Tác giả muốn qua hình ảnh Lượm để thể hiện cảm hứng yêu nước, khao khát muốn khích lệ trong lòng người đọc sự dũng cảm, hi sinh, xả thân vì độc lập cho dân tộc Hoạt động 5: Tổng kết, luy[r]
Trang 1BÀI GIẢNG: bài 24
Đọc hiểu văn bản:
LƯỢM
Tố Hữu
-MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
- Giúp HS thấy được:
+ Vẻ đẹp hồn nhiên, vui tươi, trong sáng và ý nghĩa cao cả của sự hi sinh của nhân vật Lượm
+ Những nét đặc sắc trong nghệ thuật miêu tả nhân vật kết hợp với kể
và biểu hiện cảm xúc của tác giả
- Tích hợp với phân môn tiếng Việt: các biện pháp tu từ nhân hoá và hoán dụ với phân môn tập làm văn ở thể loại thơ tự sự, thể thơ 4 tiếng
kể chuyện, lời kể xen với đối thoại và tả cảnh, tả việc
- Rèn luyện cho HS về các thành phần chính của câu (đã học ở bậc Tiểu học)
- Giáo dục lòng yêu nước, bồi dưỡng tâm hồn trong sáng, hồn nhiên, đức tính dũng cảm cho HS
NHỮNG ĐIỀU CẦN LƯU Ý:
- Về tác giả: Tố Hữu là nhà thơ tiêu biểu cho thơ ca cách mạng Tố Hữu viết nhiều về những tấm gương anh hùng cách mạng, trong đó có các thiếu nhi anh hùng
- Về tác phẩm: “Lượm” là một bài thơ viết theo thể 4 chữ, tự sự trữ tình, kể lại câu chuyện về một em bé giao liên nhà thơ đã từng gặp, rồi sau một thời gian nghe tin em mất trên đường công tác Bài thơ in trong tập “Việt Bắc” (1946 – 1954)
TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC:
Trang 2Hoạt động 1: Ổn định tổ chức, kiểm tra bài cũ
Câu hỏi kiểm tra bài cũ:
- Hãy đọc thuộc lòng và diễn cảm bài “Đêm nay Bác không ngủ” Con thích nhất câu nào, vì sao?
- HS: câu cuối, nâng lên tầm quan trọng của Bác Hồ, Bác thức vì lo cho dân, cho nước
Hoạt động 2: Dẫn nhập vào bài mới: Hnay sẽ tìm hiểu 1 trong những bài thơ
của TH là bài Lượm
Hoạt động 3: Tổ chức đọc hiểu khái quát văn bản:
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY HOẠT ĐỘNG CỦA
TRÒ
NỘI DUNG CẦN ĐẠT
- Ai đã đọc bài thơ ở
nhà?
- GV kiểm tra vở
* Ghi tên bài lên bảng
- Con biết gì về TH?
Cuộc đời có gì đặc
biệt?Con biết gì về tác
phẩm của TH?
- GV chốt
- Hoàn cảnh ra đời bài
thơ? Giống bài thơ
*Ghi vở
* Đọc
* HS trả lời
Trang 3- GV chốt: kc c Pháp rất
khốc liệt…
- TH có lần kể: Lượm…
- Lượm là một nhân vật
có thật (các bạn nhỏ tự
nguyện tham gia chiến
đấu) – là hoàn cảnh ra
đời trực tiếp để nthơ đốt
nóng n cảm xúc…
- Bài thơ viết theo thể
nào? Phương thức biểu
đạt theo con là gì?
- thể 4 chữ có gtrị ntn se
tìm hiểu sau?
- bài Đêm nay… và bài
này có điều gì giống và
khác nhau?
- 2 bthơ đều lấy 1 sợi
chỉ đỏ xuyên suốt?
- Truyện đặt trong trục
thời gian
- Theo sự trôi chảy thời
gian ntn?
- Có thể chia bài thơ
ứng với các ý ntn?
- bthơ có n nv nào?
thích SGK
* HS phát biểu
* HS phát biểu -
đều có ytố tự sự; Thể thơ 4 chữ, 1 khổ 4 dòng Bắt nguồn từ cảm xúc chân thành
Trang 4- nv Lượm và nv người
chú
- vì là bài tự sự, có thể
tìm hiểu được theo 2
cách, nhưng nên theo
trình tự để tìm ra được
mạch kết nối truyện
* Hướng dẫn HS đọc:
- GV đọc, y/c HS nhắm
mắt, tưởng tượng
- HS đọc
Hoạt động 4: Tổ chức đọc hiểu chi tiết văn bản:
* Hướng dẫn HS tìm
hiểu đoạn 1:
- GV y/c HS đọc đoạn
thơ
- Em thấy hình ảnh chú
bé Lượm hiện lên như
thế nào, em vẽ chú ntn?
Con cảm thấy chú bé là
người ntn?
- Tại sao con lại cảm
* HS tưởng tượng:
Trong sáng hồn nhiên, dũng cảm, tinh nghịch, đáng yêu…
Rất nhanh nhẹn
II.Đọc hiểu văn bản
* Gặp gỡ:
- trang phục : sắc xinh xinh, ca lô đội lệch
- ngoại hình: loắt choắt, thoăn thoắt,
mà đỏ
- cử chỉ: cười híp mí
-hđ: huýt sáo vang
- lời nói: vui lắm chú à Nthơ tạc chân dung của chú bé Lượm
Trang 5nhận được điều đó? Yếu
tố nào?
- ngoài ngôn ngữ còn
có ytố nào giúp con
hình dung được?
- có viết như chụp ảnh
không? Như tạc tượng
ko? Hay qua điều gì?
Chuyện này đã xảy ra
chưa?
- Hình ảnh chú bé
Lượm được miêu tả toát
lên tính cách gì ở chú?
Tính cách ấy có đáng
yêu không? Tại sao
đoạn thơ này lại lặp lại
ở phần cuối? Em hiểu
được tình cảm của tác
giả dành cho chú bé
như thế nào?
* HS phát hiện, nhận xét
= ngôn ngữ, từ láy tượng hình, nhịp điệu của thể 4 chữ, ngắt 2/2 như bước nhảy chú bé
- bức chân dung được gợi dậy qua hồi tưởng
- Giọng vui tươi, nhí nhảnh, nhịp nhanh
- Chú bé Lượm: nhỏ bé, nhanh, nhí nhảnh, vui vẻ
+ Từ láy gợi hình kết hợp các vần
trắc và bằng, vần chân và lưng: thoăn thoắt (nhanh, ẩn hiện bất ngờ), loắt choắt (gầy, nhỏ, nhẹ, nhanh), nghênh nghênh (hơi nghênh, tò mò, thích ngó
nghiêng)
+ Hình ảnh: huýt sáo vang như con chim chích (nghịch ngợm, vui vẻ như đi chơi); cái xắc xinh xinh, calô đội lệch (nghịch ngợm, duyên dáng).
→ Sự kết hợp hàng loạt từ láy, từ ngữ
có tính tạo hình mạnh, cách gieo vần, biện pháp so sánh tạo nên bức chân dung sống động về cậu bé Lượm hồn nhiên, nhanh nhẹn, đáng yêu Đoạn thơ được lặp lại ở phần cuối bài thơ thể hiện ấn tượng mạnh của nhà thơ
Trang 6- GV chốt.
- Tình cảm yêu mến của
nhà thơ đối với Lượm
được cụ thể hoá ở đoạn
đối thoại với Lượm như
thế nào? Ngược lại
Lượm có những tình
cảm gì với “chú”, tại
sao em lại biết được
điều ấy? Điều ấy cho ta
hiểu gì về ý thức của
Lượm đối với công việc
của mình?
- Tại sao nhà thơ lại
chào Lượm là “đồng
chí”?
- Hình ảnh Lượm được
miêu tả qua chi tiết
nào?
- GV chốt
* HS phát hiện, nhận xét
* HS đọc, phát biểu cảm nhận
* Học sinh thuật lại các chi tiết, nêu lên cảm nhận cá nhân
* HS nhận xét, miêu tả, phát hiện, phân tích
về Lượm; thể hiện tình cảm yêu thương trìu mến
- Đối thoại: cách xưng hô thân tình,
gần gũi như người thân (cháu, chú); dùng hư từ (à); các câu cảm thán -
thể hiện tình thương mến, cảm xúc vui tươi trong cuộc gặp gỡ tình cờ, ngắn ngủi giữa chú và cháu giọng nói nhanh, vừa trịnh trọng vừa như khoe, hàm chứa niềm vui sướng, thích thú, thể hiện ý thức cao về trách nhiệm, niềm tự hào của Lượm về
“công tác cách mạng” của mình
Chào “đồng chí” -
- Cười híp mí, má đỏ bồ quân: vẻ đẹp
khoẻ khoắn, đáng yêu
→ Cuộc gặp gỡ tình cờ để lại những
ấn tượng thú vị của tác giả với chú bé Lượm Trong trí nhớ của ông, hình ảnh Lượm hiện ra đáng yêu, tinh
Trang 7* Hướng dẫn HS tìm
hiểu đoạn 2:
- Y/c HS đọc đoạn thơ,
nhận xét sự chuyển đổi
giọng điệu
- Tại sao nhà thơ lại
ngắt thành hai câu thơ
đặc biệt “Ra thế/ Lượm
ơi!”?
-Tác giả đã kể lại
chuyến đi công tác của
Lượm qua bằng những
chi tiết nào? Em xúc
động mạnh với chi tiết
nào? Em có suy nghĩ gì
về nhân vật Lượm?
- Hình ảnh Lượm nằm
trên lúa, tay nắm chặt
bông, hồn bay giữa
đồng là hiện thực hay
tưởng tượng của tác
giả? Tại sao hình ảnh
này lại gây ra cảm xúc
mạnh cho chúng ta?
- Những kiểu câu nào
được sử dụng ở đây? * HS đọc.
nghịch nhưng cũng rất thông minh, đầy tinh thần trách nhiệm với nhiệm
vụ cách mạng của mình
* Đoạn 2: 12 khổ tiếp
- Giọng chuyển đột ngột: từ nhanh, vui sang nghẹn ngào, xót xa, rồi đến giọng chân thành, cảm động, ngợi ca
- Câu cảm thán: “Ra thế/ Lượm ơi! ” - sự bàng hoàng, vỡ lẽ một
hiện thực đau xót: dự báo có một điều
gì không may xảy đến với Lượm
- Chuyến công tác:
+ Như thường lệ, Lượm bỏ thư vào bao, đi băng qua làn đạn Chiếc
ca lô nhấp nhô trên con đường quê -
sự dũng cảm, táo bạo của Lượm: không sợ hiểm nguy, thách thức cái bạo tàn
+ Lượm trúng đạn, nằm trên cánh đồng, tay năm chặt bông lúa- hình ảnh vừa thực vừa hư cấu, một sự hi sinh anh dũng nhưng cũng rất nhẹ nhõm, vẻ đẹp anh hùng nhưng lại đầy chất thơ, chất lãng mạn Linh hồn Lượm như hoá thân vào đồng quê
Trang 8Tác dụng của nó trong
việc thể hiện cảm xúc
của tác giả?
- GV chốt
* Hướng dẫn HS tìm
hiểu đoạn 3:
- GV cho HS đọc, lưu ý
giọng điệu cảm xúc đã
có khác so với đoạn đầu
- Em hãy nêu dụng ý
nghệ thuật của tác giả
khi điệp lại toàn bộ
đoạn thơ này? Hãy thử
đóng vai Lượm trên
đường đi liên lạc?
- Qua đó em có cảm
nhận gì về những tấm
gương thiếu nhi - chiến
sĩ trong cuộc kháng
* HS phân tích, nhận xét
* HS đóng vai, nêu cảm nhận
bình dị, an lành
→ Những chi tiết vừa hiện thực vừa lãng mạn, vừa rất bất ngờ, kịch tính vừa giàu chất thơ; những câu trần thuật xen câu nghi vấn, cảm thán làm tôn lên sự quả cảm, cao cả mà vẫn rất hồn nhiên, thơ ngây của Lượm qua cảm xúc thương xót mà trân trọng, ngợi ca của nhà thơ
* Đoạn 3: hai khổ cuối.
- Điệp khúc, giọng điệu giảm chút ít
sự vui tươi, gia tăng thêm yếu tố trang trọng, tự hào, thành kính - khẳng định hình ảnh Lượm là bất tử
Trang 9chiến của dân tộc? Hãy
nêu tên một vài tấm
gương tiêu biểu?
- GV định hướng cho
HS
→Đây là khúc vĩ thanh ca ngợi tấm gương người thiếu niên liên lạc anh hùng Tác giả muốn qua hình ảnh Lượm để thể hiện cảm hứng yêu nước, khao khát muốn khích lệ trong lòng người đọc sự dũng cảm, hi sinh,
xả thân vì độc lập cho dân tộc Hoạt động 5: Tổng kết, luyện tập
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY HOẠT ĐỘNG CỦA
TRÒ
NỘI DUNG CẦN ĐẠT
* Hướng dẫn tổng kết:
- Hãy lí giải vì sao hình
ảnh Lượm vẫn gây ra
nhiều xúc động cho
người đọc trong thời
bình? Em hãy nêu
những phẩm chất cần
có của những thanh
thiếu niên trong giai
đoạn hiện nay?
- Y/c HS tổng kết lại
* HS phát biểu tổng kết, đọc ghi nhớ
III Tổng kết - luyện tập
* Tổng kết: Ghi nhớ tr.91
Trang 10đặc sắc về nội dung,
nghệ thuật của văn bản,
đọc ghi nhớ SGK tr.91
* Hướng dẫn HS luyện
tập ở nhà:
- Viết một đoạn văn kể
về một tấm gương thiếu
niên trong giai đoạn
cách mạng hoặc trong
giai đoạn ngày nay.
- Khuyến khích HS tìm
đọc thêm thơ của Tố
Hữu
* Y/c HS chuẩn bị bài
mới: soạn bài “Mưa”,
SGK tr.78
* HS ghi đề bài tập luyện tập về nhà:
bài 2 - Luyện tập, SGK tr.77; soạn
bài mới “Mưa”
* Luyện tập: Bài 2 – SGK tr.91