Giáo án môn Ngữ văn khối 11 - Nghệ thuật tả cảnh của thi hào Nguyễn Du trong Truyện Kiều

Giáo sư Hà Như Chi đã nhận định về lối dùng màu sắc của cụ Nguyễn Du như sau : “Nguyễn Du khi tả ánh sáng không những chỉ trực tiếp mô tả ánh sáng ấy , mà lại còn tả một cách gián tiếp ,[r]

Nghệ Thuật Tả Cảnh của Thi Hào Nguyễn Du trong Truyện Kiều

Bút pháp

 ! " " " tình  $ $ sau khen  ( máu " * + , bút" và

<  tác trong =  %> -; , 1 ta 3 74 có giá = -4 ), )? : 

* , 2 lý , luân lý , tâm lý và -; </

3 74 vì 2 B * thành CD  < E thông . 1 ta: G các

! cao sang C4 quý , trí I khoa " , -; nhân thi %J , cho 2 K $ bình dân ít , , ai M 2 2  74 , thích ,  74 , ngâm 74 và

!) chí bói 74/

Giá

Thanh hay 3 74

Chính  ! " " này B làm ; . 4 thi -= và giá = cho  74/

Lối tả cảnh diễm tình

I trong /  ): cách khác ,  Du " " mà thâm ý luôn luôn ') cái

5" nào " O ' %+

$ W " có vui 9 bao $

Trong khuynh

thi nhân khác , &D " K thi %J Tây X< , -R .   trong R " "

V tình Trong khi các thi %J này Y  ): 4 , J là Y tìm K " -! nào phù

nên ): %U giao hòa  -$ hai 4 K " và $ , K cái vô tri và cái tâm

I D tuy hai mà ): tuy ): mà hai

Ví LV  khi = em 74   Thanh Minh -4 , 1 bên 2 + S ngang ): dòng sông

trong E 4 tà :

Nao nao dòng 1 R quanh

= + nho _ R 4 S ngang “Nao nao”

dòng 1 trôi L1 chân +/

Hình " ): )" ; &2 soi nghiêng nhìn Kim 3, khi chàng > Y

> mê, ! $ -1 hình " 74 sau + ? c + tiên:

Chênh chênh bóng  P2 mành 3U W bên  ): mình thiu thiu Chàng

W -; < giá  W

Trúc se , _ < chùng phím loan Mành 3< . . gió 

6< gây mùi 1 trà khan , tình

kia T sao * thành &f &S khe D chia g duyên tình:

Sông 3< ): " nông %$

Bên trông + , bên $ R kia

còn

8+ -$ _ ), lau 

Song

tiêu 4  T W tênh trong lòng chàng:

^: sân  _ L+) )

Càng ngao ngán T càng < Q L$

Khi 74 * +  Bích , nhìn qua song > . " D 4 hôm , -1

W trông > D 4 hôm 34 ai . thoáng cánh W) xa xa

W trông , 1 )1 sa, Hoa trôi man mác 2 là -4 9j Lúc 74 theo Mã Giám Sinh -4 Lâm Tri , thì lòng nàng M O U %U là vui mà W hiu S  hàng lau bên - $@

Gió 4   < %+

Vi lô hiu S  màu &< trêu

Và khi theo h* Khanh D R Tú Bà , thì " ): ) thu có ; sáng , 

Lòng quê  ): 1 $ ):  Lúc . -, não 4 , )R gieo mình xuông sông 34 8$ cho M  + tâm %U 74 M  )" ; %S tàn , O còn chút gì  2 < 2 gian:

^" ; B gác non 

^: mình R K I W  xong

Lối tả chân.

Ngoài R " " L) tình,  Du còn D) trang cho  74 k

4 I tranh " chân, " . U  và + túy là K , xinh l không V tình K I tranh k < có khi < S có khi %+ ):  -2 theo R -; tinh P" /5Y + ): vài nét phác , -1 K D) chính  K

 M . nên <@

8 tranh V) nóc " $

^: gian 1 2 mây vàng chia F/

6? Y ): vài nét .) phá mà $ , B hình dung ra " ): mái tranh nghèo rách nát < " theo tháng ngày:

Nhà tranh vách  " <

Lau treo rèm nát trúc cài phên 

sông êm " :

Long lanh  1 in $

Thành xây khói 2 non < ánh vàng Hay bóng

l ): < :

1 + 1 " trong veo Bên + <  bóng 4 1 tha Khi

^: vùng _ áy bóng tà Gió hiu hiu E ): vài bông lau

1 thì quanh co theo " sông ,có khu G lau  cách  -1 : %R : rã bên ngoài :

Quanh co theo " giang tân 7_ G lau B 1 sân X! 8$

Hãy xem " bóng ; chênh 2  soi mình trên sóng 1 , l lãng B

nét

 ): I tranh :

N< nga chênh 2  dòm song Vàng gieo . 1 , cây W bóng sân

Lối tả cảnh tượng trưng:

 Du M . 4 khi phô L R " "   J là Y dùng

Hãy nghe hai câu < :

Vi lô san sát < may

< Mãi 2 < ): 2 &o sau I vào 2 &o 19 , R " "   nay )1 phát

Nên

] Nam Thi ]; N" i! ) Trong hai câu < trên, a): $ thu”mang ): ý ^: vài câu < khác M mang cùng ): khuynh 1  :

Hiên tà gác bóng nghiêng nghiêng

8 là " )? $ 4 bâng khuâng nghiêng mình soi bóng 1 mái hiên nhà thêm là cách dùng

nghiêng và

Có khi

Hãy xem " 74 và Thúc Sinh chia tay nhau:

$ lên U &f chia bào eG phong thu B R) màu quan san

vùng " -! chung quanh

Hay " 74 . -, : $ , )* > phòng _ bé D gieo mình PR dòng bao la

5> W -: )* rèm châu 3$ cao sông : ): màu bao la Nói -4  ! " "   này, giáo % < n" Hàm B -2@ “

Lối tả cảnh dùng màu sắc.

sau )1 1 các màu %S -1 %U c pha 2 sao cho làm E  " chính và "

Hãy xem ): " Xuân < mát trên W quê qua ngòi bút " " + màu

5_ non xanh ! chân $

Cành lê S D) ): vài bông hoa 3! là ): I tranh màu %S thanh nhã  "@ trên ") _ xanh )1 bao

la, E K bông hoa lê S tinh 5Y có hai màu xanh và S  T thanh

 Du B -2@b  lê S D) ): vài bông hoa” 3. nhiên có D 

Du

công ! là ): R " K tài tình mà không " ai M làm 

1 trong:

^: vùng _ ), xanh rì

1 ngâm trong -S . gì K 9/

Hay

Long lanh  1 in $

Thành xây khói 2 non < ánh vàng

vàng

Sè sè S)  bên $

e+ + , _ > vàng > xanh

Nói chung,

gieo   cho ): T W xa P;) , M Y vì  74 mang " .

4 T W < vui

Giáo

sau :

" ): cách gián 2 , cho ta . %U " 2 trên , _ , lá cây )? 1 Y núi //br] )3]; N" i!s

8  2 hãy xem " khu -$ -1 hoa U * _  ánh > ! lòe trong mùa

; :

1 ; quyên B , hè 8+ $ > U ! lòe 9) bông

Lối dùng chữ trang nhã và bình dân trong tả cảnh.

 Du là ): thi nhân : dòng dõi quan C4 phú quý ,  ? " 6 Tiên 84 D Q / 5V B " qua K ngày %R trong phú quý và K ngày

5V B hài hòa &2   hai " %R , nên trong lãnh -U -; < " " trong

K K ! " L= bình dân

K K dùng trang nhã quý phái ;  &D 4 qua K câu < * trên,

 Du dùng trong lúc " "/

Ví LV = em 74 du Xuân ra -4 thì $ -G " bóng hoàng hôn ,  Du dùng hai K “tà tà “ Y ): hành : !) rãi, có D là = em 74 thong "

Tà tà bóng " -4 tây 5= em < Q dan tay ra -4/

$ chen ` vài , _ úa :

Sè sè S) bên $

e+ + ngon _ > vàng > xanh

Ào ào E : rung cây

u trong L$ có < bay ít 4/

Hay

0! xè én  + không 5_ lan )?  rêu phong L. +

Và

8+ -$ _ ), lau 

Song Chính vì  Du B &2   " hai R hành -; bác , và bình dân ): cách tài tình nên  74 B  . " ), giai + trong xã :  !

Hán K nôm mà ï  Du B tiên phong L. 1 /

Lối dùng điển tích trong tả cảnh

 khác -1 K nhà < khác , $ dùng D tích Y vì  tìm  K CR K thích  D thay 2  Du thì khác , V B dùng D tích D “ làm câu < thêm có ý -= !)  mà -`  loát U nhiên, không + &w S )S a Giáo % Hà  Chi B ! =/ r] Nam Thi ]; N" i!s  " nói,

K D tích mà  Du dùng chính B làm giàu cho 4 -; < CR K ] Nam , !) chí 4 D tích B * thành ngôn K hoàn toàn ] Nam , mà nói

sen, h > Hà 8F &2 _ !) vành , mây ) ba sinh, S cánh 4 cành v v

Riêng trong lãnh

D tích cho S)  M xin  > vài ví LV/

2 ánh ; ngà :

N< nga chênh 2  dòm song Vàng gieo . 1 cây W bóng sân

6k Nga hóa tiên và bay lên )? ; 3G $ ta $ , )? ; là N< Nga hay = 6k , = 

Hai câu < khác :

Sông 3+ ): " xanh xanh Loi thoi $  ). cành < Quan Sông

nhìn 1 sông 3+  nát gan xé : < Quan là tên ): > " xa * phía tây nam Y Cam Túc 5" hai D tích trên 4 mang ý J ): %U 1 nhung khi xa cách

Hay:

31 +  Bích khóa xuân ]f non xa .) ; + * chung

Xích Bích , nên 8 8W 31 không = cháy ,  chính vì mà B khóa ? - Châu Du

8F phong . LK Chu lang 

8W 31 xuân thâm _ = 74 Hai câu < trên V ý " " +  Bích  là < B khóa kín E xuân

không còn *  Y còn ngàn cánh hoa  W S)  $    gió F@

31 sau nào . bóng $

Hoa  ;) ngoái còn $ gió F

Hai câu này . G D tích nho sinh Thôi 6: $ nhà 8$ , * -4 8 Hoa Trang D ;) $ con gái ;) P B dâng cho chàng 1 R trong lúc LU : ngàn cánh hoa  phe Q L1 S xuân Thôi 6: B viêt hai câu < nguyên -; -; :

Nhan L . tri hà PI &I , 8 hoa y U 2 F phong Tóm

)" $ , ): ánh ; ): cành  , ): dòng 1 hay ): áng mây hoàng hôn v vv 5Y 2 thôi ,  K dùng -4 màu %S và cách %S ? " + xa ! tài tình

4 không D R cãi  là  Du . yêu " thiên nhiên nên B ban cho

mà không

không E l D PI  là ): tác Q) -; < CR K hay . trong kho tàng

Hãy nghe , " 8 Duy Anh ! xét -4  74 “ Chúng ta %* LJ yêu :  74 không " nó có D làm CD sách luân lý cho $ , mà Y vì trong sách   Du B dùng K $ -; &w L D rung : tâm W ta ” ( 7" i! -4 Kim Vân 74s//

3!   -! , K rung : trong tâm W  &< L! khi ,

B G có K ") giác này 3 74 vì 2 B %R mãi -1 $ gian và không gian , G 2  này qua 2  khác , lúc nào M  ), $ trân ,

và yêu )2

thi nhân khác , &D " K thi %J Tây X< , -R .   R " "

V tình Trong thi %J Y  ): 4 , J Y tìm K " -! ... ! " " B làm ; . 4 thi -= giá = cho  74/

Lối tả cảnh diễm tình

I /  ): cách khác ,  Du " " mà thâm ý luôn '')

... " -!  chung quanh

Hay " 74 . -,  : $ , )* > phịng _ bé D gieo PR dịng bao la

5> W -:  )* rèm châu 3$ cao sơng : ): màu bao la Nói -4