Xây dựng mô hình quản lý khai thác khu du lịch Chùa Hương.doc

Xây dựng mô hình quản lý khai thác khu du lịch Chùa Hương

LỜI NÓI ĐẦU

Chùa Hương! hai tiếng ấy dường như đã quá đỗi gần gũi mà thiêng liêng vớitất thảy mỗi người Việt Nam, để rồi:

"Chẳng đi thì nhớ thì thương

Ra đi mến cảnh chùa Hương không về"

Nhưng Hương Sơn không chỉ là một chốn non kỳ thuỷ tú, là danh thắng biệtchiếm "nhất Nam thiên" Mà nơi đây còn là cội nguồn của các tín ngưỡng dân gian,

là cõi tâm linh huyền ảo, một trong những trung tâm lớn nhất của Phật giáo ViệtNam đương đại Theo như Phật tích còn lưu lại cho đến nay thì đây là nơi lưu dấuĐức Quan Thế Âm Bồ Tát ứng thân làm công chúa Diệu Thiện con vua Diệu TrangVương đã tẩy bụi trần tại suối Giải Oan rồi tu hành đắc đạo tại Hương Tích BảoĐộng, trở thành bà mẹ độ lượng, bao dung cho mọi sinh linh mà ngày nay linh tượngcủa người còn lưu lại ở nơi đây mà dân gian vẫn gọi là Bà Chúa Ba

Theo những tư liệu lịch sử cho thấy chùa Hương có thể đã ra đời từ thời LêThánh Tông niên hiệu Quang Thuận thứ 8 (1476) Khi đi tuần phú phương Nam ngài

đã nghỉ ở chốn này và cho đến khi Tĩnh đô vương Trịnh Sâm xa giá đến đây vàonăm Canh Dần (1770) thì ông đã khẳng định đây chính là "Nam Thiên đệ nhất động"

và cho tạc vào cửa động dòng chữ này

Để rồi cùng với tạo hoá, con người đã góp công cho chùa Hương trở thành mộtquần thể kiến trúc nguy nga tráng lệ giữa ngàn non mà có "cao chất ngất mấy toà cổsoái" Nhưng đáng tiếc thay, trải qua bao dâu bể thăng trầm giặc ngoại xâm bao lầngây binh lửa can qua, xoá đi bao công trình tú lệ Nhưng không vì thế mà "HươngTích" ngớt hương thơm, ngược lại hàng năm chùa Hương vẫn rộng mở thiền mônđón hàng chục vạn chúng Phật tử hành hương về đất phật Tạo ra một lễ hội tôn giáolớn và kéo dài bậc nhất ở nước Nam ta và cũng là lễ hội dài hiếm thấy trên thế giới.Đây chính là cơ hội lớn cho ngành du lịch nước nhà, vì thế từ nhiều năm nay khudanh thắng di tích Hương Sơn đã được đưa vào khai thác phục vụ ngành du lịch, làmột trong những địa chỉ quan trọng trên bản đồ du lịch Việt Nam Tuy nhiên cũng

như hầu hết các điểm du lịch khác, nhiều tiềm năng của khu danh thắng Hương sơnchưa được khai thác hoặc khai thác chưa đúng mức, nhiều giá trị về tín ngưỡng, tâmlinh, khảo cổ học, dân tộc học… còn chưa được biết đến Trong khi đó, nhiều vấn đề

đặt ra đã ở mức báo động Vì vậy, đề tài “Xây dựng mô hình quản lý khai thác khu

du lịch Chùa Hương” là một đề tài mới mẻ và có nhiều ý nghĩa thực tiễn.

Qua đó người viết muốn góp một cái nhìn nhỏ bé cho sự phát triển của khudanh thắng này trong quá trình chuẩn bị cho việc đề nghị trở thành di sản văn hoáthế giới Cũng nhân đây, người viết xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Tiến sĩ TrầnNhạn, các thầy cô giáo thuộc trường đại học Văn hoá Hà Nội, Sở du lịch Hà Tây,Ban tổ chức lễ hội chùa Hương, Ban quản lý thư viện quốc gia – TT Thông tin Khoahọc Xã Hội và Nhân văn, các cơ quan tập thể và cá nhân đã giúp đỡ tôi hoàn thànhkhoá luận này

A PHẦN MỞ ĐẦU.

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Ngày nay, cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật hiện đại cũng như nềnkinh tế trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, du lịch đã trở thành một nhucầu không thể thiếu được trong cuộc sống con người Trong xu thế mới, với mongmuốn hiểu biết về văn hoá, nâng cao dân trí, tiếp nối truyền thống thì niềm khát khaođược đi du lịch để tìm hiểu và tận mắt chứng kiến các di tích lịch sử, các phong cảnhhữu tình ngày càng mạnh mẽ hơn Đây cũng chính là một động lực chủ yếu thúc đẩy

du lịch phát triển

Du lịch Việt Nam với khẩu hiệu “ Việt Nam - điểm đến của thiên niên kỷ mới”

sẽ cố gắng để tạo được các sản phẩm du lịch có chất lượng cao vừa mang tính dântộc, vừa mang tính hiện đại, có sức hấp dẫn lớn đối với du khách trong và ngoàinước Du lịch Hà Tây cũng không nằm ngoài guồng máy đó

Đặc biệt, Chùa Hương là một trong những tài sản du lịch vô giá của Hà Tâynói riêng và của Việt Nam nói chung Đây là một quần thể di tích và danh lam thắngcảnh nổi tiếng, bao gồm một hệ thống hang động, đền chùa xen lẫn trong rừng núi,hoa lá cỏ cây ở một vùng văn hoá đặc sắc với các lễ hội và phong tục nếp sống sinhhoạt đặc trưng của làng quê Việt Nam Đây còn là miền đất của đạo Phật với nhiềutruyền thuyết mang ý nghĩa tôn giáo đặc biệt là lễ hội chùa Hương có sức hấp dẫn đặcbiệt với người dân Việt ở mọi miền đất nước Có thể nói, khu Du lịch thắng cảnhchùa Hương là một bức tranh “ sơn thuỷ hữu tình” rất đep, rất nên thơ do thiên nhiên

và con người tạo dựng

Chẳng thế Chùa Hương đã được thi sĩ Tản Đà phác họa bằng bốn câu thơ :

“ Chùa Hương trời điểm lại trời tôMột bức tranh tình trải mấy thuXuân lại xuân đi không dấu vết

Ai về ai nhớ vẫn thơm tho”

Theo Quy hoạch tổng thể phát triển Việt Nam nói chung và Quy hoạch tổngthể phát triển Du lịch Hà Tây nói riêng thời kì 1995 ( 2010 đã xác định Chùa Hương

là điểm Du lịch quan trọng có ý nghĩa quốc gia và Quốc tế ở khu Du lịch Bắc Bộ Docách Hà Nội không xa và tương đối thuận lợi trong giao thông, chùa Hương là mộttrong những điểm du khách quốc tế quan tâm hàng đầu khi đặt chân đến thủ đô HàNội.

Tuy nhiên, việc khai thác các hoạt động du lịch ở Chùa Hương thực sự vẫnchưa tương xứng với những tiềm năng to lớn về tài nguyên nhân văn và tự nhiên củakhu vực Trong những năm gần đây đã xuất hiện nhiều vấn đề cần quan tâm nghiêncứu một cách nghiêm túc trước những thực trạng đang đặt ra đối với vấn đề phát triểncủa khu du lịch Một trong những vấn đề bức xúc kìm hãm sự phát triển của ChùaHương là cho đến nay khu Du lịch thắng cảnh chùa Hương vẫn chưa tìm được môhình quản lý phù hợp làm cơ sở cho sự phát triển của khu vực

Việc xây dựng một mô hình quản lý khai thác tài nguyên khu Du lịch chùaHương là một yêu cầu cấp thiết mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn cao không chỉ đốivới sự phát triển của du lịch Hà Tây mà còn góp phần tích cực cho sự nghiệp pháttriển kinh tế - xã hội của địa phương Ngoài ra, sự phát triển bền vững của khu Dulịch thắng cảnh chùa Hương còn đáp ứng được yêu cầu chiến lược, phát triển trungtâm Du lịch Hà Nội và phụ cận, cũng như của vùng Bắc Bộ và Du lịch cả nước

Với những lý do trên, được sự giúp đỡ tận tình của TS Trần Nhạn cùng cácthầy cô giáo khoa Văn hoá du lịch trường ĐH Văn Hoá, ban lãnh đạo, các chuyênviên tại Sở du lịch Hà Tây em đã mạnh dạn chọn vấn đề:

“ Xây dựng mô hình quản lý khai thác khu du lịch Chùa Hương”

làm đề tài nghiên cứu cho khoá luận tốt nghiệp của mình

2 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Đối tượng: Mô hình quản lý khai thác tài nguyên khu Du lịch - thắng cảnh –

lễ hội chùa Hương

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Về không gian lãnh thổ: Đề tài có giới hạn phạm vi nghiên cứu trong khuvực địa bàn xã Hương Sơn và các xã liền kề, và một số đặc điểm chung khu vựchuyện Mỹ Đức Nhưng chủ yếu tập trung vào khu di tích thắng cảnh, lễ hội chùa

Hương đặc biệt là một số khu quan trọng như Đền Trình, động Hương Tích

+ Về thời gian : Phân tích dựa trên cơ sở số liệu theo báo cáo tổng kết các năm

1997 đến năm 2003 và dự báo phát triển toàn khu đến năm 2010

+ Nội dung: Mô hình quản lý hiện tại và giải pháp cho tương lai

3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

- Mục tiêu chung: Xây dựng một mô hình quản lý tối ưu cho khu Du lịch chùa

Hương phù hợp với vị trí tiềm năng phát triển, trở thành khu Du lịch Văn hoá có sứchấp dẫn đặc biệt của Hà Tây nói riêng và của trung tâm Du lịch Hà Nội và phụ cậnnói chung

- Mục tiêu cụ thể:

+ Đánh giá đúng tiềm năng của khu Du lịch chùa Hương

+ Nghiên cứu xem xét hiện trạng phát triển chùa Hương (1997 - 2003) đặc biệt

là những mô hình tổ chức quản lý khai thác tài nguyên khu Du lịch chùa Hương, tìm

ra những mặt đã đạt được cần phát huy và những mặt hạn chế tồn tại cần khắc phục

+ Đề xuất một mô hình quản lý khai thác mới cho khu Du lịch chùa Hươngnhằm khắc phục những hạn chế đến sự phát triển du lịch, phát huy được tiềm năng,lợi thế để có thể phát triển đa dạng và bền vững

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Nhằm thực hiện những mục tiêu đã đặt ra ở trên trong quá trình thực hiện tuỳtheo từng giai đoạn công việc khác nhau, các phương pháp được sử dụng thích hợpbao gồm các phương pháp sau: Duy vật lịch sử, duy vật biện chứng, phương pháp thunhập số liệu (thứ cấp, sơ cấp), phương pháp khảo sát thực địa, thống kê, phân tích,tổng hợp

5 KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI

Ngoài phần mở đầu và kết luận đề tài nghiên được bố cục làm 3 chương:

Chương 1: Khái quát về khu Du lịch chùa Hương.

Chương 2: Thực trạng phát triển Du lịch và tổ chức quản lý khai thác tài

nguyên khu Du lịch chùa Hương

Chương 3: Một số kiến nghị xây dựng mô hình quản lý khai thác tài nguyên

khu Du lịch chùa Hương.

B PHẦN NỘI DUNG.

CHƯƠNG I.

KHÁI QUÁT VỀ KHU DU LỊCH CHÙA HƯƠNG.

1.1 VỊ TRÍ ĐỊA LÝ CỦA KHU DU LỊCH CHÙA HƯƠNG.

Khu Du lịch thắng cảnh chùa Hương bao gồm phân giới hành chính của 4 xãHương Sơn, An Tiến, Hùng Tiến và An Phú thuộc huyện Mỹ Đức tỉnh Hà Tây, vớidiện tích 5131 ha

Khu Du lịch chùa Hương nằm trong toạ độ địa lý từ 20029' đến 20024' vĩ độBắc và 105041' kinh độ Đông Phía Nam giáp tỉnh Nam Hà, phía Bắc và Đông thuộctỉnh Hà Tây, phía Tây giáp tỉnh Hoà Bình Khu Du lịch thắng cảnh chùa Hương cách

Hà Nội về phía Tây- Nam khoảng 60km

1.2 ĐIỀU KIỆN DÂN SỐ VÀ LỊCH SỬ.

1.2.1 Dân số.

Khu Du lịch Hương Sơn nằm ngay trong khu dân cư bao gồm 4 xã Hương Sơn,

An Tiến, Hùng Tiến, An Phú Trong đó Hương Sơn là xã đông dân cư nhất với gần

7000 hộ có 32.210 nhân khẩu.Đây là vùng đất nông nghiệp nên nhân dân chủ yếusống bằng nghề nông Khi vào hội nhân dân trong vùng tập chung chủ yếu là phục vụkhách du lịch Nhân dân xã Yến Vĩ chủ yếu sống bằng nghề chèo đò còn các xã khácchủ yếu là bán hàng lưu niệm hoặc gánh hàng thuê cho khách

1.2.2 Lịch sử chùa Hương.

Theo Phật Thoại thì đây là nơi Đức Quan Thế Âm Bồ Tát tu hành đắc đạo BồTát đã ứng thân làm công chúa Diệu Thiện, con vua Diệu Trang Vương ở nước HưngLâm, tu hành trong 9 năm trong động Hương Tích Khi đắc đạo rồi Người trở về chữabệnh cho cha ,trừ nghịch cho đất nước và phổ độ chúng sinh

Khi câu chuyện này được truyền bá ra, các thiền sư , cổ đức đã chống gậy tíchtới đây, nhàn du mây nước Kết quả ba vị hoà thượng đời vua Lê Thánh Tông (1442-1497) đã tìm thấy động Hương Tích và dựng lên thảo am Thiên Trù Kể từ đó độngHương Tích thường được gọi là Chùa Trong, Thiên Trù được gọi là Chùa Ngoài, rồingười ta lấy tên chung cả hai chùa và cả khu vực là Chùa Hương, hay “Hương ThiênBảo Sái” Hương Tích có nghĩa là dấu vết thơm tho, ý nói đây từng là nơi tu hành của

Bồ Tát Quan Thế Âm, còn Thiên Trù đọc theo âm Hán Việt nghĩa là Bếp Trời, vìchùa nằm trong khu vực ứng với một ngôi sao chủ về việcẩm thực Do đó nói đi trẩyhội Chùa Hương tức là đi chiêm bái cả khu vực Hương - Thiên của vùng núi HươngSơn Hàng năm có mấy chục vạn lượt người hành hương tới đây để dâng lên đứcPhật một lời nguyện cầu, một nén tâm hương hoặc thả hồn bay bổng hoà quyện vớithiên nhiên ở vùng rừng núi thơm tho in dấu Phật này

Kể từ khi vua Lê Thánh Tông đi tuần thú Phương Nam lần thứ II và chư vị Liệt

Tổ chống tích trượng khai sơn phát hiện đến nay Trải qua mấy trăm năm với chiềusâu lịch sử và bề dầy truyền thống văn hoá đã tô bồi cho vùng thiên nhiên hùng vĩ nàymột bức tranh “kỳ sơn tú thuỷ” Dãy núi đã bị sự xâm thực lâu đời của thiên nhiênnên mạch nước khoét núi đã tạo thành nhiều hang động với nét đẹp tự nhiên

Năm 1687 hoà thượng Trần Đạo Viên Quang mới chống thiền trượng hoằngtruyền và xiển dương đạo Phật khiến vùng này trở thành nơi linh sơn phúc địa

Đến đầu năm 1947 chùa Hương đã trải qua 9 đời tổ sư nối tiếp xây dựng vàluôn được sự ủng hộ của thiện tín muôn phương và nhân dân sở tại Ngày 17/02/1947giặc Pháp đã tàn phá Thiên Trù và Tiên Sơn nhưng sau hoà bình lập lại với sự chỉđạo của nghành văn hoá và chủ trương đúng đắn của nhà nước, thắng cảnh chùaHương không những được khôi phục mà ngày càng được mở rộng và phát triển đếnhôm nay

1.3 TÀI NGUYÊN DU LỊCH CHÙA HƯƠNG.

Toàn bộ khu thắng cảnh là một bức tranh toàn mỹ cả về bố cục lẫn màu sắc,nội dung và đường nét Âm hưởng chính của bức tranh ấy là sự hoà quện của đạo vớiđời, của thiên nhiên hoang sơ với bóng dáng con người Hàng năm Chùa Hương đón

tiếp đông đảo nhân dân ở các mọi miền đất nước, kiều bào ở nước ngoài và kháchquốc tế đến thăm Trong tâm trí của mỗi người dân Việt Nam, Chùa Hương được coi

là báu vật của quốc gia, một tài sản vô giá của hôm qua, hôm nay và mai sau

Đây là nơi hội tụ của những giá trị to lớn về tài nguyên du lịch tự nhiên vànhân văn đã khiến Chùa Hương trở thành điểm du lịch nổi tiếng trong và ngoài nước

1.3.1 Tài nguyên Du lịch tự nhiên.

1.3.1.1 Vị trí địa lý.

Vị trí địa lý của Du lịch chùa Hương có lợi thế hơn hẳn các điểm Du lịch khác

Từ thủ đô Hà Nội hoặc các tỉnh đồng bằng có thể liên hệ thuận tiện với khu Du lịchbằng đường bộ, đường sông Ngoài ra, nơi dừng chân của khách quốc tế ở khu vựcphía Bắc thường là Hà Nội nên chùa Hương chính là điểm thu hút khách tới thamquan để tìm hiểu phong tục tập quán của người Việt Nam cũng như tín ngưỡng PhậtGiáo Đây là điểm du lịch văn hoá, tham quan, nghiên cứu có ý nghĩa quốc gia vàquốc tế, không chỉ đối với Hà Tây mà còn với trung tâm du lịch Hà Nội và phụ cận,vùng du lịch Bắc Bộ

1.3.1.2 Địa hình, địa mạo, địa chất.

Khu Du lịch chùa Hương thuộc phần cuối của dẫy núi đá vôi kéo dài từ LanNhi Thăng, cao nguyên Sơn La, cao nguyên Mộc Châu, vùng đá vôi Hoà Bình - NinhBình đến tận bờ biển Nga Sơn - Thanh Hoá, với độ cao từ 1444m (đỉnh Bu Lan NhaThăng) giảm xuống 100m - 300m về phía biển đi xuống Khu vực này tiếp giáp vớichâu thổ sông Hồng, đây chính là ranh giới giữa rừng núi, đồng bằng về phía TâyNam, đồng bằng sông Hồng Do vậy, dẫy núi Hương Sơn cũng chỉ là núi thấp, đỉnhcao nhất là 381m

Tuy nhiên, do độ chia cắt ngang dày đặc với hệ thống hố rụt, phễu, máng trũng;những dẫy chuỗi, các hố nhỏ riêng biệt dạng tháp và tháp cụt được liên kết với nhau ởmạng phức tạp, các hệ thống khe dòng chẩy, những mảng rừng nhiệt đới gió mùa xen

kẽ đã tạo nên ấn tượng mạnh mẽ về một vùng núi non hùng vĩ, đa dạng cạnh đồngbằng

Địa hình, địa mạo của khu du lịch mang đặc điểm của một thời kỳ chấn động

của vỏ trái đất được tạo thành từ thời Triat cách đây xấp xỉ 250 triệu năm Hiện nay,

do quá trình xâm thực, rửa lũ vẫn đang diễn ra nên khối núi Hương Sơn chính là mẫutiêu biểu cho quá trình địa chất, đã và đang diễn biến

Mang đặc trưng rất rõ nét của karst nhiệt đới ẩm đa dạng về hình thái trongcác thung lũng đã tạo thành những phong cảnh trông như viện bảo tàng đá tuyệt đẹp.Khu vực Chùa Hương có ba nhóm dạng địa hình :

+Nhóm dạng địa hình nguồn gốc karst xâm thực tích tụ

+Nhóm dạng địa hình nguồn gốc karst

+Nhóm dạng địa hình bãi bồi

Một số hang động dạng karst ngầm đẹp nh Hinh Bồng, Long Vân, đặc biệtHương Tích được chúa Trịnh Sâm khắc vào động: "Nam thiên đệ nhất động" vớichiều dài từ 20-25m, cao 10-15m

Hệ thống núi ở đây không chỉ đẹp ở chiều cao mà còn đẹp ở chiều dầy, chiềurộng ở các quần tụ bố cục nhịp nhàng giữa núi với núi và núi với nước Những dãynúi ở đây đều có hình dáng độc đáo và có ý nghĩa ở chốn cửa phật như núi mâm xôivới hình ảnh mâm xôi con gà hay núi voi phục mang vẻ đẹp tự nhiên của tạo hoá

Đánh giá chung về địa hình, địa mạo khu vực Chùa Hương cho thấy đây là nơi

có địa hình núi thấp xâm thực nhưng nằm ngay cạnh đồng bằng, có phong cảnh “sơnthuỷ hữu tình” có lợi thế rất lớn về mức độ hâp dẫn du khách

1.3.1.3 Khí hậu, thời tiết.

Khí hậu thời tiết luôn là yếu tố ảnh hưởng lớn tới khách du lịch Chính khí hậutạo ra từng loại thời tiết và định ra mùa du lịch Khu du lịch chùa Hương nằm hoàntoàn trong vành đai khí hậu nóng, hàng năm có hai lần mặt trời đi qua thiên đỉnh

Đặc biệt với lễ hội chùa Hương thì thời tiết mùa xuân là quan trọng vì nó trựctiếp tác động tới hoạt động của lễ hội Thòi tiết mùa xuân với nhiệt độ dễ chịu 16-

200C Mặt trời chuyển dịch lên cao,nắng xuân ấm dịu Mưa chủ yếu là mưa bay, mưabụi, mưa phùn lên một màn trắng hư ảo, mong manh trước cổng chùa và trên cả núirừng Hương Sơn Đó là yếu tố thuận lợi cho khách vì khách sẽ cảm thấy bầu khôngkhí khác lạ, yên tĩnh, tôn nghiêm, linh thiêng và phần nào bớt mệt khi leo núi

- Tổng nhiệt độ đạt từ 80000C – 85000C/năm Nhiệt độ trung bình năm là23.30C/năm Một năm chia làm hai mùa nóng lạnh rõ rệt Thời kỳ nóng nhất nhiệttrung bình là 270C Thời kỳ lạnh nhất có nhiệt độ trung bình 180C Thời kỳ tháng3,4,9,10,11 tương đối thích nghi với sức khoẻ con người thuận lợi cho tham quan,nghỉ dưỡng.

Chế độ gió nói chung không gây tác động xấu đến sức khoẻ con người, tạo độthông thoáng vừa phải tương đối thuận lợi cho các hoạt động tham quan Du lịch, nghỉdưỡng

- Chế độ bức xạ nắng,mây, mưa tương đối thích nghi với sức khoẻ con ngườithuận lợi cho hoạt động tham quan nghỉ dưỡng

- Lượng mưa trung bình 1800-2000mm /năm với ngày mưa 140-150 ngày/năm

ở ngưỡng thích hợp đến khá thích hợp Tuy có lượng mưa nhiều nhưng số ngày mưakhông quá cao do vậy ít cản trở đến hoạt động tham quan du lịch ngoài trời

Với số giờ nắng cao và lượng nhiệt như vậy nên ở đây cây cối có thể ra hoa kếtquả quanh năm

Các học giả ấn Độ đã đưa ra các chỉ tiêu khí hậu sinh học đối với con ngườinhư sau :

Bảng 1: Chỉ tiêu khí hậu sinh học đối với con người.

Hạng Ý nghĩa Nhiệt độ

trung bình năm (độ C)

Nhiệt độ trung bình tháng (độ C)

Biên độ của t 0

độ trung bình (độ C)

Lượng mưa trung bình năm (mm)

(Nguồn : Viện nghiên cứu và phát triển du lịch)

Qua bảng số liệu trên và tình hình khí hậu khu du lịch Chùa Hương ta thấy khí

hậu ở đây thuộc vào loại thích nghi và khá thích nghi, phù hợp với sức khoẻ conngười Đây là một trong những yếu tố hấp dẫn thu hút khách du lịch Trên cơ sở đókhu du lịch cần khai thác triệt để khía cạnh này, một mặt cũng cần có những biệnpháp phòng chống những khó khăn do khí hậu gây ra như nhiệt độ vào mùa hè cao,cần có những thiết bị chống nóng trong nhà nghỉ cho khách, hay trồng nhiều cây đểlấy bóng mát và tạo cảnh quan thêm đẹp

1.3.1.4 Thuỷ văn.

Để phục vụ cho khách du lịch thì nguồn nước đóng vai trò quan trọng Nguồnnước ảnh hưởng tới môi trường sống còn lại trong khu vực và phục vụ cho môitrường sinh hoạt vệ sinh của dân c và khách du lịch.Mạng lới thuỷ văn của huyện MỹĐức rất phong phú gồm lưu lượng nước của hai con sông lớn: sông Đáy, sông Thanh

Hà và hệ thống suối : suối Yến, suối Long Vân … đều do nguồn nước ngầm Karstcung cấp tạo ra dòng chảy quanh năm

Đặc biệt với dòng suối Yến hiền hoà thơ mộng uốn lượn quanh co chạy dài3km mất khoảng một giờ đi đò đưa du khách đến chùa Thiên Trù để vào động HươngTích Không chỉ đóng vai trò là dòng chảy đón đưa du khách mà suối Yến còn tạocho du khách cảm giác lãng mạn, thả hồn trước cảnh “Sơn thuỷ hữu tình “ Chẳng thế

mà Chu Mạnh Trinh đã phải thốt lên khi tới Chùa Hương “ kìa non non, nước nước,mây mây\ Đệ nhất động hỏi rằng đây có phải” Đây chính là một yếu tố tăng sức hấpdẫn ở Chùa Hương

Theo điều tra nghiên cứu của Viện nghiên cứu và phát triển du lịch thì hệ thốngthuỷ văn rất phong phú, với tầng nước ngầm dồi dào sẽ là một điểm mạnh để cungcấplượng nước đảm bảo cho việc khai thác, phục vụ các nhu cầu du lịch, sinh hoạtcủa khách và dân cư

Bảng 2: Thành phần cán cân nước trong khu v cực

( Nguồn : Viện nghiên cứu và phát triển du lịch)

P : lượng nước mưa năm E : lượng bốc hơi năm

R : lượng dòng chảy năm α : hệ số dòng chảy

Tóm lại, nhìn chung về mặt tài nguyên nước ở khu vực có thể thấy lượng nướctrong khu vực là khá đủ, và sạch phục vụ cho nhu cầu du lịch và sinh hoạt Nhưng dotính chất đặc biệt của cấu tạo địa chất nên cần có những biện pháp khai thác hợp lý đểcho môi trường nước luôn trong sạch, góp phần vào phát triển du lịch bền vững ở khuvực

1.3.1.5 Tài nguyên đất và Sinh vật.

* Tài nguyên đất

Khu du lịch Chùa Hương thuộc vùng núi Hương Sơn một vùng núi trong dãy

“Hạ Long cạn” của hệ thống đồi núi sót nổi lên giữa trung tâm Bắc Bộ Là vùngchuyển tiếp giữa hệ thống đồi núi đá vôi từ Tây Bắc qua Hoà Bình, và bên kia làthềm đồng bằng châu thổ sông Hồng, nên mặc dù có diện tích không lớn (5000 ha)nhưng có sự phân hoá mạnh mẽ của địa hình thổ nhưỡng Điều này đã tạo cho khu dulịch nhiều danh lam thắng cảnh, đặc biệt là hệ thống hang động trong các núi đá vôi

Với tổng diện tích đất của vùng trên 5000 ha bao gồm 2 dãy núi đá vôi chính,kẹp giữa là thung lũng suối Yến, ngoài ra còn có các đồng bằng và các khu dân cư.Khu du lịch thuộc vùng núi và rừng núi còn rất thấp do chặt phá rừng bừa bãi Đấtchưa sử dụng ở Hương Sơn chiếm tới 53%, đất cho nông nghiệp chiếm 24.5% Điềunày chứng tỏ tài nguyên đất ở đây đang được sử dụng một cách lãng phí

* Sinh vật

Sinh vật của khu Du lịch chùa Hương có diện tích 5130 hecta là một quần thểnúi rừng, núi đá nguyên sinh những thảm thực vật đa dạng phong phú Rừng củahuyện Mỹ Đức thuộc rừng kín thường xanh, mưa ẩm nhiệt đới Diện tích rừng toànhuyện là 694 hecta bao gồm rừng tự nhiên và rừng thường

Trước hết, khu vực này là nơi giao thoa của ba luồng thực vật : Bẵc - Việt Nam

- Indonêxia, Skim - Malayxia nên hệ thực vật khá đa dạng với đặc trưng cho hệ thựcvật đá vôi ở vùng thấp

Theo điều tra thống kê sơ bộ thì nơi đây có khoảng 350 loài thảo mộc, thuộc 92

họ ở đây có 6 ngành thực vật bặc cao đó là ngành lá thông, ngành tháp bút, ngành

thông đất, ngành dương xỉ, ngành hạt trần, ngành hạt kín Trong rừng có nhiều loại gỗquý như : lát hoa, thông bắch, lim …Có những cây cổ thụ sống lẻ loi như cây sang(hoa phớt vàng, quả giống quả bồ kết) Tuy nhiên cây ở đây phần lớn là cây thứsinh :dẻ, gai, muồng,cây dây leo Nhiều nhất là cây Quạch Cũng có nhiều cây làmthuốc như cây ổ rồng vàng chữa bệnh lành xương, củ khúc chữa bệnh tê thấp, củ sâmlàm thuốc bổ Ngoài ra có một lớp phủ thực vật dày đặc mọc ở các ngọn núi như lan,

cỏ tranh, cỏ vông tạo nên một bức tranh thiên nhiên tạo cảm giác khá hấp dẫn dukhách du lịch Đặc biệt khi nói đến tài nguyên thực vật không thể không nhắc tới một

số loài cây quý, trong đó có một số loài đang có nguy cơ tuyệt chủng được đưa vào

“Sách Đỏ” của Việt Nam Rừng núi nơi đây còn cung cấp cho con người những đặcsản mà ít ở đâu có được như mơ Hương Tích, canh rau sắng, củ mài chùa Hương.Như vậy khách dến đây không chỉ tham quan ngắm cảnh đẹp mà còn được thưởngthức những món đặc sản của khu du lịch Đây không chỉ là yếu tố thu hút một lượngkhách lớn mà còn tăng thêm nguồn thu cho người dân địa phương

Nhìn chung hệ động vật trong khu vực không đa dạng vê số lượng loài nhưngxét về giá trị tài nguyên của động vật lại khá độc đáo Nơi đây có những dấu hiệu củamột số loài động vật quý hiếm và đặc hữu Qua điều tra sơ bộ đã phát hiện thú thuộc

17 họ, 7 bộ; 88 loài chim thuộc 37 họ, 15 bộ và 35 loài bò sát thuộc 16 họ, 3 bộ ,riêng về côn trùng đã liệt kê được 56 loài Rừng còn có những loại động vật quý hiếm

gà lôi trắng, trăn đất, hoa mai, báo gấm, voọc má trắng, ôrô vảy, kỳ đà nước lànhững loài được ghi vào sách đỏ của Việt nam và thế giới

1.3.1.6 Đánh giá chung về tài nguyên Du lịch tự nhiên.

- Khu Du lịch chùa Hương thuộc vùng núi Hương Sơn - Mỹ Đức - Hà Tây vànằm cách Hà Nội không xa trên trục đường giao thông thuận tiện nên có vị trí địa lýthuận lợi cho phát triển Du lịch

Do đặc điểm cấu tạo địa chất nên địa hình ở khu vực khá đa dạng, phong phú,sinh động hấp dẫn du khách với những phong cảnh ngoạn mục

Các điều kiện khí hậu, thời tiết tại khu vực tương đối thuận lợi cho sức khoẻcủa con người và các hoạt động Du lịch

Môi trường sinh thái của khu vực khá đa dạng, phong phú phù hợp cho pháttriển du lịch sinh thái.

Tài nguyên đất của khu vực còn nhiều tiềm năng có thể mở rộng phát triểndịch vụ cho hoạt động Du lịch

- Ngoài ra một yếu tố làm tăng sức hấp dẫn đối với khách du lịch tạo một lợithế lớn cho du khách chính là mùa lễ hội diễn ra trong thời gian đầu năm khi côngviệc còn chưa nhiều Nhiều gia đình tới lễ hội trong tâm hồn thanh thản hy vọng mộtngày mai tốt đẹp hơn Đặc biệt đây là thời điểm vẫn còn dư âm của đầu năm conngười vẫn quyến luyến sức xuân tươi đẹp

Như vậy, khu Du lịch chùa Hương là khu vực có tiềm năng tài nguyên du lịch

tự nhiên dồi dào nếu được quan tâm thích đáng và việc quản lý khai thác hợp lý thìchắc chắn nơi đây sẽ là điểm Du lịch hấp dẫn của nước ta và nổi tiếng trên thế giới

1.3.2 Tài nguyên Du lịch nhân văn.

Huyện Mỹ Đức là một vùng văn hoá đặc sắc với các lễ hội và nếp sống thuầnkhiết của nông thôn Việt Nam đặc biệt là vùng phía Nam huyện Mỹ Đức là một chiếcnôi văn hoá, cội nguồn tâm linh và đạo lý cổ truyền dân tộc Một vùng đất Phật tronglành nhiều huyền thoại, tín ngưỡng dân dã

1.3.2.1 Lễ hội chùa Hương.

Lễ hội chùa Hương là tài nguyên nhân văn thu hút du khách không kém gì tàinguyên thiên nhiên mà điêù hấp dẫn khách nước ngoài khi đến Việt nam là các lễ hội.Đến đây họ có thể tìm hiểu về văn hoá, tập tục, tín ngưỡng của dân tộc ta Trongdịp hội hàng năm đã có tới 4 - 5 chục vạn lượt người về đây vãn cảnh hành hương vềmiền đất Phật Người chưa đi thì mong mỏi sẽ đi, người đi rồi thì vẫn muốn đi nữa vìsay mê với cảnh “ hương trời sắc núi , cảnh bụt trời tiên”

Hội chùa Hương hàng năm được tổ chức bắt đầu tưừ ngày mùng 6 tháng 2 vàkéo dài đến hết tháng 3 âm lịch Đây là lễ hội kéo dài nhất và thu hút lượng kháchđông nhất trên toàn quốc Lễ hội tập chung vào dịp đầu xuân khi công việc còn chưabận rộn và mọi người đang còn trong không khí vui xuân của ngày tết Hội ChùaHương có từ xa xưa là nơi hội tụ các sinh hoạt văn hoá độc đáo như hội bơi thuyền,

leo núi, hát văn Đến với lễ hội du khách có được dịp chứng kiến tham dự vàokhông khí sinh hoạt của hội làng, cảm nhận được tinh thần hồi âm về quá khứ của tổtiên của một làng ven sông kề núi, sẽ thấy hiện ra bóng dáng lịch sử dân dân tộc.Ngoài ra, quanh năm khu du lịch chùa Hương còn hấp dẫn khách trong và ngoài nướcđến để chiêm ngưỡng và tìm hiểu văn hoá, tập tục tín ngưỡng của dân tộc ta.

1.3.2.2 Các di tích văn hoá.

Tháng 3 năm Canh Dần (1770) trong một chuyến du xuân, Chúa Trịnh Sâm đãkhắc vào đá 5 chữ "Nam thiên đệ nhất động" – Nghĩa là Động đẹp nhấ trời Nam -trước cửa động Hương Tích Cách đây 2000 năm toàn bộ vùng núi Hương Sơn làrừng tự nhiên bao phủ Đó là một nơi luyện võ của nhiều anh hùng hào kiệt nước tachống giặc ngoại xâm, cũng từng là con đường tiến quân của Hai Bà Trưng, ĐinhTiên Hoàng, vua Quang Trung mà hiện nay còn để lại nhiều dấu tích

Khu Du lịch chùa Hương gắn liền với truyền thuyết về Phật Bà Quan Âm tụtại động Hương Tích đã mang lại cho chùa Hương một ý nghĩa tôn giáo to lớn đồngthời cũng là nơi thể hiện mong ước của người dân Việt nam

Khu Du lịch chùa Hương là một quần thể các chùa như chùa Giải Oan, chùaThiên Trù, Chùa Long Vân, Suyết Sơn, đền Trình mỗi ngôi chùa lại có một nét độcđáo riêng:

Chùa Tiên Sơn : Có 5 pho tượng đá trắng như ngọc, nơi đây thờ bà chúa Ba,nàng công chúa hiếu hạnh nhân từ, xuất thế tu hành để chuộc tội cho chưa Người thợtạc tượng đã mô tả những nét bình dị và đôn hậu của nhân gian qua hình ảnh nhân vậttrong tượng

Chùa Giải Oan với ao trong thiên nhiên chứa nước mạch trong núi chảy ra rấttrong và mát Theo truyền thuyết nơi đây bà chúa Ba đã tắm gội để giũ sạch bụi trần.Gần chùa giải oan có am phật tích nơi lưu giữ dấu chân phật bà khi bước từ trên lng

kia vào lúc đêm khuy thường có tiếng chuông , tiếng mõ vang lên người ta cho rằngđây là hầm bí mật của nghĩa quan Tuyết Sơn Trong hcùa còn có tượng Phật Bà đẽogọt rất công phu

Trong đó nổi bật nhất là Hương Tích, một động được chính chúa Trịnh Sâmkhắc lên trước cửa động : “Nam thiên đệ nhất động” Không chỉ có những vẻ đẹp củathiên nhiên tạo hoá ban cho mà còn có những công trình điêu khắc tuyệt đẹp Giá trịnhất về mặt điêu khắc ở đây là pho tượng Phật Bà Quan Âm bằng đá xanh tạc vàothời Tây Sơn vào năm Quý Sửu (1873) Khác với ớc lệ có sãn về tượng phật Bà mặtvàng tai to mà một phần dựa vào chân dung của bà Chúa Ba một phần rút từ nhữngnét đẹp của con người nên pho tượng có dáng người thon, mặt hơi trái xoan, thanh túđầu đội mũ l (mũ Bồ Tát ) lại búi tóc tạo nét đặc sắc riêng thu hút khách du lịch Phậthiện thân trong tín ngưỡng thờ đá, dân quen gọi là Bụt mọc Sức mạnh huyền diệucủa Phật Pháp đồng nhất với linh hồn thiêng liêng trong những măng đá, nhũ đá cóhình thù kỳ lạ sẽ truyền cho các tín đồ niềm tin,sản sinh sinh ra năng lượng, tăngthêm sức mạnh cho mỗi người Chốn cảnh bồng lai lại xuất hiện khát vọng rất phồnthực của con người cầu mong sự sinh sôi nảy nở ước muốn đầy đủ Dưới góc độ vănhoá dân gian, chùa Hương mang màu sắc cầu may (cầu may trong làm ăn, cầu concái)

1.3.2.3 Các di tích khảo cổ.

Các di tích khảo cổ học tiền sử và sơ sử ở Chùa Hương bao gồm một số di tíchthuộc văn hoá Hoà Bình cách đây trên dưới một vạn năm và một số địa điểm thuộcthời đại đồ Đồng Những di tích khảo cổ học này mới được phát hiện trong thời gianhơn chục năm trở lại đây, vả lại, nó chủ yếu nằm trên một tuyến chùa thuộc tuyếnLong Vân Đục Khê (còn gọi là chùa Hinh Bồng mới bến Đục Khê hay chùa HinhBồng cũ bến Yến Vĩ) nên cũng mới chỉ một số ít người biết tới và cũng chưa được tổchức để đông đảo khách tới tham quan các di tích khoa học này

- Hang Sũng Sàm: được khai quật tháng 3 năm 1975 do đoàn khảo cổ khoa sửtrường Đại học Tổng hợp

- Hang chùa Mới: hang này đã bị cải tạo song trên vách hang còn sót lại lớptrầm tích sét vôi bở vụn, ở đây đã tìm thấy di tích xương thú, vỏ nhuyễn thể và mộtcái chầy nghiền bằng đá.

- Hang Sập Bon: là một di tích dưới mái đá nhỏ thuộc núi Bon là một quả núi

lẻ nằm phía ngoài chùa Long Vân

- Hang Thanh Sơn: nằm dưới chân núi Thanh Sơn, qua cầu Hội, băng quađồng trũng Hội Xá thì đến hang này Hang này có chứa di tích nhưng đã bị cải tạolàm chùa Di tích khảo cổ chỉ còn thấy ở các lớp kết tầng trên vách và lớp vỏ ốc trênmặt hang

- Hang Luộn: từ núi Thanh Sơn, vượt qua núi Cật Trúc sẽ tới thung lũng, băngqua bên trái lũng sẽ thấy hang Luộn Đây là một hang to, rộng đã bị cải tạo làmchùa Trong chùa có thể thấy vết tích của tầng văn hoá còn lại, có nơi lộ rõ dầy tới2m trên nền và vách hang đã thu lượm được nhiều hiện vật đá cuội kiểu Hoà Bình

Dẫy núi Hương Sơn là vùng cư trú của người xa Trước kia người ta đã tìmthấy nhiều hiện vật thời đồ đá và đồ đồng Gần đây dưới sự nghiên cứu của Việnkhảo cổ đã phát hiện và khai quật các di tích văn hoá ở các hang Sũng Sàm , SậpBom, động chùa Thanh Sơn, hang Luôn ở chùa Hương Đài Các di tích khảo cổ thờitiền sơ sử ở một số hang động trên bao gồm một số đồ vật thuộc nền văn hoá HoàBình có niên đại dưới một vạn năm, với nhiều đồ đá cuội ghè đẽo, công cụ mài lưỡi,rìu xương mài lưỡi, mảnh gốm thô và cả di cốt người tiền sử, họ đã hái lượm săn bắnlàm nguồn sống chính và cũng là bước dạo đầu của nền nông nghiệp nông sản xuất.Ngoài ra, còn có rất nhiều ngôi chùa mang đầy vẻ huyền bí, cuốn hút người dân ViệtNam, một dân tộc luôn hướng về cái thiện mong muốn cuộc sống tốt đẹp hơn, cólòng tin và luôn hướng về cội nguồn

1.3.2.4 Đánh giá chung về tài nguyên Du lịch nhân văn.

Vùng đất này không chỉ là vùng đất có ý nghĩa dành riêng cho Phật giáo màcòn là vùng chứa đựng tinh thần văn hoá sâu sắc của dân tộc Việt Nam và toàn thếgiới

Đây là khu đặc trưng cho Phật giáo không chỉ ở vùng Bắc Bộ Việt Nam mà

còn tất cả khu vực Đông Nam á và toàn thế giới.

Chùa Hương là cơ sở hàng đầu hiếm thấy cho sự phát triển của Du lịch ViệtNam bởi vì sự kết hợp giữa thắng cảnh thiên nhiên nổi tiếng kết hợp với tài nguyênkinh tế - xã hội, nhân văn đặc sắc và đa dạng

1.4 CÁC LOẠI HÌNH DU LỊCH Ở KHU DU LỊCH CHÙA HƯƠNG.

Khu Du lịch chùa Hương là nơi hội tụ những giá trị to lớn về tài nguyên Dulịch thiên nhiên và nhân văn vô cùng hấp dẫn với khách du lịch Tuy nhiên, tàinguyên Du lịch dồi dào đó còn chưa được khai thác để có hiệu quả cao Từ trước tớinay, ngoài Du lịch lễ hội là loại hình Du lịch tham quan đã được áp dụng những chủyếu là tham quan các di tích văn hoá, chùa, đình gắn liền với truyền thuyết Phật giáocủa vùng này mà chưa khai thác được những thế mạnh sẵn có mà thiên nhiên ưu đãibằng cách phát triển đa dạng các loại hình du lịch, các tuyến du lịch phong phú vàhấp dẫn Dựa vào các tài nguyên Du lịch của khu vực, kết hợp với việc bảo vệ môitrường, cảnh quan và coi trọng giá trị tinh thần (ý nghĩa tâm linh của khu vực), có thểxây dựng những loại hình du lịch với các mục đích sau:

1.4.1 Du lịch lễ hội.

Trong hình thức này mục đích chủ yếu đi sâu vào thực hành tôn giáo, tínngưỡng của đạo Phật Khách đi lễ hội phần lớn để cầu tài, cầu lộc, cầu tự, sám hốicho gia đình và bản thân được thanh thản trước cử Phật

1.4.2 Du lịch tham quan.

Là hoạt động Du lịch nhằm đáp ứng được nhu cầu mong muốn được tìm hiểunâng cao nhận thức của con người tại các khu vực khác nhau trong khu du lịch

- Khu vực 1: Tại các vùng đỉnh núi đá vôi với hệ sinh thái rừng thứ sinh tuy các

cây gỗ lớn đã ít nhiều bị chặt phá nhưng sinh cảnh rừng vẫn rất thích hợp phục vụ dukhách có nhu cầu quan sát, tham quan, nghiên cứu sinh cảnh rừng

- Khu vực 2: Tại các vùng đỉnh núi đá vôi với hệ thống sinh thái cây bụi bỏ

hoang có thể tạo quang cảnh đẹp vừa phục vụ tham quan ngắm cảnh và thưởng thứcnhững đặc sản của vùng đá vôi như: mơ, mận, Khu du lịch này không chỉ tăng sứchấp dẫn thu hút khách mà còn đem lại hiệu quả kinh tế cao

- Khu vực 3: Tại các vùng có bề mặt đỉnh khá bằng phẳng cùng lợi thế dáng vẻ

cheo leo và tầm quan sát rộng để ngắm nhìn trời đất bao la ngắm ban mai, hoànghôn… cùng hình ảnh các sư gia ngồi thiền nhập đạo ở các bãi đá bằng phẳng để giúp

du khách hiểu biết thêm về đạo Phật với tiềm thức trở lại với cội nguồn

- Khu vực 4: Tại các thung lũng karst với rừng thứ sinh phục vụ cho tham

quan, ngắm cảnh, khoa học

- Khu vực 5: Tại các khu vực có bề mặt nước giúp khách có thể đi tham quan

cảnh quan mặt nước thơ mộng giữa hai sườn núi "sơn thuỷ hữu tình"

1.4.3 Du lịch Thám hiểm.

Với lợi thế chiều cao của các đỉnh núi và sự đa dạng của thảm thực vật bao phủ

có thể phát triển Du lịch leo núi cho các du khách thích cảm giác mạnh, bị chinh phụcbởi dáng vẻ cheo leo, hiểm hóc của các đỉnh núi đá vôi

1.4.4 Du lịch Nghỉ dưỡng.

Trên các bậc thềm ở chân núi hoang tại các vùng ven hồ - các đảo nổi - đầmnước có thể xây dựng các khu nghỉ dưỡng với các mô hình kiến trúc hoà hợp với dukhách để có thể nghỉ ngơi, thư giãn trong khung cảnh sông núi bao quanh, hoà mìnhvới thiên nhiên

1.4.5 Du lịch Thể thao.

Đây là khu vực có địa hình đa dạng và phong phú nên có thể phát triển các loạihình thể thao thích hợp để phục vụ nhu cầu ngày càng cao của du khách như leo núi,chạy trong rừng, đi dã ngoại, cỡi ngựa…

1.4.6 Du lịch Vui chơi, giải trí.

Tại các khu vực tập trung đông dân, du khách như khu dân cư, bến xe, điểmphục vụ có thể phát triển các loại hình vui chơi giải trí để thu hút khác sau khi đi vãncảnh chùa, tuy nhiên cần lưu ý đây là vấn đề tôn nghiêm mang nội dung ý nghĩa tâmlinh nên các hoạt động vui chơi giải trí phải mang đậm nét truyền thống, văn hoá dântộc như: đấu vật, chọi gà, ném còn, …Tuy nhiên cần nghiêm cấm việc lợi dụng khôngkhí lễ hội để chơi các chò chơi không lành mạnh như : cờ bạc, cá độ

CHƯƠNG II.

THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN VÀ CÔNG TÁC QUẢN

LÝ Ở KHU DU LỊCH LỄ HỘI CHÙA HƯƠNG2.1 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN Ở KHU DU LỊCH CHÙA HƯƠNG 2.1.1 Khách du lịch.

2.1.1.1 Lượng khách

- Hàng năm cứ vào mùa hội có tới bốn- năm chục vạn người về đây vãng cảnh.Khách du lịch tới chùa Hương bao gồm khách Quốc tế và khách nội địa với mục đíchchung là tham dự lễ hội, hành hương, tham quan thắng cảnh chùa Hương Lượngkhách đến Chùa Hương theo thời gian không ngừng tăng lên điều đó khẳng định vịthế của khu vực Chùa Hương trên bản đồ du lịch Hà Tây nói riêng và Du lịch cả nướcnói chung

Bảng 3 : Lượng khách tới chùa Hương từ 1998-2002

(Đơn vị tính: nghìn người)n v tính: nghìn ngị tính: nghìn người) ười)i)

Nhìn vào kết quả trên ta thấy tổng lượng khách đến chùa Hương từ năm 1997 –

2002 có tăng nhưng không đều; Tổng lượng khách đến chùa Hương năm 1999 tăngmạnh đạt 395.000 lượt khách, tức tăng 125.000 lượt khách tương đương 146%và tăngđều năm 2000 Năm 2002 lượng khách quốc tế và khách nội địa tăng không đáng kể

so với năm 2000 Tổng lượng khách năm 2002 chỉ đạt 419.300 lượt khách tức tăng16.300 lượt khách, tương đương tăng 4.1% so với năm 2000

Lượng khách nội địa tăng mạnh vào năm 1999 nhưng các năm tiếp theo lại có

xu hướng giảm dần Đến năm 2002 khách nội địa chỉ đạt 396.300 lượt khách giảm15.200 lượt khách tương đương tăng 4% so với năm 2000.

Lượng khách quốc tế đến chùa Hương tăng mạnh vào năm 2000 đạt 22.900lượt khách đạt 5.6%, tổng số khách tăng14.900 lượt khách tức đạt 286% Đó là con

số đáng phấn khởi nhưng đến năm 2002 số lượng khách quốc tế chỉ đạt 23.000 lượtkhách tức chỉ tăng 0.4% so với năm 2000 chỉ chiếm 5.8% tổng số khách đến chùaHương và so với lượng khách quốc tế đến Hà Tây đạt 20%.Tỷ lệ khách quốc tế so vớitổng số khách tại khu vực Chùa Hương vẫn còn thấp hơn so với cả tỉnh rất nhiều vàonhững năm 1998, 1999 (3-2.8%) Đó chưa phải là con số đáng mừng vì lượng kháchquốc tế chưa chiếm tỷ lệ không cao do hạ tầng cơ sở vật chất phục vụ còn kém chưađạt tiêu chuẩn và những nhu cầu của khách

bá tới các khu vực thị trường khác đặc biệt là thị trường từ các tỉnh phía Nam Kháchđến chùa Hương hiện nay vẫn chủ yếu gói gọn trong phạm vi các tỉnh liền kề có hệthống giao thông thuận tiện và thuận lợi cho việc đi về trong ngày

Khách đến chùa Hương với nhiều mục đích khác nhau nhưng mục đích caonhất vẫn là đáp ứng cho nhu cầu của đời sống tinh thần

+ Khách đến với mục đích tín ngưỡng hoàn toàn: 78%

+ Khách đến với mục đích tham quan du lịch: 19%

+ Khách đến với mục đích khác: 03%

Theo kết quả khảo sát cho thấy lượng khách đến chùa Hương chiếm tỉ lệ lớn sovới lượng khách đến với Hà Tây Trong số này hầu hết là những người hành hương

tín ngưỡng, với đủ các thành phần những người già, thương nhân, học sinh, sinh viênđến cầu tài, cầu lộc, cầu an cho gia đình và bản thân Trong đó, khách thường đi theo

3 tuyến chính:

+ Động Hương Tích: 100%

+ Chùa Tuyến Sơn: 40%

+ Chùa Long Vân: 35%

- Khách tới chùa Hương chủ yếu là khách trong ngày, một số ít khách ở xa thìlưu lại qua đêm (2%) chủ yếu nghỉ lại các nhà trọ bình dân

2.1.2 Doanh thu.

Do lượng khách đến chùa Hương chiếm phần lớn tổng lượng khác đến Hà Tâynên doanh thu tại khu vực này chiếm một tỉ lệ cao so với tổng doanh thu của toànngành Du lịch tỉnh Hà Tây

Bảng 4 : Tình hình doanh thu của chùa Hương năm 1998-2001.

Nội dung VND 1997 1998 1999 2000 2002 2002 So với

2000 (%)Tổng Doanh thu

Triệu 65.000 72000 82000 83723 96439 115Doanh thu từ

DNNN Triệu 27690 29570 35629 39000 40870 109

DT thành phần

kinh tế khác Triệu 37310 42430 46371 44723 55569 119.7Chi tiêu TB/ 1

So với DT dl toàn

(Nguồn: Sở Du lịch Hà Tây)

Nhận xét: Tổng doanh thu của khu du lịch chùa Hương tăng mạnh vào năm

1999 đạt 82.000 triệu đồng, tăng 16.7% so với năm 1998 nhưng đến năm 2002 chỉ đạt

80.251triệu đồng, giảm 4.2% so với năm 2000 Doanh thu khu vực nhà nước hiện nayvẫn chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng doanh thu, chỉ chiếm khoảng 41.1% nhưng có xuhướng tăng lên Đến năm 2002 tỷ lệ doanh thu của các doanh nghiệp chiếm 42.3% docác doanh nghiệp nhà nước về cơ bản đã được sắp xếp lại, đổi mới quản lý, nâng caosức cạnh tranh.

Cơ cấu chi tiêu của khách có sự chênh lệch quá lớn Trung bình một kháchquốc tế có mức chi tiêu là 700.000 đồng và khách nội địa khoảng 250.000 đồng trong

đó tiền vé và đò là 25.000 đồng, tiền lưu trú qua đêm không đáng kể còn lại là việcchi cho nhu cầu ăn uống, mua sắm Mức chi tiêu như vậy so với tiềm năng du lịchvẫn còn thấy và không được phân bố đồng đều

Tuy có sự tăng trưởng về khách và doanh thu và mức tiêu thụ bình quân củakhách có tỷ lệ cao hơn so với các điểm du lịch khác, nhưng vẫn còn thấp và còn chưatương xứng với khu du lịch vì: khách tham quan trong ngày, ít lưu trú lại qua đêm vàthường có thói quen mang theo thức ăn trong các chuyến đi, ít sử dụng dịch vụ tạiđiểm du lịch dẫn đến mức chi tiêu của khách còn thấp Sở dĩ có hiện tượng như vậy

vì giá cả đồ ăn uống và các dịch vụ tại các điểm du lịch còn ở mức cao vượt quá khảnăng chi trả của người khách Điều kiện ăn uống còn chưa đảm bảo, không phù hợpvới khẩu vị của khách Điều này làm cho doanh thu của doanh nghiệp mất đi mộtphần đáng kể từ dịch vụ cho thuê phòng, dịch vụ ăn uống và các dịch vụ khác vừagây mất vệ sinh, ô nhiễm môi trường sinh thái và cảnh quan điểm du lịch do khách đểlại sau khi ăn uống Trong thời gian tới để thu hút khách và tăng mức chi tiêu củakhách cần nâng cao chất lượng dịch vụ, đưa ra các món ăn độc đáo hợp khẩu vị của

du khách với giá cả hợp lý

Tỷ trọng của du lịch chùa Hương so với GDP toàn tỉnh có xu hướng tăng từ

1997 - 2000 nhưng đến năm 2002 có giảm do ở Hà Tây có xuất hiện nhiều điểm dulịch mới hấp dẫn như Suối Hai - Ba Vì…Vậy ban quản lý khu du lịch và các bannghành chức năng cần có biện pháp thu hút khách du lịch, phát huy được lợi thế vềtài nguyên của điểm du lịch

2.1.3 Tình hình nộp ngân sách của chùa Hương trong một số năm

Hàng năm du lịch Chùa Hương đóng góp một phần đáng kể trong cơ cấu nộpngân sách của ngành du lịch vào ngân sách toàn tỉnh Biểu hiện qua số liệu sau

Bảng 5 : Tình hình nộp ngân sách của chùa Hương từ 1998 - 2002.

Nội dung Đvị tính 1997 1998 1999 2000 2002 So sánh với

Số nộp ngân sách

tại chùa Hương

Tỷđồng 2.18 2.3 3.3 4.6 4.2

KH 2002

TH 2000

Hà Tây đặc biệt là huyện Mỹ Đức cần có biện pháp đầu tư, quản lý phát triển du lịch

để thu hút khách, tăng tổng doanh thu để tăng nhanh nguồn thu ngân sách của khuvực và toàn ngành nói chung và tỉnh nói riêng Ngoài ra chính biện pháp quản lý cònlỏng lẻo, nhiều cán bộ chỉ vì lợi ích trước mắt đã giúp những hộ kinh doanh chốnthuế Nhiều cán bộ làm ở bộ phận gác cổng đã cấu kết với những người làm nghề môigiới đón khách giữa đường Khi đó khách vẫn phải bỏ số tiền bằng vé tham quannhưng nhà nước không thu được đồng nào mà hoàn toàn vào tay những người đó

Muốn nâng cao nguồn ngân sách nhà nước không chỉ tập chung đầu tư pháttriển kinh doanh thu hút khách mà cần có biệt pháp quản lý chạt chẽ, hình thức xửphạt nghiêm khắc đối với cán bộ vi phạm.

2.1.4 Cơ sở vật chất kĩ thuật phục vụ phát triển Du lịch.

2.1.4.1 Cơ sở phục vụ lưu trú.

Đây là việc cung cấp các phòng trọ trong khách sạn, nhà khách, nhà nghỉ, cácđiểm lưu trú cho khách nghỉ qua đêm

Bảng 6 : Tình hình cung ứng dịch vụ lưu trú tại khu vực chùa Hương năm 2002

Nội dung Đ/vị tính Số lượng

Số phòng Phòng 80 Nhà trọ Nhà 100

(Nguồn: Sở Du lịch Hà Tây)

Nhận xét :

Đây là toàn bộ đơn vị kinh doanh lưu trú trong khu vực có đăng kí kinh doanh.Đây là lĩnh vực kinh doanh phục vụ khách còn rất nhiều hạn chế chưa tìm ra đượcbiện pháp tốt Tuy số các khách sạn còn ít so với lượng khách đến vào mùa lễ hộinhưng vẫn không sử dụng hết công suất phong vì rất nhiều yếu tố như chất lượng cơ

sở vất chất cũng nh trình độ phục vụ của đội ngũ nhân viên Trong các khách sạn củacông ty và khách sạn tư nhân đều chưa đạt tiêu chuẩn Các khách sạn nhìn chung còn

có chất lượng kém do lâu ngày không được tu bổ sửa chữa Các tiện nghi sinh hoạttrong khách sạn còn nghèo nàn, trang thiết bị không đồng bộ nên khả năng đáp ứng

nhu cầu của khách là kém Điều này dẫn đến tình trạng doanh thu từ việc thuê phòngcủa các công ty Du lịch chưa cao và không hấp dẫn khách ở lại qua đêm tại các điểm

Du lịch

Các nhà trọ của người dân trong vùng càng không đảm bảo đáp ứng nhu cầucủa khách Tình trạng chen lấn mất vệ sinh kéo dài Thêm vào đó công trình vệ sinhkhông có hoặc không đảm bảo Mặc dù điều kiện như vậy nhưng giá cả thườngkhông ổn định gây ra không ít khó khăn cho khách

2.1.4.2 Cơ sở phục vụ dịch vụ ăn uống

Trong những năm qua, dịch vụ ăn uống tại đây còn tỏ ra yếu kém, không đủnăng lực phục vụ khách Thực tế là trong các cửa hàng ăn uống của các Nhà hàng,món ăn chưa được phong phú, nấu nướng chưa ngon, thái độ phục vụ chưa tốt, đặcbiệt là giá cả quá đắt đỏ Với những lý do đó thì hầu như các cửa hàng ăn uống củacác công ty Du lịch chỉ phục vụ một số ít các khách theo đoàn còn chủ yếu kháchmang theo đồ ăn hoặc ăn tại các quán tư nhân

Các cửa hàng phục vụ ăn uống của tư nhân được làm tạm thời nên vệ sinh chưathật đảm bảo Vào mùa lễ hội số lượng khách tập trung nhiều vào một thời điểm rấtngắn nên việc phục vụ cũng như sinh hoạt của khách còn gặp nhiều khó khăn

Bảng 7: Tình hình cung ứng dịch vụ ăn uống tại khu vực chùa Hương năm 2002

STT Địa điểm Số lượng cửa hàng Diện tích (m 2 )

- 50% tổng số chi tiêu của khách trong cả chuyến đi Nếu được tổ chức tốt dịch vụ ănuống thì các công ty du lịch vừa được một khoản doanh thu lớn mà còn giải quyếtđược những vấn đề môi trường do hậu quả từ việc khách tự mang đồ ăn và vứt ráclàm mất vệ sinh gây ô nhiễm cảnh quan, môi trường Mặt khác các quán hàng tư nhânmọc lên gây lộn xộn trong các điểm du lịch làm mất mỹ quan Hơn nữa rác thải củacác quán ăn vứt bừa bãi xung quanh dẫn đến nguy cơ gây ô nhiễm môi trường.

- Thêm vào đó khu vực chùa Hương là vùng đồng chiêm trũng thường xuyên bịngập úng và hàng năm có từ 2-5 trận lũ núi vì vậy đường xá bị sạt lở xuống cấp gâynhiều khó khăn cho du khách

- Hệ thống đường mòn nối giữa các đền chùa, hang động cũng không đảm bảo

an toàn cho khách du lịch Với chất lượng đường như vậy vào mùa lễ hội tình trạngách tắc giao thông luôn xẩy ra, một số vụ tai nạn trên các tuyến đường này cũng tăngnhanh trong trong những năm vừa qua Tình trạng này gây nên tốc độ di chuyển củacác phương tiện vận chuyển là thấp, tốn thời gian nghỉ ngơi của du khách trong cácchuyến Du lịch gây bất tiện và tâm lý không thoải mái cho khách

- Ngoài ra, đặc điểm của khu Du lịch chùa Hương là phải qua suối Yến bằng

đò một đoạn đường dài trong thời gian hơn 1 tiếng do đó giao thông trên nước ở đâycũng rất quan trọng Tuy nhiên số xuồng được trang bị đủ thậm chí rất nhiều hơn sovới lượng khách tới tham quan (6000 đò) nên dẫn đến tình trạng tranh giành kháchmất trật tự trị an.Vào mùa lễ hội lượng khách tập trung rất đông đặc biệt vào thứ bảy

và chủ nhật nên khu vực bến đò lúc nào cũng tắc đường gây cản trở khó khăn chokhách

- Vệ sinh trên suối tuy đã được công ty vệ sinh môi trường xử lý nhưng vẫnchưa đảm bảo Vẫn còn nhiều rác trên suối Yến gây mất vệ sinh và mất mỹ quan Dọchai bên bờ suối các hộ kinh doanh và khách du lịch vứt xuống không được dọn kịpthời.

- Ngoài ra khu du lịch chùa Hương là một điểm có thể phát triển nhiều loạihình du lịch khác nhau để hấp dẫn du khách, tuy vậy muốn kéo thời gian lưu lại dàicần phải đầu tưư cho khu vui chơi giải chí,và hệ thống cơ sở hạ tầng và kỹ thuật

2.1.4.5 Nguồn nhân lực.

Lực lượng lao động trong ngành Du lịch trên địa bàn huyện Mỹ Đức tập trungchủ yếu tại các công ty, các doanh nghiệp nhưng có sự phân bố không đồng đều Sốlượng phục vụ tại các cơ sở lưu trú chiếm tỉ lệ thấp trong tổng số lao động (35%).Trong khi đó lực lượng lao động chở đò có khoảng 6.000 người chiếm một lượng kháđộng dẫn đến tình trạng cung lớn hơn cầu, tình trạng tranh giành khách liên tiếp xẩyra

- Điều đáng chú ý là lực lượng lao động trong khu vực trình độ còn hạn chế, sốlượng lao động được đào tạo qua các trường Du lịch còn ít mà chủ yếu là được họcqua các khoá học do công ty tổ chức Nhìn chung so với những năm trước tỉ lệ cán bộ

có trình độ đã tăng lên nhưng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu Song song với vấn đề

đó thu nhập người lao động trong các công ty du lịch còn thấp (thu nhập bình quân1người/tháng: 286.000) Đây là một trong những nguyên nhân gây ra chất lượng vàhiệu quả công việc chưa đạt tiêu chuẩn cao vì bản thân người lao động chưa yên tâmvới việc làm đảm bảo cuộc sống cá nhân và gia đình họ

Nhân dân trong vùng chưa được đào tạo nâng cao hiểu biết về du lịch, vănminh trong du lịch Chính điều đó làm hạn chế chất lượng phục vụ khách du lịch.Thậm chí một số người dân địa phương chỉ vì mục đích lợi nhuận trước mắt, với suynghĩ khách hiếm khi trở lại tham quan lần nữa nên phục vụ có những hành vi tiêu cựcnhư bắt chẹt khách, ép giá khách Muốn khu du lịch chùa Hương ngày càng phát triểnthì phải phổ biến nâng cao hiểu biết cho nhân dân địa phương

2.1.4.6 Y tế, bảo hiểm.

Khu Du lịch thắng cảnh chùa Hương là khu Du lịch có cả địa hình sông núi vàmặt nước rộng, việc tiến hành các hoạt động Du lịch của khách nh Du lịch leo núi, Dulịch trên mặt hồ nước có độ sâu và bề rộng lớn thì dù có cẩn thận đến mấy cũngkhông thể không có những tai nạn rủi ro xẩy ra Vì vậy vai trò của các cơ quan cơ sởcấp cứu y tế bảo hiểm là rất quan trọng

Về lĩnh vực này có thể nói đây là một trong những khâu yếu kém của khu vựcchùa Hương Nó biểu hiện ở chỗ các trang thiết bị cần thiết cho việc cấp cứu cho nạnnhân khi xẩy ra tai nạn rất nghèo nàn, cơ sở y tế, cấp cứu còn ít, thiếu các phòng sơcứu có trang thiết bị hiện đại, không xe cứu thương nên có tai nạn phải gọi đến cácbệnh viện cho xe đến Điều này đôi khi gây nên khó khăn cho công tác chăm sóc sứckhoẻ cho du khách

Tuy nhiên, hoạt động bảo hiểm cho khách đã được tiến hành Các tổ chức Dulịch đã liên kết với các hãng bảo hiểm để bảo hiểm cho khách thông qua giá vé thắngcảnh Hình thức này không gây phiền hà cho khách mà việc của các tổ chức Du lịchcũng được thực hiện đơn giản hơn

* Những nhận xét, đánh giá về tình hình Du lịch chùa Hương

- Những thành công:

+ Một số chùa, động hoạt động trái phép đã được các cơ quan có thẩm quyềnkiên quyết cấm hoạt động

+ Hệ thống thông tin liên lạc đã tương đối tốt để phục vụ nhu cầu của khách

Hệ thống hộp điện thoại công cộng được dựng những nơi thuận tiện và số lượng cũngtăng lên

+ Hệ thống các sọt rác công cộng đã phần nào làm giảm sự mất vệ sinh tạiđiểm Du lịch, và được bố trí phù hợp với cảnh quan gây được ấn được tốt với dukhách

+ Hiện tượng ăn xin gần như không còn, mất trộm cắp đã giảm Có nhữngphòng thường trực của công an huyện Mỹ Đức trên đường đến các hang, động chùatại điểm Du lịch đã hạn chế được tình trạng mất trật tự và an ninh đã được đảm bảohơn trước

- Những hạn chế :

+ Trong những năm qua trong hoạt động du lịch rất phổ biến ở khu du lịch làthói quen tự túc mang đồ ăn uống trong mỗi chuyên đi Đây chính là mặt hạn chế củađiểm du lịch Đối với khách du lịch việc chuẩn bị cho các bữa ăn vừa tốn thời gianvừa ảnh hưởng tới chất lượng của bữa ăn do nguội và bọc gói Trong hành trìnhkhách phải mang đồ ăn gây mệt mỏi và mất mỹ quan Ngoài ra việc khách ăn xongvứt rác lung tung còn gây ô nhiễm môi trường, mất vệ sinh làm mất đi sự trong lànhcủa môi trường cảnh quan Đối với các tổ chức du lịch việc tổ chức ăn uống củakhách đồng nghĩa mất đi một khoản thu nhập đáng kể Mặt khác những hậu quả của

nó còn làm mất đi sự hấp dẫn tại điểm du lịch, sở dĩ khách có thói quen như vậy vìmột phần do khả năng thanh toán của khách không cao, một phần do giá cả, ngoài racòn do sự bố trí các điểm dịch vụ không hợp lý do đồ ăn không hợp khẩu vị, do chấtlượng các dịch vụ và nhân viên phục vụ không đáp ứng được nhu cầu của khách

+ Cơ sở hạ tầng còn nhiều yếu kém đường vào khu du lịch còn nhiều đoạn do

sử dụng trong thời gian dài mà không được tu bổ nên gập ghềnh khó đi

+ Các sản phẩm du lich còn nghèo nàn đơn điệu ở dạng tự nhiên chưa xâydựng được các sản phẩm đặc trưng các tour khép kín ổn định để hấp dẫn khách và các

sản phẩm thủ công gắn với điểm du lịch để bán cho khách làm quà lưu niệm.

+ Các hoạt động du lịch mang tính thời vụ chưa tổ chức tốt du lịch quanh nămgắn liền với lữ hành nên ảnh hưởng xấu đến nguồn tài nguyên du lịch

+ Công tác huy động gọi vốn đầu tưư và huy động các thành phần kinh tế trong

2.2.1 Dự báo luồng khách sắp tới.

Bảng 8:Dự báo khách du lịch đến chùa Hương từ 2004-2010

TT khách du lịch Đơn vị Năm2004 Năm2006 Năm2010

1 khách quốc tế LK 92.000 70.000 110.000

2 khách nội địa LK 420.000 660.000 840.000

(Nguồn:Viện nghiên cứu phát triển du lịch.)

Tuy trong mấy năm gần đây tổng lượng khách đến khu du lịch Chùa Hương cógiảm nhưng cùng với du lịch Việt nam, Hà Tây đang cố gắng thu hút, hấp dẫn khách.Chùa Hương là một điềm du lịch lớn trong tỉnh nên được các cấp chính quyền đang

cố gắng quảng bá và tìm mọi biện pháp để nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch Cáccấp lãnh đạo đã quan tâm, chỉ đạo để khu du lịch ngày càng phát triển Những tồn tạicủa khu du lịch đang được cố gắng giải quyết để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của

du khách Hiện nay ở Hà Tây đang hình thành các khu du lịch nghỉ dưỡng vui chơigiải trí tổng hợp như Ba Vì, Suối Hai, Đồng Mô nên trong thời gian tới lượng kháchđến Chùa Hương so với cả tỉnh sẽ giảm Để khắc phục tình hình này các cấp lãnh đạoquản lý chặt chẽ để tăng lượng khách tới chùa Hương năm 2004 đạt 620.000 lượtkhách tăng so với năm 2003 là 23.000 (bổ xung số liệu) lượt khách Đến năm 2010tổng lượng khách đạt 950.000 lượt khách trong đó khách nội địa đạt 840.000 lượtkhách và 110.000 khách quốc tế