hơi nước - Tạo ra sức hút nước ở rễ Lực - Khi cây hấp thụ nước: -Thoát hơi nước có tác dụng + 98% Lượng nước thoát ra bên bảo vệ mô cơ quan, lá cây ngoài không bị đốt nóng, duy trì nhiệt[r]
Trang 1Giáo viên: Trần Thị Thúy
Bài 3: THOÁT HƠI NƯỚC
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức: Sau khi học xong bài này học sinh có thể
- Nêu được vai trò của quá trình thoát hơi nước đối với đời sống của thực vật
- Trình bày được hai con đường thoát hơi nước và biết được thoát hơi nước qua khí khổng là chủ yếu
- Biết được các tác nhân ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước ở lá
- Hiểu được thế nào là cân bằng nước và tưới tiêu hợp lý
2 Kĩ năng
- Kĩ năng quan sát tranh, phân tích, tìm hiểu nội dung
- Kĩ năng làm việc nhóm
- Kĩ năng làm việc độc lập với SGK
- Kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng, trình bày nội dung trước nhóm, tổ, lớp
- Kĩ năng lắng nghe tích cực
3 Thái độ
- Có thái độ học tập tích cực
- Có hứng thú với khoa học tự nhiên và môn Sinh học
- Có thể giải thích một số hiện tượng liên quan đến bài học
- Áp dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống
II CHUẨN BỊ ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
1 Giáo viên
- Giáo án, tranh vẽ hình 3.1; 3.3; 3.4 SGK phóng to và những hình ảnh liên quan mà giáo viên và học sinh sưu tầm đc
2 Học sinh
- Đọc trước bài 3: Thoát hơi nước
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định lớp: 1 phút
2 Kiểm tra bài cũ: 4 phút
- Động lực nào giúp dòng nước và các muối khoáng di chuyển được từ đầu rễ lên lá?
- Nêu khái niệm dòng mạch gỗ? cấu tạo, thành phần của dịch mạch gỗ?
3 Bài mới
- Lực hút giúp dòng nước và các ion khoáng di chuyển được từ rễ lên lá là sự thoát hơi nước
ở lá Vậy quá trình thoát hơi nước ở lá diễn ra như thế nào? Chúng ta cùng nghiên cứu cơ chế thoát hơi nước ở lá
Hoạt động 1: Vai trò của quá trình thoát hơi nước Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung bài học
Trang 2- Cây hút nước làm gì?
- Cây sử dụng bao nhiêu nước
cho các hoạt động sống?
- Lượng nước thoát ra ngoài đó
có lãng phí không? Vì sao?
Vai trò của sự thoát hơi nước?
- Trong 3 vai trò vừa nêu, theo
em vai trò nào quan trọng nhất
đối với cây?
* Tích hợp GDMT:
Dẫn dắt: quá trình thoát hơi
nước có ý nghĩa quan trọng
trong việc điều hoà nhiệt độ,
điều hoà khí hậu
? Nêu những việc làm cần thiết
để điều hoà khí hậu và điều hoà
nhiệt độ?
- Để thực hiện các hoạt động sống trong cây
- Khi cây hấp thụ nước:
+ 98% Lượng nước thoát ra bên ngoài
+ 2% Cây sử dụng tham gia vào một số quá trình chuyển hóa vật chất trong cây
- Không vì thoát hơi nước nó có vai trò
+ Giúp vận chuyển nước và muối khoáng
+Hấp thụ CO2 cho quá trình quang hợp
+ Hạ nhiệt độ của lá cây vào những ngày nắng nóng
- Vai trò thứ 2 là quan trọng nhất Vì khí C02 đi vào lá cung cấp cho quá trình quang hợp Tạo năng lượng sống cho cây
Bảo vệ cây xanh, bảo vệ rừng, trồng cây trong vườn trường, nơi công cộng
I Vai trò của quá trình thoát hơi nước
- Tạo ra sức hút nước ở rễ (Lực -Thoát hơi nước có tác dụng bảo vệ mô cơ quan, lá cây không bị đốt nóng, duy trì nhiệt
độ thích hợp cho các hoạt động sinh lý diễn ra bình thường
- Nhờ có thoát hơi nước mà khí khổng mở ra tạo điều kiện để
CO2 đi vào thực hiện quá trình quang hợp, giải phóng O2 điều hoà không khí
Hoạt động 2: Thoát hơi nước qua lá Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung bài học
-Quan sát hình 3.1 sgk mô tả
cấu tạo của lá?
Cho biết cấu tạo nào của lá phù
hợp với chức năng thoát hơi
nước?
- Các tế bào biểu bì, tế bào mô giậu, tế bào mô xốp
- Khí khổng và lớp cutin trên
bề mặt lá
II Thoát hơi nước qua lá
1 Lá là cơ quan thoát hơi nước:
- Gồm hai lớp biểu bì bao bên ngoài, bên trong là các tế bào mô giậu, tế bào mô xốp, mạch gỗ và mạch rây
- Ở lớp biểu bì mặt dưới của lá
có nhiều tế bào khí khổng Thoát hơi nước chủ yếu qua đường này
Tế bào khí khổng gồm hai tế bào hạt đậu nằm cạnh nhau tạo
Trang 3- Nêu đặc điểm của quá trình
thoát hơi nước qua khí khổng?
- Quan sát hình 3.4 và đọc
thông tin phần II.2/17,18 SGK
cho biết khí khổng mở va đóng
lại khi nào?
- Nêu đặc điểm của quá trình
thoát hơi nước qua cutin trên
biểu bì lá
Chuyển đoạn: Như chúng ta
vừa tìm hiểu thì con đường
thoát hơi nước qua khí khổng là
con đường chủ yếu vì vậy các
tác nhân ảnh hưởng đến sự
đóng mở khí khổng cũng ảnh
-Quan sát hình và đọc thông tin SGK trả lời
- Đặc điểm: vận tốc lớn, được điều chỉnh thông qua cơ chế đóng - mở khí khổng
- khí khổng mở khi TB khí khổng no nước, Và đóng khi
tế bào khí khỏng mất nước
- Lớp cutin càng dày, thoát hơi nước càng giảm và ngược lại
thành lỗ khí, trong các tế bào này chứa lục lạp nhân và ti thể Thành bên trong TB khí khổng dày hơn thành bên ngoài
-Ở lớp biểu bì mặt trên của lá có
lớp cutin bao phủ
Có nguoodn gốc từ lớp tế bào biểu bì của lá tiết ra bao phủ toàn bộ bề mặt của lá trừ khí khổng
Độ dày của lớp cutin phụ thuộc vào từng loại cây và độ tuổi sinh
lý của lá cây (lá non lớp cutin mỏng hơn lá già)
2 Hai con đường thoát hơi nước: qua khí khổng và qua cutin:
a) Thoát hơi nước qua khí khổng
(chủ yếu):
- Đặc điểm: vận tốc lớn, được điều chỉnh thông qua cơ chế đóng - mở khí khổng Độ đóng
mở khí khổng phụ thuộc vào hàm lượng nước trong tế bào
- Cơ chế đóng - mở khí khổng: + Khi tế bào khí khổng (TB hạt đậu) no nước thành mỏng của
tế bào hạt đậu căng ra thành dày cong theo khí khổng mở + Khi TB khí khổng mất nước thành mỏng hết căng thành dày duỗi thẳng khí khổng đóng lại
Là con đường chủ yếu
b) Thoát hơi nước qua cutin trên biểu bì lá:
- Vận tốc nhỏ, không được điều chỉnh
- Lớp cutin càng dày, thoát hơi nước càng giảm và ngược lại
Trang 4hưởng đến quá trình thoát hơi
nước của lá Tiếp theo thì chúng
ta đi tìm hiểu phần các tác nhân
ảnh hưởng đến quá trình thoát
hơi nước
Hoạt động 3: Các tác nhân ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung bài học
- Độc thong tin trong sgk và
cho biết các tác nhân ảnh
hương đến quá trình thoát hơi
nước?
- Các nhân tố đó ảnh hưởng
như thế nào?
- Nhận xét, bổ sung, kết luận
- Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước của
lá hay chính là các nhân tố ảnh hưởng đến sự đóng mở khí khổng
- Bao gồm: Nước, ánh sáng, nhiệt độ, gió và một số ion khoáng
- HS phân tích ảnh hưởng của từng yếu tố,
+ Nước (độ ẩm) Ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước thông qua việc điều tiết độ đóng mở khí khổng
+ Ánh sáng là tác nhân gây đóng mở khí khổng
+ Nhiệt độ, gió, một số ion khoáng cũng ảnh hưởng đến
sự đóng mở khí khổng
- HS khác bổ sung
III Các tác nhân ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước
+ Ánh sáng: Tác nhân gây đóng mở
khí khổng ảnh hưởng đến thoát hơi nước
+ Nước (độ ẩm): Ảnh hưởng đến
quá trình thoát hơi nước thông qua việc điều tiết độ đóng mở khí khổng
+ Nhiệt độ, gió, một số ion khoáng Cũng ảnh hưởng đến sự
thoát hơi nước Vd: Nhiệt độ càng cao thoát hơi nước càng nhiều và ngược lại
Hoạt động 4: Cân bằng và tưới tiêu hợp lí cho cây trồng Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
- Thế nào là cân bằng nước ở
cây?
- Kết quả so sánh giữa A và B
cho thấy điều gì?
- Nhận xét và chốt kiến thức
- Cân bằng nước là sự so sánh giữa lượng nước do rễ hút vào (A) và lượng nước thoát ra (B)
- HS trả lời
Khi A=B, Mô cây đủ nước, cây phát triển bình thường Khi A>B, Mô cây thừa nước, Cây phát triển bình thường Khi A<B, Mô cây thiếu nước,
lá héo Nếu héo lâu ngày cây
sẽ bị hư hại nên sự sinh sưởng
IV Cân bằng nước và tưới tiêu hợp lý cho cây trồng
- Cân bằng nước: là sự tương quan giữa quá trình hấp thụ nước và thoát hơi nước, đảm bảo cho cây phát triển bình thường
- Cân bằng nước được duy trì bởi tưới tiêu hợp lý: tưới đủ lượng,
Trang 5Vì vậy để đảm bao cho cây
sinh trưởng bình thường thì
phải tưới nước hợp lý cho
cây.
- Vậy thế nào là tưới nước
hợp lý?
- Nhận xét và kết luận
của cây giảm
- Tưới đủ lượng, đúng cách và đúng thời điểm
đúng lúc, đúng cách
4 Củng cố
- Cơ quan nào ở lá chịu trách nhiệm thoát hơi nước chủ yếu? Nêu cơ chế thoát hơi nước qua khí
không?
- Vì sao ở dưới bóng cây mát hơn dưới mái che bằng vật liệu xây dựng?
Trả lời: Bởi vì vật liệu xây dụng hấp thụ nhiệt làm cho nhiệt độ môi trường tăng cao, còn lá cây
thoát hơi nước làm hạ nhiệt độ môi trường xung quanh lá Nhờ vậy không khí dưới bóng cây vào những ngày hè nóng bức sẽ mát hơn dưới mái che bằng vật liệu xây dựng
- Biểu bì lá cây sống ở những vùng nóng, khô hạn có đặc điểm gì để giú nó thích nghi với điều kiện sống?
Trả lời: Biểu bì mặt trên của lá được phủ lớp cutin dày, không có hay rất ít khí khổng, nhờ đặc
điểm này giúp cây giảm sự mất nước, giảm quá trình thoát hơi nước qua bề mặt trên của lá, đảm bảo đủ nước để duy trì sự sống
5 Dặn dò
- Học bài cũ và đọc phần “Em có biết” trong SGK
- Đọc trước bài mới và trả lời câu hỏi: Tại sao cần pahri bón phân với liều lượng hợp lý tùy
thuộc vào loại đất, loại phân bón, giống và cây trồng?
6 Rút kinh nghiệm
………
………
………
………
………
………