Giáo án Ngữ văn khối 11 - Về luận lí xã hội ở nước ta

Về luận lí xã hội ở nước ta Trích Đạo đức và luân lí Đông Tây- Phan Châu Trinh 2 tiÕt A - Mục tiêu cần đạt Gióp HS: - Hiểu được tinh thần yêu nước và mối quan tâm đặc biệt tới vấn đề dân[r]

Về luận lí xã hội ở nước ta

(Trích Đạo đức và luân lí Đông Tây- Phan Châu Trinh)

(2 tiết)

A - Mục tiêu cần đạt

Giúp HS:

- Hiểu '( tinh thần yêu '+ và mối quan tâm đặc biệt tới vấn đề dân trí của Phan Châu Trinh khi kêu gọi gây dựng nền lí luận xã hội ở '+ ta – một điều kiện thiết yếu để khôi phục ý thức về nghĩa vụ đối với quốc gia, dân tộc nhằm mục đích dành lại

độc lập, tự do

- Cảm nhận '( sức thuyết phục của bài diễn thuyết thông qua một đoạn trích có lập luận 'I đối chặt chẽ, có cách diễn đạt khá dung dị, dễ hiểu cùng với giọng điệu chân thành, nhiều khi thống thiết

B- Tiến trình dạy hoc

I- Kiểm tra bài cũ

1 Câu thơ nào '( lặp đi lặp lại nhiều lần trong bài Nhớ đồng của Tố Hữu ? Sự lặp lại câu thơ đó có tác dụng gì ?

2 Tâm trạng của tác giả trong bài Nhớ đồng diễn biến ' thế nào ?

3 Điểm giống nhau cơ bản giữa bài thơ Từ ấy và Nhớ đồng của Từ ấy

4 Em đã bao giờ nghe diễn thuyết ' ?

II- Bài mới

Lời vào bài : GV từ câu hỏi số 4 vào bài.

Hoặc: diễn thuyết là hình thức giao tiếp với công chúng

dùng để khẳng định, phổ biến một

văn hoá nào đó Bài Về luân lí xã hội ở (% ta là một đoạn trích trong Đạo đức và luân

lí Đông Tây của Phan Châu Trinh )(* ông sử dụng hình thức diễn thuyết rất có hiệu quả trong cuộc đời hoạt động chính trị.

Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Yêu cầu cần đạt

Kiểm tra tri thức

đọc- hiểu

HS trả lời theo

HD (Hoạt động tập thể).

A- Giới thiệu chung

I- Tác giả

- Phan Châu Trinh (1872 – 1926) tự Hà Mã

- Tóm tắt những nét

chính trong cuộc

đời của Phan Châu

Trinh

- Nếu '( dùng

một câu văn để

đánh giá về cuộc

đời Phan Châu

Trinh , em sẽ nói

' thế nào ?

- Sự nghiệp '+

tác của Phan Châu

Trinh có đặc điểm

gì ?

1 HS tóm tắt

2 Dùng một câu văn để khái quát

3 Trình bày

biệt hiệu Tây Hồ

- Quê: Tây Lộc, huyện Tiên '+B phủ Tam Kì (Thôn Tây Hồ, xã Tam Lộc, huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam)

- Bản thân:

+1901: đỗ phó bảng ra làm quan một thời gian ngắn rồi cáo quan đi khắp Trung Quốc, Nhật Bản để dò xét thời cuộc

+ Ông chủ 'I bãi bỏ chế độ quân chủ, thực hiện dân chủ, khai thông dân trí, mở mang công 'I nghiệp

+ Lợi dụng chiêu bài “Khai hóa” của thực dân Pháp để đấu tranh hợp pháp không tán thành bạo động hay nhờ ngoại viện

+ 1908 : ông bị đày đi Côn Đảo

+ 1911 : ông '( trả tự do, ông xin sang Pháp để tranh thủ sự giúp đỡ của Hội Nhân quyền Pháp ' không thành

+ 1925: ông về Sài Gòn, diễn thuyết '( vài lần sau đó ốm nặng mất ngày 24/3/1926 Lễ truy điệu Phan Châu Trinh trở thành một phong trào vận động ái quốc rộng khắp '+D

* Phan Châu Trinh là một nhà yêu (% lớn

có

- Sự nghiệp sáng tác: viết nhiều, bằng cả chữ Hán, Nôm, quốc ngữ

+ Tác phẩm: Đầu Pháp chính phủ ' (1906), Tỉnh quốc hồn ca I, II (1907, 1922), Giai nhân kì ngộ diễn ca (1915), Tây Hồ thi tập (khoảng 1904-1914)và Xăng tê thi tập (1901, 1915), Thất điều trần (1922), Đạo đức và luân

lí Đông Tây(1925), Quân trị chủ nghĩa và Dân

- GV giới thiệu đặc

điểm của văn bản

diễn thuyết

HD HS tìm hiểu

đoạn trích

- Em hãy nêu xuất

xứ của bài

GV giới thiệu kết

cấu, nội dung của

bài diễn thuyết

4 Nghe giới thiệu

HS trả lời theo

HD

1 Trình bày

2 Nghe giới thiệu

trị chủ nghĩa (1925)… + Văn chính luận : đầy tính chất hùng biện, có lập luận đanh thép

+ Thơ: thấm nhần ' '= yêu '+ và tinh thần dân chủ

II- Đặc điểm của văn bản diễn thuyết

- Là hình thức giao tiếp với công chúng

- O'X diễn thyết có thể có thể chọn hình thức ứng tác hay nói dựa vào b ài soạn sẵn

- Muốn diễn thuyết thuyết phục, diễn giả phải nắm chắc đối '( nghe, xác định chủ đề rõ ràng, lập luận khúc chiết

- Ngôn ngữ có thể dung dị hay bóng bảy

' không quá trừu '(B khó hiểu

- Tâm huyết của 'X diễn thyết phải '( thể hiện rõ trong giọng điệu, nhịp điệu, ngữ

điệu bài nói

B- Tìm hiểu đoạn trích

I-Xuất xứ

- Trích Đạo đức và luân lí Đông Tây (1925) thuộc phần 3

- Đây là bài diễn thuyết cuối cùng của Phan Châu Trinh

- Bài diển thuyết gồm 5 phần chính kể cả nhập đề và kết luận '( Phan Châu Trinh diễn thuyết vào đêm 19/11/25 tại nhà Hội Thanh Niên Sài Gòn

- Nôi dung bài diễn thuyết + Đề cao tác dụng của đạo đức, luân lí

+ Khẳng định phải tìm nguyên nhân mất '+ trong việc để mất đạo đức, luân lí truyền

- Yêu cầu HS

đọc(giọng tha thiết,

dứt khoát,mạnh mẽ)

- Giải nghĩa từ Hán

Việt

Để thuyết phục

'X nghe, tác giả

sử dụng thể loại

nào ? Xác định cấu

trúc ba phần của

bài

Hướng dẫn HS

đọc- hiểu nội dung

và nghệ thuật

+ Nhóm 1

- Vấn đề tác giả

đặt ra trong đoạn 1

là gì ?

- Trong đoạn 1, tác

giả đã chọn cách

vào đề ' thế nào?

3 HS đọc, giải nghĩa từ

4 Xác định

HS hoạt động nhóm

+ Nhóm 1: tìm hiểu đoạn 1

1 Tìm luận điểm

2 Trình bày

thống Muốn ' Việt Nam thoát khỏi thảm trạng hèn yếu, dứt khoát phải cải tổ luân lí đổ nát, xây dựng nền luân lí mới trên nền tảng truyền thống vinh quang

II- Đọc – giải nghĩa từ.

- Thức giả: 'X có kiến thức, học vấn

- Phải ai tai nấy: ai bị tai họa thì chịu lấy,

'X khác không quan tâm

- Khốn: khổ sở

- Can thiệp: liên can

- Đạo đức: Phép tắc về xã hội về quan hệ và nhiêm vụ của 'X này đối với 'X khác và

đời sống xã hội

- Luân lí: Hệ thống đạo đức của xã hội loài

'XD

III- Đọc- hiểu cấu trúc

- Bài diễn thuyết '( viết theo thể văn nghị luận

- Bài gồm 3 đoạn 'I ứng 3 đoạn trong SGK

IV- Đọc - hiểu nội dung và nghệ thuật

1 Đoạn 1

- Vấn đề tác giả đặt ra ở đoạn đầu: nền luân

lí thật ở '+ ta không ai biết đến

- Cách đặt vấn đề: để đánh tan sự hiểu lầm của 'X nghe về luân lí xã hội, Phan Châu Trinh đã chọn cách đặt vấn đề trực tiếp, nói thẳng gây ấn '( mạnh mẽ đối với 'X nghe

tác dụng của nó ?

- Không thể hiểu

đơn giản “luân lí xã

hội chẳng qua chỉ

là tính chất bạn bè

giữa "( này

"( khác” và để

đánh tan sự hiểu

lầm của 'X nghe

về khái niệm luân lí

xã hội tác giả dùng

những cách nói

nào?

- Chỉ ra luân lí gia

đình, quốc gia tiêu

vong, tác giả muốn

nói đến nguyên

nhân sâu xa nào?

-Nhận xét chung và

thử đặt tiêu đề cho

đoạn mở đầu

3 Phân tích

4 Phân tích

4 Nhận xét Đặt tiêu đề

+ '+ hết tác giả dùng lối nói phủ định để

đánh tan những ngộ nhận có thể có ở 'X nghe về sự hiểu biết của chính họ về vấn đề

luân lí xã hội: “Xã hội luân lí thật trong (%

ta tuyệt nhiên không ai biết đến, so với quốc gia luân lí thì "( mình còn dốt nát hơn nhiều ”.

+ Tiếp đến, 4'X ' 'X tính '( khả năng hiều đơn giản, thậm chí xuyên tạc cũng không ít 'XB tác giả mạnh mẽ bồi thêm một câu để gạt phắt vấn đề vô bổ: “Một tiếng bạn

bè không thể thay cho xã hội luân lí '( cho nên không cần cắt nghĩalàm gì” Câu văn này cho thấy sự sống động nhạy cảm trong quan

hệ gián tiếp của tác giả Uy lực của lời nói cũng 'I khẳng định từ đó

+ Cuối cùng: khẳng định chủ ý “bình thiên hạ

đã mất đi từ lâu rồi” bằng cách dẫn câu nói của Khổng- Mạnh

- Chỉ ra luân lí gia đình, quốc gia lúc bấy giờ

đã tiêu vong, tác giả muốn nói đến nguyên nhân sâu xa của sự mất '+D

* Bằng cách vào đề khẳng định xã hội luân lí ở (% ta tuyệt nhiên

(# có Đó là nguyên nhân sâu xa dẫn đến tình trạng mất (%

- Tiêu đề: Nguyên nhân sâu xa của tình trạng mất nước

+ Nhóm 2: + Nhóm 2 : tìm

hiểu đoạn 2

2 Đoạn 2

a) Luận cứ

- Để chứng minh

cho luận đểm “Xã

hội luân lí thật ở

'+ ta tuyệt nhiên

không có” tác giả

đã ' ra những

luận cứ nào?

- Vì sao Pháp, Châu

Âu họ làm '( thế

?

- Vấn đề trọng tâm

mà tác giả so sánh

là gì ? Qua sự so

sánh đó ta có thể

nhận ra cái nhìn

của tác giả về

những vấn đề nào

khác?

- Tác giả so sánh

dân tộc Việt Nam

thời cổ sơ với nay

nhằm mục đích gì?

1 Tìm luận cứ

Phân tích

2 Lí giải

3 Xác định

4 Xác định

- So sánh sự đối lập giữa cái xã hội luân lí ở châu Âu, Pháp với ta

 Cái xã hội chũ nghĩa ở bên Châu Âu rất thịnh hành đã phất triển rộng rãi

bên ta điềm nhiên ( kẻ ngủ không biết là gì

 Bên Pháp, khi 'X có quyền thế hoặc chính phủ lấy sức mạnh mà để nén quyền lợi riêng thì 'X ta kêu nài, chống cự, thị oai, vận dụng (vận động) '( công bình mới nghe Còn "(

(% mình phải ai tai nấy, ai chết mặc

ai, đi )(" găp ai bi nạn, gặp "( yếu bị kẻ mạnh bắt nạt cũng ngơ mắt

đi qua.

 O'X ta làm '( ' thế vì 'X ta

có đoàn thể, công đức (ý thức sẵn sàng làm việc chung), 'X ta có ăn học

biết xét kĩ thấy xa

+ Vấn đề trọng tâm mà tác giả so sánh là ý thức công dân mỗi "( phải có, ý thức nghĩa

vụ giữa "( với "( Đằng sau đó ta có thể

nhận ra '( cái nhìn của tác giả về những thua kém của bên mình ' sự công bằng, sự hiểu biết

- So sánh dân tộc Việt Nam hồi cổ sơ với nay

 Ông cha hồi cổ sơ: biết đoàn thể, công ích, góp gió làm bảo, bẻ cây làm rừng

 Nay trơ trọi, lơ láo, sợ sệt ú lì

+ So sánh nhằm chỉ ra nguyên nhân sâu xa

- Theo tác giả dân

không biết đoàn

thể, công ích là do

đâu ?

- Đối '( nào bị

tác giả đã kích

mạnh mẽ? Tìm từ

ngữ, hình ảnh biểu

thị thái độ của tác

giả ? Đó là thái độ

gì?

+ Nhóm 3

- Nhận xét cách lập

luận của tác giả?

5 Tìm nguyên nhân

6 Xác định Tìm

từ Phân tích

+Nhóm 3 : tìm hiểu cách lập luận

1 Nhận xét

của tình trạng dân không biết đoàn thể, công ích

- Nguyên nhân dân không biết đoàn thể, công ích là do sự phản động, thối nát của lũ quan

'X%

+ Bọn học trò ham quyền '+B vinh hoa của các triều vua mà sinh ra giả dối, nịnh hót, chỉ biết có vua mà không biết có dân

+ Bọn ấy muốn giữ túi tham mình '( đầy mãi, địa vị mình '( vững mãi bèn kiếm cach thiết pháp luật, phá tan đoàn thể của quốc dân

- Đối '( đả kích củta tác giả là lũ quan

'XD Từ đây tác giả '+ mũi dùi đả kích vào bọn chúng

+ Tác giả gọi là bọn, lũ, kẻ

 Bọn học trò, kẻ mang đai đội mũ ngất

'q ngồi trên, kẻ áo rộng, khăn

đen lúc nhúc ngồi 4'+D

 Bọn quan lại đã nói ở trênchỉ còn một tiếngchỉ đùng hơn là lũ ăn '+" có giấy phép

+ Thái độ căm ghét cao độ Trong con mắt của tác giả chế độ vua quan chuyên chế vô cùng tồi tệ, cần phải phủ định một cách triệt để, tiến tới xây dựng xã hội chủ nghĩa

b) Cách lập luận

- Cách lập luận chặt chẽ, khúc chiết, sáng sủa: + Dùng hình thức so sánh, đối lập : ta với Pháp, châu Âu; cổ :' với nay

+ Phân tích thực trạng: dân trí thấp; ý thức

- Để tăng sức

thuyết phục cho bài

diễn thuyết ngoài

cách lập luận chặt

chẽ, luận điểm luận

cứ xứng đáng, tác

giả còn dùng hình

thức nghệ thuật

nào?

- Câu cảm thán

giúp ta hiểu thêm gì

về trạng thái cảm

xúc cũng ' phẩm

cách của 'X diễn

thuyết?

- Sự kết hợp giữa

yếu tố biểu cảm và

cảm thán có tác

dụng gì ?

- Nhận xét và đặt

tiêu đề cho đoạn 2

2 Phân tích Lí giải

3 Bình luận

4 Phân tích

5 Nhận xét Đặt tiêu đề

đoàn thể kém

- Tình cảm tràn đầy:

+ Dùng từ ngữ, hình ảnh gợi cảm

+ Dùng câu cảm thán:

 Dân khôn mà chi! Dân ngu mà chi!

 'I ôi

 Ôi một dân tộc ' thế

- Sự xuất hiện những câu cảm thán cho ta thấy, tác giả không chỉ phát biểu bằng lí trí tỉnh táo mà còn bằng trái tim tràn trề cảm xúc, chan chứa niềm xót xa cùng nỗi đau về tình trạng đình trệ, thê thảm của xã hội Việt Nam Qua cảm xúc, ta nhìn rõ phẩm cách trung thực, cứng cỏi, quyết liệt của một nhà cách mạnh toàn tâm, toàn ý đấu tranh vì dân chủ, vì tiến bộ xã hội

- Sự kết hợp giữa yếu tố nghị luận, biểu cảm

Là một đặc điểm nổi bật của văn diển thuyết Những câu cảm thán đầy ắp cảm xúc làm lí lẽ bài diễn thuyết tăng sức thuyết phục ở đây mối giao hòa giữa 'X nói và 'X nghe

Đó là một điều kiện quan trọng làm nên khả năng lay chuyển nhận thức và tình cảm của

'X đọc bài diễn thuyết

* Bằng cách lập luận chặt chẽ, tình cảm tràn

đầy tác giả đã chỉ rõ trình độ dân trí của ta thấp, ý thức kém đoàn thể kém, quan

thối nát Đó là nguyên nhân sâu xa xã hội chủ nghĩa trong (% Việt Nam không nảy nở

+ Nhóm 4

- Mục đích của tác

giả trong đoạn 3 là

gì ?

- Theo tác giả,Việt

Nam muốn có độc

lập tự do cần có yếu

tố nào?

- Muốn có đoàn thể

phải làmgì ?

- Để bày tỏ nguyện

vọng của mình, tác

giả đã sử dụng loại

câu văn nào ? Tác

dụng của nó ?

- Kêu gọi xây dựng

đoàn thể '( đặt

ra ở phần cuối có

tác dụng gì ?

- Cách lập luận

trong đoạn 3 có đặc

điểm gì ?

- Nhận xét chung

về đoạn 3 và đặt

tiêu đề

Hướng dẫn đọc-

+Nhóm 4: tìm hiểu đoạn 3

1 Trình bày

2 Trình bày

3 Trình bày

4 Phân tích

5 Bình luận

6 Phân tích

7 Nhận xét Đặt tiêu đề

Hoạt động tập thể

)(*

- Tiêu đề: nguyên nhân sâu xa xã hội chủ nghĩa trong nước Việt Nam không có.

3 Đoạn 3

- Mục đích cuối cùng tác giả '+ tới: Độc lập tự do

+ Việt Nam muốn độc lập tự do thì phải có

đoàn thể

+ Muốn có đoàn thể thì phải truyền bá xã hội chủ nghĩa

- Tác giả sử dụng câu văn tăng tiến làm nổi bật mối quan hệ mật thiết giữa truyền bá xã hội chủ nghĩa, gây dựng đoàn thể với sự nghiệp giành độc lập tự do

- Vấn đề tác giả kêu gọi xây dựng đoàn thể '( đặt ra ở cuối bài tránh '( sự áp đặt

đối với 'X nghe

- Cách lập luận:

+ Chặt chẽ: từ nhận thức trình độ dân trí thấp, tinh thần đoàn thể kém, tác giả kêu gọi gây dựng đoàn thể Truyền bá xã hội chủ nghĩa,

đánh đổ vua quan thối nát

* Bằng cách viết ngắn gọn, khúc chiết, tác giả

đã kêu gọi đoàn kết, truyền bá xã hội chủ nghĩa để giành độc lập tự do.

- Tiêu đề: Kêu gọi xây dựng đoàn thể, truyền bá xã hội chủ nghĩa.

hiểu ý nghĩa

- Bài diễn thuyết

giúp em hiểu '(

phẩm chất nào của

Phan Châu Trinh ?

- Sức hấp dẫn của

baìo diễn thuyết?

- Theo em bài diễn

thuyết của tác giả

có còn ý nghĩa đối

với ngày nay ?

(Hs trả lời theo

HD )

IV- Đọc – hiểu ý nghĩa

- Bài diễn thuyết thể hiện tâm huyết của Phan Châu Trinh đối với đất '+D Với chủ 'I xây dựng đoàn thể, truyền bá xã hội chủ nghĩa

để giành độc lập tự do, Phan Châu Trinh đã chứng tỏ ông là một nhà yêu '+ lớn

- Sức hấp dẫn của bài diễn thuyết: lập luận chặt chẽ, khúc chiết, giàu sức thuyết phục; tình cảm và lí trí hòa quyện

- Những vấn đề tác giả đặt ra trong bài đến nay vẫn còn ý nghĩa

+ Nhắc nhở tầm quan trọng về vị xây dựng

đoàn thể

+ Cảnh báo nguy cơ tiêu vong các quan hệ xã hội tốt đẹp

+ Khơi dậy niềm lo âu về sự chậm tiến của xã hội mà ở đó tinh thần dân chủ ' '( ý thức ' một nhân tố thúc đẩy sự tiến bộ xã hội

III- Củng cố bài (HS làm bài vào phiếu học tập – Hoạt động cá nhân )

Chọn $(R" án trả lời đúng nhất

1 Đối '( của bài diễn thuyết là ai?

2 Mục đích của tác giả trong bài diễn thuyết ?

a) Vạch trần bản chất của bọn quan lại b) Cảm thông với trình độ dân trí thấp c) Kêu gọi xây dựng đoàn thể, xã hội d) Lật đổ chế dộ vua quan thối nát

3 Văn diễn thuyết của tác giả có đặc điểm gì ?

a) Hùng hồn, mạnh mẽ, giàu biểu cảm b) Khúc chiết, trong sáng, giàu biểu cảm

đời sống xã hội

- Luân lí: Hệ thống đạo đức xã hội loài

''XD

III- Đọc- hiểu cấu trúc

- Bài diễn... class="page_container" data-page="6">

- Để chứng minh

cho luận đểm ? ?Xã

hội luân lí thật

''+ ta

khơng có” tác giả

đã ''

luận nào?

- Vì Pháp, Châu... đích gì?

1 Tìm luận

Phân tích

2 Lí giải

3 Xác định

4 Xác định

- So sánh đối lập xã hội luân lí châu Âu, Pháp với ta

 Cái xã hội chũ nghĩa bên Châu