Giáo án Ngữ văn 10 cơ bản - Học kì II

MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: Giúp học sinh: - Trình bày và phân tích được các hình thức kết cấu cơ bản của văn bản thuyết minh: kết cấu theo thời gian, không gian; kết cấu theo trật tự lôgic của đố[r]

Trang 1

Tiết 55- Làm văn

CÁC HÌNH THỨC KẾT CẤU CỦA VĂN BẢN THUYẾT MINH

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

Giúp học sinh:

- Trình bày và phân tích được các hình thức kết cấu cơ bản của văn bản thuyết minh: kết cấu theo thời gian, không gian; kết cấu theo trật tự lôgic của đối tượng thuyết minh và nhận thức của người đọc; kết cấu hỗn hợp

- Xây dựng được kết cấu cho bài văn thuyết minh về các đối tượng theo kiểu giới thiệu, trình bày

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

- Giáo viên: sách giáo khoa, sách giáo viên, tài liệu tham khảo, bài soạn

- Học sinh: chuẩn bị bài qua đọc văn bản và soạn bài theo hướng dẫn học bài, luyện tập

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC BÀI HỌC

A TỔ CHỨC LỚP HỌC

B TIẾN TRÌNH TIẾT DẠY

1 Kiểm tra bài cũ: (Lồng ghép vào bài mới)

2 Phần mở bài

3 Bài mới

Hoạt động của thầy và trò Yêu cầu cần đạt

Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm

-Thế nào là văn thuyết minh?

-Thế nào là kết cấu văn bản?

-Học sinh đọc văn bản

Hoạt động 2: Tìm hiểu các hình thức kết cấu của

các văn bản

-Học sinh đọc văn bản Hội thổi cơm thi ở Đồng

Vân.

-Xác định đối tượng và mục đích thuyết minh?

+Giới thiệu về thời gian, địa điểm, diễn biến của

lễ hội, ý nghĩa đối với đời sống tinh thần

-Tìm các ý chính tạo thành nội dung thuyết

I KẾT CẤU CỦA VĂN BẢN THUYẾT MINH:

- Văn thuyết minh nhằm giới thiệu, trình bày chính xác, khách quan về cấu tạo, tính chất, quan hệ, giá trị… của một sự vật, hiện tượng, một vấn đề thuộc tự nhiên, xã hội và con người

- Kết cấu văn bản là sự tổ chức, sắp xếp các thành tố của văn bản thành một đơn vị thống nhất, hoàn chỉnh, có ý nghĩa  phù hợp với mối liên hệ bên trong của các đối tượng, quan

hệ giữa các đối tượng với môi trường xung quanh và quá trình nhận thức của con người

- Các hình thức kết cấu của văn bàn thuyết minh:

+ Theo trình tự thời gian: trình bày sự vật theo quá trình hình thành, vận động và phát triển + Theo trình tự không gian: trình bày sự vật theo tổ chức vốn có của nó (bên trên bên dưới, bên trong bên ngoài hoặc theo trình tự quan sát)

+ Theo trình tự lôgic: trình bày sự vật theo các mối quan hệ khác nhau (nguyên nhân - kết quả,

Trang 2

+Thời gian, địa điểm diễn ra lễ hội

+Diễn biến lễ hội: thi nấu cơm, chấm thi

+Ý nghĩa của lễ hội

-Phân tích các sắp xếp các ý trong từng văn bản?

Giải thích cơ sở sắp xếp?

+Trình tự lôgic: thời gian, địa điểm, diễn biến, ý

nghĩa

+Trình tự thời gian: thủ tục bắt đầu, diễn biến

cuộc thi, chấm thi

-Học sinh đọc văn bản Bưởi Phúc Trạch.

-Xác định đối tượng và mục đích thuyết minh?

+Giới thiệu một loại trái cây nổi tiếng ở Hà Tĩnh

- bưởi Phúc Trạch

-Các ý chính tạo thành nội dung thuyết minh?

+Hình dáng bên ngoài

+Hương vị đặc sắc

+Sự hấp dẫn và bổ dưỡng

+Danh tiếng

-Phân tích các sắp xếp các ý trong văn bản?

+Trình tự không gian: từ ngoài vào trong

+Trình tự lôgic: các phương diện khác nhau,

quan hệ nhân quả

-Các hình thức kết cấu chủ yếu của văn bản

thuyết minh?

chung - riêng, liệt kê các mặt, các phương diện,…)

+ Theo trình tự hỗn hợp: trình bày sự vật với kết hợp nhiều trình tự khác nhau

4 Củng cố

-Học sinh trình bày phần ghi nhớ

-Đánh giá chung, học sinh trình bày ý kiến của mình

-Giáo viên nhận xét, bổ sung, hoàn chỉnh

Khi viết bài văn thuyết minh, có thể lựa chọn nhiều hình thức kết cấu khác nhau:

- Theo trình tự thời gian

- Theo trình tự không gian

- Theo trình tự lôgic

- Theo trình tự hỗn hợp

5 Kiểm tra đánh giá

-Luyện tập sách giáo khoa trang 168:

Bài 1:

Trang 3

- Giới thiệu chung về bài thơ.

- Thuyết minh giá trị nội dung

- Thuyết minh giá trị nghệ thuật

Bài 2:

- Xác định nội dung thuyết minh

- Kết hợp cách thuyết minh theo trình tự không gian, thời gian, lôgic một cách linh hoạt

C GIAO NHIỆM VỤ VÀ HƯỚNG DẪN HỌC BÀI VỀ NHÀ CHO HỌC SINH.

-Hoàn chỉnh hai văn bản thuyết minh phần luyện tập

- Chuẩn bị bài mới: Làm văn: Lập dàn ý bài văn thuyết minh

Tiết 56: Làm văn

LẬP DÀN Ý BÀI VĂN THUYẾT MINH

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

Giúp học sinh:

- Thấy được sự cần thiết của việc lập dàn ý khi làm văn nói chung và viết bài văn thuyết minh nói riêng

- Củng cố vững chắc hơn kỹ năng lập dàn ý

- Vận dụng các kỹ nắng đó để lập dàn ý cho một bài văn thuyết minh có đề tài gần gũi với cuộc sống hoặc công việc học tập

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

- Học sinh: chuẩn bị bài qua đọc văn bản và soạn bài theo hướng dẫn học bài, luyện tập

1 Kiểm tra bài cũ:

Trình bày các kiểu kết cấu của văn bản thuyết minh?

3 Bài mới

Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm

-Bố cục bài văn thuyết minh?

-Các trình tự sắp xếp ý của bài văn thuyết minh?

I DÀN Ý BÀI VĂN THUYẾT MINH:

-Bố cục gồm ba phần: mở bài, thân bài, kết bài

-Có nhiều hình thức kết cấu cho văn bản thuyết minh: ttình tự thời gian, trình tự không

Trang 4

-Dàn ý bài văn?

- HS dựa vào kiến thức đã học, đưa ra khái niệm

Hoạt động 2: Tìm hiểu cách lập dàn ý bài văn

thuyết minh

-Học sinh xác định các phần để viết bài văn

thuyết minh về một con người mà mình yêu

thích

-Thảo luận nhóm

-Xác định đối tượng thuyết minh

-Phần mở bài cần làm gì?

+ Giới thiệu về đối tượng

+ Xác định kiểu bài

+ Cần hấp dẫn  lôi cuốn người đọc (nghe)

-Phần thân bài cần thực hiện những gì?

+ Cần đưa ra những tri thức nào để thuyết minh

về đối tượng đã lựa chọn

+ Xác định những tri thức cần thiết, chính xác,

khoa học

+ Sắp xếp các ý để giới thiệu rành mạch

-Phần kết bài cần làm gì?

+Nêu được đề tài của bài thuyết minh

+Aán tượng để lại cho người đọc (nghe)

gian, trình tự lôgic, trình tự hỗn hợp  lựa chọn phù hợp

-Dàn ý: xác định các ý chính, sắp xếp các ý theo một hình thức kết cấu thích hợp

II LẬP DÀN Ý BÀI VĂN THUYẾT MINH:

1 Xác định đề tài:

Cần phải nắm vững về đối tượng thuyết minh

2 Lập dàn ý:

- Mở bài:

+ Nêu đề tài bài viết

+ Thể hiện kiểu bài của bài văn

+ Thu hút sự chú ý của người đọc

- Thân bài:

+Tìm ý, chọn ý

+ Sắp xếp ý

- Kết bài:

+Tổng kết vấn đề đã trình bày

+ Suy nghĩ, cảm xúc  ấn tượng với độc giả

4 Củng cố

-Học sinh trình bày phần ghi nhớ

-Đánh giá chung, học sinh trình bày ý kiến của mình

Để việc lập dàn ý cho bài văn thuyết minh đạt kết quả tốt, cần phải:

- Nắm vững các kiến thức về dàn ý và kỹ năng lập dàn ý

- Có đầy đủ những tri thức cần thiết và chuẩn xác về đề tài cần thuyết minh

- Tìm được cách sắp xếp những tri thức đó thành một hệ thống hợp lý, chặt chẽ

- Học bài; nắm vững những vấn đề cơ bản:

Trang 5

+ Cách lập dàn ý bài văn thuyết minh.

+ Vận dụng thực hành

- Chuẩn bị bài mới: Làm văn: Trả bài làm văn số 4

Trang 6

Tiết 57+58: Văn

PHÚ SÔNG BẠCH ĐẰNG (Bạch Đằng giang phú) -Trương Hán

Siêu-I MỤC TIÊU BÀI HỌC:

Giúp học sinh:

- Cảm nhận được nội dung yêu nước và tư tưởng nhân văn của bài Phú sông Bạch Đằng Nội dung yêu nước thể hiện ở niềm tự hào về chiến công lịch sử và chiến công thời Trần trên dòng sông Bạch Đằng Tư tưởng nhân văn thể hiện qua việc đề cao vai trò, vị trí, đức độ của con người, coi đây

là nhân tố quyết định đối với sự nghiệp cứu nước

- Thấy được những đặc trưng cơ bản của thể phú về các mặt kết cấu, hình tượng nghệ thuật, lời văn, từ đó biết cách phân tích một bài phú cụ thể

- Bồi dưỡng lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, ý thức trân trọng những địa danh lịch sử, những danh nhân lịch sử

III CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

- Học sinh: chuẩn bị bài qua đọc văn bản và soạn bài theo hướng dẫn học bài

TIẾT 1

1 Kiểm tra bài cũ: (lồng ghép bài mới)

3 Bài mới

Hoạt động 1: Tìm hiểu chung về tác giả, tác

phẩm, thể loại phú

-Giáo viên yêu cầu học sinh dựa vào phần tiểu

dẫn nêu những ý chính về tác giả

-Học sinh lược thuật những nét chính

-Giáo viên chốt lại

-Nêu những hiểu biết về sông Bạch Đằng 

giáo viên giới thiệu vị trí trong lịch sử, trong văn

học

-Tác phẩm?

+Thể loại?

+Hoàn cảnh sáng tác?

I GIỚI THIỆU CHUNG:

1 Tác giả:

- Trương Hán Siêu (? - 1354), tự Thăng Phủ, quê: Phúc Thành, Yên Ninh (Ninh Bình)

- Con người cương trực, học vấn uyên thâm  vua tin cậy, nhân dân kính trọng

- Làm quan  mất được tặng tước Thái Bảo, thờ ở Văn Miếu

2 Tác phẩm:

- Thể phú: phú cổ thể

- Viết sau 50 năm chiến thắng Bạch Đằng 

về thăm lại

3 Thể loại

Trang 7

Hoạt động 2: Đọc - tìm hiểu văn bản

-Học sinh đọc văn bản

-Giáo viên nhận xét

-Các từ ngữ khó?

-Lưu ý các chú thích, điển tích, điển cố

-Xác định bố cục văn bản?

-Giới thiệu bố cục của thể phú

-Mở đầu bài phú, hình tượng nhân vật nào được

đề cập đến?

-Sở thích của nhân vật? Mục đích?

+ Giương buồm giong gió, lướt bể chơi trăng, gõ

thuyền, lần thăm

+ Chơi vơi, mải miết, sớm - chiều

+ Địa danh Trung Quốc, đất Việt

+ Tráng chí bốn phương - tha thiết, học Tử

Trường

-Nhận xét về con người của nhân vật “khách”?

-Cảnh sắc thiên nhiên sông Bạch Đằng được

hiện lên như thế nào? Tâm trạng của nhân vật

“khách”?

+ Bát ngát, thướt tha, nước trời, phong cảnh ><

san sát, đìu hiu, giáo gãy, xương khô

+ Buồn, đứng lặng, thương, tiếc

- Phú: nghĩa đen có nghĩa là bày tỏ ra, là thể loại

có nguồn gốc từ Trung Quốc, đan xen văn xuôi

và văn vần

- ND: tả cảnh vật, phong tục, kể sự việc, bàn chuyện đời

- NT: miêu tả khoa trương, hình tượng nghệ thuật tượng trưng cao độ, triết lí cao, ngôn ngữ đậm đặc điển cố…

II ĐỌC - TÌM HIỂU VĂN BẢN:

1 Đọc văn bản:

- Đoạn 1: 21 câu đầu: Cảm xúc của nhân vật

“khách” trước cảnh sắc sông Bạch Đằng

- Đoạn 2: 23 câu tiếp: Những chiến công lịch

sử trên sông Bạch Đằng

- Đoạn 3: 10 câu tiếp: Suy ngẫm và bình luận của các vị bô lão về những chiến công xưa

- Đoạn 4: 10 câu cuối: Lời ca khẳng định vai trò và đức độ của con người

2 Tìm hiểu văn bản:

a Hình tượng nhân vật “khách”:

- Từ láy, từ chỉ thời gian, lời kể  thích dạo chơi phong cảnh thiên nhiên  thưởng thức vẻ đẹp, nghiên cứu cảnh trí đất nước, bồi bổ kiến thức

- Địa danh sách vở, thực tế, hình ảnh không gian rộng lớn  tráng chí bốn phương

 Tâm hồn khoáng đạt, rộng mở, yêu thiên nhiên

- Từ láy, miêu tả, nhịp ngắn, đối lập  cảnh đẹp, hùng vĩ, tráng lệ nhưng cũng ảm đạm, hiu hắt

- Từ ngữ chỉ cảm xúc  vui, tự hào và buồn đau, tiếc nuối

 Tâm hồn phong phú, nhạy cảm, tấm lòng gắn liền với non sông, đất nước

4 Củng cố

- GV yêu cầu HS nắm được khái niệm thể loại phú, sự đặc sắc của đề tài viết về Bạch Đằng

Trang 8

- GV hỏi: trước cảnh sơng Bạch Đằng, nhân vật Khách cĩ những tâm trạng gì?

- HS trả lời cá nhân, thể hiện sự hiểu bài GV chốt lại

Trước cảnh sơng Bạch Đằng vừa là cảnh đẹp, vừa là chiến địa hoang tàn, nhân vật Khách cĩ nhiều tâm trạng: tự hào về cảnh đẹp của đất nước, tự hào về truyền thống đánh giặc của dân tộc nhưng đồng thời cũng thấy ngậm ngùi vì sự hoang tàn, đổ nát

- học bài cũ

- tiết sau học tiếp bài: hình tượng nhân vật các bơ lão và các triết lí

TIẾT 2 III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC BÀI HỌC

1 Kiểm tra bài cũ:

Phân tích tâm trạng của nhân vật Khách khi đến sơng Bạch Đằng

3 Bài mới

Hoạt động của GV và HS Kiến thức cần đạt

- GV hỏi: Hình tượng các vị bơ lão cĩ vai trị thế

nào trong bài phú?

+ Cĩ kẻ gậy lê chống trước, thuyền nhẹ bơi sau

-Thái độ đối với khách?

+Vái, thưa

- Chiến tích sơng Bạch Đằng được gợi lên như

thế nào?

- HS tìm các hình ảnh, chi tiết trong bài ,khái

quát

+ Chiến địa, bãi đất xưa

+ Thuyền bè, tinh kỳ, sáu quân, giáo gươm

+ Ánh nhật nguyệt, bầu trời đất

+ Nhục quân thù, ca ngợi

- Lời bình luận của các vị bơ lão cĩ ý nghĩa gì?

+ Trời đất hiểm trở, nhân tài giữ cuộc điện an

+ Đại thắng - coi thế giặc nhàn, tiếng thơm

+ Sơng Đằng, biển Đơng - bất nghĩa tiêu vong,

anh hùng lưu danh

b Hình tượng các bơ lão:

- Bơ lão  nhân dân địa phương, chứng nhân lịch sử

- Nhiệt tình, tơn kính, hiếu khách

- Hình tượng kỳ vĩ, mang tầm vĩc đất trời, đối lập  trận chiến ác liệt  chiến thắng của chính nghĩa

- Lời kể ngắn gọn, súc tích, cơ đọng, khái quát

 gợi diễn biến, khơng khí trận đánh sinh động, trang nghiêm  nhiệt huyết, tự hào

- Lời suy ngẫm, bình luận về nguyên nhân chiến thắng:

+ đất hiểm + nhân tài vai trị, vị trí của con người  lời tổng kết như một tuyên ngơn về chân lý nhân nghĩa  vĩnh hằng như quy luật tự nhiên muơn đời

Khẳng định yếu tố con người

Trang 9

-Lời ca của nhân vật “khách” có ý nghĩa như thế

nào?

+ Anh minh thánh quân, sông rửa sạch mấy lần

giáp binh

+ Thăng bình: cốt mình đức cao

c Lời ca của “khách”:

- Ca ngợi tài đức của các vị vua, ca ngợi chiến tích của sông Bạch Đằng

- Khẳng định chân lý: nhân kiệt là nhân tố quyết định  nêu cao vai trò, vị trí của con người

 Niềm tự hào, tư tưởng nhân văn cao đẹp

4 Củng cố

- Học sinh trình bày phần ghi nhớ.

-Học sinh trình bày ý kiến của mình

- Qua những hoài niệm về quá khứ, Phú sông Bạch Đằng đã thể hiện lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc trước chiến công trên sông Bạch Đằng, đồng thời ca ngợi truyền thống anh hùng bất khuất, truyền thống đạo lý nhân nghĩa của dân tộc Việt Nam Tác phẩm cũng chứa đựng tư tưởng nhân văn cao đẹp qua việc đề cao vai trò, vị trí của con người trong lịch sử

- Phú sông Bạch Đằng là đỉnh cao nghệ thuật của thể phú trong văn học trung đại Việt Nam

5 Kiểm tra đánh giá

Hướng dẫn học sinh thực hành luyện tập

Gợi ý bài 2: so sánh ý nghĩa của lời ca trong văn bản và bài thơ tìm những điều giống nhau

- Phân tích, so sánh lời ca của “khách” kết thúc bài Phú sông Bạch Đằng với bài Bạch Đằng giang của Nguyễn Sưởng

+ Niềm tự hào về chiến công trên sông Bạch Đằng

+ Khẳng định, đề cao vai trò, vị trí của con người

- Học bài; nắm vững những vấn đề cơ bản:

+ Hình tượng các nhân vật  truyền thống của dân tộc

+ Nghệ thuật đặc sắc

- Chuẩn bị bài mới: Đọc văn: Đại cáo bình Ngô

+ Phần I: Tác giả

* Tìm hiểu cuộc đời để lý giải vì sao Nguyễn Trãi là một nhân vật lịch sử vĩ đại

* Tìm hiểu những tác phẩm chính của Nguyễn Trãi

* Những nội dung trong thơ văn Nguyễn Trãi

Trang 10

Tiết 59+60+61: Văn

ĐẠI CÁO BÌNH NGÔ -Nguyễn

Trãi-I MỤC TIÊU BÀI HỌC:

Giúp học sinh:

- Nắm được những nét chính về cuộc đời và sự nghiệp văn học của Nguyễn Trãi - một nhân vật lịch

sử, một danh nhân văn hoá thế giới và vị trí của ông trong lịch sử văn học dân tộc; nhà văn chính luận kiệt xuất, người khai sáng thơ ca tiếng Việt

- Hiểu rõ những giá trị lớn về nội dung và nghệ thuật của Đại cáo bình Ngô: bản tuyên ngôn chủ quyền độc lập, áng văn yêu nước chói ngời tư tưởng nhân văn, kiệt tác văn học kết hợp hài hoà giữa yếu tố chính luận và văn chương

- Nắm vững đặc trưng cơ bản của thể cáo đồng thời thấy được những sáng tạo của Nguyễn Trãi trong Đại cáo bình Ngô, có kỹ năng đọc - hiểu tác phẩm chính luận viết bằng thể văn biền ngẫu

- Giáo dục, bồi dưỡng ý thức dân tộc; yêu quý di sản văn hoá của cha ông

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

- Học sinh: chuẩn bị bài qua đọc văn bản và soạn bài theo hướng dẫn học bài

Tiết 1

1 Kiểm tra bài cũ

- Hình tượng nhân vật “khách” và nhân vật bô lão trong Phú sông Bạch Đằng?

- Giá trị nội dung và nghệ thuật của bài Phú sông Bạch Đằng?

3 Bài mới

PHẦN I: TÁC GIẢ

Hoạt động 1: Tìm hiểu chung về cuộc đời tác

giả

-Giáo viên yêu cầu học sinh dựa vào phần tiểu

dẫn nêu những ý chính về tác giả

-Học sinh lược thuật những nét chính

+ Tiểu sử

+ Những mốc chính trong cuộc đời

+ Hai phương diện anh hùng và bi kịch

+ Tài năng

I CUỘC ĐỜI:

- Nguyễn Trãi (1380 - 1442), hiệu Ức Trai, quê: Hải Dương

- Cha Nguyễn Ứng Long, nho sinh nghèo, học giỏi, đỗ Tiến sĩ đời Trần Mẹ Trần Thị Thái, con quan Tư đồ Trần Nguyên Đán  Gia đình có truyền thống yêu nước và văn hoá, văn học

- Thuở thiếu thời chịu nhiều mất mát đau thương

- Đỗ Thái học sinh, cùng cha làm quan dưới

Định dạng
Số trang	20
Dung lượng	246,16 KB