Bố cục GV: dựa vào nội dung của đoạn trích, yêu cầu HS chia bố cục HS đưa ra 1 số cách chia GV đưa ra một cách chia thống nhất - đoạn trích có thể chia làm 3 phần: + Phần I: từ đầu đến “[r]
Trang 1Tiết theo PPCT: 14 – 15 Đọc văn
UY – LIT – XƠ TRỞ VỀ
(Trích Ôđixê – Sử thi Hi Lạp)
Ngày soạn: 12.09.10
Ngày giảng:
Lớp giảng: 10B1
Sĩ số:
Điểm KT miệng:
A Mục tiêu bài học
Qua bài học, giúp HS:
1 Cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn và trí tuệ của người Hi Lạp qua cảnh đoàn tụ gia đình của Uylitxơ
2 Phân tích lí giải được các đối thoại và diễn biến tâm lí của nhân vật Hiểu được đặc điểm của nghệ thuật sử thi Ôđixê
3 Rèn luyện kĩ năng đọc hiểu một trích đoạn sử thi
B Phương tiện thực hiện
- SGK, SGV
- Thiết kế bài học
- Tài liệu tham khảo: sử thi Ôđixê
C Cách thức tiến hành
GV tổ chức giờ học theo cách kết hợp trao đổi thảo luận và trả lời các câu hỏi
D Tiến trình giờ giảng
1 ổn định
2 KTBC
3 GTBM
4 Hoạt động dạy học
GV yêu cầu HS đọc tiểu dẫn
Phần tiểu dẫn trình bày những nội dung
gì?
HS: vài nét về Homerơ và tóm tắt sử thi
Ôđixê
GV: qua phần tiểu dẫn, em hãy cho biết
vài nét về tác giả?
HS dựa vào SGK trả lời GV ghi bảng
I Vài nét về tác giả tác phẩm
1 Tác giả
- Là tác giả của 2 thiên sử thi nổi tiếng của Hi Lạp: Iliat và Ôđixê
- Xuất thân trong một gia đình nghèo
Trang 2GV: gọi một HS tóm tắt, sau đó GV
tóm tắt lại:
Tác phẩm gồm 12.110 câu thơ, 24 ca
khúc kể lại hành trình trở về quê hương
của Uylitxơ sau khi hạ thành Tơroa
Trải qua nhiều gian truân vất vả, được
thần Dớt và vua Ankinoôt giúp đỡ, sau
hơn 20 năm xa cách, Uylitxơ đã trở về
quê hương
Trong khi đó ở quê nhà Pênênôp phải
đối mặt 108 vị cầu hôn
Về đén quê hương Uylitxơ giả danh là
người hành khất, chàng đã chiến thắng
trong cuộc thi bắn cung, nhân cơ hội đó
cha con đã trừng trị bọn cầu hôn và
những gia nhân phản bội
Cuối cùng qua phép thử bí mật về chiếc
giường, Pênênôp đã nhận ra chhồng
vợ chồng đoàn tụ và cuộc sống mới bắt
đầu
GV: Qua tóm tắt nội dung, em hãy cho
biết chủ đề chính của tác phẩm?
1, 2 HS đưa ra câu trả lời, GV chốt lại
ghi bảng
GV (thuyết giảng)
Tác phẩm ca ngợi sức mạnh của trí tuệ,
nghị lực của con người với khát vọng
tìm hiểu, chinh phục thế giới xung
quanh và niềm mơ ước có một cuộc
sống hoà bình, văn minh, hạnh phúc mà
Uylitxơ là một biểu tượng đẹp của lòng
yêu quê hương đất nước, gia đình của
- Sống vào khoảng thế kỉ IX – VIII TCN
- Tên: Mê – tê – xi – gien, một nghệ sĩ
mù, thông thái thường đi lang thang kể truyện thơ
được xưng tôn là: “cha đẻ của thi ca
Hi Lạp”
2 Tác phẩm
a Tóm tắt
b Chủ đề
- Quá trình chinh phục thiên nhiên và cuộc đấu tranh bảo vệ hạnh phúc gia đình của người Hi Lạp cổ đại
Trang 3trí quyết tâm, kiên định vượt mọi thử
thách, nguy hiểm
GV tổ chức cho HS đọc phân vai
- Người dẫn chuyện
- Pênênôp
- Nhũ mẫu Ơriclê
- Têlêmac
- Uylitxơ
sau đó hướng dẫn HS tìm hiểu từ khó
(SGK)
GV: dựa vào phần tóm tắt, em hãy cho
biết vị trí của đoạn trích?
HS trả lời GV ghi bảng
GV: dựa vào nội dung của đoạn trích,
yêu cầu HS chia bố cục
HS đưa ra 1 số cách chia GV đưa ra
một cách chia thống nhất
GV đưa phần này lên xuất xứ để thuyết
giảng:
Trước khúc ca XXIII là khúc ca XXI và
XXII tập trung miêu tả cuộc thi bắn
cung mà Pênênôp đề ra, nàng yêu cầu ai
bắn một mũi tên bằng cây cung của
Uylitxơ xuyên qua 12 cái vòng đính vào
12 cái rìu thì nàng lấy làm chồng nhưng
không ai bắn được và Uylitxơ lúc này
đóng giả người hành khất đã bắn được
Sau đó miêu tả Uy;itxơ và Têlêmac
trừng trị bọn cầu hôn và kẻ phản bội
Trước đó ở nhà Pênênôp đã phải dùng
mưu kế để đánh lừa bọn cầu hôn với
II Đoạn trích.
1 Đọc
2 Xuất xứ
Khúc ca XXIII của sử thi Ôđixê
3 Bố cục
- đoạn trích có thể chia làm 3 phần: + Phần I: từ đầu đến “và người giết chúng ta”: tác động của nhũ mẫu Ơriclê với Pênênôp
+ Phần II: tiếp theo đến “người kém gan dạ”: tác động của Têlêmac đối với mẹ
+ Phần III: còn lại: cuộc đấu trí giữa Uylitxơ và Pênênôpđoàn tụ
Trang 4“tấm thảm ngày dệt đêm tháo” mặc cho
cha mẹ thúc giục việc tái giá để chờ
chồng trở về
GV: (thuyết giảng) trước đoạn trích này
khi nghe chồng trở về, Pênênôp “mừng
rỡ cuống cuồng nhảy ra khỏi giường
ôm chầm lấy bà lão”
Trong đoạn này thái độ của Pênênôp
như thế nào? hãy tìm chi tiết thể hiện
HS: tìm chi tiết văn bản GV ghi bảng
(chọn lọc)
GV: trước thái độ của Pênênôp như vậy
nhũ mẫu đã có hành động gì để thuyết
phục?
HS: đưa ra những bằng chứng cụ thể,
đem cả tính mạng để đánh cuộc
GV: trước những chứng cứ đáng tin cậy
như vậy, tâm trạng của Pênênôp ra sao?
HS: vẫn chưa tin
GV yêu cầu HS đọc “nói xong…áo
quần rách mướp”
qua đoạn vừa đọc em thấy tâm trạng
của Pênênôp như thế nào?
HS phức tạp, tin hay không tin?
GV: tâm trạng phân vân đó được thể
III Đọc hiểu
1 Tác động của nhũ mẫu đối với Pênênôp.
- Thái độ của Pênênôp:
+ Già khoan hí hửng, việc giết 108 bọn cầu hôn là do vị thần
+ Uylitxxơ đã chết
Pênênôp không tin vào điều nhũ mẫu nói
- Hành động của nhũ mẫu: thuyết phục Pênênôp:
+ Đưa ra dẫn chứng cụ thể: vết sẹo + Đem tính mạng ra để đánh cuộc
- Tâm trạng của Pênênôp: thận trọng, không bác bỏ song thần bí hoá câu chuyện (trấn an nhũ mẫu nhưng cũng để trấn an mình)
+ Pênênôp rất đỗi phân vân, không biết nên xa hay nên lại gần
Trang 5hiện như thế nào khi gặp Uylitxơ?
HS: tìm hành động và những chi tiết thể
hiện tâm lí
GV: (thuyết trình) đây là thành công
của tác giả khi miêu tả tâm trạng nhân
vật: vừa muốn tin lại vừa không tin, đó
là điều hợp lí bởi Uylitxơ đã đi xa hơn
20 năm
GV: Qua cuộc đối thoại này đã giúp em
hiểu gì về Pênênôp?
HS: mặc dù rất muốn gặp người chồng
sau 20 năm xa cách nhưng Pênênôp
không vì thế mà vồ vập nhận ngay
GV: như vậy tác động của nhũ mẫu đã
thất bại, tiếp theo là tác động của
Têlêmac
GV: trước thái độ ngồi lặng thinh của
mẹ, Teleemac có thái độ như thế nào?
HS: tỏ ra không đồng tình với mẹ
GV: trước lời lẽ của con Pênênôp có
thái độ như thế nào?
HS: vẫn bình tĩnh
GV: em có nhận xét gì về nghệ thuật
miêu tả tâm trạng Penenôp của
+ Khi gặp Uylitxơ, Pênênôp:
Ngồi lặng thinh
Lòng sửng sốt
đăm đăm âu yếm
không nhận ra chồng
tâm trạng bàng hoàng xúc động khôn cùng
Qua cuộc đối thoại này chứng tỏ Pênênôp là một con người kiên định, thể hiện sự thắng thế của lí trí
2 Tác động của Têlêmac đối với mẹ
- Thái độ của Telemac:
+ Trách cứ mẹ gay gắt: mẹ thật tàn nhẫn, lòng mẹ độc ác quá chừng
+ đặt ra nhiều câu hỏi đối với mẹ
- Thái độ của Pênênôp:
+ thận trọng đáp lời + Phân vân cao độ và xúc động: “lòng
mẹ kinh ngạc ”
Pênênôp bình tĩnh
Trang 6HS: miêu tả tâm trạng qua hành động
GV: qua 2 cuộc đối thoại trên em có
suy nghĩ gì về tâm trạng của Penenôp
HS: kiên định
GV: cuộc đấu trí diễn ra theo trình thế
nào?
HS: thông qua Teleemac và trực tiếp 2
người với nhau
GV: Thông qua Telemac, Pênênôp đã
nói những gì?
HS: đưa ra dẫn chứng trong văn bản
GV ghi bảng
GV: em có nhận xét gì về lời nói của
Pênênôp?
HS: muốn gửi đến Uylitxơ 1 thông điẹp
về bí mật của vợ chồng nàng
GV: trước lời nói của Penenop đối với
con thì Uylitxơ có thái độ gì?
HS: nhẫn nại, mỉm cười
GV: tại sao Uylitxơ lại có thái độ như
vậy?
HS: tin tưởng vào sự chiến thắng của
mình
GV: (thuyết giảng) có lẽ lúc này
Uylitxơ đang cố kìm nén những cơn
- Nghệ thuật: không trực tiếp diễn tả tâm trạng của Pênênôp mà chi thông qua dáng điẹu, cử chỉ và cách ứng xử
Đó là một con người trí tuệ, thông minh, tỉnh táo biết kìm nén tình cảm, một con người thận trọng
3 Cuộc đấu trí giữa Pênênôp và Uylitxơ
a Cuộc đấu trí gián tiếp
- Thông qua con trai, Pênênôp:
“Nếu quả thật đây là Uylitxơ….không
ai biết hết”
nói với con nhưng cũng chính là tế nhị khéo léo đối thoại với Uylitxơlời thử thách
- Uylitxơ: nhẫn nại, mỉm cườitrầm tĩnh tự tin của Uylitxơ nói với con những lời có cánh
Uylitxơ tin vào trí tuệ của mình, tin mình sẽ chiến thắng
Trang 7sóng tình cảm đang cuộn lên trong
lònghành động sáng suốt
GV: cuộc đấu trí bắt đầu từ chi tiết nào?
HS: từ lúc Uylitxơ trách vợ
GV: Uylitxơ nói vậy có ý gì?
HS: hướng vào điều bí mật
GV: trước những gì xảy ra, Pênênôp đã
phản ứng thế nào?
HS: sai nhũ mẫu khiêng chiếc giường
GV: trước việc lời nói của Pênênôp,
Uylitxơ đã phản ứng ra sao?
HS: giật mình
GV gọi HS đọc đoạn này
GV: sau đó tâm trạng của Pênênôp như
thế nào?
HS: sung sướng
GV: qua đây em có suy nghĩ gì về cuộc
đối thoại này? (ai đã thắng cuộc?)
b Cuộc đấu trí trực tiếp.
- Bắt đầu từ chi tiết Uylitxơ trách cứ vợ:
“trái tim sắt đá” và nhờ nhũ mẫu
khieng một chiếc giường
vừa như trách móc vợ, vừa thanh minh về sự chung thuỷ của mình, nhưng quan trọng hơn đó chính là gợi ý của Uylitxơ về một điều bí mật của 2
vợ chồng để Penenop đưa ra sự thử thách
- Pênênôp: sai nhũ mẫu khiêng chiếc giường kiên cố ra khỏi phòng
- Uylitxơ giật mình chột dạ, vì chiếc giường đó không thể di chuyển đượcchàng đã lên tiếng: Uylitxơ đã miêu tả chi tiết tỉ mỉ chiếc giường
chính cách miêu tả tỉ mỉ này Uylitxơ muốn nhắc lại tình yêu, tình vợ chồng son sắt cách đây 20 năm.Uylitxơ đã giải mã được dấu hiệu riêng mà Pênênôp đặt ra
- Pênênôp: bủn rủn cả chân tay, chạy lại
ôm cổ chồng và hôn lên chán; nàng giải thích lí do tự khép cánh cửa lòng mìnhchứng minh lòng chung thuỷ của nàng
Trang 8HS: cả hai đã thắng
GV: nhận xét nghệ thuật miêu tả tâm
trạng của tác giả?
HS: so sánh
GV yêu cầu HS khái quát nội dung và
nghệ thuật của đoạn trích
Trong cuộc đối thoại này, nếu như Pênênôp dùng sự khôn khéo để xác minh sự thật thì Uylitxơ bằng trí tuệ đã giải mã được đáp sốĐây là sự gặp gỡ của 2 tâm hồn, 2 trí tuệcả 2 đều chiến thắng
- Nghệ thuật: so sánh liên tưởng, so sánh mở rộngtâm trạng bất ngờ, sung sướng, vui mừng của Penenop
IV Tổng kết
1 Nội dung
- Ca ngợi trí tuệ thông minh, ý trí nghị lực phi thường của con người
- Ca ngợi tình yêu quê hương đất nước, tình vợ chồng thuỷ chung son sắt
2 Nghệ thuật
- Cách xây dựng nhân vật giàu tâm lí, hoàn cảnh giàu kịch kịch tính
- Lối miêu tả cụ thể, chi tiết, so sánh
mở rộng
- Ngôn ngữ trang trọng, nghệ thuật kẻ truyện chậm rãi
5 Củng cố và dặn dò
- Nhắc lại kiến thức cơ bản
- Học bài và chuẩn bị bài tiếp theo