Phương pháp rốn chữ viết cho học sinh lớp 2

Bµi tËp nghiªn cøu khoa häc Ph¹m ThÞ Minh Chương III: Một số phương pháp rèn chữ viết cho học sinh líp 2 Trong trường Tiểu học, việc dạy Tập viết được phối hợp nhịp nhàng với dạy Học vần[r]

Phần I: Mở đầu I/ Lí do chọn đề tài

Chỳng ta đang ở trong một thời đại mới, thời đại cụng nghiệp hoỏ, hiện đại hoỏ đất nước Thời đại thụng tin bựng nổ, mọi người thường ngồi với chiếc mỏy vi tớnh của mỡnh để soạn thảo một văn bản thay vỡ cầm bỳt viết trờn giấy Việc rốn chữ viết của mọi người bị chỡm quờn vào quờn lóng Ở trong trường Tiểu học cũng vậy, trong những năm học gần đõy, học sinh viết chữ xấu là tỡnh trạng đỏng bỏo động Hiện nay, HS lựa chọn đủ cỏc loại bỳt để viết Đặc biệt, HS rất yờu thớch với chiếc bỳt bi của mỡnh hơn là những loại bỳt chấm mực như ngày xưa Mặt khỏc, chữ viết của khỏ nhiều GV chưa đỳng quy định cũng ảnh hưởng rất nhiều đến việc rốn chữ viết của HS Mỗi thầy, cụ giỏo được xem như là một tấm gương phản chiếu để HS soi rọi vào đú Lứa tuổi của HS Tiểu học hay “bắt chước” nờn GV viết như thế nào thỡ HS viết như thế đú Đặc biệt là lứa tuổi HS Tiểu học

Trẻ em đến trường là để được học đọc, học viết Nếu phõn mụn Tập đọc – Học vần giỳp trẻ biết đọc thụng thỡ phõn mụn Tập viết sẽ giỳp cỏc em viết thạo Đọc thụng, viết thạo sẽ giỳp trẻ tiếp thu bài nhanh hơn, học tốt hơn

ễng cha ta thường núi: “Nột chữ, nết người” Chữ viết phần nào đú biểu hiện tớnh cỏch của con người Vỡ vậy cú thể thấy việc tập viết khụng chỉ gúp phần vào việc rốn luyện kĩ năng viết chữ của học sinh mà cũn gúp phần vào việc giỏo dục cỏi đẹp và hỡnh thành những đức tớnh tốt cho cỏc em Đỳng như Cố vấn Thủ tướng Phạm Văn Đồng đó phỏt biểu: “Chữ viết cũng là một sự biểu hiện của nết người Dạy cho học sinh viết đỳng, viết cẩn thận, viết đẹp là gúp phần rốn luyện cho cỏc

em tớnh cẩn thận, tớnh kỉ luật, lũng tự trọng đối với mỡnh cũng như đối với thầy và bạn đọc bài, đọc vở của mỡnh”

Thật vậy, nhỡn trang vở của HS với những dũng chữ đều tăm tắp, sạch sẽ thỡ

cả cha mẹ và thầy cụ đều dấy lờn một niềm vui Chỳng ta như đặt niềm tin vào tương lai con trẻ

Việc rốn chữ viết cho HS cũn là mụi trường quan trọng bồi dưỡng cho trẻ những phẩm chất tốt như: tớnh cẩn thận, tinh thần kỉ luật và úc thẩm mĩ Nhưng muốn viết thạo, trẻ phải gắng cụng khổ luyện dưới sự dỡu dắt tận tỡnh của cỏc thầy giỏo, cụ giỏo

Xuất phỏt từ những vấn đề trờn và qua thực tế giảng dạy, tụi tiến hành thực hiện đề tài: “Phương pháp rốn chữ viết cho học sinh lớp 2” nhằm giỳp cỏc em viết đỳng, ngay ngắn và đẹp, gúp phần thực hiện tốt phong trào “Vở sạch, chữ đẹp” trong học sinh Tiểu học

Đề tài được thực hiện trờn học sinh lớp 2 trong năm học 2012- 2013

II/ Mục đớch nghiờn cứu:

Thực tế hiện nay, chữ viết của cỏc em học sinh tiểu học chưa được đẹp,

chưa đỳng mẫu, sự liờn kết giữa cỏc nột chữ hoặc liờn kết giữa cỏc chữ cỏi chưa chuẩn, tốc độ viết cũn chậm, học sinh sử dụng nhiều loại bỳt - nhiều màu mực để viết bài nờn cũn hạn chế trong việc giữ gỡn “vở sạch - viết chữ đẹp” Đõy là một mảng quan trọng cú ảnh hưởng lớn đến chất lượng học sinh và được cỏc trường quan tõm Nõng cao chất lượng giờ dạy để học sinh viết đỳng, viết nhanh, viết đẹp thỡ phong trào “vở sạch - chữ đẹp” mới cú chất lượng

Trong ngụn ngữ viết cú chức năng giao tiếp và được quy định thống nhất Mặc dự xỏc định được tầm quan trọng như vậy nhưng thực tế cho thấy phõn mụn tập viết trong trường tiểu học cũn chưa được coi trọng Sỏch giỏo viờn, tài liệu tham khảo chưa cụ thể, rừ ràng như những mụn học khỏc nờn việc dạy phõn mụn tập viết cũn hạn chế Qua thăm lớp, dự giờ ta thấy cú giỏo viờn cũn chưa nắm vững tờn gọi cỏc nột cơ bản để hướng dẫn học sinh

III/ Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng: Các bài tập viết trong chương trình lớp 2

- Phạm vi: Chỉ đề ra một số phương pháp bước đàu hướng dẫn học sinh rèn chữ viết

IV/ Phương phỏp nghiờn cứu:

- Phương phỏp điều tra

- Phương phỏp phõn tớch, tổng hợp

- Phương phỏp quan sỏt

- Phương pháp phân loại

- Phương pháp thử nghiệm

Phần II – NộI Dung

Chương i: cơ sở lí luận của đề tài

i/ Vài nét chung về rèn chữ viết trong phân môn tập

viết.

Tập viết là một trong những phõn mụn cú tầm quan trọng đặc biệt ở tiểu học,

nhất là đối với cỏc lớp đầu cấp Phõn mụn tập viết trang bị cho học sinh bộ chữ

La Tinh và những yờu cầu về kỹ thuật để sử dụng bộ chữ cỏi này trong học tập và giao tiếp Với ý nghĩa này, tập viết khụng những cú quan hệ mật thiết tới chất lượng học tập của cỏc mụn học khỏc mà cũn gúp phần rốn luyện một trong những

kỹ năng hàng đầu của việc học Tiếng Việt trong nhà trường – kỹ năng chữ viết Nếu viết đỳng, viết đẹp, tốc độ nhanh thỡ học sinh cú điều kiện ghi chộp bài học tốt, nhờ vậy kết quả học tập sẽ cao hơn Viết xấu, chậm sẽ ảnh hưởng khụng nhỏ tới chất lượng học tập

Mặt khỏc tập viết là phõn mụn cú tớnh chất thực hành Tớnh chất thực hành

cú mục đớch của việc dạy học tập viết cũng gúp phần khẳng định vị trớ quan trọng của phõn mụn này ở trường tiểu học

Ngoài ra tập viết cũn gúp phần quan trọng vào việc rốn luyện cho học sinh những phẩm chất đạo đức tốt như tớnh cẩn thận, tớnh kỷ luật và khiếu thẩm mỹ

Đặc biệt theo chương trỡnh sỏch giỏo khoa mới ở tiểu học và theo quyết định số 31/2002/QĐ-BGD&ĐT của Bộ trưởng Bộ Giỏo dục và đào tạo về mẫu chữ viết trong trường tiểu học thỡ tớnh chất thực hành của phõn mụn tập viết càng thể hiện rừ Qua việc thực hành của học sinh, người giỏo viờn lại một lần nữa rốn cho học sinh tớnh cẩn thận và khiếu thẩm mỹ của cỏc em

Trong một năm học, học sinh được học 35 tiết Tập viết, như vậy mỗi tuần

cú 1 tiết tập viết Ở lớp 2 học sinh học viết cỏc chữ cỏi viết hoa, tiếp tục luyện cỏch viết cỏc chữ viết thường và tập nối nột chữ từ chữ hoa sang chữ thường Trong mỗi tiết tập viết, học sinh được hướng dẫn và tập viết từng chữ cỏi viết hoa, sau đú tập viết cụm từ hoặc cõu ứng dụng (cú nội dung phự hợp với chủ điểm và tương đối dễ hiểu) cú chữ hoa ấy Số lượng, nội dung và hỡnh thức như vậy là phự hợp với học sinh lớp 2 Tuy nhiờn, với học sinh lớp 2 học mụn tập viết

để viết đẹp là rất khú vỡ ở lớp 1 cỏc em mới làm quen với chữ hoa qua hỡnh thức tập tụ trong giai đoạn luyện tập tổng hợp ở học kỳ 2 Chớnh vỡ vậy khi viết chớnh

tả, chữ hoa của cỏc em mới dừng ở mức độ gần giống với hỡnh dỏng theo mẫu chữ qui định, một số em cũn thao tỏc ngược hoàn toàn với qui trỡnh viết hoặc nhấc bỳt tuỳ tiện khụng biết đõu là điểm nhấn của con chữ để tạo độ mềm mại, đẹp Cũn một lý do nữa là trong giờ dạy tập viết, cũn nhiều giỏo viờn chưa chỳ ý

và coi trọng tớnh luyện tập, thực hành của học sinh, mà đi sõu quỏ vào việc giải thớch qui trỡnh viết chữ, nờn học sinh khụng được luyện viết nhiều và luyện viết

cũn mang tớnh hỡnh thức Vỡ vậy, để học sinh lớp 2 viết đỳng, tiến tới viết đẹp là mối quan tõm và trăn trở rất lớn của tụi cũng như cỏc đồng nghiệp

II/ đặc điểm tâm lí

Tõm lý tỡnh cảm cú ảnh hưởng rất lớn tới quỏ trỡnh nhận thức Nếu trẻ được viết trong tư thế thoải mỏi, tõm trạng phấn khởi thỡ dễ cú kết quả tốt Ngược lại, nếu trẻ buồn phiền thỡ chữ viết cũng bị ảnh hưởng

a) Lý thuyết hoạt động:

Để viết được chữ thỡ học sinh phải hoạt động (phải tiờu hao năng lượng của thần kinh và bắp thịt) Hoạt động viết của học sinh được thực hiện qua thao tỏc sau:

- Làm quen với đối tượng: Khi giỏo viờn hướng dẫn thỡ trẻ sẽ tri giỏc bằng mắt, tai và tay sẽ làm theo

- Núi điều mỡnh tri giỏc được, vừa núi vừa đưa tay theo cỏc đường nột của chữ cỏi để nhấn mạnh cỏch viết đồng thời nhận ra tờn gọi, hỡnh dỏng chữ đú

- Núi thầm kiến thức mới thu nhập được để tỏi hiện hỡnh ảnh đú trong úc trước khi viết

- Làm thử: Hỡnh ảnh đó cú trong úc cần được thể hiện trờn bảng, trờn giấy bằng cỏc dụng cụ như bỳt bảng, phấn, bỳt mực

- Kiểm tra lại kết quả so với mẫu để rỳt kinh nghiệm cho lần sau

b) Đặc điểm đụi tay trẻ khi viết:

- Tay trực tiếp điều khiển quỏ trỡnh viết của trẻ Cỏc cơ và xương bàn tay của trẻ đang độ phỏt triển nhiều chỗ cũn sụn nờn cử động cỏc ngún tay vụng về, chúng mệt mỏi

- Khi cầm bỳt cỏc em cú tõm lý sợ rơi Điều này gõy nờn một phản ứng tự nhiờn là cỏc em cầm bỳt chặt, cỏc cơ tay cứng nờn khú di chuyển

- Muốn cú thúi quen viết chữ nhẹ nhàng, thoải mỏi, trước hết học sinh phải biết kỹ thuật cầm bỳt bằng ba ngún tay (ngún cỏi, ngún trỏ, ngún giữa), bàn tay phải cú điểm tựa là mộp cựi của bàn tay Cầm bỳt phải tự nhiờn, đừng quỏ chặt sẽ khú vận động, nếu lỏng quỏ sẽ khụng điều khiển được bỳt

- Nếu cỏc em cầm bỳt sai kỹ thuật bằng 4 đến 5 ngún tay, khi viết vận động

cổ tay, cỏnh tay thỡ cỏc em sẽ mau mệt mỏi, sức chỳ ý kộm, kết quả chữ viết khụng đỳng và nhanh được

c) Đặc điểm đôi mắt trẻ khi viết:

- Trẻ tiếp thu hình ảnh chữ viết qua mắt nhìn Vì vậy, nếu chữ viết được trình bày với kích thước quá nhỏ hoặc ánh sáng kém thì các em phải cúi sát xuống

để nhìn cho rõ chữ, từ đó dẫn đến cận thị

- Trong thời gian đầu, có thể các em nhận ra đúng hình chữ nhưng bàn tay chưa ghi lại đầy đủ hình dáng của mẫu chữ Chỉ sau khi luyện tập, số lần nhắc đi nhắc lại nhiều hay ít tuỳ theo từng học sinh, thì

Chương ii: khảo sát các bài tập viết trong sách tiếng

việt 2 i/Nhận xét chung

Trong một năm học, học sinh được học 35 tiết Tập viết, như vậy mỗi tuần cú 1 tiết tập viết Ở lớp 2 học sinh học viết cỏc chữ cỏi viết hoa, tiếp tục luyện cỏch viết cỏc chữ viết thường và tập nối nột chữ từ chữ hoa sang chữ thường Trong mỗi tiết tập viết, học sinh được hướng dẫn và tập viết từng chữ cỏi viết hoa, sau

đú tập viết cụm từ hoặc cõu ứng dụng (cú nội dung phự hợp với chủ điểm và tương đối dễ hiểu) cú chữ hoa ấy Số lượng, nội dung và hỡnh thức như vậy là phự hợp với học sinh lớp 2 Tuy nhiờn, với học sinh lớp 2 học mụn tập viết để viết đẹp là rất khú vỡ ở lớp 1 cỏc em mới làm quen với chữ hoa qua hỡnh thức tập tụ trong giai đoạn luyện tập tổng hợp ở học kỳ 2 Chớnh vỡ vậy khi viết chớnh tả, chữ hoa của cỏc em mới dừng ở mức độ gần giống với hỡnh dỏng theo mẫu chữ qui định, một số em cũn thao tỏc ngược hoàn toàn với qui trỡnh viết hoặc nhấc bỳt tuỳ tiện khụng biết đõu là điểm nhấn của con chữ để tạo độ mềm mại, đẹp Cũn một lý do nữa là trong giờ dạy tập viết, cũn nhiều giỏo viờn chưa chỳ ý và coi trọng tớnh luyện tập, thực hành của học sinh, mà đi sõu quỏ vào việc giải thớch qui trỡnh viết chữ, nờn học sinh khụng được luyện viết nhiều và luyện viết cũn mang tớnh hỡnh thức

Ii/ Tổng hợp các bài tập viết trong sách tiếng việt 2

4 Ch÷ hoa c 4 B¹n bÌ

Chương III: Một số phương pháp rèn chữ viết cho học

sinh lớp 2

Trong trường Tiểu học, việc dạy Tập viết được phối hợp nhịp nhàng với dạy Học vần, Chớnh tả, TLV, việc ghi vào vở bài học cỏc mụn học, vở luyện viết chữ đẹp của học sinh…

Dạy tập viết khụng chỉ truyền thụ cho học sinh những kiến thức cơ bản về chữ viết mà cũn rốn kĩ thuật viết chữ Trong cỏc tiết tập viết, học sinh nắm bắt được cỏc tri thức cơ bản về cấu tạo chữ cỏc tiếng Việt được thể hiện trờn bảng cài, bảng lớp, bảng con, trong vở tập viết và vở ghi bài cỏc mụn học khỏc… Đồng thời, học sinh được giỏo viờn hướng dẫn cỏc yờu cầu về kỹ thuật viết từng nột chữ để hỡnh thành nờn một chữ cỏi rồi đến tiếng, từ, cụm từ và cả cõu

Đầu năm học, danh hiệu đăng kớ thi đua của lớp là lớp xuất sắc và lớp giữ vở sạch – viết chữ đẹp Để đạt được mục tiờu đú, bản thõn đó cú những biện phỏp thực hiện như sau:

1/ Phõn loại học sinh:

Việc phõn loại học sinh là bước đầu tiờn để giỏo viờn cú cơ sở rốn học sinh viết chữ Tuần đầu tiờn, tụi tiến hành kiểm tra vở viết của cỏc em và chấm điểm giữ vở sạch – viết chữ đẹp cho từng em, rồi tiến hành phõn loại theo cỏc thang điểm 9-10, 7-8, 5-6, 1-4 Trờn cơ sở khảo sỏt, phõn loại học sinh, tụi lập kế hoạch xõy dựng chương trỡnh rốn chữ viết cho cỏc em, để giỳp đỡ cỏc em viết chữ đỳng quy định hơn

Sau đõy là bảng thống kờ thang điểm giữ vở sạch – viết chữ đẹp lớp 2/4 đầu năm học 2012 - 2013

Sĩ số: 38

Phõn loại Điểm 9 – 10 Điểm 7 – 8 Điểm 5 – 6 Điểm 1 – 4

Qua kết quả kiểm tra ở trờn tụi nhận thấy số lượng học sinh viết chữ xấu cũn khỏ nhiều, cụ thể điểm yếu và trung bỡnh đạt từ 15.7 – 47.4%, nghĩa là cú 63.1% học sinh cú điểm trung bỡnh trở xuống Điều này cho thấy cần phải cú biện phỏp để rốn chữ viết cho cỏc em

2/ Tiến hành thử nghiệm:

Sau khi cú kết quả kiểm tra, tụi chọn một học sinh cú chữ viết khụng rừ ràng, viết khụng ngay hàng thẳng lối để tiến hành thử nghiệm Cứ mỗi buổi học vào giờ tập viết, tụi dạy cho em nắm được cỏc khỏi niệm về dũng kẻ (đường kẻ), tương

đương với bao nhiêu ô li? Đặt bút ở đường kẻ nào? Dừng bút ở đường kẻ nào? Chữ cái đó có mấy nét? Tên gọi của các nét? Vị trí dấu phụ và dấu thanh đặt ở đâu? Cách nối nét như thế nào? Từ đó, hình thành cho em những biểu tượng về hình dáng, độ cao, sự cân đối, tính thẩm mỹ của chữ viết

Ví dụ: Em viết chữ O có hình dáng như hạt gạo, tôi cho xem chữ O mẫu rồi hỏi: Chữ O giống hình gì? – Em trả lời: Chữ O giống quả trứng gà, giống số 0…

Từ đó, tôi cho em so sánh và hướng dẫn em viết đúng

Trước khi hướng dẫn em viết bài vào vở, tôi hướng dẫn em cách cầm bút, cách để vở và ngồi viết đúng tư thế Một bài viết đẹp phải đi kèm với tư thế đúng, rèn cho em viết đẹp mà quên đi việc uống nắn cách ngồi viết cho em là một thiếu sót lớn của giáo viên Việc tập viết không đảm bảo đúng các quy định được xây dựng trên cơ sở khoa học sẽ để lại nhiều di hại suốt đời cho học sinh như: mắt cận thị do ngồi viết ở nơi thiếu ánh sáng hoặc cúi đầu sát vở, cột sống bị vẹo, lưng gù, phổi bị ảnh hưởng do ngồi không đúng tư thế Vì vậy, khi hướng dẫn cho học sinh tập viết, cần coi trọng việc phối hợp đồng bộ các bộ phận trên cơ thể được coi là một nguyên tắc đặc thù

Tiếp theo, tôi dạy cho em các thao tác viết chữ từ đơn giản đến phức tạp, dạy cho em kỹ năng viết các nét, cách lia bút và cách nối nét Đồng thời giúp cho em xác định được khoảng cách, vị trí cỡ chữ trên vở kẻ ô li để hình thành kỹ năng viết đúng mẫu, rõ ràng và tiến tới là viết đẹp, viết nhanh

Hằng ngày, tôi giao cho em viết một trang trên vở rèn viết chữ đẹp và giao cho 1 em viết chữ đẹp kiểm tra và báo cáo lại kết quả cho giáo viên chủ nhiệm vào đầu mỗi buổi học Cứ như thế, tôi tiến hành thử nghiệm trong thời gian 4 tuần

Để xác định lại kết quả rèn chữ viết của học sinh được thử nghiệm, tôi cho

em học sinh đó thi viết chữ đẹp với những em viết chữ đẹp khác của lớp Tôi so sánh kết quả và nhận thấy rằng chữ viết của em không khác gì so với chữ viết của những em viết chữ đẹp khác Như vậy, đó là một dấu hiệu tốt của một hướng đi đúng trong việc rèn viết chữ đẹp cho một em viết chữ xấu

Thế là tôi bắt tay vào tiến hành rèn chữ viết cho học sinh toàn lớp Với 8 em viết chữ không rõ nét và 18 em viết chữ không đều, tôi phân các em đều vào 4 nhóm với nhau để thi đua Như vậy, để việc luyện tập thực hành của học sinh có hiệu quả, sản phẩm là chữ viết của các em đúng và đẹp, theo tôi người giáo viên cần tiến hành như sau:

1 Giáo viên cần chú ý đến các giai đoạn của quá trình tập viết chữ Việc

hướng dẫn học sinh luyện tập thực hành phải tiến hành từ thấp đến cao, từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp để học sinh dễ tiếp thu Lúc đầu là việc viết đúng hình dáng, cấu tạo, kích thước các cỡ chữ, sau đó là viết đúng dòng và đúng tốc

độ qui định Việc rèn luyện kỹ năng viết chữ phải được tiến hành đồng bộ ở lớp

cũng như ở nhà, ở phân môn tập viết cũng như ở các phân môn của bộ môn Tiếng Việt và ở các môn học khác

2 Khi học sinh luyện tập viết chữ, giáo viên cần luôn luôn chú ý uốn nắn

để các em cầm bút và ngồi viết đúng tư thế Bài viết đẹp phải đi kèm với tư thế đúng Rèn cho trẻ viết đẹp mà quên mất việc uốn nắn cách ngồi viết là một thiếu sót lớn của giáo viên Trong quá trình luyện tập của học sinh, tôi thường lưu ý các hình thức luyện tập cơ bản sau:

Hình thức thứ nhất: Luyện các thao tác chuẩn bị viết chữ

Học sinh dùng que chỉ “đồ” trên mẫu ở phần hướng dẫn qui trình viết; viết bằng ngón tay vào khoảng không trước mặt, nếu cần có thể tập viết nét khó, nét đặc biệt chú ý để chữ viết được đúng và đẹp

Hình thức thứ hai: Luyện viết chữ trên bảng lớp

Hình thức tập viết chữ trên bảng lớp có tác dụng kiểm tra sự tiếp thu cách viết chữ và bước đầu đánh giá kỹ năng viết chữ của học sinh Hình thức này thường dùng trong một quá trình viết từ và cụm từ ứng dụng Qua đó giáo viên phát hiện chỗ sai của học sinh (về hình dáng, cách viết, thứ tự các nét ) để uốn nắn chung cho cả lớp hoặc đánh giá, cho điểm

Ví dụ: Khi dạy bài: A Chữ hoa

Học sinh được luyện tập viết trên bảng lớp khi kiểm tra bài cũ (giáo viên yêu cầu 2,3 học sinh lên bảng viết chữ “ A “

Sau khi giáo viên viết mẫu chữ, học sinh lên bảng lớp viết, giáo viên quan sát xem học sinh đã viết theo đúng qui trình chưa (nét móc ngược trái, nét thẳng đứng, thẳng xiên và nét móc ngược phải), học sinh đã chú ý vào điểm nhấn của chữ để con chữ này mềm mại và đẹp chưa (nét thẳng đứng hơi lượn sang trái ở phần cuối của nét 2)

Sau khi giáo viên hướng dẫn viết chữ cỡ nhỏ và từ cũng như cụm từ ứng dụng, giáo viên gợi ý học sinh lên bảng viết Giáo viên quan sát học sinh đã biết

từ chữ hoa cỡ nhỡ chuyển sang chữ cỡ nhỏ đã đúng chưa (đây là chữ mà các em

sử dụng thường xuyên khi viết), hay học sinh đã biết nối giữa nét móc của chữ với nét hất của chữ chưa

Hình thức thứ ba:

Luyện viết chữ trên bảng con của học sinh Học sinh luyện tập viết chữ bằng phấn trên bảng con trước khi học sinh tập viết vào vở Học sinh có thể tập viết chữ cái hoa, tập viết chữ ghi tiếng ứng dụng