Cụ thể là GV phải tổ chức, hướng dẫn cho HS hoạt động học tập với sự trợ giúp đúng mức và đúng lúc của SGK Toán 4 và của các đồ dùng dạy và học toán, để từng học sinh hoặc từng nhóm HS [r]
Trang 1Sở Giáo dục-Đào Tạo
Đánh giá kết quả học tập của học sinh bằng bài kiểm tra
trắc nghiệm khách quanmôn Toán 4
Môn: Toán Tên tác giả : Lê Thị hồng Bích
Đánh giá của nhà trường
(Nhận xét ,xếp loại )
Năm học 2005-2006
Trang 2PHần I: mở đầu
I - Lý do chọn Đề tài
Trong thời đại hiện nay, khi xã hội ngày càng tiến lên, cuộc cách mạng khoa học công nghệ đang phát triển mạnh mẽ thì nhiệm vụ đặt ra cho nhà trường nói chung và trường Tiểu học nói riêng là phải giáo dục con người phát triển một cách toàn diện, hài hoà đủ các mặt tri thức, đạo đức, thẩm mĩ, thể chất
Tiểu học là bậc học nền tảng đặt nền móng vững chắc cho ngành giáo dục Mỗi môn học ở Tiểu học đều góp phần vào việc hình thành và phát triển những cơ
sở ban đầu rất quan trọng của nhân cách con người Việt Nam Trong các môn học ở Tiểu học, cùng với môn Tiếng Việt, môn Toán có vai trò vô cùng quan trọng vì:
Toán học là môn học cung cấp các kiến thức cơ bản, hệ thống tri thức, kĩ năng, kĩ xảo Toán học, qua đó phát triển tư duy lô gíc, bồi dưỡng và phát triển những thao tác trí tuệ cần thiết để nhận thức thế giới khách quan về mặt số lượng và hình dạng như trừu tượng hoá, khái quát hoá, phân tích tổng hợp nhờ đó biết cách hoạt động có hiệu quả trong cuộc sống
Thực tế hiện nay, khoa học kỹ thuật tiến bộ mạnh mẽ, trẻ em được tiếp cận tri thức qua nhiều kênh, nhiều nguồn khác nhau như thông tin đại chúng, thông qua truyền hình Trẻ em sớm phát triển về tư duy Khối lượng tri thức của trẻ em ngày một gia tăng, nhận thức của các em ngày càng mở rộng Trẻ em phát triển nhanh hơn có khả năng nhận thức tốt hơn Vì thế dạy học không chỉ trang bị những kiến thức kỹ năng kỹ xảo xác định mà cũng cùng với việc dạy học đó cần phải tổ chức như thế nào để đảm bảo dạy học rèn tư duy cho học sinh
Cựu Thủ Tướng Phạm Văn Đồng đã nhiều lần nhấn mạnh: "Chương trình sách giáo khoa phải đảm bảo dạy cho học sinh những nguyên lý cơ bản, toàn diện
về các mặt đức dục, trí dục, mỹ dục Đồng thời tạo cho các em điều kiện phát triển
óc thông minh, khả năng độc lập sáng tạo Cái quan trọng của trí dục là: Rèn luyện
óc thông minh và sức suy nghĩ (Phạm Văn Đồng - Đào tạo thế hệ trẻ của dân tộc
thành những chiến sỹ cách mạng dũng cảm, thông minh sáng tạo-NXBGD-1996tr137)
Trang 3Môn toán có vai trò lớn trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ, phương pháp suy luận, phương pháp giải quyết có vấn đề có căn cứ khoa học, linh hoạt, sáng tạo Môn Toán còn góp phần hình thành và phát triển phẩm chất của người học sinh như kiên trì, nhẫn nại, cẩn thận, ý thức vượt khó khăn làm việc một cách khoa học có hệ thống Đồng thời nó cũng là công cụ để giúp học sinh học tập các
bộ môn khác và cần thiết cho mọi hoạt động trong cuộc sống, trong thực tiễn
Xuất phát từ nhiệm vụ cơ bản của dạy học Toán trong trường phổ thông là làm cho học sinh nắm được hệ thống kiến thức toán học phổ thông cơ bản, hiện đại
và những kỹ năng cơ bản vận dụng kiến thức thực hành Trên cơ sở đó phát triển năng lực nhận thức, tư duy độc lập sáng tạo , xây dựng những quan điểm tư tưởng tình cảm đúng đắn có thái độ đúng đắn đối với sự vật hiện tượng trong đời sống thực tiễn Bậc Tiểu học là bậc học đầu tiên đặt nền móng đầu tiên cho giáo dục phổ thông Trong luật phổ cập giáo dục Tiểu học có ghi: "Giáo dục Tiểu học là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân, có nhiệm vụ xây dựng và phát triển tình cảm đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ và thể chất của trẻ em nhằm hình thành cơ sở ban
đầu cho sự phát triển toàn diện nhân cách cho người Việt Nam XHCN".
Hội nghị quốc tế về giáo dục phổ thông họp ở Maxcơva năm 1968 đã có kết luận rằng: Nếu đứa trẻ không đạt kết quả tốt ở Tiểu học thì chắc chắn nó cũng không tiến bộ được trong những năm sau
Với một vị trí quan trọng của môn toán như vậy nên mỗi giáo viên trong công tác giảng dạy của mình đều rất chú trọng tới việc tổ chức dạy và học môn toán, nhưng dạy như thế nào để tiết dạy, bài dạy đảm bảo đúng tinh thần: “nhẹ nhàng hơn, tự nhiên hơn và hiệu quả hơn” Đó là sự đổi mới phương pháp dạy học Như chúng ta đã biết: “ Phương pháp là con đường, là biện pháp, cách thức thực hiện mục đích đã đề ra” và phương pháp chính là sự vận động của nội dung, có nghĩa là: Nội dung dạy học nào sẽ ứng với phương pháp dạy học ấy
Môn Toán ở bậc Tiểu học, mỗi lớp có một vị trí, yêu cầu và nhiệm vụ cụ thể khác nhau Riêng môn Toán lớp 4 mới có một vị trí quan trọng vì nó hệ thống, khái quát lại nội dung môn Toán ở các lớp 1, 2, 3 đồng thời nâng cao mở rộng và bổ
Trang 4sung các kiến thức khác chưa có ở các lớp dưới Môn toán lớp 4 mở đầu cho giai
đoạn học tập sâu
Nội dung Toán 4 gồm 4 mạch kiến thức cơ bản: Số học ; Đại lượng và đo
đại lượng ; các yếu tố hình học và giải toán có lời văn.(Một số yếu tố đại số và yếu
tố thống kê được tích hợp ở nội dung số học) Trong 4 mạch kiến thức cơ bản của Toán 4, mạch số học đóng vai trò trọng tâm, cốt lõi, thời lượng dành cho mạch nội dung số học khoảng 70% tổng thời lượng Toán 4 Trong hệ thống kiến thức về số học thì nội dung về số tự nhiên lại là hạt nhân của mạch kiến thức số học
Mặt khác, bước sang thế kỷ 21, nước ta tiếp tục thực hiện chiến lược đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá với mục tiêu đến năm 2020 cơ bản trở thành nước công nghiệp hiện đại Tình hình mới đặt ra cho giáo dục những thời cơ và thách thức mới Việc chuyển từ nền kinh tế kế hoạch tập trung, bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN đòi hỏi con người được nhà trường đào tạo phải có năng lực thích ứng với những biến động của thị trường, biết khai thác các yếu tố tích cực của việc chuyển đổi này để tiếp tục tự phát triển và góp phần phát triển xã hội
Khoa học công nghệ có những bước nhảy vọt đòi hỏi người học phải thường xuyên cập nhật các tiến bộ khoa học kỹ thuật , phải thay đổi căn bản phương pháp học tập, chuyển từ việc học để tiếp thu kiến thức sang học cách tự mình tìm kiếm kiến thức
Toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế là xu thế khách quan đang tác động mạnh
đến giáo dục.Để chủ động bước vào hội nhập, chúng ta cần chuẩn bị đội ngũ nhân lực không chỉ có đạo đức, kiến thức, kỹ năng mà còn phải tư duy độc lập sáng tạo,
có ý chí vươn lên mạnh mẽ, có những phẩm chất cơ bản của con người Việt Nam hiện đại
Nhu cầu học tập ngày càng tăng của nhân dân, xu hướng học tập suốt đời và yêu cầu xây dựng xã hội học tập đòi hỏi giáo dục phải tạo cho người học lòng say
mê học tập, ham hiểu biết óc tò mò khoa học, khả năng và phương pháp tự học để
tự học suốt đời
Trang 5Các môn học trong nhà trường trong đó có môn Toán cần phải có những đổi mới về mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức dạy học, đổi mới về trang thiết bị dạy học và kiểm tra đánh giá để đáp ứng tốt nhất những yêu cầu nêu trên của sự nghiệp công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước, để nắm lấy thời cơ và vượt qua thách thức do tình hình mới đặt ra
Để đáp ứng yêu cầu đổi mới về mục tiêu cấp học nêu trong luật giáo dục (1998) chương trình Toán không quá coi trọng tính cấu trúc, hạn chế đưa vào chương trình những kết quả có ý nghĩa lý thuyết thuần tuý Tăng tính thực tiễn và tính sư phạm, tạo điều kiện để học sinh được tăng cường luyện tập, thực hành, rèn luyện kĩ năng tính toán vận dụng kiến thức toán học vào đời sống và vào các môn học khác Giúp học sinh phát triển tư duy lôgic, khả năng diễn đạt chính xác ý tưởng của mình, khả năng tưởng tượng và bước đầu hình thành cảm xúc thẩm mỹ qua học tập môn Toán
Xuất phát từ những yêu cầu đổi mới và những cơ sở lý luận trên và qua thực
tế trực tiếp giảng dạy tôi nhận thấy từ khi tiếp cận với chương trình - SGK Toán mới thì việc đánh giá học sinh có nhiều đổi mới Mặc dù ở các lớp 1, 2,3 các em đã
được đánh giá kết quả học tập dưới dạng trắc nghiệm khách quan nhưng thường các
em còn lúng túng và còn mất nhiều thời gian để hoàn thành bài trắc nghiệm Mà việc đưa các bài trắc nghiệm khách quan vào đề kiểm tra lại chiếm tỷ lệ lớn (khoảng 60%) Để đánh giá đúng trình độ của học sinh và giúp học sinh rèn tư duy
học Toán, tôi đã chọn Kinh nghiệm nghiên cứu:
"đánh giá kết quả học tập của học sinh bằng bài kiểm tra
trắc nghiệm khách quan môn toán lớp 4 "
II -Lịch sử nghiên cứu
Việc đánh giá kết quả học tập của học sinh Tiểu học hiện nay nói chung, học sinh lớp 4 nói riêng đã được ngành GDĐT đặc biệt quan tâm Có rất nhiều tài liệu
ra các bài tập trắc nghiệm Tuy nhiên để những bài tập trắc nghiệm đó chỉ dùng để kiểm tra kết quả học tập của học sinh ở một nội dung trong một tiết học cụ thể chứ
Trang 6chưa xếp thành các đề kiểm tra kiến thức các em đã học một cách hệ thống và chưa rèn cho các em tư duy học toán từ các đề kiểm tra kiến thức đó Trước đây để đánh giá kết quả học tập của học sinh thì đề bài thường ra các câu hỏi tự luận Để giải
được học sinh mất rất nhiều thời gian (cùng một thời gian 40’ học sinh chỉ có thể làm được 4 -5 bài) mà số lượng bài ít không thể đánh giá được việc học của học sinh qua nhiều nội dung kiến thức khác nhau Hơn nữa học sinh còn có thể chép bài của bạn hay đưa vào bài mẫu lại không phát huy hết sự nhạy bén của học sinh
III -Mục đích nghiên cứu
- Mục đích của của kinh nghiệm là: Tìm hiểu thế nào là trắc nghiệm khách quan?
+ Nguyên tắc và cách thiết kế đề toán trắc nghiệm khách quan + Xây dựng hệ thống đề kiểm tra trắc nghiệm khách quan và việc rèn cho học sinh cách làm các làm các đề kiểm tra trắc nghiệm đó để nâng cao chất lượng dạy học
IV-Tóm tắt nội dung và kết quả nghiên cứu
- Tìm hiểu về nội dung, chương trình SGK toán 4
- Tìm hiểu một số vấn đề về trắc nghiệm khách quan
- Tìm hiểu về các loại trắc nghiệm
- Nghiên cứu cách thiết kế bài toán trắc nghiệm khách quan
- Xây dựng hệ thống bài tập trắc nghiệm
- Đề xuất phương án giúp học sinh giải các bài trắc nghiệm khách quan
V-Phương Pháp nghiên cứu
Để thực hiện kinh nghiệm tôi đã sử dụng phương pháp:
- Phương pháp nghiên cứu lý luận
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
- Phương pháp quan sát
Trang 7Phần II Nội Dung
I Vị trí và tầm quan trọng
Thành tích học tập của học sinh sau mỗi năm học là thước đo đánh giá người thầy trong năm học đó Bởi vậy người thầy trông đợi kết quả thi của trò với một hy vọng lớn lao Trò sẽ lớn lên về thể chất, trí tuệ, tâm hồn Bởi vậy ngưòi giáo viên luôn tìm cách nâng cao chất lượng thực sự bằng trí tuệ, công sức, thời gian, tâm huyết của mình
Vậy làm thế nào để học sinh biết cách làm bài, làm thế nào để đề thi đánh giá được đúng thực chất, chất lượng học của học sinh, chất lượng dạy của giáo viên? Muốn vậy thì đề thi đòi hỏi tư duy tìm tòi sáng tạo của học sinh mà không cho phép chép bài của bạn, chép bài mẫu lại làm thế nào để phát hiện học sinh giỏi
để bồi dưỡng nhân tài cho đất nước khi mà trước đây để phân hoá học sinh chúng ta thường ra một câu khó trong đề kiểm tra chính vì vậy mà báo chí, các phương tiện thông tin đại chúng đã “rùm beng” việc dạy thêm học thêm của ngành giáo dục ta Làm thế nào để phân hoá được giữa học sinh khá và học sinh giỏi mà không phải dạy thêm học thêm như hiện nay?
Đây là một câu hỏi lớn không phải ngày một ngày hai ngành giáo dục có thể
có câu trả lời thấu đáo được và tất nhiên đã, đang và sẽ có nhiều chuyên gia giáo dục nghiên cứu vấn đề này
Từ năm 2002 - 2003 cả nước ta bắt đầu thực hiện chương trình Tiểu học mới Việc thực hiện này đòi hỏi chúng ta phải đổi mới đồng bộ cả nội dung dạy học, phương pháp dạy học và cách kiểm tra đánh giá Trong đó đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá là khâu rất quan trọng
Trước đây chúng ta thường cho học sinh các đề toán, các đề kiểm tra, các đề thi theo kiểu tự luận Cách ra đề thi theo kiểu tự luận tuy có nhiều ưu điểm, nhưng cũng có nhiều hạn chế như:
- Trong một khoảng thời gian làm bài có hạn, không thể nêu nhiều vấn đề thuộc một phạm vi rộng của trương trình
Trang 8- Việc chấm bài thường mang tính chủ quan và do đó thiếu chính xác, thiếu khách quan
- Rất khó có thể tổ chức cho học sinh tự đánh giá ( tự chấm ) hoặc đánh giá nhau Điều này cũng có nghĩa ta chưa có cách giúp học sinh trở thành nhân vật trung tâm trong quá trình kiểm tra đánh giá
Để khắc phục được các nhược điểm trên, từ lâu trên thế giới, người ta đã áp dụng rộng rãi lối ra đề toán theo kiểu trắc nghiệm khách quan, trong đó học sinh phải tự lựa chọn phương án đúng trong nhiều phương án đã cho
Hiện nay nhiều giáo viên Tiểu học có mong muốn đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá theo hướng này để tiếp cận với giải pháp hiện đại của khu vực và thế giới
Trong phạm vi kinh nghiệm này tôi chỉ mạo muội đưa ra một cách làm mà
đã được tham khảo, đọc qua các tài liệu nhằm giúp học sinh làm quen với bài tập trắc nghiệm ngay từ mỗi tiết học, mỗi mạch kiến thức cơ bản
II Phân tích đặc điểm chủ yếu, mục tiêu, phương pháp dạy học, mạch kiến thức của chương trình SGK toán 4 mới.
1 Đặc điểm chủ yếu của toán 4.
1.1 Toán 4 mở đầu cho giai đoạn mới của dạy học toán ở Tiểu học.
Quá trình dạy học toán trong Chương trình tiểu học được chia thành hai giai
đoạn: Giai đoạn các lớp 1, 2, 3 và giai đoạn các lớp 4, 5
- Giai đoạn các lớp 1, 2, 3 có thể coi là giai đoạn học tập cơ bản vì ở giai đoạn này HS được chuẩn bị những kiến thức, những kỹ năng cơ bản nhất về đếm, đọc, viết, so sánh, sắp thứ tự các số tự nhiên và bốn phép tính về số tự nhiên ( trong phạm vi các số đến 100 000)
về đo lường với các đơn vị đo và dụng cụ đo thông dụng nhất; về nhận biết, vẽ các hình học đơn giản, thường gặp; về phát hiện và giải quyết các tình huống có vấn đề trong học tập và trong đời sống, chủ yếu thông qua giải và trình bày bài giải các bài toán có lời văn, Đặc biệt, ở giai đoạn này, HS được chuẩn bị về phương
Trang 9pháp tự học toán dựa vào các hoạt động học tập tích cực, chủ động, sáng tạo.Nhờ sự
hỗ trợ của các đồ dùng học toán đơn giản, dễ làm như: hình vẽ, mô hình, của SGK, học sinh được tập dượt tự pháp hiện, tự giải quyết vấn đề, tự chiếm lĩnh kiến thức mới, kết hợp học cá nhân với hợp tác học nhóm, trong lớp; thực hiện học gắn với thực hành, vận dụng một cách linh hoạt, dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên Với cách chuẩn bị phương pháp tự học toán như trên, HS không chỉ biết cách
tự học mà còn phát triển ngôn ngữ ( nói, viết) để diễn đạt chính xác, ngắn gọn và
đầy đủ các thông tin, để giao tiếp khi cần thiết; không chỉ bước đầu phát triển các năng lực tư duy ( phân tích, tổng hợp, trừu tượng hoá, khái quát hoá đúng mức ) mà còn từng bước hình thành tư duy phê phán, biết lựa chọn và tìm cách giải quyết vấn
đề một cách hợp lí
- Giai đoạn các lớp 4, 5 có thể coi là giai đoạn học tập sâu ( so với giai đoạn trước ) ở các lớp 1, 2, 3, HS chủ yếu chỉ nhận biết các khái niệm ban đầu, đơn giản qua các ví dụ cụ thể với sự hỗ trợ của các vật thực hoặc mô hình, tranh ảnh, do đó chủ yếu chỉ nhận biết “ cái toàn thể “, “ cái riêng lẻ “, chưa làm rõ các mối quan hệ, các tính chất của sự vật, hiện tượng Giai đoạn các lớp 4, 5, HS vẫn học tập các kiến thức và kĩ năng cơ bản của môn Toán nhưng ở mức sâu hơn,khái quát hơn, tường minh hơn Nhiều nội dung toán học có thể coi là trừu tượng, khái quát đối với học sinh ở giai đoạn các lớp 1, 2, 3 thì đến các lớp 4, 5 lại trở lên cụ thể, trực quan và dùng làm chỗ dựa ( cơ sở ) để học các nội dung mới Do đó, tính trừu tượng khái quát của nội dung môn Toán ở các lớp 4, 5 được nâng lên một bậc ( so với các lớp
1, 2, 3 ) HS có thể nhận biết và vận dụng một số tính chất của số, phép tính, hình học ở dạng khái quát hơn Một trong những đổi mới trong dạy học toán ở giai đoạn các lớp 4, 5 của CTTH là không quá nhấn mạnh lí thuyết và tính hàn lâm như trước
mà cố gắng tạo điều kiện để tinh giản nội dung, tăng hoạt động thực hành - vận dụng, tăng chất liệu thực tế trong nội dung, đặc biệt, tiếp tục phát huy dạy học dựa vào hoạt động của học sinh để phát triển năng lực làm việc bằng trí tuệ cá nhân và hợp tác trong nhóm với sự hỗ trợ có mức độ của thiết bị học tập
1.2 Toán 4 bổ sung, tổng kết quá trình dạy học số tự nhiên và chính thức dạy học phân số
Trang 10- Trong chương trình môn Toán ở Tiểu học, số học là nội dung trọng tâm, là hạt nhân của toàn bộ quá trình dạy học toán từ lớp 1 đến lớp 5 Các nội dung về đo lường, yếu tố hình học, yếu tố thống kê, giải các bài toán có lời văn được tích hợp với nội dung số học; tức là chúng được dạy học dựa vào các nội dung số học và tạo
ra sự hỗ trợ lẫn nhau giữa các nội dung của môn Toán, tạo thành môn Toán thống nhất trong nhà trường Tiểu học
- ở học kì I của lớp 4, môn Toán chủ yếu tập trung vào bổ sung, hoàn thiện, tổng kết, hệ thống hoá, khái quát hoá ( dù còn rất đơn giản, ban đầu ) về số tự nhiên
và dãy số tự nhiên, hệ đếm thập phân, bốn phép tính ( cộng, trừ, nhân, chia ) và một
số tính chất của chúng Từ các nội dung này có thể làm nổi rõ dần một số đặc điểm của tập hợp số tự nhiên
Gắn bó với quá trình tổng kết số tự nhiên và hệ đếm thập phân là sự bổ sung
và tổng kết thành bảng đơn vị đo khối lượng ( tương tự như bảng đơn vị đo độ dài ở lớp 3 ), giới thiệu tương đối hoàn chỉnh về các đơn vị đo thời gian và tiếp tục giới thiệu một số đơn vị đo diện tích
Nhờ khái quát hoá bằng các công thức chữ ( hoặc khái quát hoá bằng lời ) trong số học mà học sinh có điều kiện tự lập một số công thức tính chu vi, tính diện tích của một số hình đã và đang học Một số quan hệ toán học và ứng dụng của chúng trong thực tế cũng được giới thiệu gắn với dạy học về biểu đồ, giải toán liên quan đến tìm số trung bình cộng của nhiều số,
Có thể nói, trong CHTH mới, việc dạy học số tự nhiên được thực hiện liên tục từ đầu lớp 1 đến cuối kì I của lớp 4, theo các mức độ từ đơn giản và cụ thể đến khái quát và trừu tượng hơn Việc dạy học và thực hành, vận dụng số tự nhiên luôn gắn bó với các đại lượng thường gặp trong đời sống như độ dài, khối lượng, thời gian ( khoảng thời gian và thời điểm ), diện tích, ; với các mối quan hệ trong so sánh hoặc tính toán thực hiện trên các số, trong quá trình giải quyết các vấn đề gần gũi với đời sống của HS Tiểu học
1.3.Toán 4 kế thừa và phát huy các kết quả của đổi mới PPDH toán và đổi mới cách đánh giá kết quả học tập toán ở các lớp 1, 2, 3
Cụ thể là: