qua tÊt c¶ nh÷ng sù kiÖn, t×nh huèng, cô thÓ vÒ lêi tr¨ng trèi cña cha, c©u chuyÖn với hai người gia nô và hai con trai em thì chúng ta còn thấy trần quốc tuấn hiện lªn víi phÈm chÊt g× [r]
Trang 1Ngày soạn: 26/01/2010 Ngày dạy 27/01/2010 Lớp: 10A2
Ngày dạy: 28/01/2010 Lớp: 10A1
Tiết 66: Đọc văn Hưng đạo đại vương Trần quốc tuấn
(Trích Đại Việt sử ký toàn thư)
Ngô Sĩ Liên
I Mục tiêu
1 Về kiến thức.
Giúp HS:
- Thấy đ ợc cái hay, sức hấp dẫn của một tác phẩm lịch sử nh ng đậm chất văn học
qua nghệ thuật kể chuyện và khắc hoạ chân dung nhân vật lịch sử
- Hiểu Đại Việt sử kớ toàn thư là cuốn sỏch biờn niờn lịch sử nhưng đậm chất văn học
Mỗi nhõn vật, sự kiện lịch sử được kể kốm theo những cõu chuyện sinh động, để lại những ấn
tượng khú quờn trong lũng người đọc Đoạn trớch về Trần Quốc Tuấn là một trong những đoạn trớch tiờu biểu cho cỏch viết đú
2.Về kĩ năng
- Rốn luyện kĩ năng đọc- hiểu một tỏc phẩm sử kớ thời trung đại, cảm nhận được chất nghệ thuật đắc sắc trong một tỏc phẩm sử
3 Về thái độ.
Tuấn, đồng thời hiểu !" những bài học đạo lí quý báu mà ông để lại cho đời sau
II Chuẩn bị của giáo viện và học sinh.
1, Chuẩn bị của giáo viên
- Tài liệu tham khảo
- Thiết kế bài giảng
2 Chuẩn bị của học sinh.
- Đọc kĩ văn bản phần tác phẩm và chuẩn bị các câu hỏi trong sách giáo khoa
III Tiến trình bài dạy
A Kiểm tra bài cũ
2 Đáp án.
B.Dạy nội dung bài mới:
* vào bài Trong bài thơ “Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng”, Chế Lan Viên lắng sâu cảm xúc:
Hỡi sông Hồng khúc hát bốn ngàn năm
Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng Khi Nguyễn Huệ kéo quân ra cửa Bắc
Qua đoạn thơ này ta thấy Chế Lan Viên đã ca ngợi vẻ đẹp của tổ quốc qua những trang sử hào hùng của dân tộc với những nhân vật lịch sử nổi tiếng, trong đó có Trần
Trang 2hiểu về nhân vật Lịch sử này qua bộ đại Việt sử kí toàn + của nhóm tác giả Ngô Sĩ Liên
I Tìm hiểu chung.
1 Tác giả
? Em hãy trình bày những nét khái quát nhất về tác giả Ngô Sĩ Liên.
HS: Trả lời những nội dung trong sách giáo khoa
GV: Nhấn mạnh những điểm nổi bật về tác giả Ngô Sĩ Liên
- Ngô Sĩ Liên sống vào khoảng thế kỉ XV, là một trong những nhà sử học nổi danh
cả về
nội dung lẫn công việc biên soạn
2 Bộ Đại việt sử kí toàn thư.
? Căn cứ vào phần tiểu dẫn trong sách giáo khoa, em hãy giới thiệu ngắn gọn về bộ
đại việt sử kí toàn O
HS:
- Đại việt sử kí toàn là bộ chính sử lớn nhất việt nam thời trung đại do Ngô sĩ liên biên soạn trên cơ sở hai cuốn sử Đại việt sử kí của Lê Văn 5 và Sử kí tục biên của Phan Phu Tiên, Bộ sử kí này !" hoàn thành vào năm 1479.
- Đại việt sử kí toàn gồm 15 quyển ghi chép lich sử từ thời Hồng Bàng đến khi
vua Lê Thái Tổ lên ngôi năm 1428
- Tác phẩm thể hiện tinh thần dân tộc mạnh mẽ, vừa có giá trị sử học, vừa có giá trị văn học
- do cách kể chyện sinh động hấp dẫn, không chỉ chú ý đến những sự kiện mà còn chú ý đến cả tâm lí thái độ, hành động tính cách của nhân vật lịch sử và chú ý đến
sử
3 Đoạn trích Hưng đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn.
a Đôi nét về F OP anh hùng Trần Quốc Tuấn.
? Qua hiểu biết thực tế, em biết gì về Trần Quốc Tuấn
HS:
Trần Thái tông
- Là nhân vật có công rất lớn , có địa vị cao ở thời Trần, !" Vua Trần Nhân tông phong làm quốc công tiết chế, thống lĩnh các đạo quân thuỷ bộ đánh tan quân xâm - !" nguyên Mông
Gv: vậy nói đến Trần quốc Tuấn là nói đến một nhân vật lịch sử kiệt xuất với đủ các phẩm chất Nhân, Đức , Chí, Nghĩa, dũng
b Xuất xứ.
- Văn bản !" $ vào sách giáo khoa !" lấy từ quyển VI Phần bản kỉ của Đại việt sử kí tàn
biên niên và kỉ sự
Trang 3- Viết sử theo cách biên niên là lấy thời gian là trục chính, các sự kiện lịch sử !" trình bày theo trục đó
- Viết sử theo cách kỉ sự ghi chép theo từng nhân vật có ba tiểu loại ghi chép về nhà vua !" gọi là bản kỉ, ghi chép về bề tôi !" gọi là liệt truyện, ghi chép cả
bề tôi lẫn nhà vua !" gọi là chí
c Đọc giải thích từ khó.
II Đọc hiểu văn bản
* Cách mở truyện
Gv: mở đầu đoạn trích Ngô Sĩ Liên viết: Tháng 6 ngày 24, sao sao
? Em có nhận xét gì về cách kể chuyện của Ngô Sĩ Liên
HS: cách kể chuyện về một nhân vật lịch sử không đơn điệu theo trình tự thời gian, cách
? Theo em sự chú ý đó thể hiện qua chi tiết nào, chi tiết đó có ý nghĩa O thế nào HS: sao sa, Đó là một điềm báo không lành.
nhau sao sa là điểm xấu, dự báo một nhân vật có vai trò trọng yếu đối với quốc gia,(
? Điềm báo này ứng với sự kiện gì?
HS;
GV: Định O; cho học sinh đọc từng đoạn.
HS: Đọc đoạn O nhất do giáo viên định O; < Từ đầu đến kế sách giữ O; vậy.
? Qua đoạn văn vừa đọc em hãy xác định luận điểm chính của đoạn này là gì
1 Đoạn 1 Lời khuyên vua Trần về kế sách giữ O; của Trần Quốc Tuấn.
? Việc Vua Trần ngự giá đến thăm và hỏi ý kiến của TQT về kế sách giữ O; ngay cả lúc TQT đang ốm nặng, theo em điều đó có ý nghĩa O thế nào
HS: Điều đó cho thấy sự tin cậy, tín nhiệm rất cao của nhà vua đối với TQT
? Vậy theo cách trình bày ý kiến của TQT về kế sách giữu O; của TQT có gì đặc biệt
? Theo em đó là những triều đại nào.
HS:
Thanh dã mà thắng giặc
phá !" quân tống
Tống xâm phạm địa giới
- Trần quốc còn nói đến chính triều Trần trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ nhất
? Việc liệt kê các kế sách đánh giặc của các triều đại O; thì TQT muốn nhắn nhủ với vua Trần điều gì
HS:
- TQT muốn nhắc đến truyền thống chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta
Trang 4triều đại +D " nhằm khuyên vua Trần nên tuỳ thời thế mà có sách >.C phù hợp, binh pháp chống giặc cần vận dụng linh hoạt, không có khuôn mẫu nhất định.
? Vậy cụ thể Trần Quốc Tuấn đã tâm sự về kế sách đánh giặc O thế nào với vua.
HS: TQT đã trình bày với vua về kế sách đánh giặc cụ thể của mình:
Nó cậy
ngự Nếu nó tiến chậm
lòng
là
? Theo ông, điều kiện quan trọng nhất trong kế sách này để thắng giặc là gì?
HS: - Điều kiện quan trọng nhất để thắng giặc: toàn dân đoàn kết một lòng.“Vua tôi
đồng tâm, anh em hòa mục, cả
- Muốn vậy, phải “khoan sức dân”: (Giảm thuế khóa., Bớt hình phạt, Không
sách nhiễu nhân dân, chăm lo đời sống nhân dân sung túc
? theo em qua lời khuyên vua trần về kế sách giữu O; của Trần Quốc Tuấn đã khẳng định ở con OP ông phẩm chất gì.
) 5 - !" và đức độ lớn lao, có kinh nghiệm dày dặn, tầm nhìn xa trông rộng, và đặc
? Sau nay thì có những ai đã tiếp nối quan niệm thân dân này của TQT
HS: Đó là Nguyễn Trãi: Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân
Quân điếu phạt *. lo trừ bạo.
Cần Giuộc
Và sau này Hồ chí Minh cũng có quan niệm rất rõ ràng: Lấy dân làm gốc.
một trái tim hừng hực lòng yêu xứ sở, yêu giống nòi, yêu văn hiến Đại Việt Khí phách
dòng tộc, với muôn dân Trái tim ấy, khi đập những nhịp cuối cùng còn chan chứa niềm yêu dân, gửi lại muôn đời lời trăng trối: "Khoan + sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc,
cùng
GV: Cho học sinh đọc đoạn từ Quốc Tuấn là con An Sinh Oe RS tảng vào viếng.
? Qua đoạn văn vừa đọc theo em có những sự kiện chính nào.
HS: có ba sự kiện, tình huống
- Trần quốc tuấn +D " lời trăng trối của cha
Trang 52 Đoạn 2: Tấm lòng trung nghĩa của Trần Quốc Tuấn.
a Trần Quốc Tuấn O; lời trăng trối của cha.
? An sinh )Oe là cha của Trần Quốc Tuấn O; khi qua đời có dặn dò với Trần Quốc Tuấn điều gì?
HS:
Con mà không vì cha lấy .C thiên hạ thì cha 1. suối vàng cũng không nhắm
mắt .C5
phát từ một mối thù cùng dòng tộc: Trần Quốc Tuấn ra đời khi họ Trần vừa thay thế nhà Lý làm vua trong một đất
đã xếp đặt bày
còn nhỏ mới 11 tuổi, vợ là Lý Chiêu Hoàng, vị vua cuối cùng của dòng họ Lý Vì Trần Thủ Độ rất lo lắng Bấy giờ Trần Liễu, anh ruột vua Trần Cảnh lấy công chúa
cho Liễu Song điều này không dẹp .C nỗi lòng thù hận của Liễu Vì thế Liễu kén thầy giỏi dạy cho con trai mình thành bậc văn võ toàn tài, ký thác vào con mối thù sâu nặng
Tuấn là bậc kỳ tài Khi lớn lên, Trần Quốc Tuấn càng tỏ ra thông minh xuất chúng, , văn võ song toàn Trần Liễu thấy con
rửa nhục cho mình
? Vậy TQT có thực hiện lời trối trăng đó của cha không.
? Vì sao TQT lại cho rằng đó là điều không phải.
HS:
thiêng liêng Hoàn cảnh riêng trong nội bộ gia tộc đã đặt TQT trong mối mâu thuẫn giữa trung và hiếu
? vậy TQT có trăn trở về lời trăng trối của OP cha không
b Câu chuyện với Yết Kiêu, Dã Oi
? Thái độ của hai OP gia nô O thế nào khi nghe TQT tâm sự.
HS: Can ngăn TQT một cách quyết liệt: làm kế ấy tuy
lại tiếng xấu ngàn năm chúng tôi xin thề chết già làm gia nô
? Quốc tuấn có thái độ O thế nào O; những lời can ngăn đó.
HS; TQT rất cảm phục, đến khóc.
? thái độ cảm phục của TQT với hai OP gia nô cho chúng ta thấy điều gì.
HS:
Trang 6? TQT đã nói với hai OP con trai điều gì
HS: ? b $ có cả thiên hạ để truyền cho con cháu, con nghĩ thế nào
? hai OP con của ông đã O xử O thế nào
HS:
cùng một họ
tổ vốn là một ông lão làm ruộng đã thừa cơ dấy vận nên có đuợc thiên hạ
? thái độ tâm trạng của TQT O thế nào khi nghe hai con tâm sự
HS;
? qua tất cả những sự kiện, tình huống, cụ thể về lời trăng trối của cha, câu chuyện với hai OP gia nô và hai con trai em thì chúng ta còn thấy trần quốc tuấn hiện lên với phẩm chất gì nữa
- Xét hoàn cảnh lúc bấy giờ TQT đang nắm binh quyền trong tay TQT có thể đoạt nhà để làm tròn đạo nghĩa vua tôi vậy là không phải Trần Quốc Tuấn không day
đáng không?
GV: Có thể là không, bởi Trái tim ấy không có chỗ cho mối hiềm thù nội tộc mà
đùng nổi giận, sáng lòe V) kể tội con trai khi có ) 5 đồ nghịch phản, Trái lại, con
Tông, vào thời khắc khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần
thứ ba (1288) bất chợt thốt lên: "Trung nghĩa
C Củng cố, luyện tập (3’)
Nam thời nhà Trần
chất tài và đức, tài là việc hiểu biết kinh bang tê thế, đức là sự quên mình cho ging sơn cho thời đại Trần Quốc Tuấn qua những chi tiết vừa phân tích đã cho thấy những phẩm chất anh hùng của những lãnh tụ phong kiến nhà Trần: Có tầm nhìn xa trông rộng, biết
D \O; dẫn học bài và chuẩn bị bài (1 ’ )
1 học bài: Nắm !" những nội dung cơ bản của bài học
2 chuẩn bị bài
GV yêu cầu học sinh đọc tiếp phần còn lại và, đọc +D " văn bản bài đọc thêm Thái Trần Thủ Độ