Mức độ cần đạt: - Hiểu được ý nghĩa của những mâu thuẫn, xung đột trong truyện và sự biến hoá cña TÊm.. - Nắm được đặc trưng cơ bản của truyện cổ tích thần kỳ qua một tác phẩm cụ thể.[r]
Trang 1Tiết 22, 23 - Đọc văn
Tấm cám Ngày soạn:
A Mức độ cần đạt:
- Hiểu được ý nghĩa của những mâu thuẫn, xung đột trong truyện và sự biến hoá của Tấm
- Nắm được đặc trưng cơ bản của truyện cổ tích thần kỳ qua một tác phẩm cụ thể
B Trọng tâm kiến thức, kĩ năng:
1 Kiến thức :
- Những mâu thuẫn, xung đột giữa dì ghẻ và con chồng trong gia đình phụ quyền thời cổ giữa thiện và ác trong xã hội Sức sống mãnh liệt của con người và niềm tin của nhân dân
- Kết cấu của truyện cổ tích: người nghèo khổ, bất hạnh trải qua nhiều hoạn nạn cuối cùng cũng được hưởng hạnh phúc Sử dụng hợp lí, sáng tạo các yếu tố thần kì
2 Kỹ năng:
- Tóm tắt văn bản tự sự
- Phân tích một truyện cổ tích thần kỳ theo đặc trưng thể loại
C Phương tiện dạy học:
- GV: SGK, SGV, Giáo án, Tài liệu tham khảo,
- HS: SGK, Tư liệu tham khảo…
D Tiến trình bài học:
1 ổn định tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ:
3 Bài mới:
Một nhà thơ nào đó đã từng lắng sâu cảm xúc của mình:
ở mỗi bài em học hôm nay
Có buổi trưa đầy nắng Cánh cò ngang qua quãng vắng Cô Tấm têm trầu trong ngày hội làng ta.
Và:
Cô Tấm hóa ra bà Hoàng Chân vẫn lấm bùn đầu làng ngõ xóm
Cô Tấm đã đi vào đời sống văn hóa, cùng với suy nghĩ và cảm thông chia sẻ của người Việt với cha ông mình, với cuộc đời ngày xửa ngày xưa Để góp phần tháy được
điều đó, chúng ta cùng tìm hiểu truyện Tấm Cám
Trang 2Hoạt động của GV và HS Yêu cầu cần đạt
(HS đọc phần tiểu dẫn SGK)
I Tìm hiểu chung.
(?) Phần tiểu dẫn trình bày những
nội dung gì?
- HS:
- GV: Truyện Tấm Cám được phổ
biến ở nhiều dân tộc trên thế giới
Theo thống kê trên thế giới có 564
kiểu truyện Tấm Cám ví dụ:
+ Cô Lọ Lem (Pháp)
+ Con cá vàng ( Thái Lan)
+ Đôi giày vàng ( Chăm)
ở Việt Nam có 30 kiểu truyện
Tấm Cám
- GV và HS đọc TP
- GV: yêu cầu HS xác định bố cục
của văn bản:
- HS:
- Đoạn 1: Cuộc đời và số phận
bất hạnh của Tấm
- Đoạn 2: Nhờ phép màu hạnh
phúc đã đến với Tấm
- Đoạn 3: Cuộc đấu tranh của Tấm
để giành lại hạnh phúc
(?) Theo dõi toàn truyện, ta thấy
nổi bật lên sự đối lập và mâu
thuẫn gì, giữa những nhân vật
nào? Mâu thuẫn đó phát triển ra
sao theo mạch cốt truyện? Mâu
thuẫn nào là chủ yếu? Vì sao?
- HS khái quát, phát biểu, có thể
thảo luận để đi đến thống nhất
nhận định
- Truyện cổ tích có 3 loại: cổ tích về loài vật, cổ tích thần kì, cổ tích sinh hoạt
- Tấm Cám thuộc loại cổ tích thần kì Đặc trưng
quan trọng nhất của cổ tích thần kỳ là sự tham gia của các yếu tố thần kì vào tiến trình phát triển của câu chuyện ước mơ cháy bỏng về hạnh phúc, lẽ công bằng, phẩm chất và năng lực tuyệt vời của con người là nội dung chủ yếu của cổ tích thần kì
II Đọc – hiểu văn bản:
1 Mâu thuẫn – xung đột chủ yếu:
- Căn cứ vào quan hệ gia đình thì truyện có các mâu thuẫn:
Tấm >< Cám (hai chị em cùng cha khác mẹ, cùng thế hệ)
Tấm >< Dì ghẻ (dì ghẻ và con chồng)
=> Mâu thuẫn giữa Tấm – Cám là chủ yếu, xuyên suốt toàn truyện, liên tục và ngày càng căng thẳng, quyết liệt Mâu thuẫn dì ghẻ – con chồng đóng vai trò bổ sung, phụ trợ
(?) Mâu thuẫn – xung đột giữa
Tấm và mẹ con Cám có thể chia
làm mấy chặng? Tóm tắt những
sự kiện chính của từng chặng?
-HS:
- GV hướng dẫn HS tìm hiểu mâu
thuẫn trong chặng này
- Thể hiện mâu thuẫn xã hội, khái quát thành mâu thuẫn thiện - ác
2 Diễn tiến của mâu thuẫn- xung đột giữa Tấm
và mẹ con Cám:
- Chặng 1: Trước khi Tấm trở thành Hoàng Hậu:
Tấm Mẹ con Cám Yếu tố thần
kì
Trang 3(?) Như vậy qua chặng đầu này
em có nhận xét gì về các nhân vật
Tấm, mẹ con Cám, Bụt?
- HS: Căn cứ vào kết quả của hoạt
động trên, nhận xét
- GV hướng dẫn HS tìm hiểu
những lần hoá thân của Tấm
- HS:
Đi bắt tép
- Chăm chỉ được giỏ tép đầy
- Khóc
- Lười biếng, chẳng
được gì
- Lừa chị, đổ tép sang giỏ của mình
về lĩnh thưởng
Bụt hiện lên bày cách giúp Tấm.
Đi chăn trâu
- Chăn đồng xa
- Khóc khi bống
bị giết.
- Chôn xương bống ở bốn chân giường
- Giết bống ăn thịt
- Bụt hiện lên bày cách giúp Tấm.
- Con gà biết nói.
Đi xem hội
- Nhặt thóc gạo, khóc
-Đi xem hội, rơi giày, thử giày ->
thành Hoàng Hậu
- Bày kế hành hạ Tấm
- Thử giày -> bẽ bàng, xấu hổ.
- Bụt hiện lên giúp Tấm.
- Xương cá bống
=> Nhận xét:
- Tấm là cô gái bất hạnh, bị hắt hủi, yếu đuối, thụ
động, chỉ biết khóc mỗi khi bị chà đạp – phản ứng yếu ớt; cũng khao khát được vui chơi, hạnh phúc
- Mẹ con Cám: Độc ác, nhẫn tâm hành hạ Tấm, cướp công lao và quyền lợi vật chất với tinh thần; ghen ghét, nhỏ nhặt nhưng miệng lưỡi ngọt nhạt- giả dối
- Bụt: đóng vai trò là yếu tố thần kì, hiện ra kịp thời trợ giúp, tìm cách giải quyết khó khăn, bế tắc của nhân vật bất hạnh Bụt xuất hiện mỗi khi Tấm buồn,
an ủi, giúp đỡ: Tấm mất yếm đào, Bụt cho cá bống Tấm mất bống, Bụt cho hi vọng đổi đời Tấm bị trà
đạp, Bụt cho đàn chim sẻ đến giúp Tấm để tấm đi hội làng gặp nhà vua và trở thành Hoàng hậu
- Chặng 2: Khi Tấm trở thành Hoàng Hậu:
- Về lo giỗ bố
- Trèo cau
- Ngã chết đuối
- Hoá thành chim vàng anh - hót mắng Cám
- Dì ghẻ bày mưu độc
- Đẵn gốc cau giết Tấm.
- Đưa Cám vào cung thế chị
- Chim vàng anh bị giết
- Lông chim hoá thành 2
- Cám theo lời mẹ giết chim ăn, vứt lông ra vườn
Trang 4(?) Quá trình biến hóa của Tấm
nói lên ý nghĩa gì ?
- HS:
(?) Em có nhận xét gì về những
vật hóa thân của Tấm?
- HS:
(?) Em có suy nghĩ gì về hành
động trả thù của Tấm ở cuối
truyện?
- GV yêu cầu HS tổng kết những
nét lớn về nghệ thuật?
- HS:
cây xoan đào
- Xoan đào bị chặt đóng khung cửi.
- Khung cửi nguyền rủa tội cướp chồng của Cám
- Cám sai chặt xoan đào
đóng khung cửi
- Khung cửi bị đốt
- Từ đống tro mọc lên cây thị có một quả vàng thơm, ở với bà lão.
- Tấm bước ra từ quả thị, xinh đẹp hơn xưa, gặp vua , trở lại làm Hoàng Hậu
- Cám đột khung cửi, đổ tro bên lề đường xa hoàng cung.
- Cám sợ hãi, muốn xinh
đẹp như Tấm.
- ý nghĩa những lần biến hoá của Tấm:
Dù bị mẹ con Cám tìm mọi cách tận diệt, Tấm vẫn tái sinh dưới các dạng khác nhau (chim vàng anh, xoan đào, khung cửi, quả thị) Càng về sau Tấm càng đấu tranh quyết liệt để giành lại sự sống Qua những lần biến hoá ấy dân gian muốn khẳng định: cái thiện không bao giờ chịu khuất phục, chính nghĩa không bao giờ đầu hàng, cái thiện sẽ chiến
đấu đến cùng để bảo vệ lẽ phải và công lí Đó là nguyên nhân quan trọng làm nên chiến thắng
- Những vật hóa thân: đều là những yếu tố kì ảo
Song nó khác hẳn yếu tố kì ảo như ông Bụt ở phần
đầu của truyện ở phần đàu Bụt hiện lên giúp Tấm mỗi lần Tấm khóc ở đây Tấm không hề khóc, không thấy có sự xuất hiện của Bụt Tấm phải tự mình giành và giữ hạnh phúc Cho nên chim Vàng Anh, xoan đào, khung cửi, quả thị chỉ là nơi Tấm gửi linh hồn để trở về đấu tranh quyết liệt với cái ác giành lại hạnh phúc
- ý nghĩa việc trả thù của Tấm: Hành động trả thù của Tấm là hành động cái thiện trừng trị cái ác, Nó phù hợp với quan niệm ở hiền gặp lành, ác giả ác báo của nhân dân Đây cũng là quy lụât tất yếu của
sự sống
III Tổng kết:
1 Nghệ thuật:
- Xây dựng những mâu thuẫn, xung đột ngày càng tăng tiến
- Xây dựng nhân vật theo hai tuyến đối lập cùng tồn tại song song phát triển ở đó bản chất của từng tuyến nhân vật được nhấn mạnh, tô đậm
Trang 5- Vai trò của yếu tố thần kì khác nhau ở từng đoạn.
- Kết cấu quen thuộc của truyện cổ tích: người nghèo khổ, bất hạnh, trải qua nhiều hoạn nạn cuối cùn cũng được hưởng hạnh phúc
2 ý nghĩa văn bản:
Truyện Tấm Cám ca ngợi sức sống bất diệt, sự trỗi
dậy mạnh mẽ của con người và cái thiện trước sự vùi dạp của cái ác, đồng thời thể hiện niềm tin của nhân dân vào công lý và chính nghĩa
(?) Hãy cho biết ý nghĩa của văn
bản?
4 Hướng dẫn tự học:
- Đọc (kể) bằng giọng phù hợp với đặc điểm của nhân vật: Tấm hiền thục, Cám chanh chua, Bụt nhân từ, dì ghẻ độc ác
- Trình bày những suy nghĩ của anh (chị) về cảnh kết thục truyện?
- Tại sao nói Tấm cám rất tiêu biểu cho đặc điểm nghệ thuật của truyện cổ tích nhất là
cổ tích thần kỳ?
rút kinh nghiệm: