Giáo án Ngữ văn 10 cơ bản - Trường THPTTP Điện Biên

Mục tiêu bài học: Giúp học sinh nắm được: - Đặc điểm của sử thi anh hùng trong việc xây dụng kiểu nhân vật anh hùng sử thi về nghệ thuât miêu tả và sử dụng ngôn từ - Biết cách phân tích [r]

Trang 1

Trường THPTTP Điện Biờn

1

Tiết 1-2: Đọc văn Tổng quan Văn học Việt Nam

Ngày soạn: 27-8-2008

Ngày dạy: 29-8-2008

A Mục tiêu bài học:

- Giúp học sinh nắm được:

+ Những kiến thức chung nhất , tổng quan nhất về hai bộ phận của VHVN và quá trình phát triển của VHVN

+ Hệ thống vấn đề về thể loại của VHVN, con người trong VHVN

+ Bồi dưỡng niềm tự hào về truyền thống văn hoá của dân tộc qua di sản VH được học từ

đó có lòng say mê với VHVN

B Chuẩn bị: GV- Soạn bài, bảng phụ, phiếu học tập

HS - Đọc văn bản, trả lời câu hỏi SGK

C Tiến trình các hoạt động dạy học:

10B9 10B3 10A3

* HĐ 2: Kiểm tra bài cũ:

* HĐ 3: Giới thiệu bài

* HĐ 4: Bài mới

Hoạt động của thầy HĐ của trò Nội dung cơ bản

GV: Khái quát lịch sử VN qua 4000

năm lịch sử

(?) Kể tên một số những TP VHVN

đã được học từ lớp 6 – 9 ?

(?) Nền VHVN bao gồm mấy thành

phần?

- Nền VHVN trong suốt 4000 năm

lịch sử gồm 2 thành phần phát triển

song song : VHDG, VH viết (có tác

động qua lại sâu sắc )

(?) Nêu những hiểu biết của em về

VHDG?

(H/C ra đời, LL sáng tác, đặc điểm.)

Bổ xung: Cũng có trường hợp người

trí thức tham gia ST VHDG, nhưng

phải tuân thủ đặc trưng của VHDG

(?) Bộ phận VH này gồm những thể

loại nào?

GV bổ xung

(?) Những ĐĐ của VHDG khác so

với VH viết?

GV lấy VD minh hoạ : Ca dao, dân

ca (hát xướng) , hội làng

(?) Kể tên một số TP đã học ?

- Liệt kê TP

N/C : SGK Phát biểu

Phát biểu

Trao đổi Phát biểu

I Các bộ phận hợp thành của VHVN

1 Văn học dân gian:

- Ra đời : Từ thời kì viễn cổ và tiếp tục phát triển cho đến sau này

- Lực lượng sáng tác : Là những

sáng tác tập thể và truyền miệng của NDLĐ

- Thể loại: TT, sử thi, truyền

thuyết, TCT, truyện ngụ ngôn

2 Văn Học viết

- Ra đời TK X

- LLST: Do những trí thức tài hoa ghi lại bằng chữ viết ,

Trang 2

(?) VH viết ra đời vào thời kì nào?

do LL nào sáng tác ?

(?) Nêu những hiểu biết của em về

các thể loại của VH viết?

Y/C hs đọc SGK(6-7)

(?) VHVN chia thành mấy thời kì?

Tên gọi các thời kì đó là gì ?

(?) VH thời kì này phát triển ra sao?

chia thành mấy bộ phận ?

(?) Vì sao VH giai đoạn này lại xuất

hiện VH chữ Hán ?

- Vì: Các triều đại PK Phương tây

lần lượt xâm chiếm

Người Việt sớm tiếp xúc với chữ

Hán

- Chữ Hán là phương tiện để ND ta

tiếp nhận những học thuyết lớn của

Phương Đông -> Nắm vững Hán

học các nhà văn nhà thơ đá tiếp

nhận một phần quan trọng hệ thống

thể loại và thi pháp VH cổ trung đại

TQ

(?) Kể tên một số TP được ST bằng

chữ Hán mà em được biết ?

VD: BNĐC ức Trai thi tập

(N Trãi)

(?) Những thành tựu của VH chữ

Nôm?

- Đạt những thành tựu to lớn với

nhiều tên tuổi sáng chói

- Thơ Nôm : HXH, HTQ

Phát biểu

Suy nghĩ Phát biểu

Phát biểu

SGK Phát biểu Thảo luận

Phát biểu

Thảo luận Phát biểu

mang dấu ấn T/g

a Chữ viết:

- Chữ Hán -> Chữ Nôm -> CQN

b Hệ thống thể loại:

-VH từ TK X-> XIX +VH chữ Hán: Văn xuôi, thơ, biền ngẫu

+VH chữ Nôm: thơ, văn biền ngẫu

- VH từ đầu TK XX đến nay + Tự sự

+ Trữ tình

II Quá trình phát triển của VHVN

VHVN chia làm 3 thời kì

+ VH từ TK X -> XIX + VH từ TK XX -> CMT8 - 1945

+ VH sau CMT8 - 1945 -> hết TKXX ( VHHĐ )

1 VH trung đại

* VH chữ Hán:

- Tác phẩm chính : + SGK (7)

+ Thánh Tông di thảo ( LTT ) + Hoàng Lê nhất thống chí (NGVP)

+ VH chữ Nôm:

- Bắt đầu phát triển mạnh vào

TK XV đạt đỉnh cao ở cuối TK XVIII-> đầu TK XI

- Thành tựu :

Trang 3

3

- Truyện Kiều (ND)

- Sơ Kính Tân Trang (PT)

- Nhiều truyện Nôm khuyết danh :

Phạm Tải Cúc Hoa , Tống Chân Cúc

Hoa

(?) Em có suy nghĩ gì về sự phát

triển của thơ Nôm của VHTĐ?

GV: Khái quát nội dung VH chữ

Nôm

(?) Tại sao nền VH từ TK XX-> nay

được gọi là VHHĐ? Tại sao lại có

sự phân chia như vậy ?

- XH: - Thực dân Pháp tiến hành

khai thác thuộc địa

- Nhiều tầng lớp XH ra đời

- VH: Dần thoát khỏi Vh TĐ , mở

rộng quan hệ và ảnh hưởng lớn của

nền VH Pháp

-> Nền VHTĐ -> HĐ

(?) Sự khác biệt lớn của VHHĐ với

nền VHTĐ là gì ?

GV : Khái quát đa ra VD minh hoạ

VD:-VHTĐ: Tiểu thuyết chương hồi

-VHHĐ TT theo quy luật tâm lý

(?) Em có đánh giá NTN về nền VH

hiện đại ?

(?) Tìm những câu ca dao DC có h/ả

thiên nhiên?

VD: " Bây giờ mận mới hỏi đào "

Nhận xét Phát biểu

Phát biểu

Tái hiện

Nhận xét Phát biểu

Trả lời

Trao đổi và

-> So với VH chữ Hán thì VH chữ Nôm tiếp nhận ảnh hưởng của VHDG toàn diện và sâu sắc hơn

- Sự phát triển của VH chữ Nôm gắn liền với những truyền thống lớn nhất của VHTĐ như lòng yêu nước , tinh thần nhân đạo , tính hiện thực và quá trình DT hoá , dân chủ hoá của VHTĐ

2 VH hiện đại (TK XX-> nay)

Tóm lại: VHHĐ đã có nhiều

thành tựu nổi bật về nội dung ,

Trang 4

" Đường vô xứ nghệ quanh "

" Hôm qua tát nước "

(?) Hình ảnh TN trong ca dao có gì

đặc biệt ?

(?) Tìm những câu thơ trong VHTĐ

có mang hình ảnh TN ?

VD: Chùm thơ thu của NK

Bảo kính cảnh giới (NT)

T Kiều (ND)

(?) Thiên nhiên trong VHHĐ hiện

lên NTN?

VD: Sóng (XQ)

Vội Vàng (XD)

(?) Qua những t/p đã học em hiểu

NTN về con người VN trong Q/hệ

quốc gia DT?

VD:1 Anh đi anh nhớ quê nhà

2 Hịch tướng sĩ, Nam quốc sơn

hà

3 Tây tiến , Bên kia sông Đuống

GV: -VHDG tình yêu đất nước thể

hiện : yêu làng xóm yêu quê cha đất

tổ

- VHTĐ: ý thức sâu sắc về chủ

quyền lãnh thổ , truyền thống văn

hoá

- VHHĐ: Gắn với sự nghiệp

đấu tranh giai cấp, lý tưởng XHCN

GV đa ra VD:

1 Tấm Cám, Thạch Sanh

2 Bảo kính cảnh giới , Thuật hoài

3 Chí Phèo , Tắt đèn , Mảnh trăng

cuối rừng

(?) Qua các tác phẩm em cảm nhận

NTN về con người VN trong quan

hệ XH?

phát biểu

Theo dõi

Ví dụ

Trả lời

Phát biểu

tư tưởng , thể loại , thi pháp

III Con người VN qua VH

1 Con người VN trong quan

hệ với thế giới tự nhiên

- VHDG: TN đầy đáng yêu và

t-ươi đẹp: núi sông, đồng lúa

- VHTĐ: TN gắn liền với tư

t-ưởng đạo đức thẩm mĩ

- VHHĐ: TN gắn với t/y

q/h-ương , đất nước T/y lứa đôi

hệ quốc gia dân tộc

-VHDG -VHTĐ -> CNYN -VHHĐ

- CNYN là một nội dung tiêu biểu một giá trị quan trọng của VHVN

hệ XH

- VHDG: ước mơ về một XH công bằng

Trang 5

5

GV: cung cấp VD: Thuật Hoài ,

Hịch tướng sĩ…

(?) Con người VN có ý thức về bản

thân ra sao

GV: yêu cầu HS đọc phần ghi nhớ

SGK

Đọc ghi nhớ SGK

- VHTĐ: ước mơ về một XH Nghiêu Thuấn

- VHHĐ: Xây dựng XHCN

*Tóm lại: Cảm hứng XH sâu

đậm là một tiền đề quan trọng cho sự hình thành CNHT và CNNĐ trong VHDT

4 Con người VN và ý thức về bản thân

* KL: SGK -13

IV Ghi nhớ

SGK

* HĐ5: Hướng dẫn học sinh học bài ở nhà:

- Học bài cũ, làm bài tập SGK

- Chuẩn bị: Soạn bài mới

Tiết 3: Tiếng Việt

Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ

Ngày soạn: 1-9-2008

Ngày dạy: 2-9-2008

I Mục tiêu bài học :

Giúp HS nắm được: - Kiến thức cơ bản về hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ

- Nâng cao kĩ năng phân tích, lĩnh hội, tạo lập văn bản trong giao tiếp

Trang 6

10B9 10B3 10A3

* HĐ 3: Giới thiệu bài

* HĐ 4: Bài mới

GV ra tình huống : hỏi đáp với học

sinh

YC h/s đọc văn bản

Chú ý ngữ điệu, sự khác biệt giữa

các loại câu : Nghi vấn, cầu khiến

Chú ý khí thế hào hùng HNDH

Phát phiếu học tập cho các nhóm

thảo luận

(?) Hoạt động giao tiếp trong văn

bản diễn ra giữa các nhân vật giao

tiếp nào?

- Vua : cai quản đất nước chăn dắt

trăm họ

- Bô lão: Người có tuổi đã từng giữ

nhiều trọng trách

(?) Người nói tiến hành những hoạt

động cụ thể nào? người nghe tiến

hành những hoạt động tương ứng

nào ?

(?) Hoạt động giao tiếp trên diễn ra

trong hoàn cảnh nào?

(?) Hoạt động g/t hướng vào nội

dung gì?

(?) Mục đích của cuộc giao tiếp?

- Đọc văn bản

Thảo luận nhóm

( Nhóm 1) Phát biểu

( Nhóm 2) Thảo luận Phát biểu

( nhóm 3) Phát biểu

Nhóm 4

Suy nghĩ Phát biểu

Phát biểu

I Thế nào là hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ

1 Ví dụ: SGK 14

a Hoạt động giao tiếp :

Vua <->Bô lão

* Lần1: -Vua nói ( trịnh trọng )

- Bô lão nghe ( chăm chú )

* Lần 2: ngược lại

c Hoàn cảnh: Hoạt động giao

tiếp diễn ra tại điện Diên Hồng, lúc này quân Nguyên Mông kéo

50 vạn quân ồ ạt sang xâm lược

đất nước ta

d ND: Hoà hay đánh -> đề cập

tới vấn đề hệ trọng còn hay mất của quốc gia dân tộc , mạng sống của con người

e Mục đích: Lấy ý kiến của mọi

người , thăm dò lòng dân -> Cuộc giao tiếp đã đạt được

Trang 7

7

(?) Qua VD em hiểu ntn là hoạt

động g/t?

GV: Cụ thể hoá và mở rộng

(?) Hoạt động giao tiếp gồm mấy

quá trình?

GV: Hướng dẫn h/s trả lời các câu

hỏi a,b,c,d,e trong SGK-15

(?) Có những nhân tố nào tham gia

vào h/đ giao tiếp?

Y/C : h/s đọc ghi nhớ SGK

GV : Ra đề tài để h/s hoạt động

Nhóm 5 Phát biểu

Thảo luận

mục đích

2 Kết luận

- K/n: Đây là hoạt động diễn ra thường xuyên của con người trong xã hội, ở mọi nơi mọi lúc

có thể ở dạng N.n nói hoặc viết

- 2 quá trình - Tạo lập văn bản (người nói , người viết)

- Tiếp nhận văn bản ( người nghe, người đọc)

-> Diễn ra trong quan hệ tương tác

II Các nhân tố giao tiếp

1 Ví dụ : SGK

2 Kết luận

- Nhân vật giao tiếp : Ai nói, ai viết nói cho ai , viết cho ai

- Hoàn cảnh giao tiếp: nói viết trong hoàn cảnh nào , ở đâu khi nào

- Nội dung giao tiếp : nói viết cái gì? với mục đích gì ?

- Phương tiện và cách thức giao tiếp Nói viết ntn?, bằng phương tiện gì?

III Ghi nhớ SGK 15

IV Luyện tập :

Tiết 4: Đọc văn

Khái quát văn học Dân gian việt nam

Ngày soạn: 10/9/2008

Ngày dạy: 11/9/2008

Giúp học sinh nắm được :

- Các đặc trưng cơ bản của VHVN và khái niệm về các thể loại của VHDG

- Hiểu được vị trí, vai trò và giá trị to lớn của VHDG trong MQH với VH viết và

đời sống VH dân tộc

Trang 8

10B9 10B3 10A3

Câu hỏi: Trình bày quá trình phát triển của nền VHVN?

* HĐ 3: Bài mới

(?) Kể tên một số TP VHDG mà em

biết?

VD: Thạch Sanh, Tấm Cám, …

(?) Tác phẩm này lưu truyền bằng

phương thức nào ?

GV: Do chưa có chữ viết -> những

sáng tác VHDG tồn tại bằng

phương thức truyền miệng từ người

này sang người khác, qua nhiều thế

hệ và các địa phương khác nhau

Quá trình này vẫn tồn tại khi TPDG

được ghi chép lại

- GV y/c một h/s hát một đoạn

trong một bài dân ca

VD: Còn duyên là duyên

(?) TP VHDG còn được tồn tại

bằng phương thức nàô?

GV: bổ xung thêm một số hình

thức văn hoá khác

(?) Quá trình sáng tác văn học viết

có gì khác so với VHDG?

-VH viết : Do một cá nhân sáng tác

viết thành văn bản không có sự

thay đổi nội dung lẫn hình thức ->

nắm được cá tính của tác giả

- VHDG: Sáng tác tập thể ban đầu

do một người sáng tác -> lưu truyền

bằng miệng -> mỗi người thêm ,

bớt -> làm mờ dần nét cá nhân ->

tính cộng đồng

(?) Đặc trưng của VHDG?

- Tính truyền miệng +tính tập thể>

Đặc trưng của VHDG - sự gắn bó

mật thiết của VHDG-> sinh hoạt

khác nhau trong đời sống cộng

đồng

(?) Em hãy kể tên một số TP

Trả lời

Phát biểu

Theo dõi phát biểu

phát biểu

I Đặc trưng cơ bản của VHDG

1 VHDG là những tác phẩm ngôn từ truyền miệng.

- Lưu truyền bằng phương thức truyền miệng không ngừng sáng tạo và hoàn thiện

-VHDG: Gắn với quá trình diễn xướng dân gian phục vụ trực tiếp cho các sinh hoạt khác nhau trong

đời sống cộng đồng

2 Tính tập thể.

- VHDG là sản phẩm của quá tình sáng tác tập thể – VHDG gắn bó với các hình thức sinh hoạt khác nhau trong cộng đồng

Trang 9

9

VHDG mà em biết

- Tấm Cám, Thạch Sanh

- An Dương Vương

- Đẻ đất đẻ nước

(?) VHDG bao gồm những thể loại

nào?

GV: yêu cầu HS đọc SGK

(?) Em hãy rút ra những đặc điểm

riêng của từng thể loại

GV Y/C h/s kẻ bảng thống kê vào

vở mỗi thể loại y/c lấy một VD

GV: lấy dẫn chứng

1 Sử thi : Đam San, Đam Noi, Đẻ

đất đẻ nước (GV tóm tắt một tác

phẩm)

2 Tục ngữ :

"Ăn cỗ đi trước, lội nước đi sau"

" Không tầy đố mày làm nên "

" Học thầy không tày học bạn."

3 TCT: Tấm Cám , Thạch Sanh

4 Ca dao : " Cái ngủ mày ngủ cho

lâu "

(?) Dòng tri thức trong VHDG?

(?) ND của của các TP VHDG

thường đề cập tới vấn đề gì ?

(?) Nội dung ấy được tryền tải bằng

ngôn ngữ ntn?

(?) Nhận xét gì về kho tàng VHDG

VN

- VN có 54 dân tộc người -> mỗi

một dân tộc có một kho tàng

VHDG -> tri thức về VHDG phong

phú và đa dạng

GV lấy VD:

-TCT: Cây khế, Thạch Sanh

-Ca dao : " Chớ than phận khó ai

ơi… "

- Chèo, tuồng

(?) Đằng sau mỗi t/p T/g DG muốn

gửi gắm điều gì?

Trả lời Phát biểu

phát biểu trả lời

Nhận xét

trao đổi phát biểu

II Hệ thống thể loại của VHDG thể loại

1 thần thoại

2 sử thi

12 chèo

đặc điểm

SGK

II Những giá trị cơ bản của VHDG

1 VHDG là kho tri thức vô cùng phong phú về đời sống các dân tộc

* VD:

* Dòng tri thức VHDG thuộc đủ mọi lĩnh vực trong đ/s tự nhiên,

XH, con người

- ND Phần lớn là những kinh nghiệm lâu đời được đúc kết từ thực tiễn

- NN: Có tính chất nghệ thuật -> gần gũi với đời sống ND -> dễ nhớ dễ hiểu , có sức sống lâu bền -> TL: VHDG vô cùng phong phú

và đa dạng

2 VHDG có những giá trị GD sâu sắc về đạo lý làm người

VHDG giáo dục con người tinh thần nhân đạo và lạc quan

-> Tình yêu thương đồng loại, đấu

Trang 10

GV: giảng giải bổ xung bằng ngữ

liệu

- GV: Y/c h/s đọc SGK

GV: diễn giảng bằng dẫn chứng

+ cadao dân ca

+ truyền thuyết

(?)Em có đáng giá ntn về nền

tranh khỏi áp bức bất công

-VHDG hình thành những P/c tốt

đẹp lòng yêu thương quê hương, tinh thần bất khuất

3 VHDG có giá tri thẩm mĩ to lớn

- Mỗi một t/p là một viên ngọc sáng được mọi người yêu thích

III Ghi nhớ : SGK

Tiết 5: Tiếng việt

Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ

Ngày soạn: 14-9-2008

Ngày dạy 15-9-2008

Nâng cao kĩ năng phân tích, lĩnh hội, tạo lập van bản trong giao tiếp

10B9 10B3 10A3

Câu hỏi: Thế nào là hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ? Có mấy nhân tố tham gia vào hoạt động giao tiếp?

* HĐ 3: Bài mới

II Luyện tập

Định dạng
Số trang	20
Dung lượng	354,88 KB