời vụ , thứ 2 là canh tác  khẳng định tầm quan trọng của thời vụ & của đất đai

- Trong trồng trọt , cần đảm bảo

2 yếu tố : thời vụ & đất đai , trong đó yếu tố thời vụ là quan trọng hàng đầu

- Lịch gieo cấy đúng thời vụ

- cải tạo đất sau mỗi vụ ( cày, bừa , bón phân , giữ nước )

- Ghi nhớ / 5

- Đọc thêm / 5,6

bón , sự cần mẫn và thóc giống

NT : liệt kê

III- Tổng kết

nhiên có ý nghĩa gì trong cuộc sống

hôm nay ?

 Hoạt động 4 : Luyện tập

- Sưu tầm 1 số câu TN có nội dung phản ánh kinh nghiệm của nhân dân ta về TN

- Làm BT ở sách BT

4 Dặn dò :

- Học thuộc lòng 8 câu TN , phân tích nội dung , nghệ thuật , ghi nhớ /5

- Làm BT /5 ( SGK )

- Chuẩn bị : + Chương trình địa phương

+ Sưu tầm 1 số câu TN , ca dao về địa phương mình ở

II Tiếng Việt

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA PHƯƠNG

(Phần Văn & Tập làm văn )

1 Ổn định

2 KTBC

- KT phần sưu tầm ca dao , tục ngữ của HS

3 Bài mới

a) Giới thiệu

Do cách phát âm một số âm , vần , thanh điệu không giống hệ thống âm , vần , thanh điệu được phản ánh trong chữ Quốc ngữ nên người ở hầu hết các địa phương đều dễ mắc 1 số lỗi chính tả Trong tiết học hôm nay , chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu 1 số lỗi chính tả thường mắc phải để tránh mắc lỗi trong cách đọc và viết

b) Tiến trình hoạt động

 Hoạt động 1 : Yêu cầu

- Nêu yêu cầu : Sưu tầm Ca dao , tục

ngữ lưu hành ở địa phương , đặc biệt

là những câu nói về địa phương mình

- Mỗi cá nhân sưu tầm 20  30 câu

 Hoạt động 2 : Xác định đối tượng

sưu tầm

- Thế nào là tục ngữ ?

- Thế nào là ca dao ?

- Thế nào là câu ca dao ?

 Các dị bản đều được phép tính là 1

câu

- Chú thích /3.4

- Câu ca dao có từ 2 câu trở lên , được sáng tác theo thể lục bát

I-Nội dung thực hiện

1 Sưu tầm những câu

ca dao , tục ngữ , dân

ca lưu hành ở địa phương

2 Sưu tầm ít nhất 20 câu

- Thế nào là CD , TN lưu hành ở địa

phương & nói về địa phương ?

 Lưu hành ở địa phương là 1 phạm

vi rộng

 Nói về địa phương là 1 phạm vi

hẹp  cần nghiên cứu , ưu tiên sưu

tầm những câu TN , CD nói về địa

phương

 Hoạt động 3 : Tìm nguồn sưu tầm

- Hỏi cha mẹ , người địa phương ,

người già cả , nghệ nhân , nhà văn ở

địa phương

- Lục tìm trong sách báo ở địa

phương

- Tìm trong các bộ sưu tập lớn về TN

, CD , dân ca những câu TN , CD ,

dân ca nói về địa phương mình

 Hoạt động 4 : Cách sưu tầm

- Sưu tầm ghi vào vở bài tập

- Phân loại tục ngữ , ca dao , dân ca

- Sắp xếp theo thứ tự A,B,C

- Thành lập nhóm biên tập , các tổ

nộp bài

- Nhóm biên tập loại bỏ câu trùng

lặp , sắp xếp theo trật tự ABC , tổng

hợp thành 1 bản sưu tập chung

II-Phương pháp thực hiện

1 Cách sư tầm

- Tìm hỏi , chép lại từ sách báo

2 Sắp xếp : ca dao riêng , tục ngữ riêng theo ABC

4 Dặn dò :

- Sưu tầm thêm TN , CD , dân ca để bản sưu tập thêm phong phú

- Nhóm biên tập tiến hành tổng hợp từ các bài sưu tầm của các tổ

- Chuẩn bị : Tìm hiểu chung về văn nghị luận

+ Đọc kỹ văn bản

 Chống nạn thất học

 Cần tạo ra thói quen tốt trong xã hội + Sưu tầm từ sách báo các văn bản nghị luận

III Tập làm văn

TÌM HIỂU CHUNG VỀ VĂN NGHỊ LUẬN

1 Ổn định

2 KTBC

Chúng ta đã làm quen với những kiểu văn bản nào ? Hãy kể ra và nêu tác dụng của các kiểu văn bản ấy

3 Bài mới

a) Giới thiệu

Trong đời sống hàng ngày chúng ta thường bàn cãi , tranh luận về 1 vấn đề nào đó khi ý kiến không thống nhất với nhau Vậy làm thế nào để thuyết phục ý kiến mọi người Hôm nay , chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu 1 thể loại có tính thuyết phục cao bằng những lý lẽ , dẫn chứng , khả năng tư duy của con người đó là : văn nghị luận

b) Tiến trình hoạt động

 Hoạt động 1 : Hỏi đáp về nhu cầu

nghị luận

- Treo các tình huống lên bảng

- Trong đời sống , em có thường gặp

các vấn đề & câu hỏi như các vấn đề

vừa nêu trên không ?

- Hãy nêu những vấn đề tương tự

- Yêu cầu HS ghi vào giấy

- Gọi 1 số HS đọc  nhận xét , sửa

chữa

- Đọc mục I 1/7

- Có , rất thường gặp

- Vì sao em thích đọc sách

- Làm thế nào để học giỏi môn ngữ văn ?

- Nếp sống văn minh là gì ?

- Hút thuốc lá có lợi hay có hại?

I-Nhu cầu nghị luận

- Gặp vấn đề & câu hỏi loại đó em

có thể trả lời bằng các kiểu văn bản

đã học như kể chuyện , miêu tả ,

biểu cảm hay không ? Hãy giải thích

vì sao ?

 Để giải quyết trả lời các câu hỏi ,

vấn đề trên người trả lời , giải đáp

phải có quan điểm , chủ kiến rõ ràng

, phải biết vận dụng lý lẽ , dẫn chứng

thuyết phục người đọc , người nghe

Do đó các kiểu văn bản tự sự , miêu

tả , biểu cảm không giải quyết những

vấn đề trên Để giải quyết những

vấn đề trên chúng ta cần phải tư duy

khái niệm , sử dụng nghị luận thì mới

đáp ứng yêu cầu trả lời các câu hỏi

loại đó trong cuộc sống khiến người

đọc , người nghe hiểu rõ , đồng tình

& tin tưởng

- Để trả lời những câu hỏi như thế

hàng ngày trên báo chí , qua đài phát

thanh , truyền hình , em thường gặp

những kiểu văn bản nào ? Hãy kể tên

1 vài kiểu văn bản mà em biết ?

- Giới thiệu 1 vài chương trình thời sự

bình luận trên truyền hình , Tạp chí

VH , 1 bài lý luận , phê bình trên báo

văn nghệ

 Trong đời sống hàng ngày , văn

bản nghị luận có mặt khắp nơi

 Hoạt động 2 : Tìm hiểu đặc điểm

chung của văn bản nghị luận

- Bác Hồ viết bài này nhằm mục đích

gì ? Văn bản hướng tới ai ? Nói với ai

? nói cái gì ?

- Để thực hiện mục đích ấy , bài viết

đưa ra những ý kiến nào ?

- Các ý kiến vừa nêu đó chính là

- Thảo luận + Tự sự : là thuật lại , kể lại câu chuyện nên không có khả năng giải đáp , thuyết phục người đọc , người nghe

+ Miêu tả : là tái hiện lại cảnh , người , sự vật

 không có khả năng thuyết phục

+ Biểu cảm : biểu lộ cảm xúc mang tính chủ quan , mặc dù có dùng lí lẽ , lập luận nhưng không có khả năng giải quyết các vấn đề trên 1 cách toàn diện triệt để

- Xã luận , bình luận thời sự , bình luận thể thao , nghiên cứu , phê bình , hội thảo KH , trao đổi về học thuật trên các báo & tạp chí chuyên ngành : Tạp chí văn học , tri thức trẻ , tài hoa trẻ

- Đọc văn bản “Chống nạn thất học”

- Mục đích : chống giặc dốt , chống nạn thất học

- Đối tượng : toàn thể nhân dân

VN

- Một trong những công việc nâng cao dân trí &” Mọi người

II-Thế nào là văn bản nghị luận ?

1 Cách sư tầm

- Tìm hỏi , chép lại từ sách báo

2 Sắp xếp : ca dao riêng , tục ngữ riêng theo ABC