> Nỗi đau đớn sót thưong căm giận chát chứa trong tim của nhà thơ mù nhưng luôn hướng về nhân dân tổ quốc, tù đó ta nhận tháy tính cách đẹp đẽ trong sáng của tác giả Câu 20_21: tác giả m[r]
Trang 1Tiết 22+23 Đọc văn
NS: 27/9/08 VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC
NG: 29/9/08 (Nguyễn Đình Chiểu)
A Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh
-Cảm nhận được vẻ đẹp bi tráng của bức tượng đài có một không hai trong lịch
sử văn học việt nam thời trung đại về người nhân dân nghĩa sĩ
-Cảm nhận được tiếng khóc bi tráng của NĐC: Khóc thương nhũng người nghĩa quân hi sinh khi sự nghiệp còn đang dang dở, khóc thương cho một thời kì lịch sử khổ đau nhưng vĩ đại của dân tộc
-Nhận thức được những thành tựu sâu sắc về mặt, nghệ thuật xây dựng hình tương nhân vật sự kết hợp nhuần nhuyễn tính hiện thưc và giọng điệu chữ tình bi tráng tạo nên gía trị sử thi của bài văn này
-Bước đầu hiểu những nét cơ bản về thể văn tế
B Chuẩn bị.
Thầy: Soan giáo án, tài liệu tham khảo Trò: soạn bài
C Tiến trình tổ chức các hoạt động.
Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ.
? Nêu những nội dung chính thơ văn NĐC
? Nêu những giái trị nghệ thuật đặc sắc của thơ văn NĐC
Hoạt động 2: Giáo trình bài mới
Hoạt động 3: Bài mới
Hoạt động của thầy HĐ của trò Nội dung cần đạt
+ Em hãy cho biết hoàn
cảnh sáng tác của tác
phẩm “Văn tế nghĩa sĩ
cân giuộc”
+ Em hiểu gì về thể văn
tế?
HS trả lời
HSTL
I Đọc- tiếp xúc văn bản
1 Hoàn cảnh sáng tác.
Tiểu dẫn SGK/60
2 Thể loại
- Văn tế là một loại văn thường gắn với phong tục tang lễ nhằm bầy tỏ lòng tiếc thương đối với người đã mất
- Văn tế có hai nội dung cơ bản + Kể lại cuộc đời, cùng đức phẩm hạnh của người đã mất và bầy tỏ nội đau thương của ngươi sống trong giờ phút vĩnh biệt
+ Văn tế có thể được viết theo nhiều thể văn xuôi, thơ lục bát, song thất lục bát,
Trang 2Chú ý đọc: đ1: trang
trọng,
Đ2: trầm lắng, hồi tưởng,
chỉ sang hào hứng sảng
khoái khi kể lại chiến
công
Đ3: trầm buồn, sâu lắng
có những câu thể hiệ sự
sót xa đau đớn
Đ4: thành kính, trang
nghiêm
+ Bài văn tế mở đầu bằng
giọng thơ như thế nào?
“hoẽi ôi”! súng giặc đất
rền, lòng dân trời tỏ
+ Câu thơ mở ra một tình
thế như thế nào
+ Sử dụng nghệ thuật gì
có tác dụng như thế nào?
+ Khái quát lại nội dung
2 câu đầu
> Giáo viên: Đem chính
sĩ ( lòng dân) đối trọi với
bạo tàn ( súng giặc )>
Khiến cho sự bi thương
xẩy ra Đó là cảm xúc
chủ đạo bao chùm cả tác
phẩm
+ không chỉ khái quát
hiện thự, phần mở đầu
HS đọc
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
+ Giọng lâm li thống thiết + Âm hưởng bi thương và bi tráng + Bố cục: 4 đoạn
- Lung khởi
- Ai vãn
- Kết ( khóc tận)
3 Đọc giải thích từ khó
4 Kết cấu: 4 phần
II Đọc- hiểu văn bản
1 Phần lung khởi
- Mở đàu là tiếng than “ hỡi ôi”
> Giọng điệu bi thương nghẹn ngào
mở ra một nỗi đau thống thiết
- Hoàn cảnh đất nước súng giặc >< lòng dân; rền vang mặt đất >< sáng tỏ bầu trời
- nghệ thuật đối > nêu lên tình thế căng thẳng của đất nước: Có giặc ngoại xâm nhân dân ta thẻ hiện tấm lòng yêu nước sáng cả bầu trời
-> Hai câu thơ đầu cho ta thấy hình ảnh đau thương khổ nhục nhất, những cũng là câu chả lời mãnh liệt nhất của đồng bào Nam bộ
Trang 3bài thơ còn đưa người
đọc tới hoàn cảnh lịch sử:
Đó là hoan cảnh gì?
- Mười năm công vở
ruộng , một trận nghĩa
đánh tây
sử dụng nghệ thuật gì?
Sự mát mát đau thương
>< tiếng thơm còn mãi;
sự thát bại nơi xa trường
>< tấm lòng yêu nước
được ghi nhận Tác dụng
nghệ thuật như thế nào?
+ Khái quát lại nội dung
phần 1
+ Đọc phần thích thực
Cảm nhận của em về
phần thích thực như thế
nào?
Đoạn thơ kể về cuộc đời
của người chiến sĩ cần
giuộc Hoàn cảnh sống
người nghĩa sị như thế
nào?
- cui cút làm ăn toan lo
nghèo khó
- Chỉ biết ruộng trâu ở
trong làng bộ
- Việc cuốc, việc cầy,
quên làm Em có nhận
xét gì về xuất thân, hoàn
cảnh sống của họ
- Từ đó em hiểu gì về
tình cảm của tác giả dành
cho nghĩa sĩ
+ Khi pháp xâm lược,
những người dân nghĩa sĩ
này đã có thái độ và hoạt
HSTL
HSTL
HS Đọc HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
- Nghệ thuật: Đối lập thương phản mười năm >< một trận
tình cảm bình dị( vợ ruộng )>< phi thường ( đánh tây )
mất ( vô danh ) >< còn ( danh thơm )
-> Ca ngợi tấm gương yêu nước của người anh hùng nghĩa sĩ người dân
=> Tóm lại: Bài văn tế mở ra bằng tiếng khóc bi thương nghẹn ngào, mở
ra tấm gương sáng ngờivề lòng yêu nước của người nghĩa sĩ cần giuộc
2 Phần thích thực.
- Dòng hồi tưởng của tác giả về cuộc đời những nghĩa sĩ
+ Xuất thân nông dân
+ Côi cút: gợi cuộc sống âm thầm lặng
lẽ, chịu thương chịu khó, gắn bó với đồng ruộng
- Toan lo nghèo khó: Quanh năm làm
ăn vất vả mà vẫn lo nghèo đói, túng thiếu Họ là những người nông dân chân chất, vất vả
-> Tác giả bầy tỏ niềm cảm thông sâu sác, tình cảm quý trọng yêu thương vói những người dân nghĩa sĩ Họ hoàn tào
xa lạ với việc binh đao chiến trường
Trang 4động gì?
- Tiếng phong hạc phập
phồng mùi tinh chiế
vấy vả đã ba năm ghét
thói mọi như nhà nông
ghét cỏ
Bữa thấy bòng bong
muốn tới ăn gan,
Ngày xem ông khói
muốn ra cắn cổ
Em có nhận xé gì về cách
dùng tư, sử dụng nghệ
thuật của tác giả Tác
dung
+ những người nông dân
lam lũ họ đã bước vào
cuộc chiến đấu như thế
nào?
Vố chẳng gõ
+ Nhận xét gì về cách
miêu tảnhững người anh
hùng nghĩa sĩ?
+ Em có nhận xét gì về
vũ khí trang bị chiến đấu
của họ?
+ họ đã chiến đấu như thế
nào?
+ Em có nhận xé gì về
cách mô tả cuộc chiến
đấu của người nghĩa sĩ
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
Câu 6 ->câu 9
Sử dụng nghệ thuật: So sánh, đại từ mạnh, cách nói bình dị mang đậm mầu sắc Nam bộ > Diễn tả sự căn phẫn của người nghĩa six nhân dân đối với pháp
> Cách thể hiện tình cảm chân thực chất phát Họ tham gia khởi nghĩa với một thái độ tự nguyện, tự giác, dũng cảm và bằng lòng căm thù giặc sâu sác
- Câu 10 đến câu 12
+ Ngoài cật: 1 mảnh áo vải + Vũ khí: ngọn tầm vông, sơm con cúi, lưỡi dao phay
+ Mười tám ban võ nghệ nào đợi tập rèn
Nghệ thuật: Miêu tả bằng bút pháp hiên thực
-> Trang bị thô sơ đó là những dụng cụ lao động hàng ngày của người nhân dân, thiếu thốn khó khăn
- Tư tưởng chiến đấu của những người dân nghĩa sĩ
+ Đạp vào lứot tới + Xô cửa sông vào + Nào sợ thằng tây bắn đạn nhỏ to + Liều minh như chẳng có
+ Kẻ đâm ngang, người chém ngược, làm cho mã tà ma nước hồn kinh
- Nghệ thuật: Sử dụng nhiều động từ mạnh, đối
Kẻ bằng giọng hào hùng, bi tráng
Trang 5nhân dân?
+ Em có nhận xé gì về tư
tưởng chiến đấu của
người nghĩa sĩ?
+ sự tương quan giựa ta
và địch như thế nào?
Nghĩa quân >< giặc
pháp; Trang bị thô sơ ><
vũ khí hiện đại
> Cuộc chiến đấu diễn ra
không cân sức
> Nghĩa quân thát bại là
tất yếu Tuy họ bị thất bại
nhưng họ vẫn đẻ lại tiếng
thơm cho muôn đời, và
trong lòng mọi người
+ Cảm nhận của em như
thế nào khi đọc những
câu thơ trên?
+ Chúng ta như được
sống lại trong không khí
hào hùngcủa một trời kì
lịch sửđau thương mà vĩ
đại của dân tộc
Em có nhân xét gì về
người anh hùng nhân dân
nghĩa sĩ?
Nguyễn Đình Thi: “ Rủ
bún đưng dậy sánh lòa”
Ca dao về lính thú đời
xưa
“ Ngang lưng thì thắt bao vàng,
Đầu đội nón dấu, vai mang
súng dài
Một tay thì cắp hỏa mai
Một tay cắp dáo, quan sai
xuống thuyền
HSTL
HSTL
HSTL
Nhịp ngắt ngắn, dồn dập
-> Cuộc chiến đấu diễn ra nhanh dồn dập, với sức mạnh căm phẫn, và lòng quả cảm, kiên cường, tình yêu quê hương đất nước tha thiết, khí thế tiến công, làm chủ chiên trường, hoạt động dứt khoát tự tin
- Kết quả: Nghĩa quân thất bại
-> Cảm hứng bi tráng Nghĩa quân thất bại song vẫn để lại niềm tự hào dân tộc
NĐC đã dựng lên bức tượng đàivề người anh hùng một nghĩa sĩ đẹp mộc mạc, giản dị nhưng không kém chất anh hùng, vẻ đẹp hiên ngang hình ảnh oai phong lẫm liệt như hình tượng các dũng sĩ trong những thiên anh hùng ca thủa xưa nhưng lại gần gũi sống động
Trang 6Thùng thùng trống đánh
ngũ liên
Bước chân xuống thuyền
nước mắt như mưa”
Đấy chính là những
người nông dân bị bắt đi
lính nhưng để phuc vụ
cho quyền lợi của vua
nên thái độ của họ là đau
khổ, con người nông dân
trong bài văn tế này có sự
thay đổi hẳn về ý thức
cũng như hành động
? Phát hiện mới mẻ của
NĐC là gì?
+ Qua phần phân tích
trên em hãy khái quát lại
nội dung, nghệ thuật
phần thích thực
Gọi học sinh đọc
+ Em cos nhận xé gì về
giọng điệu trong phần ai
vãn?
Câu 16 thẻ hiện điều gì?
Câu 17_18 thể hiên nội
dung gì?
Là một tiếng khóc nấc
nghẹn ngào
Tiếng khóc đó của ai,
HSTL
HSTL
HS Đọc
HS Nhận Xét
HSTL
Ông đã phát hiện và ca ngợi phẩm chất cao quý vẫn tiền ẩn đằng sau vẻ ngoài mộc mạc giản dị ( manh áo vải, cuộc đời lam lũ, vất vả ) là lòng yêu nước và
ý chí quyết tâm bảo vệ Tổ quốc mà văn chương thời đó vẫn chưa chú ý khai thác
=> Tóm lại: với nghệ thuật xây dựng hình tượngnhân vạt chân thực kết cấu chặt chẽ, hợp lí, kết hợp với chất chữ tình sâu lắng Từ ngữ giản dị mả tinh
tế chính sác, có sức gợi cảm và nghệ thuật đối Lần đầu tiên trong lịch sử, NĐC đã dựng lên một bức tượng đài sùng sững về người anh hùng nghĩa sĩ nhân dân
3 Ai vãn
Giọng điệu có sự thay đổi từ hào hùng sang bi tráng, sang não nề thê thiết xót
xa ngậm ngùi Câu 16: Sự bàng hoàng sững sờ, đau đớn của tác giả khi nhận được tin những nghĩa sĩ hi sinh
Trang 7dành cho đối tượng nào?
- Tiếng khóc của cỏ cây
sông núi
của già trẻ gái trai
của tác giả
Kóc cho người nghĩa sĩ
đã ngã xuống và khóc
cho vân mệnh đất nước
Em có nhận xét gì về
nghệ thuật miêu tả?
+ Em hiểu gì về tâm hồn
tình cảm của nhà thơ qua
tiéng khóc của ông?
> Nỗi đau đớn sót thưong
căm giận chát chứa trong
tim của nhà thơ mù
nhưng luôn hướng về
nhân dân tổ quốc, tù đó ta
nhận tháy tính cách đẹp
đẽ trong sáng của tác giả
Câu 20_21: tác giả muốn
nói điều gì
Câu 22_23 NĐC dã nói
hộ người nghĩa sĩ quan
niệm sống chết như thế
nào
Tình cảm của tác giả thể
hiện như thế nào
Câu 24: là lời của ai? có
những hình ảnh nào? Ý
nghĩa của các hình ảnh
- Lời của tác giả hóa thân
vào những nghĩa sĩ nói
lên tấm lòng son sắc sáng
ngời của họ
Hình ảnh: Chúa Tông
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
Nghệ thuật: Nhân hóa, sử dụng điển tích
-> diễn tả nỗi đau thương mất mát quá lớn nên sự tiếc thương cũng thật sâu sắc Đấy là tiếng khóc có tầm vóc thời đại và có tính cách sử thi
-> Âm điệu là bi thương nhưng nổi lên chất bi tráng
Câu 20-21
- Nói lên sự phi nghĩa của Pháp khi chúng sang cướp nước ta
Cuộc khởi nghĩa xẩy ra -> sự bi thương
Câu 22_23:
- Chết vinh còn hơn sống nhục
- Bầy tỏ lòng cảm phục
- Ca ngợi sự hi sinh của họ -> Giọng điệu trữ tình thiết tha thể hiện niềm tiếc thương ,cảm phục sót xa cho những chiến sĩ vì nghĩa, vì nước hi sinh
Trang 8Tấm lòng son gửi lại
bóng trăng rằm
-> phải mãi mãi với núi
sông muôn đời
- Đồn Lang Xa -> Niềm
uất hận vì chưa đuổi
được giặc, chưa thực hiện
được chí nguyện mà đã
chết
+ NĐC không chỉ khóc
cho người nghĩa sĩ tác giả
còn khóc cho ai?
- Mẹ già khóc vì mất con
- Vợ yêu mất chồng
Hình ảnh: Ngọn đèn
khuya leo lét; Cơn bóng
xế dật dờ trước ngõ
> Hình ảnh giàu sức biểu
cảm Sử dụng nghệ thuật
gì? tác dụng như thế nào?
- tác giả sử dụng nghệ
thuật gì? tác dụng như
thế nào?
Khái quát lại phần kết?
Khái quát lại giá trị nghệ
thuật của văn bản
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
NĐC đã hóa thân vào người nghĩa sĩ
để nói hộ họ tấm lòng yêu nước thiết tha
Câu 25:
Nghệ thuật: Sử dụng thán từ ( từ cảm thán ) hình ảnh giàu sức biểu cảm -> Gợi niềm tiếc thương đau sót của người còn sống đối với người đã chết
vì họ là những chụ cột chính trong gia đình Tăng thêm niềm uất hận đối với thực dân pháp
Câu 26:
Nghệ thuật: đối Một trận khói tan >< Nghì năm tiết rơ -> Cảm phục khí tiết cao quý của người đã chết Ca ngợi công đức > Khắc họa hình tượng anh hùng nghĩa
sĩ nhân dân sáng ngời phong cách yêu nước
=> Tóm lại: Nhà thơ bầy tỏ sự cảm thốngâu sắc niềm tiếc thương vô hạn đối với người anh hùng nghĩa sĩ cần giuộc
III Tổng kết
1 Nghệ thuật
Trang 9Khái quát lại giá trị nội
dung của văn bản HSTL
Ngôn ngữ bình dị mang mầu sắc Nam
bộ rõ rệt
Âm hưởng bi tráng mà không bị luy thẻ hiện chát anh hùng ca
Chất sử thi và chư tìnhhòa quyện với nhau, xây dựng hình tượng người anh hùng nghĩa sĩ nhân dân đẹp rực rỡ
2 Nội dung
Ghi nhớ SGK
IV Luyện tập
1 Cảm nhận của em về người anh hùng nghĩa sĩ trong văn bản
2 Đọc diễn cảm bài văn tế
Hoạt động 4: Hướng dẫn học bài:
Nắm được giá trị nội dungvà nghệ thuật của tác phẩm Văn bản không chỉ có giá chị văn hóa mà còn có giá trị lịch sử to lớn
- Tiết sau thực hành về thành ngữ điể cố Làm bài tập 1,2,3,4/66/67