Nỗi đau xót trước cảnh đất nước bị chia cắt, tậm trạng nặng nề u uất; đồng thời thể hiện thái độ dứt khoát, quyết liệt với kẻ thù, lòng căm thù giặc sâu sắc của tác giả và nhân dân Nam[r]
Trang 1Tiết: 36 ( lớp 11a2 ), 40 ( lớp 11a5, 11a6 ) Ngày soạn: 05 / 11 / 07
HƯỚNG DẪN ĐỌC HIỂU MỘT SỐ TÁC PHẨM VĂN HỌC TRUNG ĐẠI
NGOÀI CHƯƠNG TRÌNH HƯỚNG DẪN TÌM HIỂU BÀI THƠ “XÚC CẢNH” CỦA NGUYỄN ĐÌNH
CHIỂU
A.Mục tiêu bài học
Giúp hs:
- Thấy được tấm lòng cao đẹp của NĐC trong cảnh ngộ đau thương, tăm tối của quê hương, đất nước
- Nghệ thuật thơ thất ngôn bát cú Đường luật của Nguyễn Đình Chiểu
B.Chuẩn bị
1 Gv: sgk chương trình cũ, soạn giảng
2 Hs: soạn bài trước ở nhà
C.Tiến trình bài dạy
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ ( không)
3 Bài mới
Gv giới thiệu xuất xứ tác phẩm
Gv cho hs đọc bài thơ và tìm hiểu chủ
đề
Pv Bài thơ mở ra trước mắt ta hình ảnh
gì? Những hình ảnh đó được miêu tả như
thế nào?
Dg Hoa cỏ ngùi ngùi đang trông ngóng,
mong chờ ngọn gió xuất phát từ hướng
đông mang hơi ấm và sức sống của mùa
xuân, làm cho trời đất, cây cỏ hồi sinh
sau mùa đông rét mướt tàn tạ, tiêu điều,
xơ xác
Pv Em có nhận xét gì về nghệ thuật
được sử dụng ở đây? Qua đó ta thấy
được gì về người dân Nam Bộ và tấm
lòng NĐC?
Dg Vì ngóng trông nên nóng lòng nóng
ruột nhưng không thấy nên mới hỏi, hỏi
dồn dập, hỏi mà ngụ ý không tin
Dg NĐC đã nhân hoá hoa cỏ để bộc lộ
tâm trạng ngóng trông, mượn thiên nhiên
làm phiên bản tâm hồn vốn là lối tư duy
khá đặc trưng cho nghệ thuật cổ phương
Đông Trong hệ thống ấy, hoa cỏ nổi lên
như chủ thể tâm trạng, trong tương quan
với “chúa xuân” Đây là sự hoá thân của
tác giả vào đám đông quần chúng bình
I Tìm hiểu chung
1 Xuất xứ:
- Trích trong “Ngư Tiều y thuật vấn đáp”
- Viết trong thời gian cuối đời, lúc Nam Bộ rơi vào tay Pháp
2 Chủ đề Bài thơ là tâm trạng buồn đau của tác giả khi quê hương rơi vào tay giặc; đồng thời thể hiện lòng căm thù giặc sâu sắc, cả lời nhắn gửi triều đình niềm hi vọng lẫn oán trách, mong ước đuổi giặc ra khỏi bờ cõi
II.Phân tích
1 Hai câu đề: Nỗi ngóng trông, mong đợi
- “ Hoa cỏ” số đông Thấp bé mong manh
Đám đông quần chúng nhân dân
- “Ngùi ngùi”: Tâm trạng đau buồn, xúc động
- “Ngóng”: chờ mong da diết, khắc khoải
- “Gió đông”: gió mùa xuân ấm áp
- “ Chúa xuân”: vị chúa của mùa xuân vua, người đứng đầu triều đình
- “Đâu hởi”, “có hay không?” hỏi, chất vấn nhưng không có lới đáp tiếng kêu đau đớn, xót xa
Miêu tả bằng hình ảnh có tính chất ẩn dụ, tượng trưng + câu hỏi tu từ, tác giả diễn tả tài tình tâm trạng u sầu, khắc khoải của nhân dân Nam Bộ Sống trong cảnh bị chiếm đóng, họ như những hoa cỏ bị héo úa, đang ngóng trông, hướng tới một tương lai tươi sáng Qua đó, ta thấy được tâm trạng xót xa và tấm lòng gắn bó với nhân dân, đất nước sâu nặng của NĐC
Lop11.com
Trang 2dân Điểm nhìn của ông không phải là cá
nhân mà là điểm nhìn cộng đồng, là khát
vọng của dân chúng trong đợi sự bình
yên cho xứ sở
Pv cảnh được tác giả khắc hoạ bằng
những hình ảnh nào?
Dg “Mây giăng”: mờ mịt, buồn, sầu
thảm
“Ngày xế”: tàn lụi, ảm đạm
“Nhạn, hồng”: những ước lệ nghệ thuật
chỉ tin tức
Pv Qua những hình ảnh vừa phân tích ở
trên, em có nhận xét gì về ý, tình của hai
câu này?
Pv Nhận xét về nhịp thơ và thái độ của
tác giả?
Dg Thời điểm lịch sử lúc này:
1867 Pháp cướp 3 tỉnh miền Tây
1873 Hà Nội thất thủ
1874 triều đình đầu hàng, lục tỉnh Nam
kì là đất thuộc Pháp Bắc - Nam chia
cắt
Dg Xưa: cả một pho truyền thống dựng
nước, giữ nước đậm mồ hôi xương máu
của bao đời cha ông, là chủ quyền thiêng
liêng bất khả xâm phạm, niềm tự hào
văn hiến rực rỡ của dân tộc
Nay: Tất cả những thứ đó đã mất, bị chia
cắt cho kẻ khác, cho nên nay thì há đội
trời chung với giặc
Pv Trước thực trạng của đất nước, nhà
thơ có mong ước gì?
Dg “Thánh đế”: vua thánh, có tài cứu
dân cứu nước
“ Mưa nhuần”: mưa to, thấm sâu
Bao giờ vua thánh xuất hiện rơn, thấu
hiểu được tấm lòng đất nước và con
người để xuống một trận mưa thật to, rửa
sạch hết tanh hôi cho núi sông, cây cỏ,
con người Quét sạch giặc xâm lăng, thu
lại độc lập tự do cho nhân dân…
Gv hướng dẫn hs tổng kết bài học
2 Hai câu thực: cảnh ngóng trông.
- Tác giả mở mọi kênh giao tiếp từ thị giác đến thính giác
để ngóng trông, hi vọng nhưng:
+ Ải Bắc:( phía triều đình Huế) u ám mây giăng + Non Nam ( dải đất Nam Bộ ): lầm than, bặt tiếng hồng tắt hẳn hi vọng
Nơi nào trông về cũng mờ mịt, không còn hi vọng Giọng thơ khắc khoải, u hoài, pha lẫn thất vọng diễn tả nổi lòng của nhân dân lục tỉnh đang ngóng đợi tin tức, chờ đợi hi vọng trong tâm trạng khắc khoải, chán ngán,
vô vọng
3 Hai câu luận: Nỗi uất ức và lòng căm thù giặc của tác giả
- “ Bờ cõi”: đồng nghĩa với tổ quốc Cõi thiêng, vốn là đất đai bất khả xâm phạm
- “ Chia đất khác” Đất đai, tổ quốc đã thuộc về giặc
Nhịp thơ 4 / 3 3 / 4 sự chia cắt, biến đổi giữa xưa – nay
- “Nắng sương…há đội trời chung” lời thề bất khuất, thái độ dứt khoát không đội trời chung với giặc. lòng căm thù giặc sâu sắc
Nỗi đau xót trước cảnh đất nước bị chia cắt, tậm trạng nặng nề u uất; đồng thời thể hiện thái độ dứt khoát, quyết liệt với kẻ thù, lòng căm thù giặc sâu sắc của tác giả và nhân dân Nam Bộ
4 Hai câu kết: Niềm mong ước của tác giả
Niềm tin của tác giả đã gởi vào một vị thánh đế, một nhà vua đức độ, tài giỏi hết lòng vì nước vì dân đứng lên đánh giặc, rửa vết nhơ nô lệ cho non sông đất nước
III Tổng kết
1 Nội dung
2 Nghệ thuật
4.Củng cố
? Thực trạng đất nước và tấm lòng nhà thơ
? Những thành công về nghệ thuật trong bài
5 Dặn dò
Học bài, chuẩn bị bài “Dương phụ hành” trong chương trình 11 cũ
Rút kinh nghiệm:
Lop11.com