Ảnh hưởng của các dịch vụ xã hội đối với cuộc sống của trẻ mồ côi ở một số trung tâm tại thành phố hồ chí minh công trình dự thi giải thưởng sinh viên nghiên cứu khoa học erueka lần thứ 10 năm 20

Các cán bộ quản lý tại 3 trung tâm cũng thừa nhận rằng vai trò của dịch vụ xã hội rong cuộc sống của trẻ mồ côi là rất lớn, tuy nhiên vẫn còn những thiếu thốn nhất định mà các trung âtm

ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN HỒ CHÍ MINH

BAN CHẤP HÀNH TP HỒ CHÍ MINH



CÔNG TRÌNH DỰ THI GIẢI THƯỞNG “SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC – EURE’KA”

LẦN THỨ 10 NĂM 2008

TÊN CÔNG TRÌNH:

ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC DỊCH VỤ XÃ HỘI ĐỐI VỚI CUỘC SỐNG CỦA TRẺ MỒ CÔI Ở MỘT SỐ TRUNG TÂM TẠI THÀNH PHỐ

HỒ CHÍ MINH

LĨNH VỰC NGHIÊN CỨU: Xã hội Học

THUỘC NHÓM NGÀNH: Xã hội và Nhân văn

Mã số công trình:…………

ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN HỒ CHÍ MINH

BAN CHẤP HÀNH TP HỒ CHÍ MINH



CÔNG TRÌNH DỰ THI GIẢI THƯỞNG “SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC – EURE’KA”

LẦN THỨ 10 NĂM 2008

ẢNH H ƯỞNG CỦA CÁC DỊCH VỤ XÃ HỘI ĐỐI VỚI CUỘC SỐNG CỦA TRẺ MỒ

CÔI Ở MỘT SỐ TRUNG TÂM TẠI

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGÀY 18 THÁNG 9 NĂM 2008

TÓM TẮT CÔNG TRÌNH

“ Trẻ em hôm nay- Thế giới ngày mai”

Không phải ngẫu nhiên mà trong xã hội lại xuất hiện nhận định ấy Rõ ràng trẻ em

là những tầng lớp lao động kế thừa, là lực lượng sản xuất chính trong tương lai cho đất nước Chính vì lẽ đó, mà việc đầu tư cho thế trẻ luôn là nhiệm vụ hàng đấu cho các quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam chúng ta

Trong điều kiện kinh tế xã hội đang ngày một phát triển của nước ta như hiện nay, mức sống người dân đang dần một cải thiện, ngày càng có nhiều dịch vụ xã hội mới ra đời để phục vụ ngày càng tốt hơn cuộc sống của người dân, và tất nhiên trong đó cũng

có trẻ em nữa Tuy nhiên, bên cạnh sự tăng vọt đáng kể về mức sống cũng như chất lương sống của con người thì kéo theo đó là những vấn nạn xã hội, mà nạn nhân là những đứa trẻ, chúng tôi muốn đề cập đến cuộc sống của những trẻ em mồ côi

Là một trong những tỉnh thành phát triển nhất nước, bên cạnh Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh là một trong những thành phố có tỉ lệ trẻ mồ côi cao nhất nước ta, tuy không phải là một vấn nạn xã hội quá nóng bỏng nhưng nó cũng là một sức ép không nhỏ cho sự phát triển bền vững của thành phố trong tương lai Hiện nay số lương các trẻ em mồ côi lang thang kiếm sống trên đương phố đã giảm mạnh thay vào đó là số lương các trung tâm chăm sóc và bảo trợ cho trẻ mồ côi đang dần tăng lên Có thể thấy đây là biện pháp hỗ trợ tích cực và là điều kiện tất yếu để các em có được một cuộc sống ổn định như bao đứa trẻ bình thường khác

Song vấn đề không đơn giản là kết thúc tốt đẹp ở đấy Để phát triển một cách toàn diện, các em cần sự giúp đỡ rất nhiều từ phía cộng đồng thể hiện qua các dịch vụ xã hội Các trung tâm nuôi dưỡng các em cũng chính một loại hình dịch vụ xã hội ấy Các trung tâm sẽ tiếp nhận những dịch vụ từ phía xã hội rối biến chúng thành những nhu cầu sinh hoạt hằng ngày để các em dễ dàng tiếp nhận như: ăn, mặc, ở, học tập, sinh hoạt vui chơi, hướng nghiệp- đào tạo nghề, khám chữa bệnh…

Nói là vậy nhưng khi tiến hành mới thấy còn tồn tại nhiều cái khó, nhiều cái bất cập

Đó là… Không phải trung tâm nào cũng giống nhau, không phải nơi nào cũng có thể cung ứng mốt cách đầy đủ và trọn vẹn những nhu cầu của các em Mỗi trung tâm có những khả năng về tài chính và điều kiện để phát triển không tương đồng nhau mà đôi khi còn trái ngược nhau hoàn toàn Do vậy, việc tiếp cận với các loại hình dịch vụ xã hội của các trẻ mồ côi không hề có sự chủ động mà thụ dộng hoàn toàn theo cách đáp ứng của trung tâm Cung ứng như thế nào thì nhận như thế ấy Điều này khiến cho cuộc sống của các trẻ em mồ côi có hoàn cành xuất thân giống nhau dần dần khác nhau nếu chúng được nuôi dưỡng ở 2 trung tâm khác nhau về cơ sở vật chất, và từ đây các em sẽ có những cơ hội phát triển trong tương lai cũng khác nhau Đề tài này được thực hiện tại 3 trung tâm: Làng trẻ SOS GòVấp, Làng Thiếu niên Thủ Đức và chùa

Kỳ Quang 2 thuộc Gò Vấp Do hoàn cảnh của 3 trung tâm khác nhau, nên mỗi nơi có những hạn chế riêng khá khác biệt

Theo kết quả nghiên cứu thì làng trẻ SOS được sự hỗ trợ từ làng trẻ SOS quốc tế nên cuộc sống của các trẻ ở nay là tương đối nay đủ, còn với làng thiếu niên Thủ đức

là trực thuộc Nhà nước nên phần lớn nhu cầu của các em được thoả mãn Riêng đối

vớichùa Kỳ Quang là cơ sở tư nhân nên còn gặp khá nhiều hạn chế, song, xét cho đến cùng thì nhà chùa cũng đã cố gắng hết sức trong khả năng của mình để các em có cuộc sống ổn định Nhìn chung việc tiếp cận với các loại hình dịch vụ xã hội của các trẻ mồ côi tại 3 trung tâm đều có những khó khăn nhất định, đặc biệt là trong công tác khám chữa bệnh, học tập và đào tạo nghề Các cán bộ quản lý tại 3 trung tâm cũng thừa nhận rằng vai trò của dịch vụ xã hội rong cuộc sống của trẻ mồ côi là rất lớn, tuy nhiên vẫn còn những thiếu thốn nhất định mà các trung âtm phải chấp nhận vì nằm ngoài khả năng giải quyết và rất mong nhận được sự quan tâm nhiều hơn từ các cấp chính quyền địa phương để có thể chăm sóc các em tốt hơn

Thành phố Hồ Chí Minh là một thành phố đầu tàu của cả nước, cho nên việc phát triển nguồn nhân lực trong tương lai cho thành phố này là rất đáng quan tâm Muốn xây dựng đất nước thì luôn cần những thế hệ trẻ thông minh, trí tuệ, bản lĩnh và sáng tạo, nhưng những cá thể hoàn hảo ấy nhất thiết phải được xây dựng trên những thân thể cường tráng mới được trọn vẹn Vậy tại sao ngay bây giờ chúng ta không tạo điều kiện cho những đứa trẻ bất hạnh kia có cơ hội tìm thấy lối đi hạnh phúc của chính mình, hãy cung cấp cho các em những điều kiện tốt nhất và những dịch vụ xã hội cần thiết nhất

Trong đề tài này, chúng tôi sử dụng phương pháp định tính là chủ đạo kết hơp với một số bộ công cụ như: thảo luận nhóm, quan sát, phỏng vấn sâu để có thể nói lên tính chất của vấn đề một cách sâu sát và rõ nét nhất Đề tài thực hiện theo hướng quy nạp, nghĩa là chúng tôi sẽ không dựa vào lý thuyết cụ thể như phương pháp diễn dịch thông thường mà dựa vào những kết quả nghiên cứu được trên thực tế để giải quyết các vấn đề đặt ra Từ đó khẳng định lại vấn đề và đưa ra những khuyến nghị phù hợp

Sử dụng phương pháp quy nạp là một nét mới lạ, độc đáo mà nhóm thực hiện đề tài muốn gởi gắm đến các bạn, đây là phương pháp đặc trưng cho những đề tài mang chất định tính cao, và chính việc chọn hướng đi theo phương pháp quy nạp đã làm cho tính chất vấn đề được rõ nét hơn, sâu sát hơn

Đề tài này được thục hiện theo kết cấu chương, phần Có 3 phần: Đặt vấn đề, giải quyết vấn đề và phần kết Trong đó, phần giải quyết vấn đề là phần quan trọng nhất, đặc biệt là chương 2 sẽ trả lời cho mục tiêu nghiên cứu của đề tài này

Trong đề tài này,chúng tôi đã chúng minh được rằng vẫn chưa có tiếng nói chung và

sự đồng bộ cần có của các trung tâm trực thuộc các tổ chức khác nhau Qua đó nói lên những tâm tư, nguyện vong, nhu cầu cần thiết trong cuộc sống của các em tại các trung tâm Đồng thời đưa ra những khuyến nghị và hướng ứng dụng thực tiễn cụ thễ của đề tài, chúng tôi tin rằng nó sẽ có tác dụng tốt trong công tác chăm sóc trẻ tại thành phố ta tốt đẹp hơn

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU:

1 Lý do chọn đề tài 5

2 Mục đích, mục tiêu 5

2.1 Mục tiêu chung 5

2.2 Mục tiêu cụ thể 5

2.3 Câu hỏi nghiên cứu 6

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 6

3.1 Đối tượng nghiên cứu 6

3.2 Khách thể nghiên cứu 6

4 Phương pháp nghiên cứu 7

4.1 Phương pháp thu thập thông tin dựa trên tài liệu có sẵn 7

4.2 Phương pháp định tính 7

4.2.1 Quan sát: 7

4.2.2 Phỏng vấn sâu 8

4.2.3 Thảo luận nhóm 9

4.3 Quá trình thu thập dữ liệu: 10

5 Giới hạn của đề tài 10

6 Hạn chế của đề tài 11

7 Tính mới của đề tài 11

8 Ý nghĩa 12

8.1 Ý nghĩa lý luận 12

8.2 Ý nghĩa thực tiễn 13

9 Lý thuyết áp dụng 13

10 Kết cấu của đề tài 14

11 Khung phân tích: 15

PHẦN NỘI DUNG: Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1.1 Các khái niệm liên quan 16

1.1.1 Khái niệm trẻ mồ côi 16

1.1.2 Khái niệm dịch vụ xã hội 17

1.2 Bối cảnh chung về trẻ mồ côi 17

1.2.1 Trên thế giới 17

1.2.2 Ở Việt Nam 29

1.3 Lịch sử nghiên cứu trẻ em mồ côi và một số vấn đề liên quan 20

1.3.1 Lịch sử nghiên cứu 20

1.3.1 Trẻ mồ côi và HIV/AIDS 21

1.3.3 Vấn đề nuôi dưỡng 25

1.3.4 Các dịch vụ xã hội 28

1.4 Giới thiệu khái quát về các trung tâm 33

Chương 2: Thực trạng cuộc sống của các trẻ em mồ côi tại 3 trung tâm.33

2.1 Làng trẻ em SOS Gò Vấp 33

2.2 Chùa Kỳ Quang 35

2.3 Làng Thiếu niên Thủ Đức 37

Chương 3 : Ảnh hưởng của dịch vụ xã hội đối với cuộc sống của trẻ em mồ côi tại 3 trung tâm 38

3.1 Nhu cầu về dịch vụ xã hội của trẻ mồ côi 38

3.2 Đáp ứng của trung tâm 49

3.3 Vai trò, ảnh hưởng của các dịch vụ xã hội 54

Chương 4: Dự báo về tương lai của trẻ mồ côi tại 3 trung tâm 56

PHẦN KẾT LUẬN 1 Kết luận 58

2 Một số khuyến nghị 58

3 Hướng ứng dụng 60

TỔNG KẾT 62

TÀI LIỆU THAM KHẢO VÀ HÌNH ẢNH MINH HỌA 1 Tài liệu tham khảo 63

1.1 Tài liệu tiếng anh 63

1.2 Tài liệu tiếng việt 63

1.3 Một số trang web trong và ngoài nước 64

2 Một số hình ảnh 66

Phụ lục 68

KÍ HIỆU VIẾT TẮT:

ORPHANS FOUNDATION)

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trẻ em là niềm tin yêu, hi vọng của gia đình, là lực lượng sản xuất kế thừa cho

xã hội,do vậy mà việc chăm sóc, nuôi dưỡng tạo điều kiện cho các em phát triển toàn diện là nhiệm vụ chung của cộng đồng Trong cuộc sống ngày càng phát triển như hiện nay, nhiều dịch vụ xã hôi mới ra đời nhằm cải thiện và phục vụ tốt hơn cuộc sống của các thành viên trong xã hội Đương nhiên trẻ em là một trong số những đối tương cần đặc biệt quan tâm

Tuy nhiên, không phải bất kì trẻ em nào cũng được tiếp cận với các loại hình dịch vụ một cách toàn diện, chúng tôi muốn nhắc đến các trẻ em mồ côi Hiện nay số lượng trẻ mồ côi tại các trung tâm không phải là nhỏ nhưng các em vẫn chưa được xã hôi quan tâm đúng mực, và chính vì vậy, cơ hội để các em được sử dụng các loại hình dịch vụ xã hôi còn rất hạn chế, chủ yếu là thông qua sự đáp ứng của các trung tâm Trung tâm đáp ứng như thế nào thì các em sẽ được nhận như thế ấy Song, không phải trung tâm nào cũng có điều kiện để đáp ứng cho các em như nhau Mỗi trung tâm có những điều kiện khác nhau trong việc sử dụng các loại hình dịch vụ xã hội, đôi khi còn đối lập nhau nữa Chính sự khác biệt ấy đã có những ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống hiện tại và tương lai cho các em Trẻ mồ côi là nhóm đối tượng chịu nhiều thiệt thòi trong cuộc sống, cho nên các em cần có sự hỗ trợ kịp thời, đặc biệt là sự tiếp nhận các loại dịch vụ xã hội cần thiết Với mong muốn làm cho cuộc sống các em bớt thiệt thòi, nhóm chúng tôi quyết định thực hiện đề tài này, để có thể hiểu thêm việc đáp ứng các dịch vụ hỗ trợ cho các em tại các trung tâm trong Thành phố Hồ Chí Minh, góp phần làm cho các trẻ em mồ côi có cuộc sống tốt đẹp hơn, đầy đủ hơn

2 Mục tiêu của đề tài

2.1 Mục tiêu chung

Tìm hiểu nhu cầu được sử dụng các loại hình dịch vụ xã hội thông qua việc đáp ứng của 3 trung tâm Từ đó thấy được sự khác biệt nhau trong việc cung ứng các dịch

vụ của 3 trung tâm này Qua việc nghiên cứu đó, khẳng định vai trò của các dịch vụ

xã hội đối với cuộc sống các em mồ côi, đưa ra kiến nghị góp phần làm cho các em có cuộc sống tốt đẹp hơn, toàn diện hơn

2.1 Mục tiêu cụ thể

- Tìm hiểu thực trạng cuộc sống của các trẻ em mồ côi tại 3 trung tâm:

+ Làng trẻ SOS, Gò Vấp, trực thuộc tổ chức phi chính phủ

+ Làng Thiếu niên Thủ Đức, trục thuộc quản lí của Nhà nước

+ Chùa Kỳ Quang, do nhà chùa quản lí (trực thuộc tư nhân)

- Nhu cầu của các em về các dịch vụ xã hội và vấn đề đáp ứng các nhu cầu đó tại

3 trung tâm

- Vai trò, vị trí của các dịch vị xã hội đối với cuộc sống của các trẻ em mồ côi như:

Cơ sở vật chất, giáo dục, y tế, sinh hoạt giải trí, hướng nghiệp và đào tạo nghề…

- Ảnh hưởng nhất định của các dịch vụ xã hội trong việc định hướng cho tương lai của các em tại 3 trung tâm, tìm hiểu ý nghĩa nhất định của các dịch vụ ấy trong xã hội hiện đại

- Biết được những tâm tư, tình cảm và nguyện vọng của các em với trung tâm mình đang sống và suy nghĩ cho tương lai

- Tìm hiểu khả năng hòa nhập cộng đồng và sư độc lập của các em khi rời khỏi trung tâm Từ đó có thể đưa ra giải pháp phù hợp cho từng trung tâm nói riêng và cho cuộc sống của các trẻ mồ côi nói chung

- Từ kết quả nghiên cứu nhóm sẽ khẳng định lại vai trò và ý nghĩa nhất định của các dịch vụ xã hội đối với cuộc sống hiện tại và tương lai cho trẻ em mồ côi

- Đưa ra kiến nghị và dự báo cho tương lai

2.3 Câu hỏi nghiên cứu

Để làm sáng tỏ nội dung của đề tài, nhóm đưa ra các câu hỏi nghiên cứu sau đây:

 Vị trí và vai trò của các dịch vụ xã hội đối với trẻ mồ côi là gì?

 Nhu cầu của các em hiện nay đối với các dịch vụ xã hội ra sao?

 Các dịch vụ xã hội đã đáp ứng được nhu cầu của trẻ mồ côi như thế nào ?

 Những ảnh hưởng của các dịch vụ xã hội đến định hướng cuộc sống của trẻ mồ côi là gì?

Khi trả lời được các câu hỏi trên, vấn đề chính của đề tài sẽ sáng tỏ Để trả lời cho các câu hỏi đó cần có quá trình điều tra trên thực tiễn dựa vào cơ sở lí luận nhất định

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu được xác định trong đề tài này chính là sự ảnh hưởng của các dịch vụ xã hội đối với cuộc sống của trẻ mồ côi Chỉ xét những dịch vụ xã hội chính có ý nghĩa nhất, mang tính chất ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống hiện tại và tương lai của các em như: Các dịch vụ hỗ trợ xây dựng cơ sở vật chất, hướng nghiệp, tạo nghề, giáo dục - học tập, y tế - khám chữa bệnh, và một số dịch vụ liên quan đến hoạt động vui chơi, giải trí cho trẻ

Trong xã hội đang trên đà phát triển như nước ta hiện nay, nhiều dịch vụ xã hôi mới ra đời, ngày càng làm phong phú hơn cuộc sống của mọi người trong xã hội, đương nhiên trẻ em cũng là một trong các đối tượng được xã hội kì vọng nhiều nhất.Chỉ khác một điểm cơ bản là trẻ em mồ côi do không có tình yêu thương gia đình nên việc chăm sóc, nuôi dưỡng còn rất nhiều hạn chế

3.2 Khách thể nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu được xác định, đó là những đối tượng có liên quan đến vấn đề Qua thông tin mà họ cung cấp thì đề tài sẽ được chứng minh Ở đề tài này khách thể nghiên cứu chính là:

+ Các trẻ em mồ côi ở các trung tâm được chọn làm mẫu Đây là khách thể chính trong đề tài, là đối tượng chính tiếp cận các dịch vụ xã hội

+ Quản lí và bảo mẫu mẫu tại các trung tâm được khảo sát Nhóm đối tượng này có vai trò nhất định đối với việc trẻ em mồ côi tiếp cận với các dịch vụ xã hội, quyết định việc được hay không được tiếp cận các loại hình dịch vụ xã hội

+ Nhà Nước và các tổ chức phi chính phủ, là nguồn cung cấp dịch vụ phổ biến nhất

4 Phương pháp nghiên cứu (thiết kế nghiên cứu)

4.1 Phương pháp thu thập thông tin dựa trên các tư liệu sẵn có

Đây là phương pháp cơ bản và phổ biến nhất trong điều tra xã hôi học

Tư liệu sẵn có giúp ta xem xét, nhìn nhận lại những đề tài đã thực hiện rồi để thu thập thêm kinh nghiệm

Dựa vào những luận chứng, luận cứ trong các đề tài trước ta có thể biến đổi nó một cách linh hoạt để phục vụ cho đề tài của nhóm

Dựa trên cơ sở lí luận của một số đề tài phù hợp, nhóm sẽ có thêm cơ sở để làm vững chắc hơn vấn đề hoặc bác bỏ vấn đề

Trong đề tài nghiên cứu này, nhóm đã sử dụng một số tư liêu trong các tạp chí xã hội học Các tư liệu của trung tâm nghiên cứu, tư vấn công tác xã hội và phát triển cộng đồng TP HCM, Các trang web trong và ngoài nước… và một số tài liệu khác có liên quan

4.2 Phương pháp định tính

Dựa vào những đặc điểm và tính chất của đề tài, sau quá trình cân nhắc, nhóm chúng tôi quyết định sử dụng phương pháp định tính là chủ yếu kết hợp với nột số bộ công cụ để tiến hành thu thập vả xử lí thông tin

Nhóm thừa nhận khi chọn phương pháp nghiên cứu định tính sẽ gặp nhiều hạn chế nhất định về sụ xác thực cua thông tin Tuy nhiên, sự ảnh hưởng đó không cao, và thiết nghĩ bất kì đề tài nào cũng không thể không có rủi ro trong khâu thu thập và xử lí

Việc sử dụng phương pháp định tính kết hợp với các bộ công cụ như: phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm Sẽ nắm bắt tâm lí, và khai thác tốt hơn những vấn đề liên quan đến tình cảm của khách thể nghiên cứu

Đi kèm với phương pháp định tính trong đề tài này, chúng tôi sử dụng một số bộ công cụ đặc trưng riêng của nghiên cứu định tính Đó là: quan sát, phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm

Việc quan sát trong nghiên cứu xã hội có thể dùng trong các mục đích khác nhau

Nó có thể sử dụng như một nguồn thông tin để xây dựng giả thuyết dùng để kiểm tra

các tư liệu thu được bằng các phương pháp khác, từ đó có thể bổ sung thêm thông tin

về đối tượng nghiên cứu hoặc trong các dự án phát triển Nó cũng đựợc sử dụng như một công cụ đánh giá lại tính tin cậy khi thu thập thông tin

Có thể nói công cụ quan sát là loại công cụ phổ biến và được sử dụng trong hầu như trong tất cả các đề tài nghiên cứu khoa học, bởi lẽ đây là công cụ tiện sử dụng và rất dễ dàng thực hiện Cụ thể trong đề tài này, công cụ quan sát không chỉ thực hiện một cách độc lập mà nó còn được phối hợp một cách triệt để với 2 công cụ khác là thảo luận nhóm và phỏng vấn sâu

Tại làng trẻ SOS- Gò Vấp và Làng Thiếu niên Thủ Đức, ngoài việc quan sát về cơ

sở vật chất cũng như hình thức sinh hoat hằng ngày của các em tại trung tâm thì khi tiến hành thảo luận nhóm luôn có một thành viên trong nhóm nghiên cứu đóng vai trò quan sát viên để ghi lại không khí cuộc thảo luận Và khi phỏng vấn sâu thì người phỏng vấn viên cũng là một quan sát viên thực thụ Bằng cách đó chúng tôi có thể quan sát các em dễ dàng, những em có tính tình cá biệt cũng không nhiều, do vậy mà những gì chúng tôi nhìn thấy được ở 2 trung tâm này là khá rõ nét và khách quan hơn Tuy nhiên, khi đền thực hiện đề tài tại cơ sở chùa Kỳ Quang 2, công việc quan sát găp rất nhiều khó khăn Đa phần các em từ 8-16 tuổi (nhóm tuổi khảo sát của đề tài) rất khó để có thể tiếp xúc hay trò chuyện, các em khá tách biệt với môi trường ngoài

và không thích tiếp chuyện với người lạ, tất nhiên chúng tôi cũng nằm trong số đó Vì vậy, việc quan sát chỉ có thể dừng lại ở việc xem xét cơ sở vật chất và các buổi sinh hoat ở trường mà thôi Ở cơ sở này, chúng tôi buộc phải sử dụng mẫu viên tuyết lăn, thông qua em này mới biết được em khác nên việc quan sát được chi tiết từng em một

là không nhiều chì dừng lại khoảng 5- 6 em Đó là một thiếu sót mà nhóm phải chấp nhận, và để đảm bảo tính khách quan cho chuyến đi thực tế tại đây, nhóm đã phải cố gắng hết sức và mong rằng những gì mà chúng tôi quan sát được sẽ hỗ trợ và chúng minh được một phần nào mà chúng tôi muốn gửi gắm trong đề tài này

4.2.2 Phỏng vấn sâu

Phỏng vấn là một cách thức thu thập số liệu trong đó người được phỏng vấn sẽ trả lời một số câu hỏi do người phỏng vấn đặt ra Phỏng vấn sâu giúp nhà nghiên cứu có thể khai thác một số khía cạnh về cảm nhận, động cơ, thái độ hoặc lịch sử cuộc đời của ngươi cung cấp thông tin (người được hỏi) Các phỏng vấn viên biết rõ những gì

mà họ mong đợi người được phỏng vấn trả lời hay đề cập tới, song họ có thể tạo cơ hội cho người được hỏi có thể thoải mái nói về những điều mà họ cho là quan trọng trong cuộc phỏng vấn, có thể hình thức hóa cách phỏng vấn theo lối không cơ cấu, bán cơ cấu hoặc cơ cấu hóa chặt chẽ

Ở đây chúng tôi lựa chọn cách phỏng vấn sâu theo kiểu bán cơ cấu, phỏng vấn viên có một bản liệt kê các vùng chủ đề hoặc các câu hỏi Ý đồ của cuộc phỏng vấn kiểu này vẫn là tạo điều kiện cho ngươi được phỏng vấn có thể nói lên tâm tư, nguyện vọng và suy nghĩ của chính họ Do đó mà các câu hỏi không quá chặt chẽ, nhằm mở

ra nhiều khả năng trả lời khác nhau hơn Tuy rằng đây là một cách phỏng vấn có chủ

đề tập trung hơn so với phỏng vấn không cơ cấu, nó có tính chất tổng quát và rộng mở hơn.Các câu hỏi không được đặt ra theo một thứ tự định trước nào, mà phải được đưa

ra một cách linh họat nhằm khơi ngợi, phát triển cuộc trò chuyện thật tự nhiên, miễn

là mọi chủ đề theo dự kiến đều được đề cập đầy đủ

Mục đích của phỏng vấn sâu là nhằm tạo điều kiện cho chúng tôi thu thập thông tin chi tiết, về cách mà người được phỏng vấn sâu tạo dựng cách sống và các vấn đề

ưu tiên cho trẻ Do vậy, các mẫu hình và khuynh hướng sống của tòan bộ trẻ mồ côi

có thể được suy ra từ các thông tin này Nắm được các yếu tố về giới, độ tuổi, tầng lớp hoặc các biến cố xã hội khác sẽ cho ta một hình ảnh đại diện rõ ràng hơn về trẻ

mổ côi Phỏng vấn sâu có một ưu thế nhất định là tạo cho cuộc nói chuyện diễn ra một cách bình thường và thân mật

Chúng tôi tiến hành phỏng vấn sâu cho cả 2 nhóm khách thể là trẻ mồ côi tại 3 trung tâm và các cán bộ quản lý cũng như các bảo mẫu trực tiếp chăm sóc các em tại

3 địa điểm này Hầu hết đều thực hiện được tương đối tốt Các bảo mẫu và các quản

lý tại 3 trung tâm đều rất cởi mở với chúng tôi Bằng lối phỏng vấn sâu bán cơ cấu, chúng tôi đã trò chuyện rất tự nhiên và thân tình Các vấn đề liên quan đến việc cung cấp các dịch vụ xã hội cho các em cũng như những tồn tại, hạn chế đều được bộc bạch hết sức chân thành, bởi lẽ mục tiêu chung là mong muốn các em có cuộc sông tốt đep nhất Các bảo mẫu và quản lý của cả 3 trung tâm đều đánh giá rất cao vai trò của dịch

vụ xã hội đối với cuộc sống của trẻ ở trung tâm mình, đặc biệt là việc học tập, đào tạo nghề và khám chữa bệnh cho các em là mối quan tâm chủ đạo Mỗi trung tâm có những khó khăn riêng, không nơi nào giống nơi nào, vì lẽ đó mà các em cũng ít nhiều

bị phụ thuộc Đại diện của mỗi trung tâm cũng nêu ra những cải tiến mới để phục vụ tốt hơn nhu cầu của các em Trung tâm cũng có lơi cảm ơn nhóm nghiên cứu đã chọn trung tâm mình làm địa bàn khảo sát đề mọi người có dịp bày tỏ quan điểm của mình trong dịp chăm sóc trẻ Đối với các em, sự khao khát tình cảm luôn có, lần đầu được các anh chị hỏi thăm, an ủi, các em bắt đầu thổ lộ những ước mơ rất giản dị, nhỏ bé của mình Nhìn chung, chuyến đi thực tế để điều tra thông tin cũng tạm ổn, tuy có nhiều khó khăn và chưa thực hiện được hoàn toàn kế hoạch đề ra nhưng những thành công thu được cũng làm cho nhóm nghiên cứu cũng thấy lạc quan hơn rất nhiều.Chúng tôi biết rằng trong đề tài này còn gặp nhiều thiếu sót nhưng tất cả chúng tôi đã thực hiện nó bằng cả tấm lòng mình dành cho các trẻ em bất hạnh Hi vọng là điều đó sẽ được đón nhận

4.2.3 Thảo luận nhóm

Là việc tổ chức thành những nhóm nhỏ gồm những người có cùng hoàn cảnh, kinh nghiệm và có những điểm tương đồng nhất định Thảo luận với nhau về một chủ đề xác định mà nhà nghiên cứu quan tâm và xác định từ trước Các thành viên trong nhóm tham dự được hướng dẫn bởi một ngươi điều khiển chương trình (hoặc nhóm tổ chức điều hành), người này giới thiệu các chủ đề cho cuộc thảo luận và giúp cho nhóm trao đổi với nhau một cách sôi nổi và tự nhiên

Nội dung của nhóm thảo luận phải được soạn thảo một cách chính thức Nhóm thảo luận sẽ quyết định trước những người mình muốn nói chuyện về các chủ đề, và khi nào thực hiện chúng

Thảo luận nhóm tập trung là phương pháp dùng để khảo sát niềm tin, thái độ và quan niệm của con người Những thông tin thu được từ buổi thảo luận nhóm khác hẳn

về bản chất so với thông tin thu được từ cuộc phỏng vấn sâu cá nhân Vì nó là sản phẩm của các ý kiến đã được thảo luận trong nhóm, những thông tin trong cuộc thảo luận khá phong phú, đa dạng

Là một công cụ khá linh hoạt của phương pháp thu thập thông tin định tính, cùng một lúc chúng ta có thể thu nhận được nhiều ý kiến khác nhau, do vậy tính xác thực

và độ tin cậy của nó là khá cao Để đảm bảo cho tính chính xác của buổi thảo luận nhóm, mỗi trung tâm chúng tôi sẽ thực hiện 2 nhóm thảo luận, mối nhóm có từ 8-10

em Một nhóm từ 8- 12 tuổi, một nhóm khác từ trên 12 tuổi Kế hoạch ban đầu là như vậy, nhưng do điều kiện thực tế của mỗi trung tâm nên những bất cập gặp phải là không thể tránh khỏi

4.3 Quá trình thu thập dữ liệu

Chúng tôi tiến hành thu thập các thông tin nhằm đáp ứng cho các yêu cầu trong quá trình nghiên cứu.Việc tìm kiếm thông tin có thể lấy từ nhiều nguồn khác nhau: tới một số thư viện của các trường Đại học tìm những tài liệu có liên quan đến đề tài, trong đó có trường Đại Học Mở TPHCM, Đại Học Bán công Tôn Đức Thắng, Đại học KHXH&NV, Thư viện tổng hợp TPHCM Sở LDTB&XH TPHCM, Trung tâm nghiên cứu, tư vấn và phát triển cộng đồng TPHCM

Nhóm đã tới 3 trung tâm thực hiện lấy thông tin thông qua các cuộc phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm và các tài liệu liên quan về trung tâm

- Tại làng Trẻ em SOS Gò Vấp, nhóm chúng tôi đã thực hiện 2 cuộc thảo luận nhóm đối với 2 độ tuổi khác nhau: độ tuổi từ 8-12 và độ tuổi từ 12 trở lên, nhóm đầu tiên có 12 em trong làng tham gia và trong đó có 8 em nam và 4 em nữ, nhóm thứ 2 có 4 nữ và 2 nam tham gia Nhóm chúng tôi cũng đã tiến hành phỏng vấn sâu đối với 3 trẻ ngẫu nhiên (1 nữ, 2 nam), 3 bảo mẫu, 1 quản lý phụ trách mảng giáo dục của Làng

- Làng Thiếu niên Thủ Đức, nhóm cũng tiến hành thảo luận nhóm đối với 2 nhóm, nhóm thứ nhất có 8 em tham gia với tỷ lệ 4 nam 4 nữ, các em ở độ tuổi 15 trở lên, nhóm thứ 2 gồm các em dưới 15 tuổi có 10 em tham gia và trong đó tỷ lệ là 4 nữ

và 6 em nam Nhóm chúng tôi cũng đã tiến hành phỏng vấn sâu đối với 3 em, trong đó có 2 nữ và 1 em nam Đối với các bảo mẫu nhóm tiến hành phỏng vấn sâu với 3 mẹ, 2 quản lý của làng (trong đó có 1 quản lý chung về giáo dục của làng

và một quản lý của lưu xá nam)

- Chùa Kỳ Quang 2, nhóm chúng tôi đã thực hiện phỏng vấn sâu đối với 3 em ở độ tuổi 12-16, phỏng vấn sâu đối với 2 bảo mẫu, và 2 quản lý (trong đó có 1 phụ trách bên nuôi dưỡng các em của chùa và 1 giám đốc của trung tâm)

5 Giới hạn của đề tài

- Giới hạn về địa điểm: trên địa bàn TPHCM có rất nhiền trung tâm nuôi dưỡng, bảo trợ trẻ mồ côi nhưng do một số hạn chế nên chỉ cho phép nhóm chúng tôi có thể điển cứu tại 3 trung tâm đại diện

- Giới hạn về khách thể nghiên cứu: Do số lượng các em, bảo mẫu, quản lý tại mỗi trung tâm không cho phép nhóm chúng tôi nghiên cứu tất cả mà chỉ chọn ra một số đại diện nhất định để làm mẫu

- Giới hạn về thời gian: Chúng tơi thực hiện đề tài từ 11/2007 đến ngày 25/04/2008

6 Hạn chế của đề tài

+ Trước tiên đĩ là về phạm vi nghiên cứu của đề tài, do những vấn đề khách quan

và chủ quan như vấn đề kinh phí, số thành viên thực hiện cĩ 5 thành viên và 1 cộng tác viên nên nhĩm khơng thể đi nhiều trung tâm của thành phố mà chỉ chọn thuận tiện 3 trung tâm để nghiên cứu

+ Trong quá trình thực hiện đề tài nhĩm cũng gặp nhiều khĩ khăn trong khi thực tế:

- Trong khi thảo luận nhĩm nhỏ tại làng SOS Gị Vấp, nhĩm rất khĩ trong việc thu

âm cuộc thảo luận do các em quá đơng và rất ồn ào, trong cuộc thảo luận cĩ tới 3 thành viên khơng tham gia, các em rất mất trật tự và thường đi lệch những vấn

đề mà nhĩm hỏi Mặt khác đối với việc thảo luận nhĩm lớn, nhĩm chúng tơi khơng thể tập hợp đủ số lượng, vì các em lớn rất ngại tiếp xúc với người lạ.vì thế chúng tơi chỉ tập hợp dược 6 em so với dự kiến là 8 – 12 em ban đầu là 6 em tham gia nhưng về sau chỉ cịn lại 4 em Và một khĩ khăn nữa mà nhĩm gặp phải

là một số em khi tham gia rất thụ động, khơng đưa ra ý kiến thảo

- Nhĩm khơng thể thực hiện thảo luận nhĩm đối với trung tâm của chùa Kỳ Quang

2, do các em khơng thể tập trung được và ban quản lý cũng khĩ tập trung các em

vì các em ở đây sống khá tự do khơng theo nội quy như như những trung tâm khác Các em khi được phỏng vấn ngẫu nhiên ban đầu đã khơng tỏ ra hợp tác (Cĩ em cịn trốn chạy khi được yêu cầu phỏng vấn) Trong quá trình phỏng vấn các em cĩ rất nhiều đồn khách tới thăm các em làm các em mất sự tập trung khi trả lời

- Tại Làng Thiếu niên Thủ Đức, trong các cuộc thảo luận nhĩm cũng rất khĩ điều hành Tại nhĩm lớn, các em nam thường bàn nhiều chuyện ngồi lề những câu hỏi của nhĩm đưa ra, khi đã được ¾ các câu hỏi thì cĩ một số em viện lý do để

ra về Nhĩm nhỏ các em rất lộn xộn và cũng rất khĩ để điều hành nhĩm

- Trong khi phỏng vấn sâu tại Chùa Kỳ Quang khi nhĩm hỏi về những khĩ khăn của trung tâm và khi các em trả lời thì các bảo mẫu cĩ cái nhìn khơng thiện cảm làm cho cuộc phỏng vấn bị gián đoạn

7 Tính mới của đề tài

Trẻ em là một trong những vấn đề cần sự quan tâm của xã hội Bởi chính trẻ em là những mầm non kế thừa, là tương lai của đất nước Mỗi quốc gia, mỗi dân tộc cĩ thực

sự phát triển được mạnh mẽ hay khơng cũng một phần là nhờ vào sự quan tâm, chăm sĩc, bồi dưỡng của xã hội đối với thế hệ kế thừa

Tuy nhiên, như đã trình bày từ trước, trong một xã hội khơng phải trẻ nào cũng cĩ đầy đủ các điều kiện vật chất và tinh thần, để cĩ thể phát triển một cách tịan diện trẻ

em mồ cơi cũng giống như các trẻ em trong nhĩm thiệt thịi luơn cần sự trợ giúp từ phía xã hội

Vấn đề trẻ em mồ cơi, từ trước cho đến nay đã cĩ rất nhiều những phương tiện truyền thơng đại chúng đề cập đến Tuy nhiên, các cơng trình nghiên cứu khoa học thì chưa nhiều và chỉ tìm hiểu về những yếu tố tác động làm xuất hiện tình trạng trẻ em

mồ côi như những yếu tố kinh tế, xã hội: đói nghèo, chênh lệch về thu nhập, thiên tai, kết quả của những cuộc tình dại dột hay sự ly tán của gia đình…

Các nghiên cứu cũng đề cập đến vấn đề tâm lý của trẻ em mồ côi: có được bình thường và tốt như những đứa trẻ còn cha – mẹ, được nuôi dưỡng một cách đầy đủ hay không

Những vấn đề mà trẻ mồ côi có thể gặp khi ra ngoài xã hội như: các em bị lôi cuốn vào các tệ nạn xã hôi, bị lợi dụng là những việc phạm pháp… nhân cách đạo đức của các em ngày càng bị ảnh hưởng nghiêm trong bởi lối sống lang thang nơi đô thị Đặc biệt là tình trạng trẻ bị nhiễm HIV/AIDS

Các công trình nghiên cứu quá trình hội nhập xã hội của trẻ mồ côi như thế nào?

Và thái độ của xã hôi đối với trẻ em mồ côi ra sao? Sự tác động của vấn đề trẻ em mồ côi đến nền kinh tế - xã hội ra sao? Qua các chương trình nghiên cứu này đã giúp cho các nhà họach định chính sách, xây dựng và hòan thiện hơn chính sách đối với trẻ em

mồ côi Tạo điều kiện cho trẻ mồ côi có điều kiện tốt nhất để phát triển, bù đắp lại những thiệt thòi mà các phải gánh chịu

Tuy nhiên các công trình nghiên cứu này chỉ mới đề cập đến các vấn đề như: tổn thương về tâm lý, những khó khăn và trở ngại mà trẻ mồ côi gặp phải ngòai xã hội, ảnh hưởng của vấn đề này đến sự phát triển kinh tế của đất nước mà chưa đề cập đến vấn đề: ảnh hưởng của các dịch vụ xã hôi đến sự phát triển của trẻ, những địch vụ xã hội đó đã đáp ứng được những gì so với nhu cầu của trẻ Đồng thời tìm hiểu những nhu cầu mong muốn của trẻ mồ côi đối với các dịch vụ xã hôi Cuộc sống ngày càng đổi mới và hiện đại, để phục vụ tốt hơn nhu cầu của con người, trong đó có trẻ em Làm thế nào để các em có một cuộc sống tốt hơn trong hiện tại, được quan tâm, chăm sóc, bảo vệ, được học tập, phát triển một cách tòan diện như những trẻ em bình thường còn cha, mẹ Quan trọng hơn cả là làm thế nào cho các em có thể tiếp cận và được sử dụng các dịch vụ hỗ trợ để có thể phát triển tốt và tạo cho mình một tương lai tốt đẹp hơn, một ngành nghề phù hợp hơn

Trên thực tế, đề tài về trẻ em lang thang, trẻ em đường phố là khá nhiều nhưng nghiên cứu về trẻ em mồ côi thì còn khá hạn hẹp Hơn thế, các dịch vụ xã hội chỉ phát triển mạnh trong thời điểm này Cho nên, có thể nói đây là đề tài gắn liền với xã hội mới, xã hôi hậu công nghiệp với sự phát triển rầm rộ của các dịch vụ hỗ trợ xã hội

Trong đề tài của chúng tôi nghiên cứu vấn đề “ảnh hưởng của các dịch vụ xã hội đối với cuộc sống trẻ mồ côi tại một số trung tâm ở thành phố Hồ Chí Minh” Đây là

vấn đề rất mới mẻ, cho đến nay chưa có nhiều công trình nghiên cứu, đề cập rõ nét về vấn đề này

- Bên cạnh đó, đề tài này còn cho thấy những cách vận dụng mới trong việc xây dựng lý thuyết Đề tài này chúng tôi thực hiện dựa trên việc xử dụng trương lý thuyết Grand theory (lý thuyết nền tảng) Tức là dựa vào những công trình nghiên cứu trước đây để phát triển lên một bước mới Dựa vào kết quả nghiên cứu ấy, nhóm có thể khẳng định hoặc đóng góp thêm những nét mới về trẻ em

mồ côi về mặt lý luận

8.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Thực hiện đề tài này, giúp cho các cơ quan, tổ chức Nhà nước và các ban ngành có liên quan thấy được cuộc sống và nhu cầu của các trẻ em mồ côi tại một số trung tâm Từ đó có những chính sách hỗ trợ đúng đắn và kịp thời để có thề làm giảm đi phần nào sự thiệt thòi mà các em phải gánh chịu trong cuộc sống

- Qua nghiên cứu, các trung tâm bảo trợ trẻ em mồ côi có một nhận định đúng đắn hơn trong việc tiếp cận với các dịch vụ xã hội Tạo điều kiện để các em có thể tiếp cận nhiều hơn với các dịch vụ xã hội, cung cấp thêm nhiều thông tin về các dịch vụ phù hợp với độ tuổi và hoàn cảnh của mỗi trung tâm

- Việc tiếp cận được các dịch vụ xã hội đầy đủ sẽ tạo cho các em có một tâm lý tương đối vững vàng, có nhiều cơ hội tiếp cận với cuộc sống Từ đó các em có

đủ khả năng tìm cho mình một công việc phù hợp với bản thân mình và với xã hội Nếu không được hỗ trợ và tiếp vận với các dịch vụ xã hội ngay từ đầu các

em rất dễ bị hụt hẫng khi hòa nhập với cuộc sống hiện đại Cần nhận thấy trẻ

mồ côi là một trong số các đối tượng dễ bị tổn thương và chịu nhiều thiệt thòi trong cuộc sống Nếu như cơ hội tiếp cận cuộc sống của các em không đảm bảo, sẽ dẫn tới tiêu cực

- Việc tiếp cận đấy đủ các dịch vụ xã hội, giúp các em trang bị đầy đủ, là hành trang và tăng lòng tin trong cuộc sống khi hòa nhập cộng đồng, cùng với thế hệ trẻ đóng góp cho quá trình xây dựng và phát triển nền kinh tế đất nước

- Đề tài nghiên cứu này sẽ giúp các thành viên trong nhóm và mọi người hiểu thêm về hòan cảnh, tâm tư tình cảm, những ước muốn của các em và cả những khó khăn, thiếu thốn ở các trung tâm Qua đó khẳng định được vai trò và ảnh hưởng nhất định của nó đối với các trẻ em mồ côi ở mỗi trung tâm Bên cạnh

đó, xác định những dịch vụ nào không phù hợp để có biện pháp ngăn chặn và

xử lí kịp thời

- Với những ý nghĩa trên chúng tôi hy vọng đề tài nghiên cứu này sẽ góp đuợc phần nào vào công tác chăm sóc và bảo vệ trẻ mồ côi Giúp cho các em có cuộc sống tốt hơn và ngày một phát triển

một lý thuyết cụ thể, đó là sự tập hợp các lý thuyết để giải thích các mặt của đời sống xã hội, lịch sử hay các vấn đề mang tính nhân văn

Còn theo C wright Mills trong tác phẩm “Sociological Imaganation” (1959) lai cho rằng đó là một hệ thống lý thuyết được tổng hợp dùng để giải thích các hiện tượng về con người và xã hội

Grand theory là trường lý thuyết được sử dụng chủ yếu trong phương pháp quy nạp Trong mô hình Wallace, phương pháp quy nạp là cách nghiên cứu đi

từ cái quan sát đến cái tổng hợp hóa, từ đó đưa ra kết quả để phản ánh một vấn

đề cụ thể cần phân tích Khác với diễn dịch, quy nạp không đề ra hệ thống lý thuyết và giả thuyết nghiên cứu mà dựa vào kết quả nghiên cứu làm cơ sở cho những kết luận cụ thể

Cụ thể hơn trong đề tài này, chúng tôi tiến hành nghiên cứu định tính trẻ

mồ côi và các quản lý cũng như bảo mẫu tại 3 trung tâm, để tìm hiểu những nhu cầu và thực trạng cung cấp dịch vụ xã hội tại 3 trung tâm này Qua đó khẳng định tầm quan trọng, ảnh hưởng của dịch vụ xã hội đối với cuộc sống của trẻ em mồ côi trong hiện tại và định hướng cho tương lai

10 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu thì đề tài của nhóm chúng tôi có những nội dung chính gồm 4 chương sau đây:

Chương 1: Tổng quan Trong chương này có 4 phần chính:

1.1 Các khái niệm liên quan như: trẻ em mồ côi, dịch vụ xã hội

1.2 Bối cảnh chung về tình trạng trẻ em mồ côi trên thế giới và ở Việt Nam

1.3 Lịch sử nghiên cứu của các đề tài trước đây về vấn đề trẻ em mồ côi 1.4 Giới thiệu khái quát về 3 trung tâm nghiên cứu

Chương 2: Thực trạng cuộc sống của các em tại 3 trung tâm

Chương 3:Ảnh hưởng của dịch vụ xã hội đối với cuộc sống của trẻ em mồ côi tại 3

trung tâm

3.1 Nhu cầu sử dụng các dịch vụ xã hội của trẻ em mồ côi

3.2 Đáp ứng của trung tâm

3.3 Vai trò, ảnh hưởng của các dịch vụ xã hội đối với trẻ em mồ côi Chương 4 Dự báo về tương lai cho trẻ em mồ côi

NUÔI DƯỠNG

ĐÀO TẠO NGHỀ

TRẺ MỒ CÔI

NHU CẦU

PHẦN NỘI DUNG

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

1.1 Các khái niệm liên quan

1.1.1 Khái niệm trẻ mồ côi

Có không ít khái niệm và định nghĩa vể trẻ em mồ côi, tùy theo nội dung tác phẩm hay đề tài mà nảy sinh những định nghĩa khác nhau nhằm phục vụ cho ý đồ của tác

giả

Trong tác phẩm viết về trẻ em mồ côi có tên “Phương pháp công tác xã hội” do

Giáo sư Nguyễn Đình Hướng chủ biên có cho rằng:

“Trẻ em mồ côi là những trẻ không cha hoặc không mẹ hoặc không có cha mẹ.” Ở đây chúng ta chỉ đề cập đến trẻ mồ côi sống lang thang hoặc sống tại các trung tâm,

cơ sở từ thiện

Trong tác phẩm này các tác giả đã đề cập đến một số vấn đề về nhân cách của các trẻ em mồ côi Do thiếu sự quan tâm chăm sóc của bố, mẹ nên trẻ gặp nhiều khó khăn trong việc hoàn thiện nhân cách Cụ thể là:

- Các em có cảm giác thua thiệt, có thái độ ưu tư, tiêu cực, tự ti, mặc cảm, dẫn đến các động cơ kích thích học tập, rèn luyện, phấn đấu

- Trẻ mất đi môi trường xã hội cơ bản nhất, đầu tiên nhất của con người đó là gia đình

- Do những mất mát mà các em phải gánh chịu, nên đời sống tình cảm thường bị xáo trộn và nếu không được giúp đỡ sẽ dẫn đến chỗ nghi hoặc, bất cần Điều này giải thích cho hiện tượng phạm pháp thường bắt gặp ở trẻ mồ côi Khi có ai đó giúp đỡ, yêu thương thì các em biết ơn sâu nặng, lấy đó làm niềm tin, nghị lực để sống

Có thể thấy trong tác phẩm này việc định nghĩa trẻ mồ côi gắn liền với những đặc điểm tâm lí và tình cảm của các trẻ khá nhiều Trong bài viết này, các tác giả đưa ra định nghĩa về trẻ mồ côi tương đối đơn giản nhưng định nghĩa này cũng khá tổng quát

và bao hàm được một vài tính chất cơ bản của trẻ em mồ côi

Hiện nay chưa có một định nghĩa nào cụ thể vể trẻ em mồ côi Một số trang web cho rằng: “Trẻ mồ côi là các trẻ không có cha, mẹ được đưa về các cơ sở từ thiện như: các trung tâm chăm sóc trẻ mồ côi hay các mái ấm nhà mở, nhà tình thương” Như vậy hạn chế lớn nhất của định nghĩa này là đã giới hạn phạm vi sinh sống của trè mồ côi, đã bỏ qua những trường hợp các em sinh sống trên các đường phố

Trong tạp chí của Mỹ có tên “Health and social services to adress the needs of orphans and other Vulnerable Children in the Context of HIV” có nói: “Trẻ mồ côi là trẻ dễ bị tổn thương, phải tự kiếm sống và chịu nhiều thiệt thòi khi cha mẹ đẻ ra chúng chết đi”

Xét trên nhiều khía cạnh của vấn đề và tính chất của đề tài nhóm chúng tôi đưa ra khái niệm về trẻ mồ côi cho riêng đề tài này như sau:

Trẻ mồ côi là những trẻ có cha, mẹ hoặc cả cha lẫn mẹ chết đi hay không được cha,

mẹ thừa nhận được đưa và các trung tâm nuôi dưỡng, chăm sóc cho đến khi có khả năng tự lập

1.1.2 Khái niệm dịch vụ xã hội

Trong một xã hôi phát triễn thì ngày càng có nhiều dịch vụ ra đời đề cải thiện và

phục vụ tốt hơn những nhu cầu của người dân Nhiều khái niệm cho rằng: “Dịch vụ xã hôi là một loại hình kinh tế trong thời đại mới”, và khi nhắc đến dịch vụ, chúng ta

thường hướng nó về các loại hình mang tính giải trí có trình độ cao

Thật ra trong xã hôi luôn tồn tại nhiều loại dịch vụ rất gần gũi và cần thiết cho cuộc sống của con người và đặc biệt đối với nhóm đối tượng là trẻ mồ côi trong đề tài của chúng tôi, thì sự ra đời của các dịch vụ hỗ trợ cuộc sống càng có vị trí nhất định của nó

* Dịch vụ xã hôi trong đề tài này đó là các loại hình dịch vụ bao gồm những hoạt động có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hiện tại và tương lai cho trẻ mồ côi như: dịch vụ ăn uống, sinh hoạt vui chơi, y tế, giáo dục - học bổng, hướng nghiệp - đào tạo nghề,… cải thiện cơ sở vật chất và một sồ hỗ trợ về kinh phí do Nhà nước và môt số các tổ chức phi chính phủ thực hiện

Nhóm khẳng định, trên đây là các khái niệm cơ bản dành riêng cho đề tài này để giúp cho người đọc hiểu hơn về các nôi dung chính mà chúng tôi trình bày, chứ không mang một ý nghĩa tuyệt đối, hay sự áp đặt cho các đề tài nào có liên quan đến nhóm đối tượng này, tùy theo tính chất và hướng nghiên cứu mà mỗi đề tài sẽ có một định nghĩa khác nhau Chúng tôi mong rằng qua định nghĩa này các bạn sẽ dễ dàng hơn trong việc tiếp cận trẻ mồ côi và các loại hình dịch vụ xã hội cơ bản mà nhóm đề cập

1.2 Bối cảnh chung về trẻ mồ côi

1.2.1 Trên thế giới:

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trẻ em mồ côi Trong số đó nhóm chú

ý đến việc trẻ không nơi nương tựa do mất cha, mẹ hoặc cả cha lẫn mẹ Một trong số nguyên nhân khiến nhiều người mất đi để lại các con của mình đó chính là bệnh tật Một trong những căn bệnh gây nhiều mất mát và cướp đi sinh mạng nhiều người nhất trên phạm vi toàn thế giới là đại dịch HIV/AIDS

Ngày 5-6-1981, lần đầu tiên dư luận toàn thế giới biết đến sự xuất hiện của một căn bệnh truyền nhiễm chết người, gọi tắt là đại dịch AIDS, được các bác sĩ phát hiện trên cơ thể 5 thanh niên sống tại Los Angeles - Mỹ Bóng đen của đại dịch AIDS nhanh chóng lan tràn trên toàn thế giới

Tại Mỹ hiện nay, quốc gia đầu tiên phát hiện ra AIDS đang phải gánh chịu gần

900 ngàn người nhiễm HIV, mỗi năm danh sách này tăng thêm 40 ngàn người Theo thống kê của Trung tâm Phòng chống AIDS tại bang Atlanta, tính đến hết năm 2000

có khoảng 450 ngàn người chết vì AIDS

Không chỉ riêng Mỹ, mà nhiều quốc gia ở các khu vực khác cũng không tránh khỏi đại dịch này Trong hơn 20 năm qua, đại dịch AIDS đã cướp đí sinh mạng của hơn 15 triệu người dân châu Phi, chưa kể 25 triệu người nhiễm dương tính HIV, và

hơn 12 triệu trẻ em ở khu vực Sahara phải lâm vào cảnh mồ côi Ước tính đến năm

2010 con số này sẽ là 18 triệu em và thiệt hại về kinh tế lên tới 22 ngàn tỷ USD Châu Á với trên 60% dân số của thế giới lại đang là khu vực có tốc độ lây nhiễm HIV hàng đầu thế giới, đặc biệt là tại các quốc gia Nam và Đông Nam Á Theo thống

kê có 6 triệu người châu Á bị nhiễm HIV Trong năm 2000 số người bị nhiễm mới lên tới trên 800 ngàn người Tại các quốc gia đang phát triển có tới 95% bệnh nhân không biết mình bị lây nhiễm HIV Đó chính là nguyên nhân khiến căn bệnh này càng lây lan nhanh chóng hơn nữa

Không chỉ cướp đi tính mạng của nhiều người, nó còn gây nên nỗi đau cho nhiều trẻ thơ vô tội, khiến chúng phải mất đi người thân của mình một cách đột ngột Sự mất mát ấy là vô cùng to lớn, đẩy vô số em nhỏ vào vực thẳm của sự khủng hoảng

“ Nỗi thống khổ của trẻ em mồ côi chưa được quan tâm đúng mức “ là chủ đề do

thông tấn xã Reuters đưa tin ở hội nghị AIDS toàn cầu tại Bangkok, ngày 13 tháng 7 năm 2004

Theo báo cáo của Liên Hiệp Quốc thì tính đến năm 2004 đại dịch AIDS đã cướp

đi cha, mẹ hoặc cả cha lẫn mẹ của 15 triệu trẻ em trên toàn thế giới, và riêng tại lục địa đen thì con số này là 12 triệu trẻ em Bà Giám đốc UNICEF Carol Bellamy nói

với hãng tin Reuters rằng: “số trẻ em mồ côi do bệnh AIDS đang gia tăng như một cơn sóng thần” Và bà cũng nói rằng: “số trẻ em mồ côi khổng lồ như vậy tiềm tàng nhiều khả năng khiến xã hội bất ổn”

Nếu không phải mất đi cha, mẹ hay cả cha lẫn mẹ do AIDS, thì cuộc sống của các em

sẽ ngày càng phát triển hơn nhiều, vì hiện nay các dịch vụ xã hội ngày càng phát triển

và đa dạng có thể chăm sóc tốt hơn cho các em cả về mặt vật chất lẫn tinh thần

Theo Joanne Carter, giám đốc phụ trách về pháp lý của RESULTS, một tổ chức

chống đói nghèo: “trẻ em mồ côi do AIDS là một trong những chủ đề bị lãng quên tại

hội nghị này” Và bà còn nói thêm: “Rõ ràng trẻ em mồ côi là một vấn đề chưa được coi trọng trong đại dịch AIDS Những trẻ em này là tương lai của xã hội, nhưng lại hầu như bị cộng đồng thế giới lãng quên”

AIDS đã cướp đi sinh mạng cha, mẹ của các trẻ em hơn bất cứ nguyên nhân nào khác Trẻ mồ côi phải đương đầu với với sự phân biệt đối xử do có cha, mẹ chết vì AIDS Trẻ cũng bị bỏ rơi khi thân nhân không thể chăm sóc các em, hay chính các em đang phải chăm sóc anh, em mình Những trẻ này có thể không được giáo dục và hướng dẫn để sống trong hoàn cảnh không có cha, mẹ Các em dễ bị hành hung và bóc lột hơn những trẻ em có cha mẹ

Nhận định: “trẻ em mồ côi do AIDS được giúp đỡ quá ít” cũng được đưa ra tại hội

nghị Bangkok 2004 này

Quỹ Nhi Đồng Thế Giới kêu gọi quyên góp nhiều hơn cho các gia đình và cộng đồng đối phó với cơn khủng hoảng trẻ em mồ côi, để đảm bảo là các trẻ em này sẽ được giáo dục, chăm sóc sức khỏe và được pháp luật bảo vệ

Tổ chức Thầy Thuốc Không Biên Giới, một tổ chức hàng đầu về y tế và nhân đạo

nói rằng: “điều trị cho trẻ em nhiễm HIV/AIDS là một cuộc chiến khó khăn vì thuốc men và các xét nghiệm chẩn đoán chưa được điều chỉnh đúng mức phù hợp với các

em…các công ty sản xuất thuốc chữa AIDS sẽ không sản xuất thuốc cho trẻ em trừ khi

có tác động từ cộng đồng”

Ngoài ra còn rất nhiều nguyên nhân dẫn tới việc trẻ em rơi vào tình trạng mồ côi cha, mẹ hoặc cả cha lẫn mẹ Chẳng hạn tai nạn lao động cướp đi sinh mạng của bao người, thiên tai, chiến tranh, tai nạn giao thông…

Trước hết, tại nước Mỹ, quốc gia được coi là văn minh và phát triển nhất thế giới nhưng số lượng trẻ mồ côi do các nguyên nhân khác nhau cũng rất nhiều Cuộc khủng

bố ngày 11/9/2001 có trên 1000 trẻ em trở thành trẻ mồ côi do mất cha hoặc mẹ, trong cuộc chiến tại Afghanistan và Iraq tính tới tháng 5/2006 đã có tới 1600 trẻ em mất cha trong cuộc chiến đó Cũng tại quốc gia này, tính từ năm 1998 đã có 97.376 trẻ em mất

mẹ vì AIDS, tới năm 2004 có trên 500.000 trẻ mồ côi nhưng trong đó chỉ có 129.000 trẻ được nhận con nuôi…

Một thực trạng đáng báo động nữa là về tai nạn lao động đã cướp đi sinh mạng của hàng triệu người trên thế giới Theo thống kê của tổ chứa Lao động Quốc tế ILO cho biết mỗi năm trên thế giới có khoảng 2,2 triệu người chết do tai nạn lao động hay

do mắc các bệnh nghề nghiệp Nhưng đây chỉ là con số trên báo cáo, các chuyên gia của ILO cho rằng số liệu này chưa phản ánh hết số người tử vong do lao động hay mắc các bệnh nghề nghiệp Số người mắc các bệnh về nghề nghiệp thường ở các quốc gia phát triển, ngược lại tai nạn lao động trong các ngành xây dựng, khai thác mỏ, nông nghiệp lại thường diễn ra ở các nước đang phát triển

Những người chết do nguyên nhân này thuờng là lao động trụ cột trong gia đình, khi họ mất đi để lại là những đứa con thiếu bàn tay chăm sóc của cha hay mẹ chúng, nếu không được chăm sóc nuôi dưỡng chu đáo thì tỷ lệ người thất nghiệp, tệ nạn xã hội, tội phạm…sẽ là vấn đề nan giải đối với mỗi quốc gia

Điều phải kể đến tiếp theo là thiên tai, hàng năm thiên tai đã cướp đi sinh mạng của hàng chục ngàn người và số tài sản không thể kể hết Theo Liên Hợp Quốc, thiên tai xáy ra trong năm 2007 vừa qua làm 16.517 người thiệt mạng, con số này it hơn năm 2006 ( 21.342 người) nhưng số người chịu ảnh hưởng của nó lại tăng lên rất nhiều: 200 triệu nạn nhân so với 135 triệu năm 2006 Chỉ cần tính trong 10 liên tiếp thì đã có trên 200 ngàn người thiệt mạng cùng với những tài sản của họ, và con số người chịu ảnh hưởng của nó lên tới hàng tỷ người Và trong số đó thì những em bé mất cha hay mẹ là những người chịu thiệt thòi nhiều nhất

Các quốc gia phải hứng chịu thiên tai nhiều nhất là Mỹ, tiếp theo là Trung Quốc, đứng thứ 3 là Ấn Độ

Chiến tranh thế giới đã lùi xa nhưng đâu đó trên thế giới vẫn còn những tiếng súng, tiếng bom, hay những vụ khủng bố làm bao người dân phải chịu cảnh nhà tan, cha mẹ con cái chia lìa nhau, con số này không phải là nhỏ, nó có ảnh hưởng lâu dài đến các thế hệ

1.2.2 Tại Việt Nam

Trong 2 ngày 27 và 28 tháng 12 năm 2007, tại Tp HCM, Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội phối hợp với Quỹ Nhi Đồng Liên Hiệp Quốc đã tổ chức hộ thảo “Về chính sách đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt” đã đưa ra thực trạng đáng báo động tại Việt Nam

Theo giáo sư – tiến sĩ Đào Trọng Thi, chủ nhiệm trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội cho biết: Theo báo cáo của các địa phương trong cả nước hiện có khoảng 3,2 triệu trẻ em có hoàn cảnh khó khăn đặc biệt

và trẻ em nghèo Trong đó, số trẻ em khuyết tật khoảng 2 triệu em, mồ côi khoảng

147 ngàn em, trẻ em lang thang khoảng 12 ngàn em, trẻ em nhiễm HIV khoảng 12,5 ngàn em, trẻ em lao động sớm khoảng 27 ngàn, nghiện ma túy khoảng 5,7 ngàn có

247 em bị lạm dụng tình dục Những số liệu này có thể xa rời thực tế nhưng điều đó cũng cho chúng ta thấy sự báo động của vấn đề trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt trên cả nước

Nghị định 67/2007/NĐ-CP, hầu hết trẻ em có hoàn cảnh đăc biệt khó khăn đều được hưởng trợ cấp xã hội, trợ cấp học nghề… nhưng so với những biến đổi của đời sống xã hội thì nó vẫn còn quá ít, chưa phù hợp với thực tế

Trong số trên 140 ngàn trẻ mồ côi đó thì chỉ có chưa được 10% là các em được sống trong các trung tâm bảo trợ của nhà nước, tổ chức phi chính phủ, các nhà hảo tâm Các trung tâm bảo trợ này chủ yếu nằm tại các thành phố lớn, còn tại những vùng thôn quê chỉ có một số nhỏ trung tâm bảo trợ của các Sở LĐTB&XH trong khi

đó trẻ mồ côi lại chủ yếu tập trung tại các vùng quê nghèo

Trẻ mồ côi tại Việt Nam gồm rất nhiều dạng, bới những hoàn cảnh khác nhau mà các em trở nên mồ côi Trước hết là tai nạn giao thông, theo Tổng cục Thống kê công

bố thì năm 2007 cả nước có 14.600 vụ tai nạn giao thông làm chết 13.200 người và bị thương 10.500 người Và theo số liệu của Uỷ ban An toàn giao thông Quốc gia thì chỉ tính trong 15 năm gần đây (1990-2005) cả nước có tổng cộng 276.873 vụ tai nạn giao thông làm chết 113.754 người chết và làm 296.592 người bị thương tật, đây mới chỉ là con số thống kê tổng quát Trong 15 năm này với trên một trăm ngàn người chết do tai nạn giao thông thì ai dám không đảm bảo rằng trong số đó họ quá nửa là những người cha, người mẹ trong gia đình? Và khi họ mất đi thì những đứa con của họ sẽ do

ai chăm sóc? Nếu không phải nguời thân, xã hội?

Một điều khiến số trẻ em mồ côi tại Việt Nam tăng lên hàng năm là vấn đề thiên tai, thiên tai không thiệt hại nhiều về mạng người nhiều như tai nạn giao thông nhưng

nó lại thiệt hại về kinh tế rất nhiều Từ 1990 tới nay đã có 9.856 người chết do thiên tai và tổng thiệt hại về kinh tế lên tới 64.000 tỷ VND tương đương 4 tỷ USD, nhưng theo Ngân hàng châu Á, con số đó phải là 1 tỷ USD/năm Các gia đình không chỉ mất

đi người thân mà còn mất đi những gì mình làm ra càng làm cho người ta vốn đã nghèo nay càng nghèo hơn Cũng chính vì thế những em bé mất cha mất mẹ mới lên những thành phố kiếm sống, xã hội phải chịu thêm những gánh nặng

Ngoài ra còn rất nhiều nguyên nhân nữa khiến những đứa trẻ đang sống trong gia đình phải chịu cảnh mất cha, mất mẹ vì nhiều lý do không thể kể ra hết, như bệnh tật, hay những đứa trẻ từ khi sinh ra đã không biết mặt cha mẹ của mình…

1.3 Lịch sử nghiên cứu trẻ em mồ côi và một số vấn đề liên quan

lí.Cho nên việc nghiên cứu cuộc sống của trẻ ở các trung tâm cần được được đề cập đến nhiều

Nhiều đề tài nghiên cứu khoa học cũng có đề cập đến vấn đề trẻ mồ côi nhưng nó chỉ dừng lại ở các nôi dung như: Trẻ mồ côi và các tệ nạn xã hôi, tội phạm ở trẻ mồ côi hoặc các nguyên nhân khiến các em trở thành mồ côi Bên cạnh đó, các đề tài xoay quanh chủ đế tâm lí trẻ mồ côi cũng đã được đề cập cập đến qua nhiều tạp chí,

và các đề tài nghiên cứu khác Tuy nhiên, các đề tài đó chỉ đề cập đến các vấn đề về trẻ lang thang, trẻ đường phố hoặc trẻ mồ côi nhưng sinh sống trên các phố chợ, chưa

đề cập đến cuộc sống của trẻ mồ côi ở trung tâm Có thề kể đến như sau:

+ Tạp chí xã hội học của Vũ Trùng Dương, viết về đề tải trẻ lang thang

+ Tạp chí xã hôi học của Dương Chí Thiện, viết về trẻ đường phố

+ Tác phẩm “Phương pháp công tác xã hội chữ thập đỏ Việt Nam”, tài liệu dành

cho hướng dẫn viên do nhà xuất bản Hà Nội phát hành năm 2000, đề cập đến vấn

đề quyền lợi cho các trẻ em thiệt thòi

+ Nguyễn Thị Oanh viết tác phẩm “Bài đọc về các chính sách luật pháp, biện

pháp liên quan đến bảo vệ cuộc sống trẻ trong tình cảnh khó khăn.

+Nguyễn Thị Nhẫn dịch tác phẩm “Giáo dục hòa nhập” của tổ chức hòa nhập quốc tế/ “Giáo dục hòa nhập là lẽ thường” / một số bài đọc về an sinh nhi đồng + Tác phẩm “Giáo dục cơ sở linh hoạt ở việt Nam”, viết về việc giáo dục cho trẻ

em việt Nam, trong đó có trẻ em mồ côi

+ Đổ Văn Bình, Trần Thị Vân , Nguyễn Thị Nhật, Tống Thanh Vân.viết “ Tình

hình học nghề của trẻ đường phố tại TP HCM”

Việc đề cập đến cuộc sống trẻ em mồ côi ở trung tâm còn khá khiêm tốn, nhưng cũng

có thể kể đến:

+ Giáo sư vũ Đình Hường chủ biên tác phẩm “Phương pháp công tác xã hội”,

viết về cuộc sống của các em tại các trung tâm

+ Nguyễn Thị Bích Hòa với để tài “Tìm hiều vấn đề tái hòa nhập của trẻ đường

phố đã rời các cơ sở chăm sóc tại TP HCM “

+ “Phân tích tình hình chăm sóc trẻ tại trung tâm và các chương trình chăm

sóc thay thế ờ Việt Nam”, tổng hợp bài viết của nhiều tác giả

Tuy nhiên, để cuộc sống các em có thể phát triền môt cách toàn diện, cần có nhiều yếu tố Trong đó, vai trò và ảnh hưởng của các loại hình dịch vụ xã hôi đối với cuộc sống hiện tại và tương lai của các em không phải là ít đặc biệt là trong cuộc sống ngày nay Tuy vậy, các đề tài hoặc bài viết liên quan đến vấn đề này chưa nhiều Bởi vậy,

có thể nói đây là đề tài còn khá mới và hứa hẹn nhiếu nét lạ Nếu thực hiện thành công đề tài này, vai trò của các dịch vụ xã hôi ngày càng được phát huy nhiều hơn tại các trung tâm, điều này sẽ làm cho đời sống vật chất và tinh thấn của các em em ngày một phát triển toàn diện hơn, phong phú hơn

1.3.2 Trẻ mồ côi và HIV/AIDS

Trẻ em mồ côi và vấn đề nhiễm HIV/AIDS trong thời gian gần đây đã tạo được nhiều sự quan tâm cho xã hội và đặc biệt đã tạo được nhiêu sự chú ý của các tổ chức lớn Theo ước tính của Bộ Y Tế hiện đang có 2800 trẻ sơ sinh nhiễm HIV, 915 trẻ trong số đó dưới 13 tuổi Ngòai ra, Bộ Y Tế còn khẳng định trẻ mồ côi đang là thành

phần nhiễm HIV khá nhiều, hiện có 13000 trẻ mồ côi nhiễm HIV, trong đó có 25% là

mồ côi cha hoặc mẹ Riêng tại địa bàn TP Hồ Chí Minh đã có 1750 trẻ sống chung với AIDS Cứ theo dự tính sơ bộ thì đến năm 2010 số trẻ mồ côi tại TP Hồ Chí Minh

sẽ lên đến 2850 em và đạt kỉ lục 7040 em vào năm 2015

Không chỉ riêng gì Việt Nam, đây là tình trạng khẩn cấp chung của toàn thế giới Theo Quỹ Nhi Đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF) công bố nhân ngày Thiếu Nhi thế giới thì mỗi ngày trên thế giới có gần 2000 em bị nhiễm HIV Một kết quả khủng khiếp không thể ngờ Vậy là cứ mỗi 24h qua đi sẽ có gần 2000 sinh mang em thơ sắp mất ñi Tính mạng của các em đang rất mong manh mà chính sự kì thị, xa lánh, thờ ơ của xã hội càng làm cho những sinh mạng nhỏ nhoi ấy bước đến cái chết nhanh hơn

Sự phân biệt đối xử đã như cái hố lớn ngăn cách nhiều người tiếp cận với các em, các dịch vụ xã hội do vậy mà cũng không thể đến kịp thời để hỗ trợ và đáp ứng những nguyện vong sống còn cho những em thơ non nớt ấy Ông Michial w Marine – Đại

Sứ Mĩ cho rắng: “số trẻ mồ côi và trẻ bị tổn thương có thể sẽ tăng lên, chúng ta phải tiến hành ngay bây giờ để cứu giúp các em ấy”

Trẻ mồ côi đang dần bị cộng đồng xã hội lãng quên - nó như là 1 loại virus khác cùng với virus HIV bào mòn sự sống của các mảnh đời bất hạnh mang chúng trong người Nếu thiếu thông tin, ít kiến thức, chủ quan, coi thường bệnh tật được xem là nguyên nhân gia tăng tình trang HIV thì sự kì thị, xa lánh người nhiễm HIV sẽ làm cho họ chuyển sang giai đoạn AIDS nhanh hơn và đồng nghĩa cái chết đang ở rất gần Năm 2005 cứ 60 gia đình Việt Nam là có 1 gia đình “sống chung” với AIDS Đó thường là những gia đình nghèo đói tại các miền quê, nơi mà “Tình làng, nghĩa xóm cũng nhiều và sự phân biệt, dè biểu cũng lắm”

Số trẻ em chịu ảnh hưởng của căn bệnh này phần đông có hoàn cảnh đáng thương, phần lớn các em sống trong cảnh nghèo hoặc rất nghèo chiếm 75%, 1 phần sống chung với ông bà già yếu chiếm 27% Vì nghèo nên 29% số trẻ được hỏi nói lên nguyện vong của mình là mong muốn được đi làm để giúp đỡ gia đình

Vấn đề AIDS không chỉ là nỗi đau của riêng các em mà còn là của toàn xã hội Căn bệnh thế kỷ ấy, nỗi đau ấy đôi khi các em phải mang từ khi mới lọt lòng, cha -

mẹ các em cũng có thể là nạn nhân của sự khắc nghiệt đó

Theo thông báo của Liên Hiệp Quốc thì dịch AIDS đã cướp đi cha, mẹ hoặc cả cha lẫn mẹ của 15 triệu trẻ em và làm đảo lộn cuộc sống của nhiều gia đình khi bỗng chốc

các em biến thành “mồ côi” Do đó tỉ lệ nhiễm HIV gia tăng và có thể kéo dài nên ước

tính đến năm 2010 sẽ có khoảng 18 triệu trẻ sẽ mồ côi ít nhất là cha hoăc mẹ

Tại Việt Nam theo cục Phòng chống HIV/AIDS, trong số 10 tỉnh - thành phố, số người nhiễm tuyệt đối cao nhất là TP Hồ Chí Minh với 16.946người, Hà Nội là 9.738 người, Hải Phòng là 7.347người, Quảng Ninh là 7.193người Nếu tính theo tỉ lệ nhiễm HIV/100.000 dân thì cao nhất là Quảng Ninh với tỉ lệ xấp xỉ 674người/100.000 dân, thứ 2 là Hải Phòng và thứ 3 là Vũng Tàu

Hàng năm cả nước ta có gần 2 triệu phụ nữ mang thai, tỉ lệ thống kê nhiễm HIV trong thời gian gần đây là 0,39%, như vậy ước tính mỗi năm có hang trăm phụ nữ mang thai nhiễm HIV kéo theo đó là thai nhi ra đời cũng có nhiều khả năng nhiễm

HIV/AIDS vì tỷ lệ lây truyền từ mẹ sang con là 30-40% Tính đến tháng 12/2004 toàn quốc phát hiện 607 trường hợp trẻ dưới 5 tuồi, nhiễm HIV từ mẹ sang

Bên cạnh đó, còn nhiều trường hợp khác dẫn đến trường hợp trẻ mồ côi bị nhiễm HIV Trong đó cò 2 trường hợ phổ biến nhất:

- Các em bị lây truyền từ mẹ nhiễm HIV, nghĩa là các em bị thụ động trong quá trình nhiễm bệnh, vừa ra đời đã bị nhiễm HIV Một số được đưa vào trung tâm chăm sóc riêng, một số ít lang thang kiếm sống bên ngòai, trong sự kì thị và xa lánh

- Các em hoàn tòan không nhiễm bệnh khi sinh ra Do không có cha - mẹ chăm sóc, phải tự kiếm sống nên bị lợi dụng, cám dỗ trở thành nạn nhaân của các tệ nạn

xã hội như: mại dâm, ma túy…là một trong những con đường dẫn đến HIV/AIDS

* Trường hợp mẹ truyền sang con :

Đây là một trong những đường lây truyền HIV trong hơn 25 năm qua Quá trình nhiễm có thể xảy ra trong thời kì mang thai qua “nhau thai“, trong lúc sinh con qua đường máu, hay khi cho con bú thông qua tuyến sữa Phương thức lấy truyền từ mẹ nhiễm HIV sang con là phương thức lấy truyền dọc Ước tính cứ 10 người mẹ nhiễm HIV, thì sẽ có từ 3 đến 4 trẻ bị lây nhiễm Hiện nay, tòan thế giới có 2,3 triệu trẻ em dưới 15 tuổi là nạn nhân của căn bệnh này Trong khi đó, ở nước ta có 0,04 % số phụ

nữ mang thai nhiễm AIDS và khỏang 900 trẻ mang vi rút HIV trong người, và hấu hết các em điều có độ tuổi dưới 5

Tất cà những trẻ sơ sinh có mẹ bị nhiễm HIV thì dù có lây bệnh hay không thì đều tồn tại kháng thể HIV trong cơ thể từ 12 đến 18 tháng Do vậy mà sự phát triển và sức

đề kháng cũng không bình thường cần phải có sự chăm sóc đặc biệt

Về mặt lâm sàn, trẻ nhiễm HIV được chia làm hai loại:

- Ở loại thứ nhất, các em có những triệu chứng ngay khi nhiễm bệnh như: đau họng, viêm phổi, tiêu chảy, lở loét…Làm suy giảm hệ thống miễn dịch của các em từng ngày, từng giờ Gây tử vong ở trẻ từ 4 đến 5 tuổi - tuổi chưa định hình rõ ràng cuộc sống là gì, HIV là gì

- Ở loại thứ hai, trẻ vấn sống bình thường do vi rút HIV không phát triển nhanh

mà tiềm ẩn bên trong cơ thể Khi được 5 dến 6 tuổi, HIV sẽ chuyển sang giai đoạn AIDS và bắt đầu có triệu chứng như loại một và có khoảng 70 - 80 trẻ em nhiễm HIV ở loại này

Hầu hết, tuổi thơ của các em đều trải qua không suôn sẻ, các em chỉ được đến trường dành riêng cho các trẻ em nhiễm HIV như các em Có lẽ còn quá nhỏ nên các

em không biết rõ sự xa lánh, kì thị của xã hội là vì sao? Nhưng sau nụ cười của các

em chỉ còn là nụ cười gượng gạo mà thôi “Tại sao mình lại không được đi học ở trường như bạn mình? Sao các dì cạnh nhà không muốn để các bạn chơi chung với mình? Sao mọi người nhìn mình lạ vậy?”

Những câu hỏi ngây ngô không lời đáp ấy sẽ luôn hiện hữu đến cuối đời hay khi các em đủ lớn để nhận ra điều đó, và không phải ai trong xã hội cũng có kiến thức, tấm lòng để đón nhận các em Tất cả chỉ dấy lên nỗi ám ảnh về căn bệnh thế kỷ gắn liền với tử thần

* Trường hợp nhiễm HIV do quan hệ tình dục hoặc tiêm chích ma túy

Trẻ em đường phố ở độ tuổi dưới 16 được xem là nhóm có nguy cơ lây nhiễm HIV cao nhất Bởi lẽ các em phải tiếp cận với các đối tượng có nguy cơ nhiễm cao như: tiêm chích ma túy, lạm dụng tình dục, gái mại dâm…

Theo báo cáo của Bộ y tế đến tháng 9 năm 2006 cả nước có 8.500 trẻ em bị nhiễm HIV trong quá trình hoạt động kiếm sống Chỉ riêng Tp HCM dự đoán sẽ có hơn 10.000 trẻ em tồn tại nguy cơ lây nhiễm vì cuộc sống không an toàn Kết quả từ cuộc khảo sát đã cho thấy một thực trạng đau lòng, hầu hết các em không biết rằng dùng chung kim tiêm khi sử dụng ma túy và có quan hệ tình dục không an toàn là có thể bị nhiễm AIDS Các em cho rằng HIV/AIDS là bệnh của người lớn, bác sĩ khám là biết liền, bán thuốc uống sẽ hết

Khảo sát tại công viên Văn Lang, quận 5 Tp HCM, tiếp xúc với 1 nhóm 5 em làm

5 nghề khác nhau, khi hỏi đến chuyện “làm thế nào để kéo dài cơn phê? ”, các em

tranh nhau kể vanh vách mà không hề biết đến nguy hiểm về tính mạng đang gần kề Hơn thế nữa các em thường mua ống chích để dùng chung hoặc dùng lại ống chích cũ, điều này có thể làm lây truyền HIV nếu 1 trong các em đã bị nhiễm

Khi đến cơn nghiện, các em có thể làm bất cứ chuyện gì để có tiền kể cả việc bán dâm, đi khách, quan hệ tình dục bừa bãi Một số trẻ được các anh chị giáo dục viên hướng dẫn sử dụng bao cao su để tránh lây bệnh cho nhau nhưng khi khách không chịu, nhất là khách Tây, các em không dám từ chối vì cuộc sống Theo quan điểm của các em chỉ nên cảnh giác với người lạ mà thôi, còn khách quen nhất là bồ của nhau thì không cần Khi thương nhau thì có quan hệ cũng không có bệnh Chính sự thiếu kiến thức đó đã làm căn bệnh HIV/AIDS có cơ hội lây lan

Nhiều trường hợp trẻ biết mình mắc bệnh ở bộ phận sinh dục nhưng không dám đi khám, chỉ tự mua thuốc uống, nhưng phần đông các em không làm gì để chữa bệnh cả Nếu phát bệnh không nơi nương tựa thì sống ở gầm cầu, xó chợ cho đến chết

Nhìn chung hàng nghìn trẻ có nguy cơ nhiễm HIV bất kỳ lúc nào nhưng chưa được xã hội quan tâm đúng mực

* Dịch vụ xã hội cho các trẻ em mồ côi nhiễm HIV/AIDS:

- Thành lập từ năm 1950 tổ chức Tầm Nhìn Thế Giới (WORLD VISION INTERNATIONAL) đang hoạt động trên 100 quốc gia, hỗ trợ cộng đồng thông qua các chương trình dự án trên nhiều lĩnh vực trong đó có HIV/AIDS Với tôn chỉ dành

sự quan tâm hàng đầu cho trẻ em đặc biệt là các trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt Hoạt động của TNTG Việt Nam luôn mong muốn đem lại cuộc sống tốt hơn cho các đối tượng này.Từ năm 1990 tới nay, TNTG Việt Nam triển khai nhiều hoạt động cứu trợ Trong năm 2007 có hơn 52.600 trẻ được tham gia chương trình bảo trợ này Mỗi năm có khoảng 1,1 triệu cuộc sống được cải thiện Với hơn 250 nhân viên, TNTGVN đang làm tốt vai trò hỗ trợ của mình như 1 dịch vụ xã hội đa dạng về hình thức, chiến lược trong hoạt động

- Ngày 10/5/2004, các bác sĩ của WORLD WIDE ORPHANS FOUNDATION (WWO) đã đến trung tâm bảo trợ và nuôi dưỡng trẻ Tam Bình để điều trị cho 25 trẻ

mồ côi nhiễm HIV tại đây Đó là một phần nằm trong chương trình “tập huấn kỹ năng, kiến thức về điều trị và phòng nhiễm HIV/AIDS” cho các y bác sĩ và nhân viên

chăm sóc trẻ nhiễm HIV tại trung tâm này với kinh phí 51.500 USD

- Tổng thống Mỹ G Bush tuyên bố giành thêm viện trợ 515 triệu USD nhằm đẩy lùi HIV/AIDS ở 15 nước ưu tiên trong đó có VN Chương trình PEPFAR đã thực hiện kế hoạch cứu trợ khẩn cấp bệnh nhân AIDS Kế hoạch đã đem cam kết của Mỹ đối với công tác phòng chống AIDS đến 15 quốc gia với 15 tỷ USD ban đầu và 515 triệu USD viện trợ thêm Bộ trưởng ngoại giao lúc này là ông Collin Powell cho biết theo dự tính của kế hoạch này có thể ngăn ngừa được 660 ngàn ca lây nhiễm mới, hỗ trợ thêm thuốc kháng ARV cho 13 ngàn người nhiễm và chăm sóc cho 65 ngàn bệnh nhân AIDS, bị ảnh hưởng bởi AIDS

Ngoài những cá nhân và tổ chức trên cũng có nhiều đơn vị khác dành sự hỗ trợ quan tâm đến các em Tuy nhiên, bao nhiêu đó vẫn chưa đủ để xoa dịu nỗi đau tồn tại trong nhưng con người bất hạnh đó Điều các em cần thiết bây giờ đó là sự yêu thương và tôn trọng Có thể sẻ quá vô nghĩa nếu chúng ta nói nhiều mà không làm, hãy có hành động thiết thực để nối trái tim tới trái tim

1.3.3 Vấn đề nuôi dưỡng

Theo số liệu báo cáo của Sở Lao động Thương binh Xã hội, hiện nay trên nước ta,

số trẻ em mồ côi có khoảng 120.000 em, mỗi em có một hoàn cảnh riêng biệt nhưng nhìn chung các em đều rất cần sự quan tâm chăm sóc và hỗ trợ đặt biệt từ phía cộng đồng xã hội.Chính sách pháp luật về chăm sóc rẻ em mồ côi có quy định rõ tại điều 20 của Công Ứớc Liên Hịêp Quốc, đó là sự đảm bảo sao cho trẻ em mồ côi đựơc hưởng

sự chăm sóc thích hợp, thay thế cho sự chăm sóc của gia đình

Trẻ em mồ côi do thiếu vắng sự quan tâm từ phía gia đình, do vậy việc nuôi dạy

và giáo dục cho các trẻ là rất quan trọng Cụ thể Nhà nước đã tạo điều kiện để các em hoàn tất phổ cập tiểu học, các em lớn có thể vừa học, vừa làm Điều này càng khẳng định rằng, đối với các em cần có sự giúp đỡ không chỉ có vật chất mà còn đi đôi với rèn luyện trí tuệ, tiếp cận với các dịch vụ hỗ trợ khác để sự phát triển của các em mang tính toàn diện hơn

Theo Thông Tư Liên Bộ Lao Động Thương Binh-Xã Hội và Tài Chính số 22/LBTT hướng dẫn các địa phương thực hiện thì: trợ cấp thường xuyên cho trẻ em

mồ côi do xã, phường quản lí là 24.000 đồng/tháng, tương đương với 12 kg gạo được

áp dụng theo thời giá và theo vùng Nếu không đủ mua thì phải điều chỉnh sao cho đủ

12 kg gạo

Nghị định số 05/CP ngày 26/01/1994 của chính phủ quy định: Trẻ em mồ côi được nuôi dưỡng tập trung trong các cơ sở bảo trợ xã hội được hưởng trợ cấp là 84.000 đồng/tháng; và trên một số nơi hiện nay thực hiện mức trợ cấp là 84.000 đồng/tháng đến 140.000 đồng tháng

Nhà nước quan tâm, chăm sóc các em không chỉ bằng cách vận động toàn dân tham gia giúp đỡ mà còn hợp tác với các tổ chức quốc tế để chăm sóc các em tốt hơn, đại diện trong số đó là Làng trẻ SOS, làng trẻ có quy mô lớn, với số lượng trẻ khá đông, có quy mô, tổ chức khá chặt chẽ, với mức trợ cấp cao khoảng 100USD/ tháng Hiện nay có khoảng 21.600 trẻ tại cộng đồng được nhận phụ cấp theo chế độ của Nhà nước.Tuy nhiên con số đó vẫn còn quá ít so với 120.000 trẻ Do đó cần mở rộng thêm về mô hình, đa dạng hơn các loại hình dịch vụ hỗ trợ khác

Trong tác phẩm “hỗ trợ giáo dục trẻ em thiệt thịi Việt Nam” viết rằng: “Các em cĩ thể ngoan lên khi cĩ đủ ăn, đủ mặc, cĩ nơi ăn và phương tịện học hành, vui chơi, giải trí và hơn hết là tình thương chân thật của thầy, cơ… và xã hội, được đối xử bằng sự tơn trọng và khơng thành kiến”

Trong đề tài này, trẻ em mồ cơi được nuơi dưỡng tại các trung tâm nên cũng cĩ một vài điểm cần chú ý sau:

Trích dẫn từ tác phẩm “Phương pháp cơng tác xã hội”, viết về vấn đề trẻ mồ cơi

tại các trung tâm do giáo sư Nguyễn Đình Hường chủ biên, cho thấy:

Mục tiêu của chương trình chăm sĩc trẻ tại trung tâm thường là:

+ Đảm bảo cơ sở cho sự phát triển thể chất, tinh thần của trẻ Tai đây các em cĩ chỗ

ăn, ngủ, vệ sinh; cĩ quần áo và được chăm sĩc sức khỏe

+ Hình thành thĩi quen trong hoạt động hằng ngày như lau nhà, nấu cơm, đi chợ, trồng rau, nuơi gà

+ Đưa ra các hoạt động giáo dục, lao động, học tập để các em hình thành nhận thức, giá trị cuộc sống và cĩ hành vi ứng xử đúng đắn, ví dụ như tính kỉ luật và tính trách nhiệm với người khác

+ Tổ chức những cuộc gặp gỡ thường xuyên với trẻ để tìm hiểu tâm tư nguyện vọng của chúng, giải quyết kịp thời những khĩ khăn mà trẻ gặp phải

+Tổ chức các hoạt động vui chơi, giải trí như đi tham quan, cắm trại, thể dục thể thao Giúp các em cĩ được khơng khí vui vẻ, đồn kết, ý thức kỷ luật tập thể và tinh thần cơng bằng

+ Tạo điều kiện để các em được học văn hĩa theo hướng hoà nhập với trẻ bình thường ở bên ngồi là tốt nhất, trừ những em đặc biệt mới học ở trung tâm

+ Bên cạnh việc học văn hĩa, các em cần phải học một ngành nào đĩ để ra đời kiếm sống, đồng thời giúp các em hiểu rõ giá trị của lao động, phát huy tinh thần cần cù, kỷ luật tư tin

Song, đối với các em ở trung tâm việc nuơi dưỡng khơng phải lúc nào cũng dễ dàng Việc nuơi dưỡng nhiều em trong cùng một khơng gian luơn tồn tại nhiều nhược điểm cần khắc phục:

+ Một số trẻ ít gắn bĩ với tập thể, thường thấy ở các em mới vào trung tâm hoặc những em sống khép kín, e dè, thường tách biệt mình khỏi bạn bè Chính điều đĩ, việc chăm sĩc, quan tâm là vơ cùng cần thiết Thậm chí nên tạo nhiều cơ hội để các em được tiếp cận nhiều hơn với các dịch vụ hỗ trợ cuộc sống

+ Một thực tế cho thấy dù nhân viên chăm sĩc cĩ tốt đến đâu đi nữa cũng khơng thể thay thế được cha, mẹ đẻ của các em Cũng cĩ thể xem đĩ là lí do khiến nhiều em cịn cảm thấy lạc lõng, hụt hẫng, khơng biết tâm sự với ai khi gặp khĩ khăn

+ Cĩ nhiều trường hợp trẻ muốn độc quyền tình yêu thương của người chăm sĩc, điều

đĩ cĩ thể xem là một trở ngại lớn trong mơi trường sống tập thể

+ Trẻ dễ bị tách khỏi mơi trường xã hơi bên ngồi, vì vậy khĩ cĩ thể cĩ được các kinh nghiệm vai trị khác nhau trong các ứng xử

Trong tác phẩm viết về “Phương pháp công tác xã hội chữ thập đỏ Việt Nam”, tài

liệu dành cho hướng dẫn viên, cho rằng: Dù trẻ ở đâu thì trẻ cũng phải được bảo đảm các nhu cầu sau

+ Điều kiện cơ sở vật chất được cung cấp đầy đủ

+ Bù đắp tình càm bị thiếu hụt

+ Học việc làm, học nghề

+ Có việc làm thích hợp, ổn định sau khi rời khỏi trung tâm

Như vậy, bên cạnh việc đề cao nhu cầu vật chất, Nhà Nước và các tổ chức khác cũng rất quan tâm và đề cao đến sự thỏa mãn các yếu tố về tinh thần cho các trẻ mồ côi Một phần trong tác phẩm này đã nhấm mạnh rất kĩ về vai trò của các dịch vụ xã hội và nhấn mạnh nhiệm vụ phải cung cấp bằng được các dịch vụ xã hội hỗ trợ các

em khi đang sống tại các trung tâm hay mái ấm, nhà tình thương Đó là:

+ Phải tổ chức nuôi các em tại cộng đồng, tìm người thân hoặc họ hàng có nhu cầu và điều kiện chăm sóc trẻ tốt nhất

+ Cho trẻ làm con nuôi ở những gia đình có nhu cầu Phải đánh giá được tình trạng hiện tại và nhu cầu của trẻ cũng như tình hình và nguyện vọng của gia đình nhận nuôi

để lập kế hoạch trợ giúp Kế đến là phải cung cấp cho trẻ và gia đình nhận nuôi các dịch vụ hỗ trợ cần thiết như: học tập, vui chơi, giải trí, sinh hoạt với các nhóm bạn có cùng cảnh ngộ, y tế…và một số chương trình trợ giúp khác Song song đó, cần kết hợp với việc giới thiệu các em đến các tổ chức có thẩm quyền và vai trò tương đương

để có thể giúp đỡ kịp thời khi gặp khó khăn

+ Đặc biệt đối với các trung tâm, cần phải thành lập những gia đình phi huyết thống tức là đưa trẻ xích lại gần hơn với gia đình tự nhiên như các bạn bình thường khác

Mỗi gia đình có một “nhân viên xã hội” có vai trò như một người mẹ nhằm hướng

dẫn cuộc sống tập thể đồng thời có thể chăm sóc và quản lí các em

Từ những thành công đạt được bước đầu trong việc nuôi dưỡng và giáo dục trẻ em thiệt thòi trong đó có trẻ em mồ côi, thì Nhà Nước đã chủ trương mở thêm nhiều hình thức khác Đó thực sự là nhũng việc làm có ý nghĩa thiết thực nhất đối với cuộc sống của các trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt Duy trì và tổ chức tốt hơn nữa công tác dạy nghề đồng thời bổ sung các dịch vụ sống như: ăn, mặc, ở các yếu tố để phát triển về trí, đức, thể, mỹ đang là một nhiệm vụ hàng đầu đối với Nhà Nước và địa phương Giúp trẻ tái hòa nhập với cộng đồng đang là một vấn đề đầy thách thức, đòi hỏi sự tính toán thật kĩ lưỡng và thận trọng

Ông Trần Văn Nhiêm - Phó Giám đốc sở Lao động Thương binh và Xã hội cho biết thì việc trợ cấp cho các trẻ em mồ côi cần được chú trọng nhiều hơn nữa, đồng thời phải trợ cấp thêm cho cả đội ngũ giáo viên, nhân viên vì mức thu nhập của các anh chị em làm công tác này còn quá thấp

Nói tóm lại, dựa vào những thành công nhất định mà chúng ta đã đạt được trong thời gian qua, có thể khẳng định rằng: Nếu các cơ sở, trung tâm nuôi dạy các trẻ em

mồ côi nói riêng và trẻ em thiệt thòi nói chung được trang bị đầy đủ về cơ sở vật chất, các em được tiếp cận đầy đủ các dịch vụ xã hôi và thoải mái về tinh thần thì công tác giáo dục trẻ sẽ gặt hái được những thành quả tốt đẹp, và con đường các em đi trong tương lai sẽ dễ dàng và bằng phẳng hơn

1.3.4 Các dịch vụ xã hội

Trẻ em mồ côi, lang thang là những đối tượng rất dễ bị tổn thương, đó là hệ quả của sự thiếu thốn về kinh tế, bóc lột về sức lao động và kì thị ,xa lánh về hoàn cảnh xuất thân hay địa vị xã hội

Hiện nay dưới sự phát triển chung của đất nước không thể thiếu 1 phần đóng góp không nhỏ của trẻ em, nhưng đây là đối tượng mà ít người quan tâm đến, đặc biệt là

sự quan tâm đến các em chưa đúng mực Các em ít khi được hưởng hoặc tiếp cận đến các dịch vụ xã hội: y tế, giáo dục, đời sống…

Nhu cấu, khả năng, vai trò và sự đóng góp của trẻ phụ thuộc vào giới, mức độ phát triển tâm lí, thể chất và cả trí tuệ Đặc biệt, do bối cảnh xuất thân, môi trường sống nên đôi khi các em ít nhận được cái nhìn thiện cảm từ phía xã hội

Tuy nhiên không vì điều đó mà có cái nhìn không tốt hoặc phân biêt đối xử giữa trẻ này với trẻ khác

Có nhiều trường hợp trẻ mồ côi, lang thang đã bị tách biệt lập ra khỏi môi trường sống do bị cho rằng sẽ gây ảnh hưởng không tốt đến các trẻ khác, chính vì điều đó mà

sự tiếp cận các dịch vụ xã hội cho các em càng bị hạn chế

Công ước về quyền trẻ em không nên sử dụng tách biệt mà phải gắn liền với các công ước nhân quyền khác, các em cũng phải có những quyền như những con người bình thường khác trong xã hội Đó là:

- Quyền sống còn

- Quyền phát triển

- Quyền được bảo vệ

- Quyền tham gia nhân quyền chung

- Quyền không được xâm hại tình dục

Một trong những mục đích lớn nhất của đề tài về trẻ em mồ côi là tạo nên sự thay đổi tích cực trong đời sống của các em, và trong số nhiều trường hợp của trẻ em mồ côi thì phải đề cập đến vần đề trẻ lang thang Nếu so với trẻ mồ côi trong các mái ấm, nhà mở hay hội Bảo trợ xã hội thì việc tiêp cận các dịch vụ xã hội càng thấy rõ sự thiệt thòi

Trong tạp chí xã hội học của Vũ Trùng Dương thì trẻ em lang thang được hiểu là trẻ em rời bỏ gia đình, tự kiếm sống và nơi cư trú không ổn định Trong khi đó, thì

trong 1 tạp chí xã hội học khác của Dương Chí Thiện lại có 1 định nghĩa khác về trẻ

em lang thang Tác giả này sử dụng cụm từ mới là trẻ em đường phố Trẻ em đường phố là những trẻ em từ 18 tuổi trở xuống, đang hoạt động kiếm sống trên đường phố bằng nhiều việc khác nhau như: đánh giầy, bán sách báo, hay nhặt rác…

Dù có sự khác nhau về mặt ngôn từ nhưng cả 2 tác giả đều thống nhất ở chổ đó là

sự tự kiếm sống và chịu thiệt thòi về mọi mặt, đặt biệt là trong các vấn đề về các phúc lợi xã hội

Đứng dưới góc độ của trẻ em mồ côi tại các trung tâm nhà mở hay lang thang tự kiếm sống thì điều các em cần nhaát đó là sự lắng nghe, tiếp xúc trực tiếp và giảng dạy một cách thân thiện, hổ trợ khi cần thiết đồng thời làm cho xã hội có cách tiếp cận mới với các em, cần tôn trọng quyền và hướng đến nhu cầu của các em như: học tập, giải trí, vui chơi lành mạnh

Phúc lợi xã hội dành cho trẻ em theo tác giả Dương Chí Thiện thì phúc lợi xã hội là 1

hệ thống, 1 thiết chế hay 1 lĩnh vực nhất định của xã hội nhằm đảm bảo thỏa mãn những nhu cầu xã hội thiết yếu của trẻ em theo những điều kiện văn hóa ,cấu trúc xã hội

Phúc lợi xã hội liên quan đến việc ổn định và phân phối trong các lĩnh vực thu nhập, văn hóa, phát triển nghề nghiệp, nhà ở, đi lại, chăm sóc sức khỏe, gia đình, học tập và đương đầu với những rủi ro trong cuộc sống

* Giáo dục

Giáo dục có vai trò rất quan trọng trong đời sống tâm lí của trẻ, giúp gợi ra nhiều vấn đề, nhiều sự kiện giúp trẻ có cơ hội tư duy và tăng cường khả năng khám phá Giáo dục cung cấp các nguồn thông tin, bằng chứng rất phong phú, đa dạng để kiểm chứng các giả thuyết Giáo dục đặt ra những yêu cầu kích thích sự phát triển của tâm

lí trẻ nhất là trong giai đoạn còn bé nhu cầu này là rất lớn Nhưng ở Việt Nam hiện nay điều này còn tồn tại nhiều thách thức

- Thứ nhất, chưa thật sự tập trung vào đối tượng tiếp nhận, đặc biệt là chưa tao ra cơ

hội và chưa đáp ứng nhu cầu cho các đối tượng đặc biệt trong đó có trẻ em mồ côi

- Hai là, cơ hội học tập của trẻ em thuộc dạng này bị tác động bởi nhiều yếu tố khách

quan có mà chủ quan cũng có Trẻ em lang thang, mồ côi mất đi cơ may phát triển cá nhân, học hành, để lang thang kiếm sống

Không có giáo dục tốt nên các em không có trình độ văn hóa nhất định và cần thiết

để đảm đương các công việc lao động có tính chuyên môn cao, đòi hỏi các em chỉ có thể làm dược các việc đơn giản, các dịch vụ đường phố như:đánh giầy, nhặt rác, bán

vé số…

Theo thống kê của Bộ Lao Động Thương binh Xã hội trẻ em lang thang năm 1996

cả nước có 14.596 em, 1997 có 16.263 em, 1998 có 19.024 em, 1999 là 23.000 em,

2000 là 25.000, đến tháng 2 năm 2003 só lượng có giảm xuống hưng vẫn còn ở 24.000 em Riêng Tp HCM có 8.000 em lang thang trong đó có 50% là các em mồ côi

Và theo triển khai của đồ án ngăn chặn và trợ giúp trẻ em lang thang thì đây là số lượng không nhỏ và đang cố gắng đưa các em vào các trung tâm, nhà mở để nuôi dạy Đối với Trẻ em mồ côi tại các mái ấm nhà mở thì việc giáo dục chỉ là tập trung dạy đến Trung học Phổ thông sau đó chọn nghề và làm việc

- Đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực lao động

- Tuy vậy, điều kiện của các trẻ em này không cho phép tiếp tục học lên cao

Như vậy, chỉ đáp ứng được việc mưu sinh trước mắt chưa tiếp cận với “đỉnh cao giáo dục”

Trong đời sống của các em, về vấn đề giáo dục luôn tồn tại nhiều điều bất bình đẳng, tỷ lệ nhóm trẻ xuất thân từ các gia đình không có cha mẹ, mái ấm tình thương, hay nhà mở và các hộ nghèo có tỷ lệ học it hơn các gia đình trung bình hay giàu có

Tỷ lệ đi học nhóm giàu nhất gấp 60 lần tỷ lệ đi học của nhóm trẻ mồ côi hay gia đình khó khăn: 28,13% so với 0,46% ( năm 1998 và năm 1999) Theo Tổng cục Thống kê Điều tra mức sống dân cư Vn năm 1997-1998 ở Hà Nội Tỷ lệ nghỉ học sớm cuûa các trẻ em mồ côi và hộ nghèo là 43% Trẻ từ 6 -16 tuổi chưa từng đi học chiếm tới 4,7%; 34% bỏ học ở tiểu học; 58,8% bỏ học ở trung học cở sở và 2,6% ở THPT

Một cơng trình nghiên cứu của tác giả Vũ Ngọc Bình cĩ tên “Giáo dục cơ sở linh hoạt ở Việt Nam” đã dành cho trẻ em mồ cơi trong lĩnh vực giáo dục những mối

quan tâm nhất định Theo ơng, đây là một trong các đối tượng chịu nhiều thiệt thịi và tất dễ bị tổn thương nhưng vẫn chấp nhận được sự quan tâm đúng mực từ phía cộng đồng xã hội Hầu hết, các hỗ trợ chỉ diễn ra ở cấp độ trung bình, miễn sao các em cĩ cái ăn, cái mặc là tốt rồi Cũng chính vì vậy, mà việc dạy học cho các em chưa được chú trọng lắm Trong thời gian gần đây, tuy Nhà Nước đã đề ra mục tiêu phải hồn tất phổ cập giáo dục cho các em Việc học lên cao hơn, là tùy thuộc vào ý thích và khả năng của mỗi em Như vậy, đối với các em chưa hề cĩ một chủ trương hay chính sách nào đẩy mạnh giáo dục, nâng cao vai trị của giáo dục trong đời sống của các trẻ em

hỗ trợ như xác định đối tượng, xác định nhu cầu ưu tiên, lập kế hoạch, thực hiện kế họach, quản lý, giám sát và đánh giá thực hiện kế hoạch

Hơn nữa cách tiếp cận này vẫn mang tính áp đặt mang tính hành chính và bắt buộc Nhưng quan trọng hơn với các em và cả người ngồi xem đĩ là sự ban ơn hơn là sự

hỗ trợ Do đĩ các em cảm thấy mặc cảm nên rất khĩ đến xin hỗ trợ và nhờ giúp đỡ Vả lại, chỉ cĩ những trẻ mồ cơi hay lang thang mới biết chúng cần gì, cho nên hãy biết tập hợp các nhĩm nhỏ cĩ sự tương đồng về đặc điểm xã hội để cĩ thể giúp đỡ các

em 1 cách tốt nhất, cả về chất lượng lẫn số lượng Thay vì giúp 1 cá nhân ta đã cĩ thể giúp nhiều em hơn và chính các em mới là người cĩ quyết định phù hợp nhất với điều các em cần

Sự hỗ trợ của các tổ chức xã hơi và hội từ thiện của thành phố, cùng với các mạnh thường quân trong và ngồi nước đang được coi là những hoạt động chủ đạo trong việc cải thiện cuộc sống cho các em

Hình thức hỗ trợ đời sống thiết thực nhất mà các em cần lại đi đơi với vấn đề đào tạo nghề Theo tài liệu của Sở Lao Động Thương Binh & Xã Hội thì đối với các trẻ

em mồ cơi đang tự kiếm sống trên đường phố, nhà ga, bến tàu…Nhà Nước tổ chức gom các em này thành các nhĩm nhỏ, để tìm kiếm việc làm cho các em Đồng thời tạo điều kiện cho các em này quen với lối sống tập thể, chăm sĩc và giúp đỡ lẫn nhau khi gặp khĩ khăn

* Dịch vụ y tế

Hiện nay việc khám chữa bệnh miễn phí cho trẻ em mơ cơi cịn rất hạn chế, các cán bộ y tế và các trung tâm chưa cĩ chính sách hỗ trợ đối với các em, đặc biệt là trẻ

em đường phố Đối với các trẻ em mồ côi tại các mái ấm nhà mở, các hội bảo trợ, thì việc BHYT khoâng thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu khám chữa bệnh cho các em Đa số các dịch vụ cho các em đều thực hiện điều trị tại chỗ, ít khi được đến các trung tâm lớn

Dựa trên các đặc điểm chung của các nhóm trẻ em mồ côi hay lang thang hoặc trẻ

em đường phố đang hoạt động kiếm sống bằng nhiều việc làm khác nhau, chúng ta có thể đề xuất các giải pháp hỗ trợ trên cơ sở nhu cầu của nhóm trẻ ấy Đồng thời, dịch

vụ xã hội trên lĩnh vực y tế phải là kênh thông tin trực tiếp để là chiếc cầu nối thể hiện tình trạng sức khỏe của các em cho các cơ quan y tế địa phương và Trung ương để kịp thời có sự hỗ trợ thỏa đáng

Một thực trạng thường thấy, khi 1 em mắc bệnh, thì các em khác trong nhóm tìm đến các cơ sơ y tế tư nhân để mua thuốc mà không hề được đưa đến cơ sở y tế để điều trị Điều này làm cho nguồn gốc căn bệnh không được làm rõ và không thể kiểm soát được, thuốc uống không đúng kiểu, đúng bệnh, làm cho triệu chứng nghiêm trọng hơn

và có thể lây cho các em khác nếu đó là bệnh truyền nhiễm

Xét trên mặt xã hội, các em là đối tượng cần có sự đặc biệt quan tâm về mặt sức khỏe, vì đa số các em đều dưới 18 tuổi – lứa tuổi chưa thực sự hoàn thiện về chức năng sinh học trong cơ thể Do đó với thể trạng non nớt ấy, các em rất dễ dàng nhiễm bệnh cho nên sự hỗ trợ về mặt y tế, thuốc men là điều cần thiết hơn bao giờ hết

Đối với các trẻ em mồ côi ở các mái ấm nhà mở, thì đa phần trong số đó là trẻ em đương phố được đưa về nên chính các em cũng chưa ý thức được việc tiếp cận các dịch vụ y tế, cho nên đa số lá chữa trị tại chỗ và còn rất nhiều hạn chế trong việc tiếp cận các tiến bộ khoa học kĩ thuật trong y tế

* Hỗ trợ dạy nghề việc làm

Theo tác giả Vũ Trùng Dương trong Tạp chí Xã Hội học viết về trẻ lang thang , thì việc tự kiếm sống của các trẻ em lang thang, mồ côi là do sự phân công lao động xã hội Giải thích cho nhận định này cho rằng một khi xã hội còn những công việc dành cho trẻ em mà người lớn không làm được hoặc không phù hợp với địa vị xã hôi như: đánh giầy, bán vé số, bán hàng rong và các công việc đơn giản khác thì hiện tượng trẻ

em kiếm sống vẫn còn tồn tại Bên cạnh tác giả giải thich rằng, trẻ em là một trong những đối tượng cần được chăm sóc nghĩa là việc tự chăm sóc, tự kiếm sống là mâu thuẫn, xung đột Như vậy sự mâu thuẫn nhưng sự đối lập đó lại tồn lại sự bất bình đẳng trong việc tiếp cấn các dịch vụ xã hội giữa các trẻ mồ côi, lang thang với các trẻ

em trong gia đình bình thường

Nhu cầu học nghề để có nghề và kiếm sống 1 cách chủ động trên nghề nghiệp ấy,

là điều được xem là căn bản và quan trọng nhất đối với các em Sự hỗ trợ của xã hội

là có hạn và khi các em trưởng thành chính các em phải có nghĩa vụ tự nuôi sống bản thân mình Đồng thời có quyền đòi hỏi sự hỗ trợ từ phía Nhà nước và các cơ quan chức năng để được học nghề khi đủ 13 tuồi

Quá trình chọn nghề và học nghề phải phù hợp với sở thích, muốn làm được điều này thì thời gian, hình thức và cách thức học phải do chính các em đề xuất và điều đó

sẽ đem lại sự hỗ trợ tốt cho cuộc sống tương lai của các em

Có rất nhiều trường hợp các em không thể sắp xếp thời gian học nghề được vì thời gian ấy được dành cho hoạt động kiếm sống

* Đối với các em tại mái ấm nhà mở:

- Sau khi các em hoàn tất chương trình trung học cơ sở, nếu không muốn học tiếp mà có nguyện vọng học nghề thì các trung tâm sẽ tổ chức dạy nghề cho các em từ 13 tuổi trở lên theo đúng quy định của Nhà nước Tuy nhiên sự hướng nghiệp còn mang tính cứng nhắc, thụ động Các trung tâm chọn lựa sẵn nghề cho các em hoặc cho các em chọn lựa các ngành nghề nằm trong quy định của trung tâm

- Trong các trung tâm có quy mô lớn, số lượng trẻ đông nên việc đáp ứng nhu cầu dạy nghề còn hạn chế và không đáp ứng được đầy dủ là điều có thể chấp nhận được Nhưng đối với các trẻ em bình thường thì các em gặp nhiều thiệt thòi

Tóm lại các dịch vụ xã hội vốn phong phú và đa dạng Song nó chưa thực sự đáp ứng được nguyện vọng, nhu cầu của các trẻ em mồ côi Trong quá trình điển cứu thực

tế tại địa phương trong thời gian tới, chúng tôi tin rằng những điều đề cập trên sẽ được

đề cập rõ hơn trong kết quả báo cáo khi nhóm hoàn thành việc điều tra trên thực tế

Có rất nhiều tổ chức ra đời đóng vai trò như là một dịch vụ xã hội để trợ giúp cho các nhóm đối tượng thiệt thòi trong xã hội Đương nhiên, trẻ em mồ côi cũng không thể nằm ngoài sự quan tâm đó là một trong những tổ chức mang tính đại diện, ra đời trên cơ sở đó

Đối tượng của OSEDC là những trẻ em dưới 18 tuổi có những hoàn cảnh đặc biệt khó khăn sau:

- Trẻ em lang thang, cơ nhỡ

- Trẻ tị nạn và những trẻ em ở các vùng nông thôn và đô thị nghèo

- Trẻ em ở các vùng xa xôi, hẻo lánh, ở vùng núi và trẻ em thuộc các dân tộc ít người

- Trè em phải lao động sớm

Mục đích của tổ chức này là bảo vệ và hỗ trợ tinh thần, vật chất cho trẻ em có những hoàn cảnh đặc biệt khó khăn được quyền sống, học tập, lao động, vui chơi, có sức khỏe tốt để phát triển như một cá thể độc lập trong cộng đồng Đó là một nền tảng

cơ bản trong việc bảo vệ quyền lợi, nhân phẩm và sự bình đẳng cho trẻ em thiệt thòi Với mục đích đóng góp cho sự phát triển toàn diện của cá trẻ em thiệt thòi, OSEDC đã liên kết với tổ chức cứu trợ trẻ em Thụy Điển, và các tổ chức phi chính phủ khác tạo ra những chương trình hoạt động cụ thể để bảo trợ, chăm sóc vể sức khỏe, giáo dục và đào tạo nghề cho các trẻ em thiệt thòi Việt Nam Bố trí, giới thiệu việc làm cho trẻ em lang thang, cơ nhỡ, trẻ tàn tật và trẻ em mồ côi

Không dừng lại ở đó, OSEDC còn thiết lập mối quan hệ với gia đình các em này

để tạo điều kiện giúp họ đón con về với gia đình (nếu có).Tổ chức tuyên truyền, vận động các thành viên trong xã hôi quan tâm và có trách nhiệm về việc bảo trợ và đón nhận các em,OSEDC luôn có những đề xuất với Nhà Nước những nội dung, hình thức

hỗ trợ sao cho phù hợp với từng đối tượng nhất định

Trong cuộc sống, những tổ chức như OSEDC là đáng hoan nghênh và cấp thiết, nó

có thể góp phần làm cho cuộc sống các em giảm đi phần nào thiệt thòi và để tìm cho mình một lối đi của ngày mai

1.4 Giới thiệu khái quát về các trung tâm

Tại Tp Hồ Chí Minh có rất nhiều trẻ mồ côi sống tại các trung tâm bảo trợ, mái

ấm, nhà mở nhưng do điều kiện không cho phép nên nhóm chúng tôi chọn 3 trung tâm để nghiên cứu, một trung tâm thuộc nhà nước quản lý, một trung tâm của tư nhân

và một trung tâm của tổ chức phi chính phủ Sau khi liệt kê những trung tâm trong thành phố, bằng phương pháp ngẫu nhiên đơn giản, nhóm đã chọn ra được 3 trung tâm: Làng trẻ em SOS Gò Vấp, Làng Thiếu niên Thủ Đức, chùa Kỳ Quang II Gò Vấp

- Làng trẻ em SOS Gò Vấp là làng SOS đầu tiên được thành lập ở Việt Nam năm

1967 bởi HELMUT KUTIN (Hiện tại là chủ tịch làng trẻ em SOS quốc tế) Làng trẻ

em SOS Gò Vấp hiện tại có hơn 243 em trong đó có 193 sống tại các nhà trong trung tâm có mẹ chăm sóc và 51 em Nam hiện đang sống tại lưu xá của trung tâm các em trong trung tâm bao gồm những hoàn cảnh khác nhau: bị bỏ rơi, mồ côi, và có cả trường hợp cha mẹ gửi vào Làng SOS có 20 mái nhà với trên 20 mẹ nuôi dạy các em, đây là làng trẻ em lớn nhất Việt Nam hiện nay

- Chùa Kỳ Quang II là một trong những địa chỉ vàng của những tấm lòng nhân ái Hiện tại chùa có 216 em đang được nuôi dạy tại đây Trong đó chủ yếu là các em bị

mồ côi, bị cha mẹ bỏ rơi, không những thế trong người còn mang các căn bệnh nan y, trong đó: khuyết tật não: 50 em; khiếm thính: 116 em; bình thường: 50 em Các em được nuôi dạy trong 12 căn phòng như những gia đình, với 17 bà mẹ nuôi cùng các hòa thượng

- Làng Thiếu niên Thủ Đức là một trung tâm nuôi dưỡng trẻ mồ côi trực thuộc quản lý trực tiếp của Sở Lao Động Thương Binh và Xã Hội TPHCM Đây là ngôi làng được thành lập năm 1991 dưới sự tài trợ của bà MARIA PICASSO trong vòng 12 năm, tới năm 2003 làng được sự tiếp nhận quản lý trực tiếp của Sở LĐTB&XH TPHCM Hiện nay trong làng có 24 mái nhà ( hiện dang sử dụng 18 mái nhà) và một khu lưu xá với trên 250 em đang sinh sống với mọi lứa tuổi Lưu xá của làng dao dộng từ 45 đến

50 em nam trong độ tuổi từ 12 tuổi trở lên Tới làng sinh sống là những trẻ mồ côi, cha mẹ mất hay nghiện, vào tù không có khả năng nuôi dưỡng các em được các địa phương giới thiệu tới, chủ yếu do Hội Phụ nữ các quận huyện giới thiệu

Chương 2: Thực trạng cuộc sống của các trẻ em mồ côi tại 3 trung tâm

2.1 Làng trẻ em SOS Gò Vấp

Làng trẻ em SOS Gò Vấp là làng trẻ em trực thuộc Làng trẻ em SOS quốc tế lớn nhất tại Việt Nam hiện nay Làng được thành lập năm 1967 nhưng sau ngày giải

phóng 30/4/1975 thì làng không hoạt động và chỉ tới năm 1989 tới nay làng mới hoạt động bình thường trở lại dưới sự tài trợ của Làng trẻ em SOS quốc tế

Hiện nay trong làng có 20 mái nhà với 20 người mẹ chăm sóc, cả làng có 243 em đến từ nhiều nguồn khác nhau sống chung trong những căn nhà đầy tình thương của các mẹ, anh chị quản lý của làng Trong 243 em có 159 em sống trong các mái nhà, còn lại những em nam trên 15 tuổi sống tại khu lưu xá Mỗi em có một hoàn cảnh khác nhau trước khi tới làng nhưng tất cả đều được các “mẹ” coi như những đứa con mình vậy, có những em mồ côi cả cha lẫn mẹ, có những em mồ côi cha hoặc mẹ, có trường hợp gia đình không có khả năng nuôi dưỡng đã được địa phương giới thiệu vào làng, hay từ những báo, đài giới thiệu tới cho làng, do gia đình các em không khả năng nuôi dưỡng các em nên tự xin cho các em vào làng

- Cơ sở vật chất của làng: kinh phí hoạt động của làng tất cả đều do làng SOS

quốc tế tài trợ, không như các trung tâm nuôi dưỡng khác làng có mô hình nuôi dưỡng các em trong từng mái nhà như những gia đình, có anh, có em, có mẹ nhằm tạo cho các em có cảm giác sống trong nhà mình, loại bỏ cảm giác mình là trẻ mồ côi không

có ai quan tâm chăm sóc Trong từng mái nhà của làng có thể nói mọi tiện nghi sinh hoạt khá đầy đủ: TV, máy giăt, tủ lạnh…nói chung đầy đủ cho các em có một cuộc sống bình thường như những trẻ em khác Trong làng cũng có 1 trạm y tế để chăm sóc cho các em khi các em bị những bệnh thời tiết như cảm, sốt…và khi có em nào bị bệnh nặng ngoài khả năng chữa trị của trung tâm sẽ được các mẹ, các anh chị quản lý đưa tơi bệnh viện chữa trị và viện phí này cũng được làng SOS chi trả tuy nhiên việc đáp ứng về mặt bảo hiểm cho các em cũng còn hạn chế Tất cả các em đều không được mua bao hiểm y tế cũng như các loại bảo hiểm khác

- Vấn đề vui chơi giải trí: với một diện tích khá rộng của làng mà vì thế diện tích

vui chơi của các em cũng được làng tạo điều kiện khá rộng: sân đá bóng, bỏng rổ, bóng chuyền và khu vui chơi cho các em nhỏ Sau những buổi đi học về, nếu được sự cho phép của mẹ, các em nam ra sân bóng, các em nữ nhảy dây…Hàng năm làng có

tổ chức giao lưu giữa các làng SOS của Việt Nam, khi nhóm chúng tôi tới thực tế cho

đề tài thì các em rất hào hứng khoe những tấm bằng khen về thành tích của mình, có những em rất yêu thích bóng đá và thậm chí còn mong ước trở thành cầu thủ Các em cũng rất tự hào khi khoe mình đã tham gia vào bức tranh lớn nhất Việt Nam trong dịp Tết thiếu nhi 1/6, bức tranh đã được Sách kỷ lục thế giới Guiness ghi nhận

- Vấn đề học tập: làng luôn tạo mọi điều kiện cho các em cuộc sống tốt nhất, việc

học tập của các em luôn được các mẹ, các anh chị quản lý quan tâm hàng đầu Hàng tối có các nhân viên giáo dục xuống từng nhà kiểm tra việc học của các em tuy nhiên

“không phải kiểm tra hết nhưng tối nào cũng đi kiểm tra 1 số nhà bất kỳ” (chi T quản

lý giao dục) Học lực không được tốt thì được làng tới kèm cặp, ban giáo dục là những anh chị nắm được việc học của các em nhất khi được hỏi chị T là cán bộ quản

lý giáo dục của trung tâm cho biết : “Các em nói chung là sức học cũng khá nhưng đa phần là trung bình không à!” , bởi do các em tới làng từ nhiều thành phần khác nhau,

các tầng lớp khác nhau nên các em cũng có những hạn chế nhất định, hầu hết học lực các em chỉ đạt trung bình, một số ít đạt khá giỏi Hiện nay các em chủ yếu học tại trường Herman, nhiều em đang học Đại học, Cao đẳng và THCN Trong làng cũng có

một phịng máy tính nhưng chủ yếu cho những em cĩ nhu cầu cần thiết nhất như các

em cấp 3 sử dụng, tuy nhiên khơng cĩ mạng internet, các em muốn vào mạng tìm tài liệu thì phải ra ngồi, cũng vì lý do đĩ làm cho 1 số em “lợi dụng” để ra ngồi chơi game online và ban quản lý cũng khơng thể quản lý được những trường hợp như vậy Trong làng cĩ một thư viện cho các em tham khảo, nhưng hầu hết sách ở đây là truyện, sách tham khảo, cịn sách nâng cao các em thường mượn ở trường hay dành dụm tiền nhờ mẹ mua cho

- Vấn đề sinh hoạt: sinh hoạt của các em trong làng diễn ra theo lịch học của các

em, hàng ngày sau giờ đi học về, các em xin phép mẹ đi chơi, tối về học bài bình thường Vào các dịp đặc biệt như lễ tết ban giáo dục của làng sẽ lên kế hoạch vui chơi cho các em, nhưng đa phần vào những ngày đĩ thì cĩ các tổ chức xã hội tới tổ chức cho các em Vào dịp Tết, thường các em về nhà người quen, gia đình ăn tết, cịn vào dịp hè các em được tổ chức cắm trại hè hay những em lớn thì tham gia vào đội thanh niên tình nguyện của quận, các em nhỏ được các anh chị SV tình nguyện dạy kèm anh văn, vi tính

- Vấn đề hướng nghiệp, dạy nghề: khi các em học hết cấp 2, 3 mà các em khơng

cĩ khả năng học tiếp các em sẽ được làng cho đi học nghề, thường thì ban giáo dục và các mẹ sẽ theo dõi từng em xem em nào cĩ khả năng nào thì cho đi học nghề đĩ, thơng thường là các trường Trung học nghề, các trường THCN Những chi phí học đều do làng SOS quốc tế chu cấp, sau khi học nghề ra làm việc thì trong 3 năm đầu tiên làng vẫn cĩ trợ cấp sau học nghề cho các em, nhưng số tiền này các em khơng được lãnh ngay mà sau 3 năm mới được lãnh Các em cĩ khả năng học Đại học, Cao đẳng được làng nuơi bình thường đến khi các em ra trường và cĩ việc làm ổn định Làng khơng trực tiếp đào tạo nghề cho các em mà do các em lựa chọn theo những định hướng của mẹ và các anh chị trong ban giáo dục

2.2 Chùa Kỳ Quang

Trung tâm nuơi dưỡng của Chùa Kỳ Quang được thành lập năm 1994, ban đầu cĩ

20 em được nuơi dưỡng, các em bị bỏ rơi tại các bệnh viện được các bệnh viện nhờ

nhà chùa nuơi dưỡng, một số nữa là bị “ai đĩ” bỏ rơi ngồi cổng chùa và “ Khi ẵm vào cĩ những đứa bình thường nhưng cĩ những đứa tâm thần bài liệt nằm 1 chỗ, phần lớn là từ bụng mẹ nhưng khi ẵm vào khơng biết đứa bé cĩ bị bệnh hay khơng vẫn nuơi”- Thầy T.Q.L, phụ trách nuơi dưỡng các em cho biết Hiện nay trong chùa

cĩ 90 em lớn đang đi học massage và bấm huyệt, cịn lại 129 em dưới 16 tuổi đang đi học hay khơng đi học tại chùa Chùa cĩ một khu lưu xá dành cho các em trên 16 tuổi,

đĩ là khu dành cho các em đang học nghề

- Cơ sở vật chất: Cơ sở vật chất của chùa nĩi chung so với những trung tâm khác

cịn khá thiếu thốn, hiện tại trong chùa cĩ 17 bảo mẫu với 12 mái nhà, do điều kiện cĩ hạn nên diện tích sử dụng của các em khơng được nhiều Ở chùa khơng cĩ những căn nhà như các trung tâm của Nhà nước hay làng SOS mà chỉ là 12 căn phịng khép kín, mỗi phịng có từ 8- 10 em, cĩ 1 mẹ chăm sĩc các em Kinh phí hoạt động của chùa

là do lịng hảo tâm đĩng gĩp của các nhà hảo tâm, một phần cĩ những gia đình gửi con lên chùa đĩng gĩp, chùa khơng cĩ nguồn kinh phí hàng tháng như các trung tâm của nhà nước hay các tổ chức phi chính phủ

- Vấn đề y tế: Do điều kiện trong chùa có những điểm đặc biệt, các em hầu hết bị

những căn bệnh như bại não, câm điếc, thiểu năng trí tuệ…nên việc khám chữa bệnh cho các em rất được các thầy coi trọng Hàng năm chùa có những đợt khám bệnh định

kỳ cho các em tại bệnh viện quận Gò Vấp, khi có em nào bị nặng cần tới bệnh viên lớn như bệnh viện Nhiệt Đới hay Phạm Ngọc Thạch nhà chùa đều cắt cử người đi chăm sóc các em và viện phí đều do nhà chùa chịu Ngay trong chùa có một trung tâm đông y, nhiều bệnh được điều trị bằng đông y, một số em đi học thì được đóng BHYT theo quy định của nhà trường, hiện nay các em đi học chủ yếu học ở trường Trần Quang Khải

- Học tập: Việc học tập của các em được các thầy rất quan tâm, em nào có khả

năng đi học thì nhà chùa luôn tạo điều kiện cho các em đi học, còn những em không

có khả năng đi tới trường học thì đã có những cô giáo đã về hưu tới dạy miễn phí hay được các thầy mời về dạy cho các em đặc biệt Ngoài ra còn có những sinh viên tới dạy kèm, tặng những cuốn tập hay những cuốn truyện cho các em Trong trung tâm của chùa cũng có một thư viện nhưng chỉ có một số ít sách và chủ yếu là truyện tranh, sách ở đây thường được các bạn sinh viên đi quyên góp về tặng chùa hay những nhà hảo tâm tặng các em những cuốn truyện Tuy nhiên việc quản lý các em không được chặt chẽ nên một số em sao nhãn việc học hành và phần lớn các em trong chùa bị khuyết tật nên học lực trung bình của các em là không cao

- Vấn đề sinh hoạt: Đặc thù của trung tâm chủ yếu là các em bị bệnh khó di

chuyeån, còn lại chỉ một số các em di chuyển được, do đó việc sinh hoạt của các em cũng rất hạn chế Trong khi đó không gian vui chơi của các em khá hạn chế do diện tích trong chùa không được lớn Việc học của các em được sắp xếp theo lịch học của nhà trường, vào những ngày cuối tuần thường có các nhóm sinh viên của các trường tới xin phép nhà chùa sinh hoạt với các em, nhưng cũng chỉ được với những em khoẻ mạnh, còn lại những em khác chỉ biết nằm và cười…mỗi khi có ai đó tới nói chuyện với em, dù các em không hiểu gì Hàng năm nhà chùa cũng tổ chức cho các em đi chơi ở Mũi Né hay Long Hải, thỉnh thoảng đi siêu thị hay nhà sách để các em tiếp xúc

với thế giới bên ngoài như lời nói đùa của thầy L: “ nếu nằm trong khuôn khổ quá sẽ làm như các em bị nhốt Vì vậy thường tổ chức đi siêu thị, đi biển và các nơi khác nữa, khi đi chơi các em chỉ được tiếp xúc với người trong đoàn, chưa được tiếp xúc với người bên ngoài”

- Vấn đề hướng nghiệp, dạy nghề: các em được học văn hóa tới khi nào các em

không thể học nữa thì các em được đi học nghề, nghề mà nhà chùa định hướng cho các em là Massage và bấm huyệt do một tổ chức của Nhật Bản giúp đỡ đào tạo, thông thường các em ở đây học hết cấp 2 hay không học được nữa là được nhà chùa cho đi học nghề Có những em vừa đi học vừa về làm nhang phụ nhà chùa vừa lấy tiền mua

đồ, trang trải cuộc sống Do các em ở đây sống khá tự do, các bảo mẫu chủ yếu chăm những em bị bệnh nên đối với các em lớn thì cũng không có ai quản lý mọi mặt như những trung tâm khác mà hầu hết các em sống rất tự do Nhà chùa cũng ít có những

sự quan tâm sát sao và không thường xuyên theo dõi các em được nên cũng không nắm vững từng em để xác định tương lai, nghề nghiệp cho các em và chỉ có nghề các

em trên 16 tuổi đang được học là Massage và bấm huyệt

2.3 Làng Thiếu niên Thủ Đức

Làng Thiếu niên Thủ Đức được bà MARIA PICASSO xây dựng và đi vào hoạt

động từ năm 1991, ngơi làng được xây dựng theo mơ hình như các làng SOS nhưng khơng trực thuộc làng SOS quốc tế mà do bà MARIA tìm kiếm được nguồn tại trợ hoạt động cho làng trong vịng 12 năm Năm 2003 làng hết nhận được sự tài trợ của

bà MARIA và từ đĩ tới nay làng trực thuộc quản lý của Sở Lao động Thương binh &

Xã hội TP HCM và kinh phí hoạt động do ngân sách nhà nước chi trả Hiện nay trong

18 mái nhà và 1 lưu xá của làng cĩ trên 250 trẻ đang sinh sống

Trẻ em ở đây được đến từ nhiều nguồn khác nhau, chị D ban giáo dục của làng

cho biết: “mồ cơi hồn tồn cĩ, cĩ những em mồ cơi cha hoặc mẹ, gia đình khơng cĩ khả năng nuơi dưỡng, hay cha mẹ đi tù…được các hội phụ nữ của các phường, quận huyện địa phương giới thiệu đến” Trong làng cũng cĩ một lưu xá dành cho các em

nam từ 15 tuổi trở lên khơng sống chung với mẹ nữa mà phải chuyển sang ở tự lập bên lưu xá, và hiện nay ở lưu xá cĩ trên 50 em đang sinh sống, các em bên lưu xá hầu hết đều sống tự lập, mọi thứ đều phải tự làm khơng cĩ mẹ chăm sĩc như ngày trước nữa, đĩ cũng là một cách tạo lập sự tự tin, tính độc lập cho các em sau này

- Cơ sở vật chất: làng được thành lập năm 1991 tới nay thì cơ sở vật chất từ đĩ tới

nay hầu như vẫn được giữ nguyên, chỉ cĩ những thứ hư hỏng đã được thay thế sửa chữa Nĩi chung do các em các mẹ biết giữ gìn nên hầu hết các vật dụng đều đầy đủ, tuy nhiên so với những em sống cuộc sống bình thường ngồi đời thì các em cĩ phần nào thiệt thịi hơn Trung bình hàng tháng các em được Nhà nước trợ cấp 180.000 đồng/tháng, tuy nhiên với giá cả thị trường hiện nay, nếu khơng cĩ sự nhanh nhạy của các mẹ thì với mức trợ cấp đĩ hiện nay rất khĩ khăn trong sinh hoạt của các em Trong làng cĩ một phịng máy cho các em học nhưng khơng cĩ mắc mạng internet, vì vậy khi các em muốn tìm kiếm tài liệu thì các em phải ra ngồi Việc chơi game online được Ban Giám Đốc hết sức quan tâm và quản lý nghiêm ngặt, nhưng ban quản lý cũng cơng nhận là cả mấy trăm em thì cũng khơng tránh khỏi trường hợp đĩ

“ Nĩi chung thì đúng ra các cháu cũng muốn tiếp cận với Internet rất nhiều nhưng do điều kiện đơn vị khơng thể, chưa lắp được đường truyền Internet vì kinh phí khơng cĩ, các cháu tự đi ra ngồi” đĩ là lời nhận xét của anh L, quản lý bên lưu xá

- Vấn đề y tế: Trong làng cĩ bác sĩ và 1 trạm y tế để đảm bảo sức khoẻ cho các em,

nhưng cũng chỉ được những bệnh thơng thường, cịn lại phải chuyển các em đến những bệnh viện lớn, viện phí đều do nhà nước chi trả Tuy nhiên khi ở trường cĩ yêu cầu thì các em đều được đĩng BHYT và BHTN đầy đủ

- Việc học tập: Mỗi năm, để khuyến khích việc học tập của các em thì làng cĩ

những phần thưởng khuyến khích là một chuyến du lịch với các mẹ hay các anh chị quản lý Việc học và định hướng nghề nghiệp cho các em luơn được làng quan tâm và hết sức chú trọng Tuy nhiên, vì các em ở đây tới từ nhiều nguồn khác nhau, cĩ những

em là trẻ lang thang bụi đời được Sở LĐTB & XH gom về, vì thế cĩ nhiều em cĩ những tính cách của trẻ bụi đời, được sự dạy dỗ của các mẹ thì các em đã cĩ những suy nghĩ khác nên việc học của các em khơng thể như nhau Tất cả đều được học hành theo khả năng của mình và làng luơn tạo điều kiện cho các em học hành khi khơng cịn cĩ thể học tiếp, khi đĩ các em sẽ được học nghề Một số em đậu Đại học, Cao

đẳng và đã cĩ những cơng việc ổn định, cịn những em khơng học được thì vào những trường Trung học Chuyên nghiệp học nghề Việc học của các em được sự giúp đỡ rất nhiều của ban giám đốc, khi em nào cĩ nhu cầu học thêm, học phụ đạo đều được ban giám đốc giúp đỡ nhiệt tình, ngồi ra cịn cĩ nhiều sinh viên của các trường tới dạy phụ đạo cho các em, dạy anh văn, vi tính cho các em Trong làng cĩ một thư viện cho các em mượn sách về, chủ yếu là truyện bởi sách giáo khoa đã được cấp vào đầu mỗi năm học, số đầu sách trong thư viện cũng khơng nhiều

- Vấn đề sinh hoạt: Khác với những trung tâm khác, trong làng cĩ xếp thời gian

vui chơi, sinh hoạt của các em rất đặc biệt Anh T.C.L, quản lý lưu xá cho biết:

“5 giờ sáng các cháu tập thể dục, làm vệ sinh cá nhân, vệ sinh cộng đồng; 5h30 đến 6h là giờ ăn sáng Đến 6h các cháu đi học theo từng nhĩm khối, từng trường lớp Em nào ở xa thì đi học sớm, trường nào gần thì đi muộn hơn một chút Đối với các em lớn thì trung tâm mua vé xe buýt Trong lưu xá này khơng cĩ trẻ nhỏ nên cĩ thể tự đi học được hết mà khơng cần đưa đĩn.”

Cịn vào những dịp đặc biệt thì cĩ các sinh viên các trường tới giao lưu sinh hoạt với các em, chủ yếu vào những ngày cuối tuần Tới lế hay tết các em được Ban Giám Đốc tạo điều kiện cho các em về quê ăn tết cùng người thân, em nào khơng cĩ người thân thì ở lại với các mẹ Thời gian hè các em được đi nghỉ mát ở Vũng Tàu, cùng các mẹ

đi du lịch nếu trong năm đĩ các em đạt học sinh giỏi

- Vấn đề hướng nghiệp, dạy nghề: Trong làng trước mỗi kỳ thi Đại học, Cao

đẳng thì làng phát cho các em cuốn cẩm nang thi Đại học, Cao đẳng và tập hợp những các em lại sau đĩ qua việc nuơi dạy thì các mẹ và các anh chị quản lý

biết em nào cĩ khả năng gì thì hướng cho các em nghề đĩ Và “Cĩ những em khơng thích những nghề mà làng hướng cho và thi vào các trường khác thường khơng đậu”, chị D, phịng quản lý giáo dục cho biết, cịn những em khơng cĩ

khả năng thi Đại học, Cao đẳng thường vào những trường nghề, các trường THCN Đối với những em khơng cĩ khả năng học văn hĩa cao được hướng vào trường Nghiệp vụ Nhà hàng dành cho trẻ em đường phố của Sở LDTB &

XH TPHCM Sau khi ra trường các em vẫn được Làng trợ cấp trong 1 thời gian nhất định trước khi cĩ một cơng việc ổn định

Chương 3: Ảnh hưởng của dịch vụ xã hội đối với cuộc sống trẻ mồ cơi tại 3 trung tâm

3.1 Nhu cầu của các trẻ mồ cơi trong việc sử dụng các dịch vụ xã hội phổ biến Qua thực tế của quá trình nghiên cứu tại 3 trung tâm, chúng ta đã thấy được phần

nào thực trạng cuộc sống của các em mồ cơi mà ở phần 1 của chương này đã giới thiệu Bởi vì mỗi trung tâm cĩ mơ hình và mức sống khác nhau, nên nảy sinh những nhu cầu về các loại hình dịch vụ khác nhau, và mức độ đáp ứng, cách đáp ứng cũng khơng thể giống nhau được

* Cơ sở vật chất:

+ Trước hết, xét về mặt cơ sở vật chất thì sự đáp ứng cho trung tâm làng trẻ SOS

là tốt hơn cả, phịng cĩ tivi, tủ lạnh, các phịng ngủ riêng, nhà vệ sinh…Lúc nhĩm chúng tơi đến thăm các em, và nghe các em nĩi về cuộc sống của mình, trong chúng