Qua việc miêu tả tẩm trạng của hai đứa trẻ chủ yếu của Liên trước bức tranh đời sèng phè huyÖn nghÌo tõ lóc chiÒu muén đến đêm khuya, tác giả đã làm rõ cuộc sèng nghÌo khæ, mßn mái, bÕ [r]
Trang 1Tiết37 Hai đứa trẻ
Thạch Lam
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
HS đọc tiểu dẫn SGK
? Em cho biết một vài nét chính về cuộc
đời tác giả Thạch Lam?
HS trả lời, GV khái quát lại
- TL có bút danh khác là Việt Sinh
- Phố huyện Cẩm Giàng dã tạo không gian
nghệ thuật và trở đi trở lại trong nhiều
sáng tác của T Lam
GV TL là em ruột của Nhất Linh và
Hoàng Đạo Tuy là thành viên của nhóm tự
lực văn đoàn nhưng ông lại có tư tưởng
thẳm mĩ riêng
+ đề tài: - Cuộc sống cơ cực, bế tắc của
người nông dân, TTS, thị dân nghèo ( Đói,
Nhà mẹ Lê…)
- Khía cạnh bình thường của
cuộc sống (Gió lạnh đầu mùa, đứa con
đầu lòng,….)
+ Thế giới nhân vật là những lớp người
nghèo khổ, có cuộc sống cơ cực, bế tắc
không gian lựa chọn thường là nơi phố
huyện nghèo, tiêu điều xơ xác hoặc của
những xóm nghèo ngoại ô HN
=> Tạo nên giá trị hiện thực của văn
chương TL
- TL viết với tấm lòng thương cảm sâu sắc
cả một tâm hồn đôn hậu, nhạy cảm tinh tế
với những biến thái tâm trạng con người
đau khổ => giá trị nhân đạo của tác phẩm
? Em hãy kể tên một số tác phẩm chính mà
em biết?
A Tiểu dẫn
1 Tác giả
- Thạch Lam ( 1910-1942)
- Tên khai sinh: Ngưyễn Tường Vinh, sau đổi thành Nguyễn Tường Lân
- Sinh và mất tại Hà Nội, nhưng thửa nhỏ sống ở phố huyện Cẩm Giàng- Hải Dương
- Sau khi đỗ tú tài PI, ông ra làm báo, viết văn
- Là người thông minh, trầm tĩnh, điềm đạm,
đôn hậu và rất tinh tế
2 Sự nghiệp sáng tác
- Là cây bút tiêu biểu của nhóm Tự lực văn
đoàn, nhưng tư tưởng thẩm mĩ của ông lại theo một hướng riêng ông có quan niệm văn chương lành mạnh, tiến bộ
- Là cây bút viết truyện ngắn tài hoa, xuất sắc (Đặc điểm truyện ngắn TL : là loại truyện không có cốt truyện hoặc có cốt truyện đơn giản yếu tố hiện thực và trữ tình đan xen.)
- các sáng tác chính: Gió đầu mùa, Nắng trong vườn,… Tuỳ bút HN 36 phố phường…
- Truyện ngắn Hai đứa trẻ
+ Xuất xứ: Rút từ tập Nắng trong vườn – 1938
Trang 2Bố cục: 2p – P1: Cảnh chiều tàn và tâm
trạng của Liên ( từ đầu… cho chúng
- P2: Cảnh đêm tối và tâm trạng
của chị em Liên ( chủ yếu của Liên)
3p: P1- ( từ đầu… Dần về phía lang)- Tâm
trạng của L trước cảnh chiều tàn
P2: (… mơ hồ không hiểu)- Tâm trạcg
của L khi đêm xuống
P3: tâm trạng của L trước cảnh đoàn
tàu đi qua phố huyện
HS đã chuẩn bị ở nhà, do thời lượng tiết
dạy nên HS chỉ đọc 1 số đoạn
VD: Đ1- từ đầu đến … của ngày tàn
Đ2: Chợ họp giữa phố vãn từ lâu… có
ăn thua gì.)
Đ3; Đêm tối đối với L quen lắm…
chưa có khách nghe
GV tóm tắt khái quát
Khái quát chủ đề truỵên ngắn
Qua việc miêu tả tẩm trạng của hai đứa trẻ
( chủ yếu của Liên) trước bức tranh đời
sống phố huyện nghèo từ lúc chiều muộn
đến đêm khuya, tác giả đã làm rõ cuộc
sống nghèo khổ, mòn mỏi, bế tắc, chìm
khuất, tăm tối cùng những ước mơ nhỏ
nhoi của những con người nơi phố huyện
nghèo -> tác phẩm mang giá trị nhân đạo
sâu sắc
HS hoạt động nhóm Chia 4 nhóm
- Nhóm 1: tìm những chi tiết miêu tả cảnh
chiều tàn? cảnh đó gợi lên điều gì?
- Nhóm 2: tìm các chi tiết miêu tả cảnh
chợ tàn? cảnh đó gợi lên đièu gì?
- Nhóm 3; Tìm các chi tiết miêu tả về con
người nơi phố huyện lúc chiều tàn? Những
cuộc đời đó gợi lên điều gì?
- Nhóm 4: Tìm các chi tiết miêu tả tâm
trạng của Liên trước cảnh chiều tàn?
( Có thể trình bày bằng bảng phụ hoặc
trình bày trước lớp)
GV giảng:
- âm thanh: tiếng trống thu không, tiếng
ếch nhái kêu ran ngoài đồng,…
+ Bố cục: có nhiều cách chia: 2phần
3 phần
B Đọc – hiểu tác phẩm
I Đọc và tóm tắt truyện ngắn
- Đọc
- Tóm tắt: Tác phẩm khó tóm tắt vì đây là loại truyện không có cốt truyện, chỉ có tâm trạng của nhân vật
II.Tìm hiểu truyện ngắn
1 Bức tranh đời sống nơi phố huyện nghèo lúc chiều tàn và tâm trạng của Liên
a Cảnh chiều tàn
- Âm thanh: tiếng trống thu không, tiếng ếch nhái kêu, tiếng muỗi vo ve,…( âm thanh điểm nhịp đi của thời gian buồn bã, tẻ nhạt của những phút cuối trong ngày, quạnh hiu, xa vắng đến nao lòng)
- Hình ảnh: phương tây đỏ rực như lửa chát, dãy tre làng đen lại, phiên chợ tàn,
- Màu sắc: đỏ rực, đen lại, bóng tối,…
=> Cảnh vật, không gian êm đềm của chốn quê, vừa nên thơ, vừa buồn man mác
Trang 3- Hình ảnh: phương tây đỏ rực như lửa
cháy,…
- màu sắc: đỏ rực như lửa cháy, ánh hồng
như hòn than sắp tàn, đen kịt lại, ngập đầy
bóng tối,… đó là màu sắc trước giây phút
sắ lụi tàn, nó gây cảm giác buồn thương,
tiếc nuối
=> Đây chính là không gian, địa điểm diễn
ra câu chuyện noi phố huyện nghèo cạnh
ga xép, là ranh giới mờ giữa thành thị va
nông thôn Thời gian bắt đầu truyện là từ
thời khác cuối ngày vận động đến đêm
cũng chính cái thời khắc ấy gợi lên trong
lòng người nhiều cảm xúc và cảm hứng
sáng tạo
- Miêu tả cảnh chiều tàn nơi phố huyện,
Tlam tả từ cao xuống thấp, xa đến gần: mặ
trời -> dãy tre làng -> chợ huyện… làm
hiện lên một buổi chiều quê mơ hồ và
buôn man mác
* Một ngày sắp tàn, mọi thứ đều trở nên
lặng lẽ, khẽ khàng trong yên ả Đó à
khung cảnh của không gian, thời gian báo
hiệu một ngày sắp hết Còn cuộc sống của
con người trong bức tranh phố huyện lức
chiều tàn lại được miêu tả bằng cảnh chợ
tàn
GV liên hệ: trong văn chương cũng gặp
nhiều cảnh chợ tàn: “ Đâu tiếng làng xa
vãn chợ chiều” – Huy Cận; “ Lá đa rụng
tơi bời bên quán chợ” - Đoàn Văn Cừ
TL đã chọn giờ khắc của một ngày tàn để
chuẩn bị miêu tả những con người bé nhỏ
nơi phố huyện khuất lấp sau bóng thị
thành Cái thế giới của họ dường như càng
buồn bã hơn khi đêm tối bắt đầu buông xg
b Cảnh chợ tàn
- Chợ đã vãn từ lâu, không một tiếng ồn ào, ngưòi cũng về hết,…
- Trên đất chỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị,…
- Mấy đứa trẻ nhặt nhạnh những thứ còn xót lại trên đất
- Mùi ẩm mốc bốc lên - Mùi riêng của đất
=> Cảnh chợ tàn gợi lên một phố huyện nghèo nàn, xơ xác với cuộc sống của những con người nghèo khổ, tẻ nhạt, đơn điệu và tù túng
c Hình ảnh con người nơi phố huyện lúc chiều tàn
- Mấy đứa trẻ nhà nghèo đang nhặt nhạnh sau phiên chợ
- Mẹ con chị Tý với gánh hàng lèo tèo, ế ẩm
- Chị em Liên với của hàng nhỏ xíu cũng
Trang 4Đó là những cảnh đời méo mó, tàn tạ, cảnh
sống tiêu điều, xơ xác, tàn lụi Là tiếng
chuông cảnh báo đối cho tương lai của
những con người trong phố huyện Tất cả
thể hịên trong tâm trạng buồn thương, day
dứt của nhân vật Liên trước những kiếp
người sống lụi tàn nơi phố huyện
Chi tiết:
- Liên ngồi yên lặng bên mấy quả thuốc
sơn đen… lòng buồn man mác
- thương những đứa trẻ nhà nghèo…
không có tiền cho chúng,… cảm nhận
được cái “mùi riêng của quê hương”
=> Liên là cô bé nhạy cảm, nhân hậu
* Cảnh chiều hồm đã khép lại, một ngày
đã tàn nhường chỗ cho một thế giới khác,
thế giới của đêm tối nơi phố huyện nghèo
chẳng bán được là bao
- bà cụ Thi điên nghiện rượu
=> đó là những cảnh đời méo mó, tàn tạ, cảnh sống tiêu điều, xơ xác, tàn lụi
d Tâm trạng của Liên trước cảnh chiều tàn
- Liên có tâm trạng buồn man mác, dịu nhẹ và
có sự gắn bó với quê hương
- Liên cảm nhận được mùi vị quen thuộc của quê hương
- Thương những đứa trẻ nhà nghèo,…
=> Qua tâm trạng của Liên, ta thấy đó cũng chính là sự gắn bó, yêu thương của tác giả đối với con người, với quê hương
Củng cố: - Những nét cơ bản về Thạch Lam
- Cảnh chiều tàn nơi phố huyện tiêu điều, xơ xác, tù túng và những con người nghèo khổ, quẩn quanh đặc biệt là ttam trạng của nhân vật Liên trước bức tranh phố huyện lúc chiêù tàn
Dặn dò: - Học bài và soạn tiết 2 bài Hai đứa trẻ
Trang 5Tiết38 - Đọc văn Hai đứa trẻ ( Tiết 2)
Thạch Lam.
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
HS hoạt động nhóm: chia 2 nhóm
- nhóm 1: Tìm các chi tiết đặc tả bóng tối?
- Nhóm 2: Tìm những chi tiết miêu tả ánh
sáng?
học sinh có thể trả lời bằng bảng phụ hoặc
thảo luận và cử đại diện trình bày trước
lớp
GV giảng: Bóng tối như cái nền không
gian nghệ thuật của tác phẩm, không gian
xã hội của con người Cuộc sống sinh hoạt
của con người lúc này thu hẹp vào những
ngọn đèn tù mù, leo lét của chóng hàng chị
Tý, của Gánh phở bác Siêu, của cửa hàng
chị em Liên
Chi tiết:
- ánh mặt trời như hòn than sắp tàn
- ánh sáng của sao, của đom đóm, của hòn
đá, hạt cát,
- ánh sáng của ngọn đèn con
- ánh sáng của đoàn tàu
=> trên cái nền của bóng tối vây bủa, ánh
sáng xuất hiện, nhưng đó là thứ ánh sáng
leo lét, yếu ớt ánh sáng không soi tỏ được
gương mặt người Nó càng làm cho không
gian thêm tối sẫm, mênh mông hơn Thứ
ánh sáng đơn độc, lay lắt tựa như những
kiếp người đang thoi thóp
* Bóng tối đã vượt qua ranh giới của thiên
nhiên, thấm vào da thịt của con người Nó
đem theo nỗi buồn của buổi chiều quê
thấm thía tới tận chỗ sâu kín nhất của tâm
hồn con người
? Trong đêm tối, con người xuất hiện như
thế nào?
II Tìm hiểu truyện ngắn.
2 Cảnh đêm tối và tâm trạng đợi tàu của chị em Liên.
a Tương quan giữa ánh sáng và bóng tối.
* Bóng tối
- Trời nhà nhem tối -> Trời bắt đầu đêm, một
đêm như nhung… -> đường phố và các ngõ con tràn ngập bóng tối, tối hế cả con đường thăm thẳm ra sông… sẫm đen hơn
=> Bóng tối như một sinh vật đang hoạt động, thâm nhập, luồn lách, bám sát vào cảnh vật, bao trùm, vây phủ lên tất cả phố huyện Cả phố huyện chìm vào màn đêm tịch mịch
* ánh sáng:
- Chỉ là những hột sáng, chấm sáng, khe sáng,
đốm sáng,… ánh sáng yếu ớt, lụi tàn khong
đủ sức đẩy lùi bóng tối mà càng làm cho bóng tối dày đặc thêm
b Nhịp sống của người dân phố huyện lúc
đêm tối.
* Hình ảnh con người
- Gánh phở bác Siêu- một thứ quà xa xỉ với người dân phố huyện
Trang 6All những con người nơi phố huyện nghèo
được miêu tả với những đặc trưng riêng,
mỗi người một nghề nhưng họ đều có
chung một cái nghèo và ai cũng có một
chút thoi thóp như thư ánh sáng kia, ai
cũng có 1 nỗi chờ đợi – nỗi chờ đợi
dường như tẻ nhạt, vô vị và đầy bất trắc
GV: CS của những người dân phố huyện
như chìm dần vào đêm tối mênh mông, chỉ
còn leo lét ngọn đèn của mẹ con chị Tý,
gánh phở bác Siêu,… những thứ ánh sáng
yếu ớt… “ tất cả phố xá giờ thu hẹp nơi
hàng nước chị Tý, gánh phở bác Siêu,…
những thứ ánh sáng yếu ớt,…
“ Tất cả phố xá bây giờ thu hẹp nơi hàng
nước chị Tý”
? Hàng nước chị Tý có dặc điểm gì? Nó
gợi lên điều gì?
- Hàng nước chị Tý xuất hiện ánh sáng,
thứ ánh sáng le lói “thân mật xung quanh
ngọn đèn trên chõng hàng chị Tý”
- Hình ảnh ngọn đèn trở đi trở lại, ngọn
đèn đi vào giấc ngủ của Liên, xoáy sâu vào
lòng người đọc
- Trong ánh sáng lờ mờ, những con người
nhỏ bé hiện ra thật tội nghiệp, Cuộc sống
của họ lặp đi lặp lại một cách quẩn quanh,
tù túng, đơn điẹu, tẻ nhạt và không hi
vọng ( tác giả ví nó như cái ao đời phẳng
lặng), tuy nhiên, họ vẫn chờ đợi một điều
gì đó mơ hò không rõ
?) Cảnh đợi tàu được miêu tả ntn?
(?) Vì sao họ cố thức để đợi chuyến tàu đi
qua? Hình ảnh đoàn tàu được miêu tả ntn?
Qua tâm trạng mong chờ của chị em Liên,
hình ảnh đoàn tàu được tác giả miêu tả kĩ
lưỡng theo trình tự thời gian, không gian
bằng nhiều giác quan, đan xen giữa quá
khứ và hiện tại
- Gia đình bác xẩm ế khách với cái thau trắng chỏng chơ và thằng bé bò lê ra đất
- Chị Tý ngán ngẩm chờ mãi được vài ba khách mua hàng
- chị em Liên buồn ngủ rũ cả mắt…
=> Con người thoáng hiện ra, đơn điệu, nghèo khổ, lặng lẽ rồi chì khuất vào bóng tối
* Nhịp sống nơi phố huyện nghèo lúc đêm tối
- Nhịp sống của người dân phố huyện chìm vào trong đêm tối
- Tất cả phố xá giờ thu hẹp nơi hàng nước chị Tý
- Xuất hiện ánh sáng của ngọn đèn leo lét
Nó gợi lên kiếp sống tàn tạ, leo lét, tù túng trong đêm tối mênh mông của đời người – một kiếp sống nghèo nàn không lối thoát
Tác giả thể hiện sự thông cảm, lắng nghe tất cả những khát vọng của họ và xót xa cho những cuộc đời bé nhỏ
c Tâm trạng đợi tàu của chị em Liên.
- Đêm nào cũng vậy, chị em Liên và những người dân phố huyện cũng cố thức để đợi chuyến tàu đi qua
- “Đoàn tàu từ Hà Nội “ với những toa đèn sáng trưng, những toa hạng trên sang trọng, lố nhố người, đồng và kền lấp lánh…” Nó hoàn toàn đối lập với cuộc sống mòn mỏi, nghèo nàn, tăm tối và quẩn quanh của ngườ dân phố huyện
Trang 7T.Lam nhìn thấy ở những con người nơi
phố huyện lấp lánh ước mơ, khát vọng
Họ mơ ước về một cuộc sống tươi sáng
hơn Và hình ảnh đoàn tàu đêm đêm từ HN
mang đến cho cả phố huyện cái thế giới
tươi sáng hơn Nó trơ thành nỗi chờ đợi
thường trực trong họ – nỗi chờ đợi vật
chất
* Với người dân phố huyện;+ Họ háo hức chờ tàu với nỗi chờ đợi thường trực – nỗi chờ đợi vật chất
+ Họ khát khao mong mỏi có một chút ánh sáng của thế giới khác mang lại làm sáng lên cuộc sống vốn tăm tối hàng ngày
* Với chị em Liên