Mệ rất yêu thương em bé Qua các phương thức luyện nói đã nêu trên, bản thân tôi thấy rằng : Hoạt động lời nói nhằm giúp các em phát triển được lời nói tự nhiên để các em tự tin hơn tron[r]
Trang 1Một số biện pháp dạy phần luyện nói cho
học sinh lớp 1 có kết quả
I Đặt vấn đề:
Mục tiêu giáo dục là đào tạo con Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo
đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp
* + mục tiêu lớn của nền giáo dục Việt Nam, hệ thống giáo dục nói chung và giáo dục Tiểu học nói riêng đã 0 toàn xã hội quan tâm Đảng và nhà + ta khẳng định:" Giáo dục là quốc sách hàng đầu" Vậy muốn có hệ thống giáo dục quốc dân phát triển mạnh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và xu thế toàn cầu hoá, chúng ta cần có một nền tảng vững chắc đó là bậc Tiểu học, cho nên nhà
+ ta đã chỉ đạo xây dựng F trình Tiểu học mới ( I F trình Tiểu học
2000 ) trong đó bộ môn Tiếng Việt Tiểu học có thể nói là môn học" công cụ" có tính chất chủ công mà thứ công cụ này học sinh chỉ bắt đầu 0 học ngay từ lớp 1 Thật vậy F trình Tiếng Việt lớp 1 chiếm tỷ trọng 50% thời 0 dạy và học ( 11/ 22tiết trong 1 tuần )
năng: Nghe - Nói - Đọc - Viết Kiến thức 0 hình thành và cung cấp qua hoạt
động giao tiếp tự nhiên của chính các em trong môi học tập và sinh hoạt hàng ngày trên lớp cũng ở nhà Muốn giao tiếp tốt cần rèn luyện kỹ năng nghe, nói cho học sinh Bởi vậy F trình Tiếng Việt lớp 1 đã phần luyện nói cho
việt nổi trội nhất và cũng là nội dung hoàn toàn mới đối với giáo viên, học sinh Qua 6 năm chỉ đạo thực hiện F trình mới ở phần luyện nói ?+ đầu có những
F trình mới đã " mở " các + để học sinh 0 luyện nói nhiều trong giờ học với các hình thức theo F châm : " Tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh " Học sinh thao tác, trao đổi, tranh luận và đánh giá nhận xét về một đơn vị kiến thức của bài Các em 0 nghe nhau nói, nói cho nhau nghe Dạy luyện nói tốt là rèn đức tự tin, mạnh dạn và tự nhiên đồng thời bồi g tâm hồn vui F dí dỏm và ứng xử có văn hoá, lịch sự, tạo nên môi thân thiện trong các mối quan hệ với bạn bè, thầy cô và moi trong cộng đồng
Tuy nhiên trong thực tế ở các vùng nông thôn chúng tôi, trong giảng dạy, qua
dự giờ thăm lớp tôi thấy có không ít giáo viên lúng túng, lo lắng và thậm chí ngại dạy tiết 2 của môn tiếng việt lớp 1 vì tiết 2 có phần luyện nói, sợ tiết dạy không thành công
Trang 2Đây là nỗi trăn trở của khá nhiều giáo viên, tôi mạnh dạn chọn đăng ký đề tài
có kết quả"
II Thực trạng:
Phần luyện nói còn quá mới lạ đối với giáo viên và học sinh nên trong khi tổ chức hoạt động dạy học phần này cả thầy và trò đều lúng túng
Có những giáo viên làm qua loa chiếu lệ cho có ?+ có giáo viên thì xoay vào khai thác hết toàn bộ nội dung bức tranh thậm chí có những giáo viên soạn thành một bài văn hoàn chỉnh theo chủ đề của tranh viết vào giấy rồi cho học sinh đọc đi
đọc lại bài nói đó của cô giáo đã định +)
- Học sinh vùng nông thôn là con em nông dân thuần nông, môi giao tiếp nhỏ hẹp, hơn nữa khi trẻ vào lớp 1 tham gia hoạt động học tập một cách nghiêm túc, có sự nhận xét đánh giá của cô giáo, bạn bè nên một số em còn e ngại (Sợ nói + tập thể ), nhút nhát thậm chí có em sợ sệt cho nên đa số trẻ ngại học phần này Chỉ có một số em khá giỏi mạnh dạn tham gia ( cả lớp chỉ có 1 đến 2 em hay phát biểu ) còn đại đa số các em ngồi nghe và nhắc lại lới nói của bạn
- Vốn từ ngữ của trẻ vào lớp 1 còn nghèo nên diễn đạt ý tứ bằng lời rất khó khăn, vất vả
- Giáo viên còn thụ động, dạy luyện nói đang lệ thuộc hoàn toàn vào gợi ý của SGV và có những giáo viên lại sa đà vào phân tích, khai thác nội dung bức tranh quá kỹ, gây sự ôm đồm, quá tải
- Giáo viên dạy còn máy móc, khô cứng "gò" học sinh luyện nói theo ý và lời của lớn, theo "mô típ" có sẵn nên rất đơn điệu và nhàm chán
- Giáo viên tạo 0 tâm thế và tâm lý tốt cho trẻ khi trình bày phần luyện nói của mình cho nên phần luyện nói nhìn chung 0 tổ chức dạy theo tinh thần phát huy tính tích cực của học sinh, cho nên việc phát huy trẻ sử dụng ngôn ngữ đời sống và phong cách giao tiếp diễn ra tự nhiên
III Các biện pháp thực hiện.
1 Nghiên cứu kỹ bài dạy, tìm các phương án tổ chức các hoạt động lời nói
tự nhiên cho trẻ:
Khêu gợi, + dẫn và khích lệ sự ham thích nói của trẻ về những gì các em hiểu và biết theo sự gợi ý và định + của giáo viên
Chẳng hạn : Bài 71: Chủ đề : Chợ tết.
( Tổ chức luyện nói cặp đôi hoặc ba )
? Bức tranh trong bài vẽ cảnh gì ? (Vẽ cảnh chợ tết)
Trang 3? Vì sao bạn biết ? ( Có bánh, mứt, kẹo, hoa đào, có đi mua sắm đồ tết, câu
đối…)
? Trong tranh bạn nhỏ đi chợ tết với ai? (Bạn nhỏ đi chợ tết với mẹ hoặc chị gái)
? Bạn đã 0 đi chợ tết bao giờ u ( Đã 0 đi hoặc L
Bạn thấy? Không khí trong những ngày gần tết thế nào? ( Đông vui nhộn nhịp hơn ngày bình mỗi cảm thấy bận rộn hơn, trẻ con vui vẻ, hớn hở đón tết, cảnh vật đẹp hơn.) Hoặc giáo viên nêu cả lớp suy nghĩ và phát biểu:
? Tết đến em thích gì ? " Cho học sinh tự nói, tạo không khí giao tiếp tự nhiên thoải mái" ( 50 đi thăm chúc tết ông bà, 0 nhận tiền lì xì, 0 mặc quần áo mới, cùng thân đi đón thân công tác xa về ăn tết ở quê F có hoa đẹp,
có bánh tranh ảnh mới và F thơm toả ấm trong gia đình…)
Hay cặp khác có những câu hỏi khác xoay quanh chủ đề chợ tết
? 50 đi chợ tết em thích gì? (Bóng bay, tranh ảnh, đĩa hát, đồ chơi, hoa FuL
? Không khí trong những ngày giáp tết thế nào? ( Xe cộ nhiều, đi lại
0 , đông đúc…) Học sinh nói cặp đôi:
? Đi chợ tết bạn cần chú ý điều gì ? ( ATGT, cẩn thận về đồ đạc, hàng hoá của mình, không 0 rời thân )
? Tại sao chợ tết lại họp sớm hơn và tan muộn hơn? ( Đông hàng hoá nhiều
để phục vụ mọi ăn tết.)
? Bạn có thích tết không ?
Để đón tết vui vẻ, an toàn bạn cần làm gì ? ( Ăn uống hợp vệ sinh, không chơi trò chơi nguy hiểm 9 Đốt các loại pháo, súng diêm…)
Cho học sinh kể một số trò chơi nguy hiểm cần tránh
2 Sử dụng tranh và khai thác nội dung tranh hợp lý:
Tranh vẽ trong phần luyện nói là điểm tựa về chủ điểm, vì thế khai thác nội dung tranh vẽ chỉ để giúp các em hiểu về chủ điểm từ đó mà nói đúng chủ điểm Khi khai thác nội dung tranh, tuỳ vốn sống của các em giáo viên có thể sử dụng tranh vẽ trong sách giáo khoa phóng to hoặc tranh vẽ khác cùng chủ điểm gần gũi hơn để giới thiệu
Ví dụ: Chủ đề : Tiêm chủng, uống thuốc
Cho học sinh quan sát tranh trong SGK hoạc phóng to tranh
c+ dẫn học sinh luyện nói cặp đôi
? Trong tranh vẽ những ai ? (Bác sĩ , em bé , bà mẹ và các bạn)
? Vì sao bạn lại biết có bác sĩ trong bức tranh này ? ( Vì bác mặc áo trắng dài và
đang tiêm cho một bạn trai.)
? Khi bác sĩ tiêm bạn trai có khóc nhè không ? ( Bạn trai không khóc mà thể hiện rất ngoan khi bác sĩ tiêm cho)
Trang 4? Còn bạn đã 0 tiêm chủng và đã 0 uống thuốc phòng bệnh khi nào ?
- Rồi ! Từ khi còn nhỏ
- Còn cậu ? ( Mình cũng vậy.)
? Bạn có biết tiêm chủng để làm gì không ? ( để đề phòng các bệnh : ho gà, bạch hầu, viêm gan B, viêm não nhật bản )
? Khi nghe thông báo có đợt tiêm chủng của Y tế ,bạn cần phải làm gì ? ( Tự giác tham gia tiêm chủng , không trốn tránh , không khóc nhè mà phải ngoan nghe lời bác sĩ dặn để 0 mẹ và bác sĩ khen giỏi.)
? Bạn hãy kể một số loại thuốc chữa bệnh mà bạn biết? ( Thuốc hạ sốt, thuốc ho,
? Muốn có sức khoẻ tốt bạn phải làm gì ? (Tham gia tiêm chủng đầy đủ, khi bị bệnh phải đến trạm xá hay bệnh viện để khám và chữa bệnh Khi uống thuốc cần phải nghe theo chỉ dẫn của thầy thuốc.)
3 Tổ chức các hoạt động dạy học phần luyện nói phù hợp với đối tượng học sinh:
Có thể tổ chức luyện nói theo nhóm, nói + lớp, khuyến khích nói độc thoại Nói + lớp chúng ta tổ chức luyện nói cặp đôi * + hết gợi ý các khía cạnh của chủ điểm để các em lựa chọn và xung phong nói + lớp Khi các
em nói Giáo viên gợi ý khuyến khích các em nhằm mạnh dạn sử dụng ngôn từ của
đời sống nhật cho dễ hiểu, dễ nói và có phong cách tự nhiên trong giao tiếp Luyện nói theo nhóm nhỡ (4em/2bàn) để tạo tâm lý tốt cho những em hay rụt rè
Mỗi em có thể chọn một khía cạnh của chủ điểm để nói F các bạn chứ không nhất thiết phải lệ thuộc hoàn toàn vào bức tranh
Chẳng hạn : Về chủ điểm sức khoẻ
Có em sẽ chọn các hoạt động về thể thao, có em chỉ nói về ăn uống hợp vệ sinh …
Nếu các em biết nêu ra các vấn đề có chứa các âm, vần, diễn dạt gãy gọn hợp
lý là Giáo viên khuyến khích các em phát huy tính tích cực, sáng tạo trong học tập của học sinh
Hoặc khuyến khích các em tập nói độc thoại: c+ các em về nhà tự kể cho
thân nghe những điều em hoặc bạn em đã nói ở )
Trong khi dạy phần luyện nói tôi đã căn cứ vào trình độ ngôn ngữ và vốn sống của học sinh để định ra dung 0 bài nói phù hợp, tổ chức hoạt động luyện nói theo hình thức linh hoạt nhằm tạo ra hiệu quả thiết thực
Ví dụ : Chủ điểm : Mẹ Con.
Đối với học sinh ở địa F chúng tôi có thể tổ chức luyện nói với nội dung
sau :
? Trong tranh gồm có những ai ? ( Có bà mẹ và em bé )
Trang 5? Họ đang làm gì ? ( Mẹ đang bế em bé )
? Em bé đáng yêu thế nào ? ( Em bé bụ bẫm, kháu khỉnh và đáng yêu)
? Bạn hãy nói về sự chăm sóc, nuôi g của mẹ đối với bé ? ( H/S khá, giỏi ) ? Tình cảm của mẹ đối với em bé thế nào ? ( Mệ rất yêu F em bé )
Qua các F thức luyện nói đã nêu trên, bản thân tôi thấy rằng : Hoạt động lời nói nhằm giúp các em phát triển 0 lời nói tự nhiên để các em tự tin hơn trong khi giao tiếp + mọi bởi vậy trong quá trình tác nghiệp tôi đã rút ra 0 một điều là : Dạy luyện nói không phải là giảng giải các nội dung của chủ điểm mà
là tổ chức các hoạt động lời nói tự nhiên cho học sinh, có vậy trẻ mới ham thích nói về những gì mình biết theo sự gợi ý có tính định + của giáo viên
4 Tạo môi trường giao tiếp thân thiện và không khí vui vẻ, hoà hợp trong khi dạy
Tâm lý của học sinh tiểu học rất thích những xung quanh cổ vũ, thích 0
âu yếm, gần gũi, tạo môi thân thiện để các em có tâm lý vững vàng trong khi thể hiện các nội dung học tập cũng các hoạt động giao tiếp + tập thể
Nhất là khi các em thể hiện thành công các lệnh của bài tập, nếu 0 cô giáo hay những xung quanh ghi nhận, khen ngợi thì sự phấn trong hoạt
động giao tiếp 0 thăng hoa, gây hứng thú trong học tập cho các em Bởi vậy trong hoạt động luyện nói cần hạn chế tối đa việc chỉ trích, chê bai các em + lớp Khi các em lỡ trả lời đúng giáo viên nên ôn tồn, nhẹ nhàng giúp các em sửa lỗi
5 Tổ chức thi luyện nói và bình chọn người nói hay nhất.
Trong tiết dạy học vần hoặc tập đọc, tôi chú trọng phần tổ chức + dẫn để học sinh thi nhau nói và nhận xét về cách biểu đạt của bạn, rồi tự bình chọn nói hay nhất trong giờ học đó, với cách làm nhẹ nhàng này nhằm giúp các em 0 rèn cả kỹ năng nói và kỹ năng nghe một cách tự nhiên thiết thực
Thực hiện tốt khâu giao tiếp một cách xuyên sẽ tạo 0 phong trào thi
đua:”Nói lời hay, chọn ý đẹp “và góp phần hình thành nghi thức lời nói trong giao tiếp hằng ngày, nói có gửi, biết nói lời cảm ơn và nói lời xin lỗi trong cuộc sống, học tập, nhằm làm cho mọi thân thiện hơn cũng ứng xử có văn hoá hơn
6 Tăng cường hội thảo, rút kinh nghiệm trong phần dạy luyện nói của giáo viên:
Hàng tháng giao cho Phó hiệu ] phụ trách chuyên môn vạch kế hoạch, chỉ
đạo sinh hoạt chuyên môn có hiệu quả thiết thực mở hội thảo, dự giờ góp ý tiết dạy, lồng ghép việc đánh giá thực hiện dạy luyện nói của giáo viên trong các tiết
Trang 6dạy Bản thân trực tiếp thăm lớp dự giờ và giúp đỡ giáo viên bằng việc làm cụ thể
trực tiếp dạy mẫu theo + giao tiếp (mời toàn thể hội đồng tham dự ) Bởi vậy sức thuyết phục cao, một điều đáng mừng là sau tiết dạy của tôi đã có nhiều
đồng chí đánh giá nhận xét tốt, kể cả học sinh rất thích học bởi tiết học thoải mái
và diễn ra một cách tự nhiên, các em học sinh 0 trình bày ý kiến xây dựng bài
+ sự gợi mở khuyến khích của cô giáo
IV Kết quả :
Với cách làm trên tôi đã đạt 0 một số kết quả sau :
Đến thời điểm này đã có 100% học sinh 0 tham gia hoạt động luyện nói, hầu hết các em đều biết cách giao tiếp Tuyệt đại đa số các em nói 0 các câu đơn giản , ngay cả một số em đầu năm còn rụt rè , nhút nhát nay đã mạnh dạn và tham gia nói khá tự tin và chững chạc Nhiều em đã hiểu 0 tác dụng của luyện nói là góp phần tăng thêm việc chọn lựa và sử dụng ngôn ngữ Diễn đạt trôi chảy hơn trong sinh hoạt sao đội, khi làm toán và học các môn khác Có cách ứng xử trong cuộc sống , sinh hoạt linh hoạt và nhạy bén hơn
Bảng thống kê kết quả sau :
- Có 75% số học sinh có phong cách giao tiếp khá tốt (các em diễn đạt mạch lạc, nói đủ ý, có đầu có đuôi) Thể hiện rõ nhất là trong cuộc thi: Tuổi thơ Nam Đàn làm theo lời Bác, có nhiều em lớp 1 đã biết cách diễn đạt ý ]
là em Phan Hồng Hạnh )
- Có 20% số học sinh nói đủ ý, diễn đạt F đối rõ ràng
- Có 5%số học sinh trả lời 0 những câu có nội dung đơn giản
V Bài học kinh nghiệm :
1 giáo viên cần xác định rõ vị trí và tầm quan trọng của việc rèn kỹ năng nói cho học sinh
2 Quan tâm rèn kỹ năng nói ở tất cả các môn học kể cả hoạt động ngoài giờ lên lớp
3 Rèn kỹ năng nói không chỉ bằng ngôn ngữ mà phải kết hợp cả cử chỉ, điệu
bộ và các thiết bị dạy học
4 dạy phải biết vận dụng linh hoạt các F pháp và hình thức dạy họcphù hợp với từng đối 0 học sinh
5 Khi đã xây dựng 0 kỹ năng giao tiếp cần chỉ đạo để giữ vững kỹ năng nói tốt trên mọi F diện
Trang 7VI Kết luận
Quá trình dạy học nói chung , dạy luyện nói cho học sinh lớp 1 nói riêng có một vị trí hết sức quan trọng Đó là cơ sở ,nền móng ban đầu giúp con thể hiện ] và khả năng giao tiếp Dạy luyện nói cho học sinh tức là giúp các em phát triển ngôn ngữ trong giao tiếp phù hợp lứa tuổi để các em có cuộc sống tự tin, tốt đẹp hơn.Bởi trong quá trình giao tiếp giúp các em nghe , đọc và hiểu 0 các nội dung văn bản cũng các đơn vị lời nói trong hoàn cảnh giao tiếp tự nhiên Hình thành nền tảng ban đầucho việc học đọc , học viết trên cơ sở vốn tiếng việt
đã có sẵn Đối với học sinh tiểu học có 0 kỹ năng nói, tâm thế nói mạnh dạn ,
tự nhiên chính là F tiện giúp các em lĩnh hội kiến thức một cách vững chắc,là hành trang để các em tin ?+ vào cuộc sống Bởi vậy , ngay từ lớp 1 chúng ta cần quan tâm đến việc rèn kỹ năng nói trong tất cả các môn học , nhất là môn tiếng việt ,rèn kỹ năng giao tiếp là một giá trị khoa học của loài , không những thế mà các em còn ý thức 0 lời nói của mình vào tình huống giao tiếp trong từng hoàn cảnh cụ thể đồng thời làm cho các em nắm vững môn tiếng việt – di sản quí báu của dân tộc mà cha ông đã để lại cho chúng ta , Bác Hồ đã từng nói :
“ Tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu đời và vô cùng quí báu của dân tộc, chúng ta phải giữ gìn nó làm cho nó phổ biến và rộng khắp" Trên đây là những biện pháp cụ thể của tôi trong phần dạy luyện nói cho học sinh lớp 1.Rất mong sự góp ý bổ cứu của hội đồng khoa học các cấp.Xin chân thành cảm ơn!
Hoàn thành , tháng 4 năm 2009