Muốn sinh vật sinh trưởng và phát triển được thì cơ thể cần có sự trao đổi chất và năng lượng, sinh trưởng là quá trình tăng về kích thước và cả khối lượng của sinh vật, phát triển bao g[r]
Trang 1Ngày Soạn:23/02/2017
Tiết 42
Bài 41
SINH SẢN VÔ TÍNH Ở THỰC VẬT
I Mục tiêu:
Sau khi học xong bài này học sinh cần đạt được:
1 Kiến thức:
- Nêu khái niệm sinh sản và trình bày các hình thức sinh sản ở thực vật
- Nêu được khái niệm sinh sản vô tính ở thực vật
- Trình bày các hình thức sinh sản vô tính và các phương pháp nhân giống vô tính được áp dụng trong đời sống thực tiễn
- Hiểu được cơ sở sinh học của phương pháp nhân giống vô tính và nêu được vai trò và ý nghĩa của sinh sản vô tính đối với đời sống thực vật và con người
- Trình bày được vai trò của sinh sản vô tính ở thực vật và ứng dụng của sinh sản vô tính trong đời sống con người
2 Kĩ năng:
- Kĩ năng tư duy: phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát
- Kĩ năng học tập: đọc sách, tự học, hợp tác
- Kĩ năng khoa học/ sinh học: quan sát , định nghĩa, thiết lập mối quan hệ, vận dụng kiến thức vào thực tiễn
3 Thái độ:
- Tích cực giải thích các phương pháp nhân giống trên cơ sở sinh học
- Vận dụng các phương pháp nhân giống vào trồng trọt
II Trọng tâm
- Phân biệt các hình thức sinh sản vô tính
- Ứng dụng của sinh sản sinh dưỡng trong đời sống
III Phương pháp dạy học.
- Thuyết trình, vấn đáp
IV Phương tiện dạy học:
- Máy chiếu
- Một số hình ảnh, video
V Bài giảng.
1 Ổn định tổ chức:
2.Kiểm tra bài cũ:
Câu 1: Kể tên các nhân tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển ở động vật Câu 2: Phân biệt giữa phát triển qua biến thái hoàn toàn và phát triển qua biến
thái không hoàn toàn
Trang 23 Vào bài
GV đặt vấn đề:
- Như chúng ta đã biết cơ thể sống có 4 đặc trưng cơ bản đó là: chuyển hóa vật chất và năng lượng, sinh trưởng và phát triển, cảm ứng và cuối cùng là sinh sản Muốn sinh vật sinh trưởng và phát triển được thì cơ thể cần có sự trao đổi chất
và năng lượng, sinh trưởng là quá trình tăng về kích thước và cả khối lượng của sinh vật, phát triển bao gồm cả sinh trưởng và phát sinh hình thái cơ quan trong
cơ thể, cảm ứng là sự trả lời các kích thích của sinh vật đối với mỗi trường bên ngoài và cuối cùng đến một giai đoạn nào đó sinh vật sẽ bắt đầu sinh sản để duy trì nòi giống của mình
-Vậy sinh sản là gì là quá trình như thế nào mà lại là một trong bốn đặc trưng
của cơ thể sống chúng ta sẽ lần lượt giải đáp qua các bài ở chương 4: sinh sản.
Ở chương 4 sẽ phân ra thành sinh sản ở thực vật và sinh sản ở động vật
Chúng ta sẽ tìm hiểu A: Sinh sản ở thực vật
- Từ trước đến nay chúng ta cũng được biết là có 2 hình thức sinh sản là sinh sản vô tính và sinh sản hữu tính
Bài 41: Sinh sản vô tính ở thực vật sẽ giải quyết cho ta biết sinh sản vô tính là
hình thức sinh sản như thế nào?
4 Bài mới
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung
I- Tìm hiểu khái niệm chung về sinh sản
GV: Theo các em số lượng cá thể của loài
tăng lên là do đâu?
HS: Số lượng cá thể loài tăng lên là do quá
trình sinh sản
GV: -Đưa một số ví dụ : cua đứt càng mọc
càng mới, thằn lằn đứt đuôi mọc đuôi mới,
hạt đậu nảy mầm thành cây đậu, một đoạn
thân mía vùi xuống đất mọc thành cây mía
mới
- Các ví dụ trên ví dụ nào là sinh sản?
tại sao?
HS: Hạt đậu nảy mầm và một đoạn thân
mía vùi xuống đất là sinh sản => vì có sự
tạo thành cá thể mới
GV:- Phân tích lại ví dụ.
- Vậy sinh sản là gì?
HS: Sinh sản là quá trình tạo ra những cá
thể mới đảm bảo sự phát triển liên tục của
loài
I- Khái niệm chung về sinh sản
- Khái niệm: Sinh sản là quá trình tạo ra những cá thể mới đảm bảo sự phát triển liên tục của loài
- Có 2 hình thức sinh sản:
+ Sinh sản vô tính
+ Sinh sản hữu tính
Trang 3GV: Như chúng ta đã nói ở trên thì có 2
hình thức sinh sản: sinh sản vô tính và sinh
sản hữu tính Chúng ta sẽ tìm hiểu sinh sản
vô tính là quá trình sinh sản như thế nào
qua
II- Tìm hiểu sinh sản vô tính ở thực vật
1 Tìm hiểu về sinh sản vô tính là gì?
GV: - Hỏi học sinh là cây mía được trồng từ
một đoạn mía vùi xuống đất, cây rau ngót
lên từ một nhánh thân được vùi xuống đất
nó khác gì so với một cây đậu nảy mầm từ
hạt đậu
- Đưa hình ảnh ví dụ về sinh sản vô
tính: lá cây thuốc bỏng mọc cây con, đoạn
thân sắn vùi xuống đất sau thời gian mọc rễ
ở các mắt và ra chồi
- Cây thuốc bỏng được sinh ra từ bộ
phận nào của cây mẹ?
-Đặc điểm của cây con so với cây mẹ?
HS: - Cây thuốc bỏng con mọc từ lá của cây
mẹ
- Đặc điểm của cây con giống hoàn
toàn so với cây mẹ
GV: Đó là ví dụ về hình thức sinh sản vô
tính vậy nghiên cứu sách giáo khoa và kết
hợp sự hiểu biết của mình hãy cho biết sinh
sản vô tính là gì?
HS: Sinh sản vô tính là hình thức sinh sản
không có sự hợp nhất của giao tử đực và
giao tử cái, con cái giống nhau và giống cây
mẹ
GV: -Ví dụ như ở khoai lang, mía, rau ngót
ta chỉ cần cắt một đoạn thân vùi xuống đất
thì có thể mọc thành cây mới đó là một
trong các hình thức sinh sản vô tính ở thực
vật và có một hình thức sinh sản rất đặc
biệt, tại sao lại nói nó đặc biệt bởi vì gây ra
sự hiểu lầm Ở chương trình lớp 6 chúng ta
lại học đó là hình thức sinh sản hữu tính
nhưng ở bài hôm nay chúng ta lại xếp vào
hình thức sinh sản vô tính Thực hư thế nào
chúng ta sẽ cùng tìm hiểu qua
II- Sinh sản vô tính ở thực vật
1 Sinh sản vô tính là gì?
Khái niệm: Sinh sản vô tính là
hình thức sinh sản không có sự hợp nhất của giao tử đực và giao
tử cái ( không có sự tái tổ hợp di truyền) con cái giống nhau và giống cây mẹ
Trang 42 Tìm hiểu các hình thức sinh sản vô
tính ở thực vật.
a) Tìm hiểu về hình thức sinh sản bằng
bào tử.
GV: - Hình thức sinh sản này có ở thực vật
bào tử
- Hình thức sinh sản này có ở thực vật
bào tử là những cơ thể luôn biểu hiện rõ sự
xen kẽ của 2 thế hệ như ở rêu và dương sỉ
+ Giai đoạn giao tử thể
+ Giai đoạn bào tử thể
- Đưa hình ảnh về vòng đời của cây
rêu Thực chất vòng đời sống của rêu bao
gồm cả sinh sản vô tính và sinh sản hữu
tính
- Đâu là giai đoạn sinh sản vô tính và
đâu là giai đoạn sinh sản hữu tính Tại sao?
HS:- Cây đơn bội -> cây lưỡng bội: sinh
sản hữu tính vì thấy có sự kết hợp giữa tinh
trùng và trứng
- Cây lưỡng bội -> cây đơn bội: sinh
sản vô tính
GV: - Kết luận và phân tích hình ảnh.
=> Có thể nói rêu là sinh vật trung gian giữa
sinh sản vô tính và sinh sản hữu tính Tuy
nhiên thời gian của sinh sản vô tính dài hơn
sinh sản hữu tính nên vòng đời của rêu thì
giai đoạn sinh sản vô tính là chủ yếu
- Tương tự đưa hình ảnh về dương sỉ
phân tích sơ qua về hình ảnh để thấy sự xen
kẽ 2 thế hệ trong vòng đời của dương sỉ
- Chúng ta vừa tìm hiểu về hình thức
sinh sản bào tử vậy sinh sản sinh dưỡng nó
có phức tạp như vậy không chúng ta cùng
tìm hiểu qua
b)Tìm hiểu về hình thức sinh sản sinh
dưỡng.
GV: - GV trình bày sinh sản sinh dưỡng có
sinh sản sinh dưỡng tự nhiên và sinh sản
sinh dưỡng nhân tạo
+ Sinh sản sinh dưỡng tự nhiên là
hình thức sinh sản không có sự can thiệp
2 Các hình thức sinh sản vô tính ở thực vật.
a) Sinh sản bào tử.
- Hình thức sinh sản ở sinh vật có
sự xen kẽ thế hệ:
+ Giai đoạn giao tử thể + Giai đoạn bào tử thể
Ví dụ: Rêu, dương sỉ
b) Sinh sản sinh dưỡng.
- Cơ thể con được tạo thành từ một phần cơ quan sinh dưỡng của cây mẹ
- Dựa trên cơ sở của quá trình nguyên phân cây con có đặc
Trang 5của các biện pháp kĩ thuật của con người,
sinh sản xảy ra tự nhiên
+ Sinh sản sinh dưỡng nhân tạo là có
sự can thiệp các biện pháp kĩ thuật của con
người Con người lợi dụng sự sinh sản sinh
dưỡng tự nhiên của thực vật để áp dụng các
biện pháp kĩ thuật để làm thức vật sinh sản
phát triển theo ý muốn và tạo ra cá thể mới
nhằm có lợi đáp ứng nhu cầu mang lại lợi
ích kinh tế cho con người Trước tiên chúng
ta cùng tìm hiểu về sinh sản sinh dưỡng tự
nhiên
-Đưa một số hình ảnh ví dụ về sinh sản
sinh dưỡng như: cây dâu tây, củ khoai tây,
củ khoai lang, lá cây thuốc bỏng mọc ra
các cây con Kết hợp nghiên cứu SGK
- Sinh sản sinh dưỡng là gì?
HS: Là hình thức sinh sản mà cây con được
hình thành từ một phần cơ quan sinh dưỡng
GV: Dựa vào sự hiểu biết của mình hãy kể
tên một số hình thức sinh sản sinh dưỡng
mà em biết?
HS: Một số hình thức sinh sản sinh dưỡng:
+ Rễ: cỏ tranh, khoai lang(rễ củ)
+ Thân: mía, sắn, khoai lang, rau muống
+ Lá: hoa đá, sen đá, thuốc bỏng
GV: Từ hình thức sinh sản sinh dưỡng của
thực vật con người đã biết ứng dụng vào
trong cuộc sống nhằm mục đích đáp ứng
cho nhu cầu, thị hiếu của con người chính là
các hình thức sinh sản sinh dưỡng nhân tạo
hay gọi là phương pháp nhân giống vô tính
chúng ta cùng tìm hiểu qua
3 Tìm hiểu về các phương pháp nhân
giống vô tính( nhân giống sinh dưỡng).
GV: Nghiên cứu SGK hãy nêu một số
phương pháp nhân giống vô tính
HS: Một số phương pháp nhân giống vô
tính :
+Ghép chồi và ghép cành
+ Chiết cành và giâm cành
+ Nuôi cấy tế bào và mô thực vật
GV: - Ta có các phương pháp nhân giống
tính giống cây mẹ
- Cơ quan: + Rễ: cỏ tranh, khoai lang(rễ củ)
+ Thân: mía, sắn, khoai lang, rau muống
+ Lá: hoa đá, sen đá, thuốc bỏng
-
3 Phương pháp nhân giống vô tính.
Trang 6vô tính truyền thống có thể các em đã biết
đến hoặc một số em đã từng thực hiện các
phương pháp này đó là: ghép chồi, ghép
cành, chiết cành, giâm cành
- Ví dụ: đến ngày tết người ta thường
bày bán các loại cây ngũ quả trên một cây
mà lại có rất nhiều loại quả như: phật thủ,
bưởi, cam, quất hay thanh long, xoài, mận,
đào
+ Có bao giờ các em thắc mắc tại
sao trên một cây mà lại cho ra nhiều loại
quả như vậy không?
+ Theo em người ta đã áp dụng
phương pháp nhân giống vô tính nào ở đây?
HS: Người ta đã áp dụng phương pháp ghép
chồi và ghép cành
GV: Vậy chúng ta sẽ cùng tìm hiểu thế nào
là ghép chồi và ghép cành
a) Tìm hiểu ghép chồi và ghép cành
GV: -Đưa hình ảnh về ghép chồi và ghép
cành
- Trình bày cách tiến hành: chúng ta có
cành ghép và gốc ghép
+ Dùng 1 đoạn thân, cành, chồi của
cây này ( cành ghép) ghép lên thân hay gốc
của 1 cây khác ( gốc ghép)
+ Các mô tương đồng của cành
ghép và gốc ghép ăn khớp với nhau
+ Để nâng cao hiệu quả của việc
ghép chồi, ghép cành thì cành ghép và gốc
ghép càng gần gũi về họ hàng thì hiệu quả
ghép càng cao
GV: - Cô có một thắc mắc tại sao trước đây
cô thấy ở các loại cây ăn quả người ta trồng
phải từ 4 năm trở lên thì mới cho thu hoạch
có nông phẩm để bán ra thị trường nhưng có
những gia đình người ta chỉ trồng 2 năm thì
cây đã cho ra quả và thu hoạch được
- Tại sao lại rút ngắn thời gian cho thu
hoạch được như vậy?
HS: Người ta đã ứng dụng phương pháp
nhân giống vô tính là chiết cành và giâm
cành
a) Ghép chồi và ghép cành
Cách tiến hành:
+ Dùng 1 đoạn thân, cành, chồi của cây này ( cành ghép) ghép lên thân hay gốc của 1 cây khác ( gốc ghép)
+ Các mô tương đồng của cành ghép và gốc ghép ăn khớp với nhau
Trang 7GV: Vậy chiết cành là như thế nào mà lại
có thể rút ngắn thời gian thu hoạch như vậy
chúng ta cùng tìm hiểu qua
b) Tìm hiểu về phương pháp nhân giống
vô tính chiết cành và giầm cành.
GV: - Đưa hình ảnh về chiết cành và giâm
cành
- Trình bày cách tiến hành:
Cách tiến hành: Chọn cây, cành khỏe
không sâu bệnh
gọt lớp vỏ
bọc đất mùn quanh lớp vỏ bóc hoặc
ghim giữ phần bóc vỏ xuống lớp đất mặt
ra rễ
cắt đem trồng
Ví dụ: Cô trồng được một vườn khoai tây
nhưng cả vườn khoai tây đều bị sâu bệnh
hại, cây còi cọc chỉ sót lại một cây cô thấy
nó vẫn phát triển tốt, củ to => nhận thấy cây
này chống chịu được sâu bệnh hại tốt Cô
muốn đem cây này ra nhân giống để trồng
Nhưng nếu áp dụng phương pháp sinh
sản sinh dưỡng bình thường thì: 1 củ khoai
tây 1 cây khoai tây
Nhưng cô có 1 phương pháp khác: 1 củ
khoai tây hàng nghìn của khoai tây có
đặc tính giống nhau và giống cây mẹ Vậy
phương pháp đó như thế nào mà lại đặc biệt
đến vậy chúng ta cùng tìm hiểu qua
c) Tìm hiểu về nuôi cấy tế bào và mô thực
vật.
GV: - Đưa hình ảnh mô tả nuôi cấy mô ở cà
rốt
- Trình bày cách tiến hành?
HS: Củ cà rốt
cắt lát cắt ngang
phân thành các mảnh nhỏ
nuôi cấy trong môi trường thích hợp
phát triển thành phôi
phát triển thành mô sẹo
đưa vào nuôi trong môi trường dinh
dưỡng đặc biệt
kích thích tạo chồi và rễ
b) Chiết cành và giâm cành.
* Chiết cành
Cách tiến hành: Chọn cây, cành khỏe không sâu bệnh, gọt lớp vỏ
bọc đất mùn quanh lớp vỏ bóc hoặc ghim giữ phần vỏ bóc
xuống lớp đất mặt
ra rễ
cắt đem trồng
* Giâm cành:
Cách tiến hành: Cắt 1 đoạn cơ quan sinh dưỡng ( thân, cành, rễ,
lá ) vùi xuống đất ẩm
ra rễ
phát triển thành cây mới
c Nuôi cấy tế bào và mô thực vật.
- Cách tiến hành: Lấy các tế bào
từ các phần khác nhau của cơ thể thực vật
nuôi trong môi trường dinh dưỡng thích hợp
cây con
Trang 8 phát triển thành cây con
phát triển thành cây trưởng thành
GV: Dựa vào kiến thức đã học và sự hiểu
biết của mình theo em cơ sở khoa học của
phương pháp này là gì?
HS: Tính toàn năng của tế bào là khả năng
của tế bào đơn lẻ phát triển thành cây
nguyên ven và ra hoa kết quả bình thường
GV: Cơ sở khoa học của phương pháp này
nó liên quan đến khái niệm về "tính toàn
năng của tế bào": mọi tế bào từ bất kì cơ
quan, mô nào của cơ thể thực vật đều chứa
bộ gen đầy đủ thông tin di truyền đảm bảo
trong điều kiện thích hợp sẽ phát tiển thành
cây nguyên vẹn đặc trưng cho loài, ra hoa
và kết quả bình thường
GV: Từ những gì chúng ta tìm hiểu trên vậy
sinh sản vô tính ở thực vật vậy nó có vai trò
gì hay không đối với cả thực vật và con
người chúng ta cùng tìm hiểu qua
4 Tìm hiểu vai trò sinh sản vô tính đối
với đời sống thực vật và con người.
a) Tìm hiểu vai trò sinh sản vô tính đối
với đời sống thực vật.
GV: Theo các em sinh sản vô tính có vai trò
như thế nào đối với thực vật từ các phần đã
tìm hiểu ở trên?
HS:Đảm bảo cho sự phát triển của loài
trong các điều kiện bất lợi
GV: - Ý nghĩa của sinh sản vô tính cũng
chính là ý nghĩa chung của sinh sản đảm
bảo sự duy trì nòi giống ngoài ra sinh sản vô
tính còn có ý nghĩa là đảm bảo sự phát triển
liên tục của loài trong các điều kiện bất lợi
ví dụ như trong các điều kiện bất lợi cây
không thể xảy ra quá trình sinh sản hữu tính
thì các cơ quan sinh dưỡng của cây ở chế độ
ngủ khi gặp điều kiện thuận lợi thì phát triển
thành cây mới
- Vậy còn đối với con người sinh sản vô
tính ở thực vật có ý nghĩa gì? Chúng ta tìm
hiểu qua
4 Vai trò của sinh sản vô tính đối với đời sống thực vật và con người.
a Vai trò của sinh sản vô tính đối với đời sống thực vật.
Sinh sản vô tính giúp cho sự tồn tại và phát triển của loài
Trang 9b) Tìm hiểu vai trò của sinh sản vô tính
đối với đời sống con người.
GV: Vậy đối với con người sinh sản vô tính
có vai trò như thế nào?
HS:
GV: -Gợi ý cho HS vai trò của sinh sản vô
tính đối với con người chính là ý nghĩa của
các phương pháp nhân giống vô tính: ghép
chồi, ghép cành, chiết cành, giâm cành,
nhân giống vô tính
- Gợi ý cho HS trả lời ý nghĩa( vai trò)
của từng phương pháp
HS:
GV:- Hình thức sinh sản này chó phép:
+ Duy trì được tính trạng tốt có lợi
cho con người
+ Nhân nhanh giống cây cần thiết
trong thời gian ngắn
+ Tạo được các giống cây trồng sạch
bệnh ( như giống khoai tây sạch bệnh)
+ Phục chế được các giống cây quý
đang bị thoái hóa nhờ nuôi cấy tế bào và mô
thực vật , hạ giá thành nông phẩm, hiệu quả
kinh tế cao
- Đưa một số hình ảnh ví dụ cụ thể và
phân tích cho HS về vai trò của sinh sản
sinh dưỡng vô tính đối với con người
b Vai trò của sinh sản vô tính đối với đời sống con người.
- Duy trì được tính trạng tốt có lợi cho con người
- Nhân nhanh giống cây cần thiết trong thời gian ngắn
- Tạo được các giống cây trồng sạch bệnh ( như giống khoai tây sạch bệnh)
- Phục chế được các giống cây quý đang bị thoái hóa nhờ nuôi cấy tế bào và mô thực vật , hạ giá thành nông phẩm, hiệu quả kinh
tế cao
VI Củng cố và dặn dò
1 Củng cố
Câu 1: Vì sao phải cắt bỏ hết lá ở cành ghép?
Trả lời:
Phải cắt bỏ hết lá ở cành ghép vì: để giảm mất nước qua con đường thoát hơi nước ở lá nhằm tập trung nước nuôi các tế bào ở cành ghép, nhất là các tế bào
mô phân sinh được đảm bảo
Câu 2: Tại sao phải buộc chặt mắt ghép?
Trả lời:
- Giữ chặt mắt ghép không cho rơi ra bởi các tác nhân cơ học
-Phải buộc chặc mắt ghép cũng như cành ghép vào gốc ghép để mô dẫn( mạch gỗ) nhanh chóng nối liền nhau đảm bảo thông suốt cho dòng nước và các chất dinh dưỡng từ gốc ghép đến được tế bào của cành ghép hoặc mắt ghép được dễ dàng
Trang 10
Câu 3: Muốn tạo rễ nhanh phải làm thế nào?
Trả lời:
Muốn tạo rễ nhanh có thể sử dụng chất kích thích như:
Câu 4: Sinh sản vô tính được đặc trưng bởi:
A:Không có quá trình kết hợp giữa giao tử đực và giao tử cái.
B:Tạo ra nhiều con cháu trong một thế hệ
C: Có quá trình giảm phân
D: Con cháu đa dạng
Câu 5: Sự tạo cơ thể mới từ rễ, thân, lá được gọi chính xác là:
A: Sinh sản bào tử
B: Sinh sản vô tính
C: Sinh sản sinh dưỡng
D :Sinh sản hữu tính
Câu 6: Phương pháp nhân giống vô tính cho hiệu suất cao nhất là:
A:Giâm cành
B:Chiết cành
C:Ghép cành
D:Nuôi cấy mô.
Câu 7: Sai khác cơ bản của ghép cành so với giâm và chiết là:
A: Không tạo thêm cá thể mới
B: Có thể tạo được giống mang đặc tính của hai cơ thể khác nhau
C: Cành ghép nhanh cho thu hoạch
D: Tất cả đều đúng
Câu 8: Ý nghĩa của sinh sản bằng bào tử?
Trả lời:
Ý nghĩa: + Giúp tạo được nhiều cá thể của một thế hệ
+ Dễ dàng phát tán, mở rộng vùng phân bố của loài
2 Dặn dò
Học bài cũ và xem trước bài 42
Ngày 23 tháng 02 năm 2017 Phê duyệt của GVHD
Đỗ Xuân Chinh