- VHDG lµ s¸ng t¸c tËp thÓ vµ truyÒn miệng của nhân dân lao động tri thức: trở thành người sáng tác nhưng những tác phẩm đó phải tuân thủ đặc trưng của VHDG - VHDG lµ tiÕng nãi, t×nh c¶m[r]
Trang 1Tiết 1 -2
TỔNG QUAN VĂN HỌC VIỆT NAM
Ngày soạn: 14.08.09
Ngày giảng:………
Lớp giảng: ……….
Sĩ số:………
A Mục tiêu bài học
Bài giảng này của GV ở bài học này hướng vào những mục đích, yêu cầu cơ bản sau đây:
1 Nắm được những kiến thức chung nhất, tổng quan nhất về 2 bộ phận của VHVN (VH dân gian và VH viết) và quá trình phát triển của VH viết Việt Nam (VH Trung đại và VH hiện đại)
2 Nắm vững nhưng vấn đề về: Thể loại của VHVN; con người trong VHVN
3 Bồi dưỡng niềm tự hào về truyền thống văn hóa của dân tộc qua di sản văn học
được học Từ đó có lòng say mê với VHVN
B Phương tiện thực hiện
- SGK, SGV Ngữ văn 10
- các tài liệu tham khảo: giới thiệu giáo án 10, ngữ văn lớp 6, 7…
C Cách thức tổ chức
GV tổ chức giờ giảng theo cách kết hợp giữa nêu vấn đề, trao đổi thảo luận và trả lời câu hỏi
D Tiến trình giờ giảng
1 ổn định
2 Giới thiệu bài mới.
Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, nhân dân Việt nam đã sáng tạo nên nhiều giá trị vật chất và tinh thần to lớn, đáng tự hào Trong những sáng tạo tinh thần đó, có nền văn học của dân tộc kết tinh tinh hoa của cha ông trong suốt trường kì lịch sử
Với bài “Tổng quan văn học Việt Nam”, chúng tôi sẽ cung cấp cho các em những nhận thức cơ bản, những nét chính về nền văn học của nước nhà
3 Hoạt động dạy – học.
Hoạt động của thày và trò Yêu cầu cần đạt
GV: hướng dẫn HS tìm hiểu nhan đề
của bài học
- Em hiểu thế nào là tổng quan văn học
việt nam?
HS: tổng quan văn học việt nam – cách
nhìn nhận, đánh giá 1 cách tổng quát
những nét lớn của văn học việt nam
GV: gọi HS đọc mục I SGK
Nền văn học Việt nam được hợp thành
từ các bộ phận văn học nào?
I Các bộ phận hợp thành của văn học việt nam.
Trang 2HS: gồm văn học DG và văn học viết.
GV: Hãy kể tên một vài tác phẩm
VHDG mà em đã học hoặc biết?
HS đưa ra một số tác phẩm VHDG GV
ghi bảng (nháp)
GV: Em hiểu VHDG là những sáng tác
như thế nào?
GV: hãy cho biết những tác phẩm
VHDG ban vừa nêu thuộc những thể
loại nào?
HS trả lời GV điền trên bảng
GV: qua đó em có nhận xét gì về thể
loại của VHDG?
HS: phong phú
GV: dựa vào khái niệm và SGK, em hãy
cho biết VHDG có những đặc trưng cơ
bản nào?
HS: trả lời GV chọn lọc ghi ý
GV: hãy kể tên một số tác phẩm văn
học viết mà em đã được học?
HS: kể tên GV ghi bảng (nháp)
GV: dấu hiệu dễ nhận biết sự khác nhau
giữa VHDG và văn học viết là ở chỗ
nào?
HS: văn học viết được ghi lại bằng văn
tự
GV: em hiểu thế nào là văn học viết?
1 Văn học dân gian
a Khái niệm.
- VHDG là sáng tác tập thể và truyền miệng của nhân dân lao động (tri thức: trở thành người sáng tác nhưng những tác phẩm đó phải tuân thủ đặc trưng của VHDG)
- VHDG là tiếng nói, tình cảm chung của nhân dân
b Thể loại
- Thể loại của VHDG rất phong phú: Truyền thuyết, TCT, truyện ngụ ngôn,
ca dao, tục ngữ…
c Đặc trưng
- Tính truyền miệng
- Tính tập thể
- Gắn bó với các sinh hoạt khác nhau trong đời sống cộng đồng
2 Văn học viết
a Khái niệm
- Là sáng tác của tri thức, được ghi lại bằng chữ viết
- Là sáng tạo của cá nhântác phẩm
Trang 3GV: nền VHVN từ xưa cho đến nay về
cơ bản được viết bằng những hình thức
văn tự nào?
HS: Chữ Hán, chữ Nôm, chữ Quốc ngữ
GV: ngoài ra còn có một số tác phẩm
viết bằng chữ Pháp
GV: kể tên một số tác phẩm văn học
bằng chữ Hán mà em biết?
HS: kể tên những tác phẩm văn học
bằng chữ Hán đã được học
GV: em hãy cho biết nguồn gốc của văn
tự Hán
HS: trả lời GV ghi bảng
GV: kể tên tác phẩm bằng chữ Nôm?
HS kể tên
GV: em biết gì về chữ Nôm?
HS trả lời GV ghi bảng
GV: phần này các em sẽ được học cụ
thể trong giờ Tiếng việt (lịch sử phát
triển của tiếng việt)
GV: cho biết thể loại của văn học viết?
HS dựa vào SGK trả lời sau đó GV tổng
hợp lại ghi bảng
GV (thuyết giảng): VHVN là sản phẩm
văn học viết mang dấu ấn của tác giả
b Chữ viết của văn học Việt Nam
- Chứ Hán: là văn tự của người Hán, người Việt đọc chữ Hán theo cách riêng của mìnhcách đọc Hán Việt
- Chữ Nôm: là chữ viết cổ của người Việt, dựa vào chữ Hán mà đặt ra
- Chữ Quốc ngữ: sử dụng chữ cái la tinh
để ghi âm tiếng việt
c Hệ thống thể loại của văn học viết.
- Giai đoạn 1: từ thế kỉ X đến thế ki XIX
+ Văn học chữ Hán:
Văn xuôi: truyện kí, TT C hồi Thơ: cổ phong, đường luật, từ khúc
Văn biền ngẫu + Văn học chữ Nôm: thơ (thơ nôm
đường luật, truyện thơ, ngâm khúc), văn biền ngẫu
- Giai đoạn 2: từ đầu thế kỉ XX đến nay + Tự sư: truyện ngắn, tiểu thuyết, kí + trữ tình: thơ trữ tình, trường ca + Kịch: kịch nói, kịch thơ
II Quá trình phát triển của văn học viết Việt Nam
Trang 4tinh thần của tất cả các dân tộc cư trú
trên lãnh thổ VN Đó là một nền văn
học thống nhất trong sự đa dạng Bên
cạnh những đặc trưng chung, văn học
của mỗi vùng miền, mỗi tộc người lại
có bản sắc riêng làm phong phú cho nền
văn học của toàn dân tộc
Quá trình phát triển của văn học Việt
Nam gắn chặt với lịch sử chính trị, văn
hoá, xã hội của đất nước Nhìn tổng
quan văn học Việt Nam trải qua 3 thời
kì lớn:
+ Từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX
(VHTĐ)
+ Từ đầu thế kỉ XX đến cách mạng T.8
1945 và sau CM T.8 cho đến hết thế kỉ
XX (VHHĐ)
GV: Cho biết bối cảnh hình thành và
phát triển của VHTĐ?
HS trả lời GV chọn lọc ghi bảng
GV: VHTĐVN được sáng tác bằng
những hình thức văn tự nào?
HS: 2 hình thức văn tự: chữ Hán và chữ
Nôm
GV: ở thời kì này chữ Hán có vai trò
như thế nào? nền văn học chữ Hán ra
đời và tồn tại trong thời gian nào?
HS trả lời GV chọn lọc ghi bảng
GV: hãy kể tên những tác phẩm
VHTĐVN bằng chữ Hán?
HS:
- Thánh Tông Di thảo của Lê Thánh
Tông
1.Văn học trung đại (từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX)
a Bối cảnh hình thành và phát triển
- Bối cảnh văn hoá, văn học vùng Đông
á, Đông Nam á
- Có quan hệ giao lưu với nhiều nền văn hoá khu vực đặc biệt là Trung Quốc
b Hình thức văn tự
- Chữ Hán:
+ Vai trò: chữ Hán là phương tiện để nhân dân ta tiếp nhân những học thuyết lớn của phương Đông thời đó: Nho giáo, Phật giáo, tư tưởng Lão Trang + Văn học chữ Hán: ra đời từ thế kỉ X, tồn tại cho tới cuối thế kỉ XIX, đầu thế
kỉ XX
Trang 5- Truyền kì mạn lục của Nguyễn Dữ
- Thượng kinh kí sự của Hải thượng lãn
ông
- Hoàng Lê Nhất Thống chí của Ngô
Gia Văn Phái
GV: (thuyết giảng) Ngoài ra ta thấy các
tác giả như Nguyễn trãi, Nguyễn
Du…đều có những tác phẩm được viết
bằng chữ Hán
Ngay trong giai đoạn văn học chữ Nôm
phất triển mạnh thì văn học chữ Hán
vẫn có nhiều thanh tựu
GV: cho biết nguông gốc ra đời của chữ
Nôm và văn học chữ Nôm?
HS trả lời GV chọn loc ghi bảng
GV: Sự ra đời của chữ Nôm và văn học
chữ Nôm có vai trò như thế nào?
GV: anh (chị) hãy kể tên 1 số tác phẩm
VHTĐVN bằng chữ Nôm?
HS: - Truyện Kiều của Nguyễn Du
- Lục Vân Tiên của Nguyễn Đnh Chiểu
- Sáng tác của Hồ Xuân Hương (bà chúa
thơ Nôm)
GV: Ngoài ra còn có một số Truyện
Nôm khuyết danh: Tống Chân – Cúc
Hoa, Phạm Tải Ngọc Hoa
GV: So sánh 2 bộ phận văn học chữ
Hán và văn học chữ Nôm, cho biết bộ
phận văn học nào chịu nhièu ảnh hưởng
của VHDG?
GV: em có suy nghĩ gì về sự phát triển
của văn học chữ Nôm?
HS trả lời GV ghi bảng
- Chữ Nôm
+ Nguồn gốc ra đời của chữ Nôm và văn học chữ Nôm:
chữ Nôm xuất hiện từ lâu
văn học chữ Nôm phát triển mạnh ở thế kỉ XV và đạt đỉnh cao ở cuối thế kỉ XVIII - đầu XIX
+ Vai trò của chữ Nôm và văn học chữ Nôm:
Là kết quả của lịch sử phát triển văn học dân tộc
Là bằng chứng hùng hồn cho ý chí xây dựng 1 nền văn hiến độc lập của dân tộc
KL: - So với văn học chữ Hán, văn học chữ Nôm chịu ảnh hưởng sâu sắc, toàn diện của VHDG
- Sự phát triển của văn học chữ Nôm gắn liền với nhưngc truyền thống lớn
Trang 6GV: Cho biết bối cảnh hình thành và
phát triển của văn học hiện đại?
HS trả lời Gv ghi bảng
GV: anh (chị) hãy cho biết đặc điểm
của nền văn học HĐVN?
HS trả lời GV ghi bảng
GV: Hãy cho biết các giai đoạn phát
triển của VHHĐ? ở mỗi giai đoạn có
những đặc điểm gì đáng chú ý?
HS trả lời GV lựa chọn ghi bảng
GV: đây là những tác giả tiêu biểu mà
Tản Đà được coi là cầu nối giữa 2 thế
kỉ
của VHTĐ như lòng yêu nước, tinh thần nhân đạo, tính hiện thựcnó thể hiện tinh thần ý thức dân tộc đã phát triển cao
2 Văn học hiện đại (từ đầu thế kỉ XX
đến hết thế kỉ XX)
a Bối cảnh hình thành và phát triển
- Trong bối cảnh giao lưu văn hóa, văn học ngày càng mở rộng Từ chỗ chỉ tiếp xúc, giao lưu với văn học các nước trong khu vực, VHVN đã tiếp nhận thêm tinh hoa của nhiều nền văn học trên thế giới để đổi mới
b Đặc điểm
- Có quan hệ giao lưu quốc tế rộng hơn
- Nên văn học chủ yếu viết bằng chữ quốc ngữ
- Đây là nền văn học có nhiều công chúng nhất trong lịch sử Số lượng tác giả và tác phẩm cũng đạt quy mô chưa từng có
- Là nền văn học vừa kế thừa nền tinh hoa của văn học truyền thống vừa tiếp thu tinh hoa của những nền văn học lớn trên thế giới để hiện đại hoá
c Các giai đoạn phát triển
- Từ đầu thế kỉ XX đến những năm 30: + Đây là giai đoạn giao thời ngắn của VHHĐ
+ VHVN đã bước vào quỹ đạo của VHHĐ tiếp xúc với các nền VH châu
âu + Các tác giả tiêu biểu: Tản Đà, Hoàng Ngọc Phách, Hồ Biểu Chánh…
- Từ 1930 – 1945:
+ Vừa kế thừa tinh hoa của VHTĐ và VHDG, tiếp nhận ảnh hưởng của VHTG
Trang 7GV: trình bày những thành tựu nổi bật
của VHHĐ Việt Nam?
HS trả lời GV ghi bảng
GV: ra bài tập
Hãy so sánh 2 thời kì văn học: VHTĐ
và VHHĐ để chỉ ra những điểm khác
biệt lớn của VHHĐ với VHTĐ?
(học sinh thảo luận)
GV lấy kết quả:
1 Tác giả: xuất hiện đội ngũ nhà văn
nhà thơ chuyên nghiệp
2 Đời sống văn học: TPVH đi vào đời
sống nhanh hơn: Mqh giữa tác giả và
độc giả mật thiết hơnđời sống văn học
sôi nổi năng đông hơn
3 Thể loại: xuất hiện thơ mới, tiểu
thuyết, kịch
để HĐH Biểu hiện có nhioêù thể loại mới (Thơ mới) và ngày càng hoàn thiện + Các tác giả tiêu biểu: Thách Lam, Xuân Diệu, Huy Cận, Nam Cao, Nguyễn Tuân, Hàn Mạc Tử…
- Từ 1945 – 1975:
+ Nền VHVN ở giai đoạn này ra đời và phát triển dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng Cộng Sản Việt Nam
+ Thành tựu của nó gắn liền với đường lối văn nghệ đúng đắn của Đảng và sự nghiệp lao động chiến đấu của nhân dân ta
+ Các tác giả tiêu biểu: Quang Dũng, Chính hữu, Nguyên Nọc, Nguyễn Minh Châu…
- Từ 1975 đến nay:
+ VHHĐ Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới
d Thành tựu.
- Thành tựu nổi bật: thuộc về VH yêu nước và cách mạng, gắn liền với công cuộc giải phóng dân tộc
- Thể loại:
+ Cuối thế kie XIX đầu thế kỉ XX bên cạnh sự phát triển của thơ, văn xuôi quốc ngữ có công cuộc HĐH thơ, kịch, truyện ngắn, tiểu thuyết
+ 1945 – 1975: Thơ mới, tiểu thuyết
Tự lực văn đoàn, thơ kháng chiến chống Pháp, chông Mĩ, bút kí…
Trang 84 Thi pháp: lối viết ước lệ, sùng cổ của
VHTĐ được thay thế bằng lối viết hiện
thực, đề cao cá tính sáng tạo, cái tôi cá
nhân
GV: Từ những kiến thức trên, em có rút
ra gì về quy luật của VHVN?
HS trả lời GV ghi bảng
GV: VHVN đã phản ánh mối quan hệ
nào của con người Việt Nam?
HS trả lời GV ghi bảng
GV: Thẩn trụ trời, ca dao…
GV: những biểu hiện cụ thể?
GV: hay lấy dẫn chứng
HS: Đường vô xứ Nghệ quanh quanh
Non xanh nước biếc như tranh hoạ đồ
HS: Nam quốc Sơn hà (Lý Thường
Kiệt)
3 Kết luận.
- VHVN đã đạt được những giá trị đặc sắc về nghệ thuật và nội dung với những tác giả được công nhận là danh nhân văn hoá: Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Chí Minh, nhiều tác phẩm được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới.VHVN với những khả năng và sự sáng tạo đã xây dựng được vị trí riêng trong văn học nhân loại
III Con người Việt Nam qua văn học
1 Phản ánh quan hệ với thế giới tự nhiên
- Trong VHDG: kể lại quy trình nhận thức, cải tạo, chinh phục thế giới tự nhiên hoang dã để xây dựng đất nước tươi đẹp
- Trong văn học Trung đại: thiên nhiên gắn với lí tưởng đạo đức, thẩm mĩ
- Trong VHHĐ: thiên nhiên được thể hiện ở tình yêu quê hương đất nước, yêu cuộc sông, đặc biệt là tình yêu lứa đôi
2 Phản ánh mối quan hệ quốc gia dân tộc.
- Chủ yếu là ở tình yêu nước nồng nàn + Trong VHDG: tình yêu làng xóm, quê cha đất tổ, nơi chôn rau cắt rốn; căn ghét các thế lực xâm lược
+ Trong VHTĐ: qua ý thức sâu sắc về quốc gia, dân tộc, truyền thống văn hiến lâu đời của dân tộc
+ Trong VHCM: gắn liền với sự nghiệp
đấu tranh giai cấp và lí tưởng XHCN
Lòng yêu nước trong VHVN: tình yêu quê hương, niềm tự hào về truyền
Trang 9GV: VHVN đã phản ánh moúu quan hệ
này như thế nào?
GV: Truyện Kiều (Nguyễn Du)
GV: tiêu biểu: Ngô Tất Tố, Nam Cao…
GV: VHVN phản ánh ý thức bản thân
như thế nào?
GV: truyện ngắn Mảnh trăng cuối rừng
– Nguyễn Minh Châu, Làng – Kim
Lân
thống văn hoá của dân tộc, lịch sử dựng nước và giữ nước, ý chí căn thù quân xâm lược, tinh thần hi sinh vì tổ quốc
3 Phản ánh quan hệ xã hội.
- Trong các xã hội có giai cấp đối kháng, VHVN đã lên tiếng tố cáo phê phán các thế lực chuyên quyền và bày
tỏ sự thông cảm đối với những người dân bị áp bứcTPVH: ước mơ XH công bằng, tốt đẹp
- Nhìn thẳng vào thực tại với tinh thần nhân thức, phê phán và cải tạo xã hội: truyền thống lớn của VHVN
- Văn học xây dựng CNXH: với lí tưởng nâhn đạo cao đẹpphản ánh mối quan
hệ mới mẻ trong nhân dân ta
Phản ánh quan hệ xã hôik vừa tô
đậm hiện thực vừa tạo nên nhân đạo trong VH
4 Phản ánh ý thức bản thân
- Trong mỗi con người đều có 2 phương diện: ý thức cá nhân và ý thức cộng
đồng VHVN đã ghi lại qua trình lựa chọn, đấu tranh để khẳng định 1 đạo lí làm người của dân tộc VN trong sự kết hợp hài hoà của 2 phương diện đó
- Trong hoàn cảnh lịch sử đặc biệt (đấu tranh chống giặc ngoại xâm, đấu tranh cải tạo thiên nhiên khắc nghiệt) con người VN thường đề cao ý thức cộng
đồng hơn ý thức cá nhân
- Cuối thế kỉ XVIII hay giai đoạn 30 – 45: cái tôi cá nhân được đề cao
- Xu hướng chung của sự phát triển VH dân tộc: xây dựng đaok lí làm người với nhiều phẩm chất tốt đẹp: nhân ái, thuỷ chung, tình nghĩa, vị tha, hi sinh vì sự nghiệp chính nghĩa
4 Củng cố và dặn dò
- Nhắc lại đơn vị kiến thức cơ bản đã học
Trang 10- Học bài và chuẩn bị bài: Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ