Giáo án Tự chọn lớp 10 - Tiết 67 đến tiết 69

Hướng dẫn học sinh lập thành bảng như sau: Đoạn Mục PP Tác đích, thuyết dụng,hiệu yêu cầu minh quả Hãy xác định các phương pháp thuyết minh đã sử dụng trong từng đoạn.. Tác dụng của các [r]

Ngày dạy: 10A3: Sĩ số: Vắng:………

10A6: Sĩ số: Vắng:………

Tiết soạn: 67-68

HƯNG ĐẠO ĐẠI VƯƠNG TRẦN QUỐC TUẤN

(Ngụ Sĩ Liờn)

I Mục tiờu bài học:

Giỳp học sinh:

1 Kiến thức : Thấy được cỏi hay sức hấp dẫn của một tỏc phõm rlịch sử nhưng đậm chất

văn chương qua nghệ thuật kể chuyện và khắc hoạ nhõn vật

2 Kĩ năng: Rốn kĩ năng tỡm hiểu văn học sử.

3 Thỏi độ: Trõn trong và cảm phục trước tài năng đức độ của người anh hựng dõn tộc

TQT

II Chuẩn bị:

- GV: Bài soạn, SGK,SGV

- HS: Vở ghi, vở soạn, SGK,SBT

III Tiến trỡnh tiết học:

1 Kiểm tra bài cũ: Kết hợp với bài học

2 Bài mới:

Hoạt động của thầy và trũ Kiến thức cơ bản

* Hoạt động I : Hướng dẫn tìm hiểu tiểu

dẫn

Phần tiểu dẫn trong SGK cung cấp cho

chúng ta những vấn đề cơ bản nào?

I Tiểu dẫn:

1 Tác giả:

- Chưa rõ năm sinh, năm mất

- Là người làng Chúc Lí, huyện Chương

Đức, nay là Hà Tây

- Từng tham gia khởi nghĩa Lam Sơn

- Đỗ Tiến sỹ năm 1442, được cử vào viện Hàn lâm

- Đời Lê Thánh Tông, ông giữ nhiều chức

vụ lớn ở bộ Lễ, Quốc Tử Giám, Quốc sử quán, vâng lệnh vua biên soạn bộ Đại Việt

sử ký toàn thư Với công trình này ông được xem là nhà sử học lớn nhất của nước ta thời phong kiến

Nêu tóm tắt về tác phẩm, vị trí của "Đại

Việt sử kí toàn thư"?

2 Tác phẩm: Đại Việt sử ký toàn thư.

- Bộ chính sử lớn của Việt Nam thời Trung

đại do Ngô Sĩ Liên biên soạn, hoàn tất năm

1479, gồm 15 quyển

- Nội dung: Ghi chép lịch sử từ thời Hồng

Bàng cho đến khi Lê Thái Tổ lên ngôi (1428 )

- Tác phẩm được biên soạn dựa trên cơ sở sách Đại Việt sử ký của Lê Văn Hưu thời

Trần và Sử kí lục biên của Phan Thu Tiên

thời hậu Lê

- Tác phẩm vừa có giá trị sử học vừa có giá trị vănhọc, thể hiện tinh thần dân tộc mạnh mẽ

* Hoạt động II : Hướng dẫn học sinh đọc

văn bản

GV tổ chức cho HS đọc để nắm được nội

dung văn bản

II Đọc văn bản:

1 Đọc:

Phân công HS đọc theo 3 đoạn:

- "Tháng 6, ngày 24 … giữ nước vậy"

- "Quốc Tuấn là con … cho Quốc Tảng vào viếng"

- "Mùa thu, tháng 8 … vạn kiếp tông bí truyền thư"

* Hoạt động III : Hướng dẫn học sinh tỡm

hiểu văn bản

Trần Quốc Tuấn được giới thiệu với lai lịch

như thế nào?

III Tỡm hiểu văn bản:

1 Lai lịch :

- Là con của An Sinh Vương, thuộc dòng dõi quý tộc

- Từ nhỏ, dung mạo khôi ngô, thông minh hơn người, đọc rộng các sách, có tài văn võ

- Cha mất để lại lời dặn khó xử giữa việc nhà và việc nước

- Sau này trở thành người "vận nước trong tay, quyền quân, quyền nước đều do ở mình"

Trần Quốc Tuấn được giới thiệu với phẩm

chất như thế nào? 2 Phẩm chất:- Trung quân ái quốc

+ Hết lòng lo tính kế sách giúp vua giữ nước, an dân

+ Bỏ qua hiềm khích giữa cha và vua Trần Thái Tông

+ Vì nước, lắng nghe ý kiến của gia nô và con cái Sẵn sàng trừng trị người thân chỉ có lòng "hiếu" cá nhân mà quên đi việc nước cao cả

+ Vì dân, quan tâm lo lắng sâu sắc sức dân, khi chết vẫn hiển linh phò trợ dân chúng

Trần Quốc Tuấn được giới thiệu với tài

năng như thế nào?

+ Đem hết tài năng, mưu lược , quên thân

để giúp nước

 Tài năng:

+ Có vốn kiến thức sâu rộng và vững chắc

về mọi phương diện

+ Có tài nhìn người, dùng người

+ Có tầm nhìn xa, trông rộng, lo phòng hậu sự

+ Tài mưu lược trong quân sự

+ Có khả năng trước tác tập ngôn

=> Là 1 vị tướng toàn tài, toàn đức, nhân dân ngưỡng mộ, quân giặc kính phục

3 Củng cố,luyện tập: 

Yờu cầu học sinh nhắc lại ý cần nắm của tiết học

4.Hướng dẫnhọc sinh tự học ở nhà:

Giờ sau học tiếp và học bài đọc thờm.

Ngày dạy: 10A3: Sĩ số: Vắng:……… 10A6: Sĩ số: Vắng:………

Tiết soạn: 68

HƯNG ĐẠO ĐẠI VƯƠNG TRẦN QUỐC TUẤN

(Ngô Sĩ Liên)

Đọc thêm THÁI SƯ TRẦN THỦ ĐỘ

I Mục tiêu bài học:

Giúp học sinh:

1 Kiến thức : Thấy được cái hay sức hấp dẫn của một tác phẩm lịch sử nhưng đậm chất

văn chương qua nghệ thuật kể chuyện và khắc hoạ nhân vật

Nắm được nội dung và nghệ thuật của bài đọc thêm

2 Kĩ năng: Rèn kĩ năng tìm hiểu văn học sử.

3 Thái độ: Trân trong và cảm phục trước tài năng đức độ của người anh hùng dân tộc

TQT

II Chuẩn bị:

- GV: Bài soạn, SGK,SGV

- HS: Vở ghi, vở soạn, SGK,SBT

III Tiến trình tiết học:

1 Kiểm tra bài cũ: Kết hợp với bài học

2 Bài mới:

* Hoạt động I:  : Hướng dẫn học sinh tìm

hiểu tiếp phần III

Dựa vào các chi tiết đã phân tích trong

phần trước, em hãy nhận xét chân dung

nhân vật TQT được thể hiện trong những

tình huống và các mối quan hệ nào?

Gọi học sinh đọc: “Quốc Tuấn là con của

ÁV vào viếng”

Đây là tác phẩm biên niên sử.Dấu hiệu

III Tìm hiểu văn bản:

2 Nghệ thuật kể chuyện và khắc hoạ nhân vật:

 Tình huống khác hoạ nhân vật:

+ Lời vua hỏi

 Lấy nước làm trọng, lấy dân làm gốc + Tình huống hiếu –trung

 Trung quân

 Mối quan hệ:

+ Vua: Bề tôi trung thành bỏ qua mọi hiền khích tận trung với nước

+ Dân: Lấy dân làm gốc + Tướng sĩ dưới quyền: Trọng người tài, đối sử nhân nghĩa

 Chân dung TQT được khăc shoạ qua nnhững tình huống truyện đầy kịch tính ,và

vẻ đẹp phẩm chất của nhân vật được thể

biờn niờn thể hiện ở hai mốc thời gian cụ

thể” Thỏng 6 ngày 24” và “ Mựa thu,

thỏng 8, ngày 20” Nhưng khi kể chuyện

về nhõn vật TQT, tỏc giả cú tuõn thủ chặt

chẽ sự “ biờn niờn” của sử khụng?

hiện qua cỏc mối quan hệ

 Nghệ thuật kể chuyện:

+ Cõu truyện khụng tuõn thủ theo trỡnh tự thời gian của sử mà được ở sự đảo trật tự thời gian khi kể về nhõn vật: Bắt đầu bằng

sự kiện TQT ốm , vua thăm hỏi ụng trả lời.Sau đú là đoạn giới thiệu về TQT Rũi lại trở về với sự kiện : TQT mất, được tặng danh hiệu cao quý

+ Kết hợp với lời kể là những nhận xột của người viết nhằm bộc lộ chớnh kiến của người viết

* Hoạt động II:  Gọi học sinh đọc ghi

nhớ:

IV Ghi nhớ: SGK

* Hoạt động III:  : Hướng dẫn học sinh

đọc thờm

Hãy tìm những tình tiết trong văn bản góp

phần bộc lộ các khía cạnh trong tính cách

của Trần Thủ Độ?

-Vậy nhân cách của Trần Thủ Độ như thế

nào?

Hãy cho biết những biện pháp nghệ thuật

trong việc kể chuyện và khắc họa chân

dung nhân vật?

V Đọc thờm Thỏi sư Trần Thủ Độ:

1 Nhân cách Trần Thủ Độ:

+ Có người vạch tội => không thù oán, tìm cách trừng trị mà còn công nhận lời nói phải và thưởng cho người dũng cảm dám vạch tội của mình

+ Khi nghe vợ mách về tên lính quân hiệu ngăn không cho qua thềm cấm => tìm hiểu

rõ và khen người giữ đúng luật pháp

+ Có người chạy chức vụ => đồng ý song yêu cầu chặt 1 ngón chân cái để phân biệt với những người xứng đáng

+ Vua muốn phong tước cho anh trai => thẳng thắn trình bày quan điểm: nên chọn

và sử dụng người tài

- Thẳng thắn, cầu thị, độ lượng, nghiêm minh, đặc biệt là hết sức chí công vô t, luôn

đặt việc nước lên trên, không mảy may tư lợi cho bản thân và gia đình Điều này càng

có ý nghĩa hơn bởi Trần Thủ Độ đang giữ chức quan cao nhất trong triều và hầu như nắm toàn quyền trong tay vì vua đang tuổi còn nhỏ

- Có thể nói Trần Thủ Độ là vị quan đầu triều gương mẫu, xứng đáng là chỗ dựa của quốc gia và đáp ứng được lòng tin cậy của

Thái độ của tác giả đối với nhân vật lịch sử

này như thế nào?

nhân dân

2 Nghệ thuật kể chuyện và khắc họa chân dung nhân vật:

- Xây dựng những tình huống giàu kịch tính

- Biết lựa chọn những chi tiết đắt giá

3 Thái độ của tác giả về nhân vật lịch sử này:

- Là người ít học nhưng giỏi giang

- Làm quan đầu triều nhưng không quan liêu mà quán xuyến mọi việc

- Có công xây dựng triều đình

- Giữ được thanh danh, tiết tháo

- Được vua quý mến

3 Củng cố, luyện tập:

- Cho HS tự do phát biểu cảm nhận của mình sau khi học xong tác phẩm

4.Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà:

- Chuẩn bị bài: Phương phỏp thuyết minh

Ngày dạy: 10A3: Sĩ số: Vắng:……… 10A6: Sĩ số: Vắng:………

Tiết soạn : 69

PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH

I Mục tiờu bài học:

Giỳp học sinh:

1 Kiến thức : Hiểu rừ tầm quan trọng của phương phỏp thuyết minh và yờu cầu đối với

việc vận dụng phương phỏp thuyết minh

2 Kĩ năng: Nắm được một số phương phỏp thuyết minh cụ thể.

3 Thỏi độ: í thức học tập và rốn luyện kĩ năng

II Chuẩn bị:

- GV: Bài soạn, SGK,SGV

- HS: Vở ghi, vở soạn, SGK,SBT

III Tiến trỡnh tiết học:

1 Kiểm tra bài cũ: Kết hợp với bài học

2 Bài mới: Lời vào bài:

* Hoạt động I:  : Hướng dẫn học sinh tỡm

hiểu tầm quan trong của PP thuyết minh:

Phương phỏp thuyết minh là gỡ?

Để tỡm hiểu tầm qua trọng của PP thuyết

minh yờu cầu học sinh đọc lại văn bản

Hưng Đạo Đại Vương: ễng lại khộo tiến

cử người tài nghĩa vậy”

Đoạn văn trờn người viết muốn thuyết minh

điều gỡ?

 Cụng lao tiến cử người tài giỏi cho đất

nước của TQT.

Tỏc giả đó thuyết minh như nào để làm nổi

bật cụng lao đú?

 Thuyết minh bằng cỏch nờu tờn những

người tài giỏi được TQT tiến cử (9vớ dụ)

Nếu người viết khụng biết thuyờt minh bằng

cỏch nờu vớ dụ cụ thể thỡ đoạn văn cú núi rừ

được cụng lao tiến cử người tài của TQT

khụng?

I Tầm quan trọng của phương phỏp thuyết minh:

1 Thế nào là phương phỏp thuyết minh:

 Là 1 hệ thống những cách thức, thao tác

mà người thuyết minh dùng để đạt tới mục

đích làm cho người đọc, người nghe nắm

được điều mình muốn nói

2 Tầm quan trọng:

 Giỳp cho người đọc (nghe) nắm, hiểu

Vậy theo em PP thuyết minh có tầm quan

trọng như nào?

GV đọc lại khái niệm: theo em giữa

phương pháp thuyết minh và mục đích

thuyết minh có quan hê như thế nào?

được điều người viết (nói ) đang thuyết

minh.

 PP thuyết minh phụ thuộc vào mục đích,

yêu cầu thuyết minh, xuất phát từ mục đích yêu cầu thuyết minh mà lựa chọn PP thuyết minh phù hợp

* Hoạt động II:  Hướng dẫn học sinh tìm

hiểu mục II

Chia lớp thành 4 nhóm hoạt động cùng một

câu hỏi: Thời gian 7-10 sau đó mỗi nhóm

cử một đại diện lên trình bày

Hướng dẫn học sinh lập thành bảng như

sau:

đích, yêu cầu

PP thuyết minh

Tác dụng,hiệu quả

Hãy xác định các phương pháp thuyết minh

đã sử dụng trong từng đoạn Tác dụng của

các PP thuyết minh đó trong mối quan hệ

với mục đích thuyết minh?Tác dụng hiểu

quả của các phương pháp?

II Một số phương pháp thuyết minh

1 Ôn tập các phương pháp thuyết minh

đã học:

a Thực hành ngữ liệu:

* Bảng

1 Công lao tiến cử người tài

cho đất nước của TQT

Nêu ví dụ cụ thể:

Như PNL (9ví dụ)

Phù hợp, chính xác, nổi bật hấp dẫn

2 Bút danh của thi sĩ Ba-sô Giới thiệu , chú

thích

Rõ ràng mạch lạc cụ thể

3 Số lượng tế bào trong cơ

thể con người

Dùng số liệu và so sánh số liệu

Cho mọi người thấy cấu tạo của cơ thể con người rất phức tạp

( Dễ hiểu)

4 Điệu hát trống quân rất giản

dị

Miêu tả ,giải thích Giúp hình dung cụ thể, sinh

động cấu tạo của nhạc cụ, vàcách thức tiến hành điệu hát trống quân

 Tuỳ thuộc vào mục đớch yờu cầu thuyết minh mà mỗi văn bản thuyết minh sử dụng 1-2 PP thuyết minh nhưng đều phự hợp và làm nổi bật mục đớch yờu cầu thuyết minh, làm văn bản thuyết minh trở nờn hấp dẫn, thuyết phục

Yờu cầu học sinh đọc lại đoạn văn thuyết

minh về bỳt danh Basụ và trả lời cõu hỏi

sau:

Theo cỏc em Basụ là bỳt danh cú phải sử

dụng PP định nghĩa khụng? Vỡ sao?

Vỡ sao đoạn văn được coi là thuyết minh

bằng PP chỳ thớch?

So sỏnh hai cỏch thức theo sơ đồ sau:

PP định nghĩa

PP chỳ thớch

Giống nhau

Khỏc nhau

Nhược điểm

2 Tỡm hiểu thờm một số phương phỏp thuyết minh:

a Thuyết minh bằng cỏch chỳ thớch:

 Basụ là bỳt danh khụng phải sử dụng PP

định nghĩa, mặc dự cõu đú theo cụng thức

A là B : Basụ là bỳt danh Bởi nếu theo

PP định nghĩa thỡ người viết cần phải làm

rừ hai ý:

+ Bỳt danh là gỡ?

+ Basụ nghĩa là gỡ?

Ở đõy tỏc giả chỉ lần lượt giới thiệu cỏc bỳt danh khỏc nhau, dẫn đến bỳt danh Basụ

* Bảng so sỏnh:

Khỏc nhau Chặt chẽ, chuẩn xỏc hơn

+ Đặt đối tượng thuyết minh vào trong một loại lớn hơn

+ Đưa ra được yếu tố bản chất của đối tượng để phân biệt nó với các đối tượng cùng loại khác

Mềm dẻo, dễ sử dụng hơn + Chú thích không đòi hỏi thỏa mãn

2 yêu cầu đó Mức độ chuẩn xác của chú thích không cao bằng định nghĩa nhưng nó lại linh hoạt, dễ sử dụng hơn. chú thích

Hạn chễ Dễ cứng nhắc khú sử dụng Mức độ chớnh xỏc khụng cao

Đọc đoạn văn về Basụ (50)

Mục đớch của đoạn văn: Niềm say mờ cõy

chuối của Basụ: Lai lịch của bỳt danh

Basụ Theo em hai mục đớch trờn mục đớch

nào là chủ yếu? Vỡ sao?

Vậy theo em cỏc cõu núi về niềm say mờ

cõy chuối của Basụ cú liờn kết với cỏc cõu

núi về bỳt danh Basụ khụng?

Vậy đõu là nguyờn nhõn – đõu là kết quả?

Uư điểm của PP này?

b Thuyết minh bằng cỏch giảng giải nguyờn nhõn- kết quả:

 Lai lịch bỳt danh Basụ là mục đớch chớnh cần thuyết minh vỡ yờu cầu cầu của đoạn văn là giới thiệu ý nghĩa của bỳt danh Basụ

 Cú bởi người viết đó lựa chọn PP thuyết minh bằng cỏch giảng giải nguyờn nhõn -kết quả:

+ Nguyờn nhõn: Niềm say mờ cõy chuổi của nhà thơ

+ Kết quả: Nhà thơ đặt bỳt danh là Ba tiờu- Cõy chuối

 Ưu điểm: Đối tượng thuyết minh hiện lờn cặn kẽ, rừ ràng, cú quỏ trỡnh cú nguồn gốc, hợp lớ

* Hoạt động III:  : Hướng dẫn học sinh

tỡm hiểu mục III:

Căn cứ vào đõu để lựa chọn PP thuyết

minh?

Cõu hỏi 2 (51)

III Yờu cầu đối với việc vận dụng PP thuyết minh:

 Căn cứ vào mục đớch thuyết minh để lựa chọn PP thuyết minh

 PP thuyết minh được sử dụng cần phải: + Làm nổi bật mục đớch yờu cầu thuyết minh cần làm nổi rừ về nản chất, đặc trưng của sự vật hiện tượng cần thuyết minh

+ Đảm bảo tớnh chuẩn xỏc và tớnh của bài văn thuyết minh, khiờn sngười đọc (nghe)

dễ hiểu , hứng thứ

* Hoạt động IV:  Gọi học sinh đọc ghi nhớ IV Ghi nhớ: SGK

3 Củng cố, luyện tập: 

Bài tập 1: Nhận xét về sự chọn lựa, vận dụng và phối hợp các phương pháp thuyết minh

trong đoạn trích sau:

- Bài viết nhằm cung cấp những tri thức về 1 loài hoa được cả phương Đông lẫn phương Tây tôn quý

- Để viết được những đoạn trích nh thế, điều kiện cần thiết đầu tiên và cơ bản là người viết phải có những hiểu biết thật sự khoa học, chính xác, khách quan về loài hoa lan ở Việt nam

- Tuy nhiên hiệu quả thuyết minh của đoạn trích sẽ không cao nếu người viết không khéo chọn lựa, vận dụng và phối hợp các phương pháp thuyết minh nh chú thích, phân loại, liệt

kê, nêu ví dụ (điển hình)…

Bài tập 2: để làm được bài tập này, HS cần phải:

- Tìm tòi, học hỏi để có những hiểu biết chuẩn xác, đầy đủ về một trong những nghề truyền thống của quê hơng tới mức có thể giới thiệu trước bạn bè quốc tế

- Nắm vững nội dung và đối tượng thuyết minh để có thể chọn lựa, phối hợp những phương pháp thuyết minh đã học

- Đọc kỹ phần Đọc thêm trong SGK và các tài liệu tham khảo để học tập cách thức trình bày, giới thiệu và vận dụng phương pháp thuyết minh

4 Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà: Soạn “Chuyện chức phán sự đền Tản Viên”