A/ Mục tiêu cần đạt: Giúp HS - Cảm nhận được tình cảm xót thương của TL đối với những người phải sống nghèo đói, quẩn quanh nơi phố huyện và sự cảm thông trăn trở trước mong ước của họ c[r]
Trang 1TIẾT 37-38-39 Đọc văn
NS: 22/10/08 HAI ĐỨA TRẺ
NG: 23/10/08 Thạch Lam
A/ Mục tiêu cần đạt: Giúp HS
- Cảm nhận được tình cảm xót thương của TL đối với những người phải sống nghèo đói, quẩn quanh nơi phố huyện và sự cảm thông trăn trở trước mong ước của
họ có một cuộc sống tươi sáng hơn
- Thấy được một vài nét độc đáo trong bút pháp nghệ thuật của TL qua truyện ngắn trữ tình hai đứa trẻ
B/ Chuẩn bị
Thầy: Soạn giáo án, TKTL Trò: Soạn bài
C/ Tiến trình tổ chức các hoạt động
HĐ 1: Kiểm tra bài cũ
? Em hãy cho biết quá trình hiện đại hóa của văn học nước ta từ đầu thế kỉ XX- Cách mạng tháng Tám năm 1945
HĐ 2: Giới thiệu bài mới
TL là một ngòi bút tiến bộ, có biệt tài về truyện ngắn Truyện của ông chủ yếu khai thác thế giới nội tâm của nhân vật với những cảm xúc mong manh mơ hồ trong cuộc sống thường ngày Với văn phong trong sáng, văn bản “ Hai đứa trẻ” có sự hòa quyện hai yếu tố hiện thực và lãng mạn trữ tình
HĐ 3: Bài mới
Hoạt động của thầy HĐ của trò Nội dung kiến thức cần đạt
? Em hãy cho biết những
nét cơ bản về tác giả TL?
HSTL
I/ Đọc- tiếp xúc văn bản
1, Tác giả
Thạch Lam( 1910-1942) tên khai sinh là Nguyễn Tường Vinh( sau đổi là Nguyễn Tường Lân) sinh tại Hà Nội trong một gia đình công chức gốc quan lại
- Quê nội: Làng Cẩm Phô, Hội An, Quảng Nam nhưng tuổi thơ và tuổi trẻ ông sống với gia đình ở quê ngoại: phố huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương
- Sau khi đỗ tú tài phần thứ nhất, ông ra làm báo, viết văn
- TL là người đôn hậu & rất đỗi tinh tế, thông minh và trầm tĩnh Ông có quan
Trang 2? Em hãy cho biết xuất xứ
của VB “ Hai đứa trẻ”
Gv hướng dẫn HS đọc:
chính xác, ngắt nghỉ đúng
chỗ, đọc chậm rãi nhệ
nhàng biểu lộ được cảm
xúc của nhân vật
HS xem chú thích chân
trang sách
? Em hãy tóm tắt lại
truyện Hai đứa trẻ?
Hai đứa trẻ là Liên và An
được mẹ giao cho trông
coi một quán hàng nhỏ
nơi phố huyện nghèo
HSTL
HS đọc
HSTL
niệm văn chương lành mạnh, tiến bộ, có biệt tài về truyện ngắn
- Đặc điểm truyện ngắn của ông: truyện không có truyện, chủ yếu khai thác thế giới nội tâm của nhân vật với những cảm xúc mong manh mơ hồ
- Giọng văn điềm đạm nhưng chứa đựng biết bao tình cảm mến yêu chân thành và
sự nhạy cảm của tác giả trước những biến thái của cảnh vật và lòng người + Văn phong Tl trong sáng giản dị mà thâm trầm sâu sắc
+ ND: truyện ngắn TL viết về nông thôn người dân nghèo: thể hiện niềm cảm thương chân thành đối với người nghèo Truyện ngắn của ông có chất lượng nghệ thuật cao & là người duy nhất trong nhóm tự lực văn đoàn vượt được thử thách của thời gian
=> TLại TL chỉ thực sự sáng tác khoảng
6 năm & mất khi mới 32 tuổi nhưng ông
đã có những đóng góp tích cực đối với nền văn xuôi VN trên đường hiện đại hóa
2, Văn bản
a, Xuất xứ: VB in ở trong tập truyện
ngắn “ Nắng trong vườn”( 1938) VB có
sự hòa quyện của hai yếu tố hiện thực và lãng mạn
b, Đọc và giải thích từ khó
Trang 3Chiều nào cũng vậy sau
khi dọn hàng xong,Liên
An và những cư dân kiếm
ăn trong đêm lại cố thức
để đợi chuyến tàu đêm
qua phố huyện may ra còn
bán được vài thứ gì
chăng? nhưng chủ yếu là
liên muốn thấy cảnh con
tàu qua phố huyện đó là
hoạt động cuối cùng của
đêm tối ở phố huyện
? Em có nhận xét gì khi
tóm tắt truyện?
TTắt truyện rất khó vì
truyện không có cốt
truyện mà chủ yếu xoay
quanh tâm trạng của Liên,
An từ chiều đến đêm
khuya-> kiểu truyện ngắn
trữ tình
? Vb có thể chia thành
mấy phần? Nội dung của
từng phần?
? Bức tranh thiên nhiên ở
phố huyện lúc chiều tàn
được nhà văn khắc họa
qua những chi tiết nào?
+ Âm thanh
+ Hình ảnh, màu sắc
+ Đường nét
? Em có nhận xét gì về
NT miêu tả cảnh ngày tàn
HSTL
HSTL
HSTL
c, Kết cấu
3 phần- P1: Từ đầu- về phía làng-> Phố huyện lúc chiều tàn
- P2: tiếp- của họ->Phố huyện lúc đêm xuống
-P3: còn lại-> cảnh đợi tàu
II/ Đọc-hiểu văn bản
1, Phần 1: Phố huyện lúc chiều tàn
* Cảnh ngày tàn
- Âm thanh: Tiếng trống thu không, tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồng ruộng, tiếng muỗi bay vo ve trong của hàng đã bắt đầu tối-> báo hiệu ngày đã tàn
- Hình ảnh, màu sắc: Phương Đông đỏ rực như lửa cháy, những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn, dãy tre làng đen lại
- Đường nét: dãy tre làng cắt hình rõ rệt trên nền trời
NT: Những câu văn êm dịu, có nhịp điệu chậm rãi, hình ảnh so sánh sinh động
Trang 4trong đoạn trên?
? Qua nghệ thuật trên gợi
ra cảnh làng quê hiện ra
ntn?
? Tâm trạng của Liên
trước cảnh chiều tàn ntn?
? Tìm các chi tiết biểu lộ
tâm trạng của Liên? Nhận
xét nghệ thuật miêu tả tâm
trạng nvật?
GV bình: “ Văn củaThạch
Lam thường hiếm khi
thừa lời thừa chữ, không
uốn éo làm duyên một
cách cầu kì kiểu cách,
nhưng vừa giàu hình ảnh,
vừa giàu nhạc điệu, lại
vừa uyển chuyển, tinh tế”
? Cảnh ngày tàn còn được
gợi lên qua cảnh chợ tàn
Tìm chi tiết nói về cảnh
đó?
? Qua những chi tiết đó
em có nhận xét gì về cuộc
sống ở phố huyện?
? Hình ảnh những con
người phố huyện hiện lên
qua chi tiết nào?
Em có nhận xét gì về cơ
nghiệp của mẹ con chị Tí?
Chõng, ghế, nồi nước chè
-> cơ nghiệp ít ỏi nhỏ bé
HSTL HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
=> Cảnh làng quê êm ả, thơ mộng với những hình ảnh âm thanh gần gũi quen thuộc, bình dị gợi được cái hồn của cảnh vật
*Tâm trạng của Liên
- Liên ngồi lặng yên
- Đôi mắt chị bóng tối ngập đầy dần
- Chị thấy lòng buồn man mác
Những câu văn giàu cảm xúc, miêu tả những cảm nhận tinh tế tâm trạng nvật
=> TT của Liên: Buồn nhẹ nhàng mong manh mơ hồ
Liên có tâm hồn nhạy cảm, tinh tế, trong sáng
* Cảnh chợ tàn
- Người về hết, tiếng ồn ào cũng mất-> chợ vãn hết vắng vẻ quạnh hiu
- Trên đất chỉ còn rác rưởi vỏ bưởi vỏ thị
lá nhãn bã mía, mùi ẩm bốc lên
=> Tất cả phơi bày một hình ảnh phố huyện nghèo nàn, xơ xác và những mùi
vị của cuộc sống cơ cực, lầm than
* Những con người nơi phố huyện
+ Mấy đứa trẻ con nhà nghèo đi lại tìm tòi, nhặt nhạnh thanh nứa, thanh tre, hay bất cứ thứ gì có thể dùng được
+ Mẹ con chị Tí – ngày: mò cua bắt tép
- tối: dọn hàng nước -> chả kiếm được bao nhiêu nhưng ngày nào cũng dọn
+ Vợ chồng bác Xẩm ngồi trên manh chiếu rách, cái chậu thau để trước mặt, chưa hát vì chưa có người nghe
+ Bà cụ Thi hơi điên, lại nghiện rượu với tiếng cười khanh khách nghe thật dễ sợ.-> Tâm trạng đầy uẩn khúc bế tắc
Trang 5? Em có nhận xét gì về
nghệ thuật miêu tả c/s con
người phố huyện?
? Qua đó em có ấn tượng
gì về cuộc sống của con
người nơi đây?
? Cuộc sống ngột ngạt tù
túng này có tác động ntn
đến tâm trạng của Liên?
(Thương những đứa trẻ
con nhà nghèo nhưng
chính chị cũng không có
tiền để cho chúng nó
Chắt rượu đầy cho cụ Thi
điên Hỏi thăm mẹ con chị
Tí: “ Sao hôm nay chị dọn
hàng muộn thế?”)
? Cảm nhận của em về
nhân vật Liên?
? Qua đó em cho biết tình
cảm của nhà văn đối
những kiếp người nhỏ bé,
tội nghiệp nơi phố huyện
này?
? Nhận xét gì về TL?
? Qua sự phân tích trên
khái quát lại NT, ND của
đoạn 1?
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
+ Bác phở Siêu: Với thứ quà xa xỉ mà chị em Liên không bao giờ mua được + Cửa hàng chị em Liên bán mấy thứ lặt vặt, ngày chợ phiên mà cũng chẳng ăn thua gì.-> Hàng ít hợp với vốn liếng eo hẹp khó khăn của gđ Liên và với túi tiền của người dân quê nghèo khổ
NT: tả thực, giọng văn nhẹ nhàng nhân vật rất ít hành động, đối thoại rời rạc, đứt quãng
Thời gian lặp lại: tối, ngày nào, chiều nào, cứ chập tối mẹ lại tạt ra
-> Tất cả gợi sự tàn lụi
=> C/s nghèo khổ, lam lũ, tẻ nhạt lặp đi lặp lại quẩn quanh bế tắc trong cái ao đời bằng phẳng Những kiếp người tàn lụi
TT Liên: Động lòng thương Cảm thông xót xa với những
=> Liên rất giàu tình yêu thương con người, nhạy cảm, tinh tế, tâm hồn trong sáng gắn bó với thiên nhiên quê hương
T/cảm của tác giả: xót thương, đồng cảm
-> TL có tâm hồn đôn hậu giàu tình yeu thương con người và cảnh vật TN quê hương
<=> Tlại Bút pháp lãng mạn kết hợp với hiện thực, những câu văn đậm đà chất thơ, phần 1 thể hiện cảnh ngày tàn và những kiếp người tàn lụi qua tâm hồn ngây thơ trong sáng nhân hậu của Liên
2, Phần 2: Cảnh phố huyện về đêm
Trang 6? Cảnh phố huyện về đêm
được miêu tả qua những
chi tiết nào?
? Em có nhận xét gì cảnh
phố huyện lúc đêm
xuống?
? Cảnh phố huyện về đêm
được mtả chủ yếu bằng
gam màu tối nhưng bên
cạnh đó vẫn thấp thoáng
hiện ra những ánh sáng
nào? Gắn liền với cuộc
sống của những ai?
? kết thúc truyện hình ảnh
gây ấn tượng, day dứt
cuối cùng, đi vào giấc ngủ
của Liên cũng vẫn là “
chiếc đèn con của chị Tí
chỉ chiếu sáng một vùng
đất nhỏ” có ý nghĩa gì?
-> Phải chăng, h/ả này
chính là biểu tượng của
những kiếp người nghèo
khổ, lam lũ, sống vật vờ,
leo lét trong màn đêm của
XH cũ
? Nhận xét chung về ánh
sáng đó?
? Em có nhận xét gì về
nghệ thuật mtả ánh sáng
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
+ Trời bắt đầu đêm, một đêm mùa hạ êm như nhung và thoảng qua gió mát
+ Đường phố và các ngõ con chứa đầy bóng tối
+ Tối hết cả con đường thăm thẳm ra sông, con đường qua chợ về nhà các ngõ vào làng lại càng sẫm đen hơn
+ Vòm trời hàng ngàn ngôi sao
=> Bao trùm lên bức tranh toàn cảnh phố huyện về đêm là bóng tối đậm đặc,
nó như luồn lách như một nỗi ám ảnh bám riết lấy cuộc sống của những con người kiếm sống về đêm nơi phố huyện
- Ánh sáng của sự sống nhỏ bé, yếu ớt + Ở một vài cửa hàng, cửa chỉ hé ra một khe ánh sáng
+ Quầng sáng thân mật quanh ngọn đèn chị Tí.( 7 lần)
+ Một chấm lửa nhỏ và vàng lơ lửng đi trong đêm-bếp lửa của bác Siêu
+ Ngọn đèn của Liên thưa thớt từng hột sáng lọt qua phên nứa
+ Ánh sáng của hàng ngàn ngôi sao ganh nhau lấp lánh lẫn với vệt sáng của những con đom đóm
=> Đó là thứ ánh sáng nhỏ bé, le lói như chính cuộc đời, số phận của những người dân ở phố huyện
NT: tương phản a/s >< bóng tối Bút pháp lãng mạn
Gợi một đêm mùa hạ êm đềm, mát mẻ đồng thời qua a/s nhỏ nhoi leo lét ấy biểu tượng về những kiếp người nhỏ bé,
vô danh sống lay lắt tưởng chừng họ bị chôn vùi đến cùng đời mãn kiếp trong đêm tối mênh mông của xã hội cũ Họ -những con người không có tương lai
*Cuộc sống của con người trong đêm tối
Nhịp sống:
+ Chị Tí ngày nào cũng dọn hàng như đã
Trang 7và bóng tối? Dụng ý của
tác giả là gì?
? C/s của những con
người trong đêm được
miêu tả ntn?
? Họ mơ ước gì?
? Tác giả đã mtả bằng bút
pháp gì? T/dụng NT ntn?
GV bình: Huy Cận có bài
Quẩn quanh” như sau
Quanh quẩn mãi với vài
ba dáng điệu,
Tới hay lui cũng chừng ấy
mặt người
Vì quá thân nên quá đỗi
buồn cười,
Môi nhắc lại cũng ngần ấy
chuyện
->Chừng ấy con người
trong bóng tối ngày này
qua ngày khác sống quẩn
quanh tù túng, bế tắc
trong “cái ao đời bằng
phẳng”.( XD)
Cuộc sống đơn diệu nhạt
nhẽo “ cơm mai rồi lại
cơm chiều rốt cục mỗi
ngày hai bữa cơm” của
NV Giao,Quỳnh trong
thiên truyện “ Tỏa nhị
Kiều” của XD
? Mặc dù họ sống nghèo
khổ như vậy nhưng tình
cảm của những con người
này ntn?
HSTL
HSTL
biết được thực trạng: sớm hay muộn nào
có ăn thua gì?
+ Gánh phở bác Siêu thứ quà xa xỉ nhiều tiền, lặng lẽ gánh phở ra rồi lại lầm lũi gánh phở về
+ Gia đình bác Xẩm bật lên mấy tiếng đàn bầu trong yên lặng
+ Chị em Liên đêm nào cũng cố thức chờ tầu may ra còn có người mua cho ít hàng, nhưng Liên không trông mong còn
ai mua nữa
Họ ước mơ mong đợi một cái gì tươi sáng cho sự sống nghèo khổ hằng ngày -> Ước mơ rất mơ hồ càng cho thấy tình cảnh tội nghiệp của những người sống
mà không biết số phận mình rồi sẽ ra sao NT: Bút pháp tả thực, nhịp điệu câu văn đều đều chậm rãi
-> Nhịp sống lặp lại một cách đơn điệu nhàm chán, buồn tẻ Họ tồn tại và chờ đợi một cái gì may mắn nhưng không bao giờ có được
T/cảm của họ vẫn yêu thương lẫn nhau
Họ biết cảm thông& chia sẻ cho nhau
Đó là vẻ đẹp trong tâm hồn họ thắp lên ngọn lửa tình thương & niềm hi vọng về một ngày mai tươi sáng
-> Tâm trạng của Liên: xót thương cho họ
Tác giả trân trọng và đồng cảm với ước
Trang 8? Tâm trạng của Liên ntn?
? Tâm trạng của tác giả
ntn khi nói đến nhưng hi
vọng mơ ước của họ?
? Qua sự phân tích trên
khái quát lại NT, ND của
phần 2?
? Đoàn tàu đã xuất hiện
như thế nào qua cái nhìn
và tâm trạng của hai chị
em Liên?
? So sánh thế giới đoàn
tàu đưa đến với không
gian nơi phố huyện?
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
HSTl
mơ nhỏ bé của họ, hướng tới ánh sáng
Đó chính là giá trị nhân văn của tác phẩm
<=> TLại bằng bút pháp tả thực kết hoẹp với bút pháp lãng mạn, TL đã thể hiện niềm cảm thông thương xót cho những kiếp người nhỏ bé, vô danh sống quẩn quanh bế tắc trong nhịp sống đơn điệu tù túng
3, Phần 3: Cảnh chờ tàu
An đã ríu cả mắt vào còn dặn với chị Tàu đến chị gọi em dậy
Dấu hiệu tàu đến:
Sự xuất hiện của người gác ghi-> ngọn lửa xanh biếc-> tiếng còi xe lửa từ xa vang lại-> Liên đánh thức em-> tiếng xe dồn dập , tiếng xe rít mạnh vào ghi-> Một làn khói bừng sáng trắng lên -> tiếng hành khách ồn ào-> và tàu rầm rộ
đi tới các toa sáng trưng
Chuyến tàu tới trong sự chờ đợi
và háo hức của hai chị em Liên Tàu đi qua chị em Liên còn nhìn với theo cho đến khi chiếc đèn treo ở toa sau cùng khuất sau rặng tre.-> tâm trạng nuối tiếc
Liên lặng theo mơ tưởng: nhớ về HN xa xăm, về quá khứ tốt đẹp hạnh phúc
Không gian phố huyện Thế giới đoàn tàu đưa đến
-Bóng tối dày đặc bao trùm lên
mọi cảnh vật và con người
- Nghèo khổ, tù túng
- Sáng trưng: đồng và kền lấp lánh, và các cửa kính sáng
- Sang trọng, sung sướng
Trang 9- Yên tĩnh, buồn chán - Sôi động, náo nức, vui vẻ.
? Tác giả đã sử dụng nghệ
thuật gì?
? Tác dụng nghệ thuật
ntn?
? Tại sao chị em Liên lại
phải cố thức để chờ tàu
đến?
Liên và An cố thức để chờ
tàu không phải vì chúng
trông mong bán được
hàng
Liên và An muốn chờ tàu
vì đó là hoạt động cuối
cùng của đêm, chuyến tàu
giúp Liên có được niềm
vui duy nhất là khuấy
động c/s đơn điệu nhàm
chán, tẻ nhạt ở phố huyện
nghèo này
? Thái độ của nhà văn ntn
qua miêu tả tâm trạng đợi
tàu của hai đứa trẻ?
Thế Lữ nhận xét:
Sự thật tâm hồn TL diễn
ra trong lời văn chương
phức tạp, nhiều hình,
nhiều vẻ, nhưng bao giờ
cũng đằm thắm nhân hậu,
cũng nghẹn ngào một chút
lệ thầm kín của tình
thương Nếu TL theo một
chủ kiến nào trong công
việc viết văn của anh, thì
chủ kiến ấy diễn ra và gợi
lên sự xót thương”
HSTL HSTL
HSTL
HSTL
NT: tương phản, đối lập
T/d đánh thức dậy những ước mơ khao khát đến cháy bỏng của những đứa trẻ: muốn thoát ra khỏi c/s tối tăm tù túng mòn mỏi nghèo nàn nơi phố huyện để vươn ra ánh sáng
=> Ý nghĩa biểu tượng của đoàn tàu:
Là biểu tượng của một thế giới thật đáng sống: sức sống mạnh mẽ, sự giàu sang, rực
rỡ ánh sáng Nó đối lập với cuộc sống mòn mỏi, nghèo nàn, tối tăm và quẩn quanh của những người dân phố huyện
Là hình ảnh của HN, của hạnh phúc, của kí
ức tuổi thơ sung sướng, đẹp đẽ
Qua việc mtả tâm trạng Liên, TL thể hiện niềm trân trọng, thương xót đối với những kiếp người nhỏ bé, sống nghèo nàn tăm tối, buồn chán nơi phố huyện
<=> TLam nâng niu trân trọng những khát vọng vươn ra ánh sáng, vượt thoát ra khỏi cuộc sống tù túng, quẩn quanh, không cam chịu cái hiện tại tầm thường nhật nhẽo đang vây quanh
=> Đồng thời tác giả cũng muốn gửi tới một thông điệp
+ Qua tâm trạng của Liên, phải chăng TL muốn lay tỉnh những con người đang sống buồn chán đang sống quẩn quanh lam lũ hãy cố vươn tới ánh sáng
Trang 10?Từ sự phân tích trên khái
quát lại giá trị nghệ thuật
của văn bản?
? Em hãy khái quát lại giá
trị nội dung của bài?
HS viết đoạn văn ngắn thể
hiện cảm nhận của bản
thân Sau đó trình bày
GV nhận xét và chốt ý
HSTL
HSTL
HSTL
+ Đừng bao giờ để c/s của con người chìm trong cái “ao đời bằng phẳng” Con người phải sống cho ra sống phải không ngừng khao khátvà xdựng một cuộc sống có ý nghĩa
Như vậy, thể hiện một cách nhẹ nhàng khát vọng hướng tới cuộc sống sáng tươi của những con người nhỏ bé, bình thường, “ Hai đứa trẻ” có một giá trị nhân văn, nhân bản đáng quý
III/ Tổng kết
1, Nghệ thuật miêu tả tinh tế, giọng
văn nhẹ nhàng, điềm tĩnh, khách quan; lời văn bình dị nhưng luôn ẩn hiện một tình cảm xót thương đối với những con người nghèo khổ Bút pháp hiện thực kết hợp lãng mạn khéo léo, truyện như một bài thơ trữ tình sâu lắng day dứt lòng người
2, Nội dung
Qua truyện ngắn “ Hai đứa trẻ”, TL thể hiện một cách nhẹ nhàng và thắm thiết niềm xót thương đối với những kiếp người sống cơ cực, quẩn quanh ở phố huyện nghèo trước cách mạng tháng Tám năm
1945 Đồng thời ông cũng thể hiện niềm trân trọng ước mơ vươn tới c/s tốt đẹp hơn của họ.Truyện thể hiện một tư tưởng nhân đạo đáng trân trọng, đồng thời là bài ca ca ngợi tình yêu thiên nhiên của quê hương đất nước
IV/ Luyện tập
Em hãy trình bày cảm nhận của em về nhân vật Liên trong VB
Liên là một cô bé có tâm hồn ngây thơ trong sáng, nhạy cảm tinh tế, gắn bó với thiên nhiên quê hương, giàu lòng yêu thương con người, khao khát vươn ra ánh sáng và cuộc sống tốt đẹp hơn cuộc sống tù túng, quẩn quanh nơi phố huyện
HĐ 4: Hướng dẫn học bài ở nhà