Giáo án môn Ngữ văn khối 11 - Nghệ thuật sử dụng ánh sáng và bóng tối trong "Chữ người tử tù" và "Hai đứa trẻ"

Với Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân và Hai đứa trẻ của Thạch Lam, ánh sáng và bóng tối được sử dụng như một thủ pháp nghệ thuật nòng cốt "biểu hiện cách khai thác hình tượng đối với cuộc[r]

Nghệ thuật sử dụng ánh sáng và bóng tối trong "Chữ người tử tù" và

"Hai đứa trẻ"

Hoàng

Ánh sáng và bóng   là hai    quan  ! " # luôn luôn %

& bên & nhau, ( sung cho nhau Trong " # ánh sáng và bóng  là *"  ! pháp  + ,- dùng ,/ 0 1  con 2 và 3 4 trong " )

Trong 5 # ánh sáng và bóng  6 ,- 7 8   *"  ! pháp

   4  9* & tình  ;# ;/ + " dung  <# ! ,= ! tác

 >*) ?@ Chữ người tử tù ! A;B Tuân và Hai đứa trẻ !  & Lam, ánh

sáng và bóng  ,- 7 8   *"  ! pháp    4 nòng  F/  cách khai thác hình - , @ " #    ! pháp  ;  8 và thu hút ,"

+F(1) ! tác +) A;B Tuân và  & Lam tuy cùng  " dòng 5  lãng *&

  *L 2 có *" cách 7 8 các  ! pháp    4 hoàn toàn khác nhau,

& nên  M  @    4 riêng  và ," ,# mang ,4* phong cách cá nhân ! tác +)

N mài trong hành trình 0* tìm cái ,O# - ca cái ,O# A;B Tuân và

 & Lam, trong Chữ người tử tù và Hai đứa trẻ, ánh sáng và bóng  ,- 7 8

không P   *" nguyên 1 & tình  ; mà còn  , ý  R /

- = cái ,O trong " ,2) A;B Tuân  Chữ người tử tù S +* T =

*" thú  tao nhã ! 2 U# trong *" tình  ,V  mà 2  M

và 2  M là 2 7 tù và 2 + 8 ) Hai nhân 4 này UW  trong tác  >*   *" 0/ song trùng ! 3 % & không  /   nhau M hai khách  / , 3 #   ánh sáng và bóng #  4* chí là ,  ! trong *" hoàn + ,V ) Song chính vì là , 3   ánh sáng @ bóng  nên + thân 3 khác nhau này 6 ,K hàm T *" 3  liên, ( sung cho nhau,  4* chí ;/ hóa S  ra sáng   *" quy 4 W ; )

“ChM” hi/u theo nghRa c!a tác ph>m chính là Thư pháp, m"t “ngh thu4t th/ hin chM vit và là phng tin ,/ bi/u l" tâm thTc c!a con ng2i Th pháp g1n v@i tính cách, tâm t, tình c+m, quan nim trit hc, nhân sinh quan c!a ng2i vit”(2) TS nét chM, ng2i ta có th/ ,c ,-c tính tình, nhân cách, khí phách ng2i vit, nó th/ hin th gi@i n"i tâm c!a ng2i vit chM Vì v4y ng2i xa coi vic chi chM nh m"t cách di d`ng tính tình, hun ,úc tinh than Viên qu+n ng8c yêu chM c!a HuWn Cao là yêu nhân cách, khí phách, tài hoa c!a ng2i vit chM, yêu cái ,Op tba ra tS th gi@i n"i tâm c!a con ng2i này

Không gian ngh thu4t c!a Chữ người tử tù ch! yu ,-c xây d3ng d3a trên không

gian nhà tù - m"t "tr&i giam ti om", khung c+nh n=n Wy ng4p tràn bóng ti, "qu&nh qu

giM, nghi ng&i lhn nhau giMa qu+n ng8c và thay th l&i nh kh1c ha rõ hn s ph4n nh

v= nhân cách Không gian ngh thu4t c!a tác ph>m ,-c gi@i h&n < m"t nhà tù nhb, m"t

cõi nhân sinh mà bóng ti nhi=u hn ánh sáng, ánh sáng chP là m"t ngn ,èn leo lét lt th

trong

so v@i toàn b" màn ,êm bao ph! ni ,ây, nhng giMa s3 tng ph+n có vf không cân ,i Wy, tác gi+ mun g<i g1m ni=m tin v= thiên lng con ng2i, dù < bWt kj hoàn c+nh nào, dù le lói nhng không bao gi2 t1t, và nu có c h"i nó l&i bùng lên m&nh me nh ni=m tin c!a con ng2i vào cái tt cái ,Op, vào ánh sáng kó là nét ,Op, là chút ánh sáng còn sót l&i trong tâm h%n ng8c quan Con ng2i ,ang t%n t&i < m"t ni mà nhMng vf bóng ti

Trong  @ 5*  W;# + 8   & lõng cô ," trong  @ riêng ! mình:

 0/  mõ    @#  chó ! vào  M bóng ma * % ;= bí T

ám mãi vào màn ,'* hoang hút A M - dây,  M vòng dây trói vô hình T tròng lên, thít vào " ,2 mòn P ! con 2 mà A;B Tuân nói là F, 5

0 5 % bóp thái F# @ *" & hình mòn *b# cô , "tóc hoa râm, râu ,K + màu"(3) Tuy 4; > sâu bên trong con 2 này là *" ,2  tâm %   F*" thanh âm trong f chen vào M + , mà  & 4 ,= L & và xô

%(4) A;B Tuân ,K W thành công khi & 4  + và không khí ,/ xây 3 tình

8 ,- ,V trong *" không gian = ,a; bóng  -  P có vài ,* sáng  W nháy trên

chòng chành M hai  ,T ,/ % ánh sáng ! thiên  tuy  b nhoi h 

 1# h , *" thái ," T U7 ,O)

vô cùng < 0 thúc ! ;) W Cao càng khí khái,  2# khinh  &

3 tác ," ! cái ,O# ! ánh sáng b ra S *" nhân cách, vì quý  *" tài

hai phía , 4 ! hai  ,T# hai tâm &# hai thái ," T U7# hai *V ! "

) Chính công  # môi 2 & giam ,K ràng " + 8 vào *" @ &

  ngã, con 2 này hàng ngày là công 8# là 2 máy, còn sâu trong cõi lòng kia W T *" L cô , không 0f b bày, không 2 tri âm tri 0o) N" con

2 mà *@  & trông bên ngoài <   là *" 0  bóng  0 ( %  

% cái tài hoa ! A;B Tuân là ,K  @ W; cái 0 + 0 1  4 -  W ,/ chút ánh sáng le lói trong tâm % + 8 có  " S sáng lên Không  M

 tác + còn 3 tình  cho phút giây S sáng , thành thiên thu R B

< ,& 0 - < 3   1 ! ánh sáng @ bóng # trong F + cho MF# Z*" + - U nay  S có"

V= truyn ng1n Hai đứa trẻ c!a Th&ch Lam có th/ nói ,ây là m"t truyn ng1n "phi ct truyn" kó là ,i/m ,Vc bit ,%ng th2i c6ng là m"t trong nhMng nét làm nên phong cách riêng trong ngh thu4t vit truyn c!a Th&ch Lam

Ánh sáng và bóng ti trong Hai đứa trẻ ,-c s7 d8ng nh m"t th! pháp chính trong ngh thu4t d3ng truyn c!a Th&ch Lam S< dR nói nh v4y b<i ánh sáng và bóng ti ,-c tác gi+ s7 d8ng trong cách xây d3ng bi c+nh tác ph>m, nhân v4t lhn trong các chi tit nhb nh9m bi/u ,&t ch! ,= c!a tác ph>m

Bi c+nh c!a Hai đứa trẻ là không gian ph huyn bu%n tf - m"t không gian ngh

thu4t ,Vc trng xuWt hPn khá nhi=u trong truyn ng1n c!a ông kó là m"t không gian ,an xen gi

nh2ng chL cho bóng ,êm, "dãy tre làng tr@c mVt ,en l&i và c1t hình rõ rt trên n=n

tr2i"(5) Khung c+nh ph huyn trong bóng ti g-i không khí bu%n bu%n, hiu h1t, ch4m

ch4m, ,n ,iu c!a cu"c sng ni ,ây Bóng ti ng4p ,ay trong ,ôi m1t c!a Liên S

ph4n c!a l6 trf b@i rác và nhMng ng2i lao ,"ng nghèo < ,ây c6ng nh&t nhòa trong bóng

ti Bi c+nh ph huyn và tâm tr&ng nhân v4t ,-c tác gi+ xây d3ng vào nhMng th2i ,i/m khác nhau: lúc hoàng hôn, khi ,êm v= và lúc ,êm ,ã khuya Trong ánh sáng c!a ng

qua phên n

không s ph4n, không tính cách Ngoài cu"c sng mò cua b1t c ban ngày ra, ti ,n h

t4p trung < ,ây nh ,/ b1t ,au m"t cu"c sng thT hai trong bóng ti, nhng là ,/ h@ng ,n ánh sáng TWt c+ cùng ch2 ,-i m"t ,i=u gì ,ó m@i mf, khác l& so v@i c+nh ,2i bu%n

tf, qu>n quanh, tù hãm c!a cái "ao ,2i b9ng phrng" hàng ngày h nm tr+i

Hình - ánh sáng < ,C; ,- xây 3   *" hình -    4 ," ,# gây  = ám + ) A M " sáng ít b#  b nhoi   b* M không gian   ; 4 tràn bóng  5 thêm ," mênh mông  5*# không khí % V ! khung +   ; vào ,'*) AL % chán ! hai ,T f và  M 2 dân

  ;  khi @* ,'* *@ P < *T ," * % thì càng = khuya nó càng rõ nét pa 2 ,a; sao và 6 8 bao la     +# , 4 gay 1 @ "  tù

Lúc này L % không còn nhòa  & * % M mà ,K 1 nét, rõ   khi cô

 @ = Hà A"# *"  T "siêu +* giác" < cô , % < = quá 0 T# +*  W;

9 tâm % = *"  2 khác @  2  & Liên ,  - F*" vùng sáng 3

và W lánh"(6)

Ánh sáng S , tàu thì ,K @#   ánh sáng  3 3# & phúc  3 3 !

 M con 2  ,C; thì mãi h % & trong tâm < mà không  khi nào

*@ thành   3 ) Hình - ánh sáng và bóng  < Hai đứa trẻ khi ,V vào B

 " tâm tinh #  T & ! Liên trong +*  4 ," dày ! bóng  S =

và ,- ,( thay"(7)

giá

trẻ !  & Lam < thành *" trong  M ; 1 hay, ,V 1 ! 5 

? Nam

A   4 7 8 ánh sáng và bóng    *"  ! pháp trong Chữ người tử tù

và Hai đứa trẻ S có ,/*  nhau h khác nhau [+ hai tác + ,= 7 8 ánh

sáng và bóng    *" nguyên 1 , 4# *"  ! pháp    4 trong xây 3

tình  ;) A  @ A;B Tuân ánh sáng và bóng  S , 4# S ( sung, nâng ,` nhau, ,%  2 có 3 ;/ hóa S bóng  ra ánh sáng Nhân 4 viên + 8 khi ,- W Cao “khai tâm” ,K  O ngào “xin bái R \# là *" minh T cho 3 ;/ hóa này Ánh sáng và bóng  < ,C; S  R  3 ,K

;/ thành  R - ) k= @ @ *8 ,X - ca cái ,O#   cái

  *" + 4 5 hóa ! dân " #   *" 0/  ,O# thú  trà,  M#

*" 0/  ,O# *" nhân cách ,O))) Chính vì 4; ánh sáng trong Chữ người tử tù

! A;B Tuân là ánh sáng ! chân lý, ! cái ,O trong tài hoa, nhân cách, nên tác  >* 6 ,- 0 thúc ,O 9 3   1 ! ánh sáng @ bóng # ! thiên  con 2 @ cái UW cái ác Bóng  < ,C; S là "  tù ,#

> quanh mòn *b âm u - là nét  @ bóng  trong Hai đứa trẻ -   nó

6 S ,&  cho cái UW cái ác trong "  6   trong + W con

2# ,/* khác @ ; 1 Hai đứa trẻ !  & Lam

?@  & Lam, bóng  S mang  R /  cho "  tù ,#

> quanh    ; S ,- 7 8   phông = chính  9* làm ( 4

ba & ánh sáng: a) Ánh sáng    ; -  M a sáng @ &#  b nhoi, leo lét,  M " sáng -  cho   4 mòn *b !  M con E  ,T fv c) Ánh sáng con tàu - ánh sáng  T P ,2  P f#   *" a  S

(ánh sáng

mang  R / -# / - ! @ *# ! khát khao & phúc và  M ,=  ,O trong " )

Còn @ A;B Tuân, +* T  >* *w ! ông 1 % S cái ,O @ lao, cái cao +# bi hùng V mô +  M nhân cách @))) nên  ! pháp    4 6 xây 3 3 trên 3 , 4 gay 1# ánh sámg và bóng  6 ,- 7 8  9* miêu +  M   + *& *e#  M ;/  W 2# ," ") k S là

*"  ! pháp trong xây 3 tình  ;# S là 3 h 1 , , 0 thúc !

3   1 M chân lý, cái ,O @ cái UW# cái ác  & Lam do P chú ý , trong tác  >* ! ông không có 3 ;/  M "# W 2)

Chính S tính quy  &* ! ánh sáng và bóng  trong " # vào 5 

nó ,K S 0 8 S phá ` & ra  +  >* *w *@# góp  a ,1 3 cho xây

3 tình  ;# ,- 7 8   *" tình     4 ,V 1 ) So sánh hai tác  >* ,/  W; 3  nhau và khác nhau trong    4 7 8 ánh sáng

và bóng # lý + nó S quan *    4#  5 hóa ! tác + ,/  W; tài

  *& ! tác +# tác  >*# xác 4 *" cách  T  4 5 + không

 + P S chính nó mà 9 liên 5 +) k= này không 9* ngoài *8 ,X khám phá các f ,O =* > ! tác  >* 5  0  nó luôn *@ *f# W lánh

(1) M.B Khrapchenco: Cá tính sáng tạo của nhà văn và sự phát triển của văn học Nxb Tác

 >* *@# H, 1978, tr.152.

2) A;B  Tín: Thư pháp là gì Nxb ?5  # Tp HCM, 2007, tr.51.

(3), (4) SGK Văn 11 Nxb Giáo 8 # H, 2000, tr.170.

(5) SGK Văn 11 Y,# tr.154.

(6) SGK Văn 11 Y,# tr.158.

(7) A;B Thành Thi: Phong cách văn xuôi nghệ thuật T

! A;B Tuân ánh sáng ! chân lý, ! ,O tài hoa, nhân cách, nên tác  >* 6 , - 0 thúc ,O 9 3   1 ! ánh sáng @ bóng #...  4 7 8 ánh sáng bóng    *"  ! pháp Chữ người tử tù

và Hai đứa trẻ S có ,/*  h khác [+ hai tác + ,= 7 8 ánh

sáng bóng