C¸ch sö dông thao t¸c lËp luËn b¸c bá - Có thể bác bỏ một luận điểm, luận cứ hoặc cách lập luận bằng cách nêu tác hại, chỉ ra nguên nhân, hoặc phân tích từng khía cạnh sai lệch, thiếu ch[r]
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN 11 GV: NGUYỄN NGỌC LIấN Tuaàn:19
Tieỏt ppct:75
Ngaứy soaùn:22/12/10
Ngaứy daùy:25/12/10
THAO TÁC LẬP LUẬN BÁC BỎ
A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Hs nắm được mục đớch, yờu cầu của thao tỏc lập luận bỏc bỏ Biết cỏch lập luận bỏc bỏ trong bài văn nghị luận
B TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG, THÁI ĐỘ
1 Kiến thức: Hiểu được mục đớch yờu cầu cỏch lập luận của thao tỏc lập luận bỏc bỏ trong bài văn nghị luận Yờu cầu sử dụng thao tỏc này Một số vấn đề xó hội và văn học
2 Kĩ năng: Nhận diện, chỉ ra tớnh hợp lớ, nột đặc sắc của cỏch bỏc bỏ trong cỏc văn bản Viết một đoạn văn bỏc bỏ một ý kiến bàn về văn học hay xó hội với cỏch bỏc bỏ phự hợp
3 Thỏi độ: Bước đầu rốn luyện vận dụng thao tác lập luận bỏc bỏ trong văn nghị luận
C PHƯƠNG PHÁP: Phương thức thuyết trình, nêu vấn đề, giảng giải, hình thức trao đổi thảo luận, trả lời các câu
hỏi gợi mở Đàm thoại…
D TIẾN TRèNH DẠY HỌC
1 OÅn ủũnh lụựp: Kiểm tra sĩ số 2 Kieồm tra: Baứi cũ, bài soạn của học sinh
3 Bài mới:Trong vaờn nghũ luaọn ủeồ baứi vieỏt (noựi) coự sửực thuyeỏt phuùc cao, ngửụứi ta coự nhieàu phửụng phaựp luaọn, nhieàu thao taực nghũ luaọn Naộm vửừng nhửừng phửụng phaựp ủoự laứ vieọc quan troùng khieỏn baứi vieỏt (noựi) thaứnh coõng Nhửng trong thửùc teỏ, chuựng ta coự theồ baột gaởp nhửừng yự kieỏn sai, nhửừng lụứi noựi, baứi vieỏt leọch laùc, thieỏu chớnh xaực Trong nhửừng tỡnh huoỏng aỏy, ta thửụứng trao ủoồi, tranh luaọn ủeồ baực boỷ Moọt trong caực thao taực laọp luaọn baực boỷ caự muùc ủớch gỡ? Yeõu caàu naứo? Caựch thửực tieỏn haứnh ra sao? Baứi hoùc hoõm nay seừ giuựp caực em traỷ lụứi cho vaỏn ủeà treõn
- Cho HS tỡm hiểu mục đớch –
yờu cầu của thao tỏc lập luận so
sỏnh
TT1 : HD HS tỡm hiểu mục đớch
tỏc lập luận bỏc bỏ Nờu mục đớch
của thao tỏc lập luận bỏc bỏ ?
TT2 : HD HS tỡm hiểu yờu cầu:
Nờu Yờu cầu của thao tỏc lập luận
bỏc bỏ ?
- Thỏi độ thẳng thắn nhưng cẩn
trọng , cú chừng mực phự hợp
hoàn cảnh và đối tượng tranh luận
- Nêu yêu cầu của thao tác lập
luận bác bỏ ? Hs làm việc với Sgk
- Nêu những cách sử dụng thao tác
lập luận bác bỏ?
- Trích dẫn ý kiến đó một cách
đầy đủ, khách quan trung thực
Làm sáng tỏ ý kiến đó sai ở chỗ
nào? vì sao sai?
- HS tỡm hiểu cỏch bỏc bỏ
TT1 : Cho HS tỡm hiểu đoạn văn 1
ở SGK
TT2 : Cho HS tỡm hiểu đoạn văn 2
ở SGK
TT3 : Cho HS tỡm hiểu đoạn văn 3
I GIỚI THIỆU CHUNG
A Mục đớch – Yờu cầu của thao tỏc lập luận bỏc bỏ
1 Khái niệm : Thao tác lập luận bỏ là cách dùng lí lẽ dẫn chứng,
ủuựng ủaộn, khoa hoùc, để phê phán, gạt bỏ những ý kiến sai, không chính xác, thieỏu khoa hoùc cuỷa moọt quan ủieồm naứo ủoự Từ đó nêu ý kiến đúng thuyết phục người đọc người nghe
2 Mục đớch: Bỏc bỏ gạt đi , khụng chấp nhận ý kiến chưa đỳng (Bỏc
bỏ luận điểm , ý kiến khụng đỳng …)
3 Yờu cầu:
- Nắm chắc những sai lầm quan điểm , ý kiến cần bỏc bỏ Đưa ra cỏc lớ
lẽ và bằng chứng thuyết phục
- Thỏi độ thẳng thắn nhưng cẩn trọng , cú chừng mực phự hợp hoàn cảnh
và đối tượng tranh luận
- Trích dẫn ý kiến đó một cách đầy đủ, khách quan trung thực Làm sáng
tỏ ý kiến đó sai ở chỗ nào? vì sao sai ?
- Coự hieồu bieỏt saõu saộc, lớ giaỷi roừ raứng, trong khi phaỷn baực gioùng vaờn caàn raộn roỷi, dửựt khoaựt, ủaày tửù tin, phaựt hieọn caựi sai, thieỏu khoa hoùc cuỷa moọt vieọc laứm, moọt quan ủieồm, lớ leừ naứo ủoự
- Cần đọc kĩ, xem xét ba yếu tố: Luận điểm; Luận cứ; Cách lập luận (xem ý kiến đó sai ở chỗ nào? cần bác bỏ luận điểm? luận cứ? hay cách lập luận? ) Tránh nói quá (phóng đại cái sai, hoặc chưa nói tới cái sai)
II Cỏch bỏc bỏ
1 Vớ dụ :
a Đoạn văn 1 : Viết về Nguyễn Du Luận điểm : Nguyễn Du là một con bệnh thần kinh cần bị bỏc bỏ
Trang 2GIÁO ÁN NGỮ VĂN 11 GV: NGUYỄN NGỌC LIấN
ở SGK
- HD HS tỡm hiểu cỏch thức bỏc
bỏ Hs nhắc lại nội dung bài học
Cho HS luyện tập Cho HS làm
BT 1/26
- Luận điểm nào cần bỏc bỏ ?
- Hóy đưa ra những dẫn chứng
cho việc bỏc bỏ ?
- Luận điểm nào cần bỏc bỏ ?
- Hóy đưa ra những dẫn chứng
cho việc bỏc bỏ ?
- Luận điểm nào cần bỏc bỏ ? Hóy
đưa ra những dẫn chứng cho việc
bỏc bỏ ? Hóy rỳt ra kết luận về
cỏch thức bỏc bỏ từ việc phõn tớch
cỏc vớ dụ trờn ? GV tổ chức HS
lần lượt đưa ra những lớ do để bỏc
bỏ
VD2 : “Truyện Kiều còn thì tiếng
ta còn Tiếng ta còn thì nước ta
còn” (Phạm Quỳnh)
Cụ Phạm quỳnh đề cao tiếng Việt
quả không sai Nhưng luận điểm
đưa ra có tình lập lờ: Truyện kiều
còn đấy, nhưng thực tế nước ta
đang bị thực dân Pháp đô hộ Thực
tế luận điểm này có lợi cho thực
dân Pháp lúc bấy giờ
VD3: Phạm Quỳnh đề cao cái gì?
Truyện Kiều? tiếng Việt? hay dân
tộc? thái độ của tác giả không
được minh bạch, rõ ràng
VD4: “Đọc văn Vũ Trọng Phụng,
thấy phẫn uất khó chịu: vì cảm
thấy tư tưởng hắc ám, căm hờn
nhỏ nhen ẩn trong đó” (Nhất Chi
Mai) => Để bác bỏ Vũ Trọng
Phụng, luận điểm của Nhất Chi
Mai gồm ba luận cứ: Hắc ám;
Căm hờn; Nhỏ nhen: Vũ Trọng
Phụng viết bài, bác bỏ một cách
dõng dạc; “Hắc ám, có! Vì tôi là
một người bi quan; Căm hờn cũng
có, vì tôi cho rằng cái xã hội nước
nhà mà không đáng căm hờn, mà
lại cứ “vui vẻ trẻ trung”, trưởng
giả, ăn mặc tân thời, khiêu vũ, v.v
Như các ông chủ trương thì một
là không muốn cải cách gì xã hội,
hai là ích kỉ một cách đáng sỉ
nhục
+ Tỏc giả đưa ra những lớ lẽ và dẫn chứng xỏc đỏng để bỏc bỏ luận điểm
trờn là khụng cú cơ sở Về chứng ngụn của người đồng thời với ND thỡ khụng cú , cũn “Những di bỳt của thi sĩ ” thỡ chỉ căn cứ vào mấy cõu ,
mấy bài của ND núi về ma quỷ , về õm hồn thỡ khụng cú cơ sở để kết luận
+ Để bỏc bỏ cú sức thuyết phục , tỏc giả bài viết cũn dẫn ra cỏc dẫn chứng để đối sỏnh như Paxcan , những thi sĩ Anh Cỏt Lợi …
+ Cơ sở cuối cựng để bỏc bỏ là : “Kẻ tạo ra truyện Kiều” khụng thể là
“Một con bệnh thần kinh ”
b Đoạn văn 2 : “Tiếng nước mỡnh nghốo nàn” luận điểm cần
bỏc bỏ Người viết đó chỉ ra nguyờn nhõn và tỏc hại của luận cứ trờn :
Là do thiếu hiểu biết về tiếng mẹ đẻ , vốn từ cũn nghốo hơn cả những người phụ nữ nụng dõn Tỏc hại của việc từ bỏ tiếng mẹ đẻ là khụng cú tinh thần dõn tộc …
c Đoạn văn 3 : Tụi hỳt thuốc tụi bị bệnh mặc tụi Lập luận cần
được bỏc bỏ Người viết xuất phỏt từ thực tế và kết luận khoa học để bỏc
bỏ : Hỳt thuốc khụng chỉ làm hại bản thõn mà cũn đầu độc những người
xung quanh
2 Cách sử dụng thao tác lập luận bác bỏ
- Cú thể bỏc bỏ một luận điểm, luận cứ hoặc cỏch lập luận bằng cỏch nờu tỏc hại, chỉ ra nguờn nhõn, hoặc phõn tớch từng khớa cạnh sai lệch, thiếu chớnh xỏc của luận điểm, luận cứ, lập luận ấy
- Khi bỏc bỏ cần diễn đạt rành mạch, sỏng sủa, uyển chuyển để người cú quan điểm, ý kiến sai lệch và người nghe dễ chấp nhận tin theo
- Ba cách: Cách một: bác bỏ luận điểm.
+ Dùng thực tế để bác bỏ luận điểm VD2 :
+ Dùng phép suy luận để bác bỏ luận điểm VD3:
Cách hai: bác bỏ luận cứ ;
- Là cách vạch ra sai lầm giả tạo trong lí lẽ và dẫn chứng được sử dung VD4:
Cách ba: bác bỏ cách lập luận: Bác bỏ lập luận là vạch ta sự mâu thuẫn
không nhất quán, phi lôgic trong lập luận của đối phương Chỉ ra sự đổi
thay đánh tráo khái niệm trong qúa trình lập luận của đối phương
VD5: “Một nước không thể không có quốc hoa, Truyện Kiều là quốc
hoa của ta; Một nước không thể không có quốc tuý, Truyện Kiều là quốc tuý của ta; Một nước không thể không có quốc hồn, Truyện Kiều là quốc hồn của ta” (Phạm quỳnh)
Hoa => tinh hoa; Tuý => tinh tuý; Hồn => thiêng liêng => Chỉ có truyện Kiều là nhất, ngoài ra nước ta không còn gì để đáng nói! Lập luận nói quá, không chặt chẽ, mang tính phiến diện!
- Cụ Ngô Đức Kế đã bác bỏ cách lập luận này: “Thế thì từ Gia Long về trước, chưa có truyện Kiều, thì nước ta không quốc hoa, không quốc tuý, không quốc hồn Thế thì văn trị vũ công (sự nghiệp dựng nước bằng pháp luật, giáo dục, quân sự) mấy triều đều là ở đâu đem đến?”
III Luyện tập
1 Bài 1: Luận điểm cần bỏc bỏ: - Cứng quỏ thỡ góy
- Thơ là những lời đẹp; Thơ là những đề tài đẹp…
2 Bài 2; Bớc-na-sô đã bác bỏ ý kiến của cô vũ nữ bằng chính cách lập luận của cô ta:Ông và em có thể lấy nhau (thực tế, chuyện này có thể xảy ra) Song con của chúng ta sẽ thông minh như ông, xinh đẹp như em! Thì chưa có gì đảm bảo cả.Cách lập luận ấy chưa chặt chẽ, không lôgic, nên nhà viết kịch bác lại “con của chúng ta lại đẹp như tôi, thông minh như
em thì đáng sợ biết bao”
Trang 3GIÁO ÁN NGỮ VĂN 11 GV: NGUYỄN NGỌC LIấN
- Còn nhỏ nhen thì thế nào? Tả
thực cái xã hội khốn nạn, công
kích cái xa hoa, dâm đãng của bọn
người có nhiều tiền, kêu ca những
sự thống khổ bị bóc lột, bị áp chế,
bị cưỡng bức, muốn cho xã hội
công bình hơn nữa mà bảo là nhỏ
nhen thì há dễ Dô-la, Huy-gô,
Man-rô, Đốt-xtôi-ép-ki, M
Goóc-ki lại không cũng là nhỏ nhen”
- Vũ Trọng Phụng bác bỏ từng
luận cứ mà Nhất Chi Mai đưa ra,
để khẳng định tư tưởng tiến bộ, có
tính chiến đấu đối với cuộc sống
lúc bấy giờ
3 Bài 3 ;
+ Có tiền: “Có tiền khôn như con mài mại, không tiền dại như con thòng
đong”; “Có tiền mua tiên cũng được, không tiền mua lược chẳng xong” + Tiền: không mua được hạnh phúc, đời sống tinh thần, hạnh phúc, tình yêu
+ Cách đặt vấn đề, dẫn chứng đưa ra không đúng ,
- Haừy baực boỷ nhửừng quan nieọm sau:
* “ khoõng keỏt baùn vụựi nhửừng ngửụứi hoùc yeỏu”, Quan ủieồm treõn sai laàm: Chổ keỏt baùn vụựi ngửụứi hoùc gioỷi thỡ ngửụứi hoùc yeỏu bũ boỷ rụi ử ? Moọt taọp theồ muoỏn maùnh, toỏt thỡ caàn phaỷi coự tinh thaàn ủoaứn keỏt giuựp ủụừ nhau cuứng tieỏn boọ chửự ? ẹửứng ai tửù cho mỡnh laứ gioỷi vỡ mỡnh gioỷi thỡ coứn nhieàu ngửụứi gioỷi hụn mỡnh nhieàu ễÛ ủụứi khoõng coự ai bieỏt taỏt caỷ vaứ cuừng khoõng coự ai doỏt taỏt caỷ khoõng bieọt gỡ Haừy tửứ boỷ quan nieọm ủoự ủi
vỡ nhử theỏ laứ baùn tửù coõ laọp mỡnh vaứ trụỷ leõn doỏt naựt ủaỏy……
+ “Huựt thuoỏc boồ phoồi, uoỏng rửụùu boồ gan, rửụùu tửứ gaùo maứ ra, ta ủaõy uoỏng rửụùu cuừng laứ aờn cụm,
+ “ ẹeùp nhử tieõn khoõng tieàn cuừng eỏ”
+“Có tiền mua tiên cũng được, không tiền mua lược chẳng xong”
+ “Nhất nam viết hữu, thập nữ viết vụ”
+ Phải chăng bài Vội vàng của Xuõn Diệu chỉ là sự thể hiện quan điểm sống gấp gỏp bồng bột của tuổi trẻ ?
III HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
- Thế nào là bác bỏ luận điểm ? luận cứ ? lập luận ? HS về nhà chuẩn bị baứi thụ Haàu Trụứi cuỷa Taỷn ẹaứ theo caõu hoỷi trong SGK
D Rỳt kinh nghiệm………