Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9

Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9 Một số vấn đề nghị luận xã hội ngữ văn lớp 9

Trang 1

MỘT SỐ NỘI DUNG NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

Hà Nội, Tháng 5/2018

Trang 2

I CÁCH LÀM 2 DẠNG ĐỀ VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI LỚP 9

1 Văn nghị luận về một vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học

1.1 Đặc điểm cơ bản của dạng văn nghị luận về một vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học

Đây là dạng văn khá khó đối với học sinh lớp 9 bởi sự tích hợp giữa vấn đề xã hội và vấn đề văn học Điều đó đòi hỏi học sinh phải có kiến thức tổng hợp về cả hai mảng kiến thức

là văn học và xã hội Tuy nhiên việc có kiến thức vẫn chưa đủ vì học sinh cần phải có thêm các kỹ năng phân tích văn bản và phân tích, đánh giá, lí giải các vấn đề xã hội nữa Đề bài đặt

ra trong dạng đề này thường là các vấn đề xã hội sâu sắc mang ý nghĩa nhân văn nào đó dựa trên các tác phẩm văn học (vấn đề đó có thể có trong chương trình học hoặc chưa được học)

Vì là dạng đề kết hợp và vận dụng nhiều thao tác khác nhau: giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận… kiểu văn bản này đòi hỏi học sinh phải linh hoạt trong từng thao tác làm bài của mình

1.2 Ví dụ: Xét 3 đề bài sau:

Đề 1: Từ nhân vật Phương Định trong truyện ngắn “Những ngôi sao xa xôi” của Lê

Minh Khuê em có suy nghĩ gì về trách nhiệm của thanh niên hiện nay trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước?

Đề 2: Nhân vật anh thanh niên trong truyện ngắn “Lặng lẽ Sapa” của Nguyễn Thành

Long là người có tinh thần khiêm tốn Em có suy nghĩ gì về lòng khiêm tốn của giới trẻ hiện nay?

Đề 3: Trong bài “Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hải tác giả đã thể hiện ước nguyện

chân thành muốn cống hiến một phần công sức của mình vào mùa xuân của đất nước Em có suy nghĩ gì về lí tưởng sống của giới trẻ hiện nay?

1.3 Cách làm bài văn nghị luận về một vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học

A/ Mở bài

- Giới thiệu được vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học

- Nêu vấn đề cần nghị luận

B/ Thân bài

a Giải thích và rút ra vấn đề đặt ra trong tác phẩm văn học

- Trước tiên phải phân tích làm rõ được vấn đề đặt ra trong tác phẩm văn học ở đây là gì? Từ đó mới có thể xác định được nội dung chính và hướng làm bài cần thiết ở phần 2

- Từ phần một chuyển sang phần hai, học sinh cần có câu chuyển ý phù hợp, đặc sắc

b Các bước nghị luận xã hội

b1 Nếu vấn đề xã hội xác định là tư tưởng đạo lí thì các em sẽ vận dụng theo các bước

- Giải thích nghĩa đen, nghĩa bóng, nghĩa cả câu (nếu có)

- Nêu những biểu hiện của vấn đề trong cuộc sống

- Trình bày được vì sao cần phải thực hiện đạo lý đó (Nếu thực hiện thì có lợi gì? Không thực hiện sẽ có hậu quả gì?)

- Phải làm gì để thực hiện đạo lý đó (mọi người và bản thân em)

- Đánh giá vấn đề: đúng – sai, đóng góp – hạn chế của vấn đề

- Rút ra bài học nhận thức Đề xuất phương châm đúng đắn…

Trang 3

b2 Nếu vấn đề là hiện tượng đời sống thì các em sẽ vận dụng theo các bước

- Nêu được thực trạng của vấn đề (có dẫn chứng, số liệu cụ thể)

- Nguyên nhân của vấn đề (Vận dụng kiến thức để giải thích rõ nguyên nhân)

- Hậu quả (hoặc kết quả) của vấn đề (kết hợp đưa dẫn chứng, số liệu để làm rõ hậu qủa hoặc kết quả của vấn đề)

- Đưa ra các giải pháp để thực hiện vấn đề Trình bày các biện pháp để khắc phục hạn chế hoặc phát huy mặt ưu điểm (Thường xoay quanh các nguyên nhân đã nêu)

- Nêu lên những việc cần thiết bản thân cần thực hiện cũng như trách nhiệm của cộng đồng, của thế hệ trẻ hiện nay

C/ Kết bài

Sử dụng một câu văn để khẳng định tính đúng đắn, tầm quan trọng của vấn đề

2 Nghị luận xã hội dưới dạng một câu chuyện

2.1 Đặc điểm cơ bản của văn nghị luận xã hội dưới dạng câu chuyện

Đây là dạng nghị luận xã hội khó và hay dùng để kiểm tra kiến thức năng lực của học sinh giỏi hoặc thi chuyên Đề bài thường dưới dạng một câu chuyện mang một vấn đề, một triết lí xã hội sâu sắc hướng tới người đọc Ở dạng đề này học sinh phải có kỹ năng phân tích, đánh giá và cảm nhận để có thể tìm ra được chính xác nội dung câu chuyện hướng tới là gì?

Từ đó mới có thể định hướng cho mình cách làm bài trong toàn bài

2.2 Ví dụ: Xét 2 đề bài sau

Đề 1: MẸ NGHÈO

Quê mình mùa lũ, trời mưa nước ngập trắng đường Hồi đó con chập chững vào lớp một, ngày ngày vượt hai cây số đến trường Có bữa mưa giăng đầy trời, nước ngập đến gối Con nhìn ra rơm rớm Mẹ bảo:

- Thôi hôm nay để mẹ cõng

Mẹ cắp chiếc nón lá, cõng con trên lưng vượt qua dòng nước

Con đậu Đại học, ra trường lấy được cô vợ thành đạt Cuối tuần con đưa mẹ đến siêu thị

- Thôi đường ngược chiều rồi Mẹ chịu khó tự vào Tiền nè Con có việc phải đi

(Theo nguồn Internet) Hãy trình bày suy nghĩ của em về câu chuyện trên

Đề 2: HAI BỨC ẢNH

Titanic là con tàu lớn nhất thế giới vào thời điểm nó ra đời (1912) Với kĩ thuật chế tạo hiện đại nhất thời ấy, Titanic được coi là con tàu “không thể chìm” Tuy nhiên trong lần ra khơi đầu tiên, con tàu này đã va vào băng và bị chìm khiến hơn 1.500 người thiệt mạng

Sau khi chiếc tàu Titanic bị đắm, một tờ báo xuất bản ở Anh đã đăng kề nhau hai bức ảnh minh họa có nội dung như sau:

Trong bức ảnh thứ nhất, người ta thấy chiếc tàu bị vỡ khi va vào tảng băng, bên dưới

có dòng chữ: Sự yếu đuối của con người và sức mạnh của thiên nhiên

Còn bức ảnh thứ hai, người ta lại thấy có một người đàn ông nhường chiếc phao cứu sinh của mình cho người đàn bà đang bế con trên tay Lần này, bức ảnh được chú thích bằng dòng chữ: Sự yếu đuối của thiên nhiên và sức mạnh của con người

Trang 4

(Dựa theo sách Phép màu nhiệm của đời, tên chuyện do người ra đề đặt)

Em có suy nghĩ gì về những dòng chữ chú thích cho 2 bức ảnh nói trên?

2.3 Cách làm bài nghị luận xã hội dưới dạng một câu chuyện

A/ Mở bài

- Dẫn dắt câu chuyện

- Nêu vấn đề cần bàn luận

B/ Thân bài

a Trần thuật lại vắn tắt nội dung câu chuyện

Các em cần phải giải thích các hình ảnh, từ ngữ liên quan đến câu chuyện từ đó xác định được nội dung chính của câu chuyện đó là gì?

b Thao tác nghị luận (giống như tư tưởng đạo lí, hiện tượng đời sống)

Tùy thuộc vào từng dạng đề các em làm tương tự giống như trên

II MỘT SỐ VẤN ĐỀ NGHỊ LUẬN XÃ HỘI THƯỜNG GẶP

1 Đề số 1: Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình

1.1 Đề bài: (Nghị luận về vấn đề tư tưởng, đạo lý)

Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” cho ta thấy niềm mong muốn được sống có ích, cống hiến cho đời là một lẽ tự nhiên như con chim mang đến tiếng hót, bông hoa toả hương sắc cho đời của Thanh Hải Trong bài “Một khúc ca xuân”, Tố Hữu cũng có những suy ngẫm tương tự: “Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình” Hãy trình bày kiến của em về quan niệm sống nói trên (khoảng 2 / 3 trang giấy thi)

1.2 Gợi ý:

a Hình thức: Hoàn thành đoạn văn, đúng đủ số câu, dòng, diễn đạt trôi chảy

b Nội dung: Tập trung vào các nội dung

3 Ý nghĩa của sự cống hiến:

- Thành quả của mỗi người đạt được trong cuộc sống không phải tự dưng có được mà phải trải qua một quá trình Ngoài sự nỗ lực, phấn đấu của bản thân còn là sự hi sinh, giúp đỡ, cống hiến của bao người

Trang 5

- Vì vậy, lối sống chỉ vì mình, chỉ biết hưởng thụ mà không biết hi sinh, cống hiến là một lối sống ích kỉ, không thể chấp nhận Xét về mặt đạo lí: đó là sự vô ơn, bội nghĩa Xét về qui luật phát triển xã hội: đó là lối sống lạc hậu, trì trệ, kìm hãm sự phát triển…

4 Bàn bạc, mở rộng:

- Có người sống chỉ biết nhận chứ không biết cho, sống vô cảm rất đáng lên án

- Có những con người ích kỉ, chỉ biết nghĩ cho mình, ki bo, ích kỉ, sống ích kỉ không biết quan tâm người khác, những con người như vậy chúng ta cần phê phán sâu sắc

- Tuy nhiên, sống là phải biết “cho” nhưng không phải mù quáng

5 Bài học rút ra, liên hệ

- Quan niệm sống của Tố Hữu là quan niệm sống đúng đắn ở mọi thời đại

- Hơn ai hết, thanh niên cần phải xác định rõ trách nhiệm, tình thương của mình

- Cần phải biết kết hợp hài hoà giữa quyền lợi và trách nhiệm, giữa “cho” và “nhận”; nhận thức rõ ý nghĩa cao quý khi mang lại niềm vui, niềm hạnh phúc cho người khác; cho cộng đồng, đất nước

2 Đề số 2: Tình bạn đẹp

Từ cảm nhận về đoạn thơ “Quê hương anh nước mặn đồng chua….Đồng chí”, trong bài thơ cùng tên của nhà thơ Chính Hữu, hãy phát biểu suy nghĩ của em về một tình bạn đẹp (Trình bày bằng một đoạn văn khoảng 12 câu)

2.2 Gợi ý:

a Hình thức: Hình thức đoạn văn, có hệ thống luận điểm, luận cứ rõ ràng

b Nội dung: Tập trung vào các nội dung

1 Khẳng định: Tình đồng chí trong bài thơ cùng tên của nhà thơ Chính Hữu là một biểu hiện

của tình bạn đẹp

2 Giải thích khái niệm:

- Tình bạn là tình cảm gắn bó thân thiết giữa những người có nét chung về sở thích, tính tình, ước mơ, lý tưởng,…

- Tình bạn đẹp là tình bạn gắn bó, yêu thương, sẻ chia, đồng cảm, trách nhiệm và giúp đỡ nhau trong cuộc sống Tình bạn đẹp đi xa hơn trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau và chân thành, tin cậy nhau

3 Biểu hiện:

- Luôn chia sẻ với nhau mọi niềm vui, nỗi buồn, biết động viên, an ủi, khích lệ …

- Giúp đỡ nhau trong cuộc sống, trong học tập, biết chỉ ra khuyết điểm, sai lầm để bạn sửa chữa, không a dua, che giấu cho khuyết điểm của bạn, luôn mong muốn bạn tiến bộ …

4 Ý nghĩa:

- Làm cho cuộc sống có ý nghĩa hơn, mang lại niềm vui,

- Trở thành động lực giúp nhau thành công

5 Lên án tình bạn chưa đẹp:

Trang 6

- Dân gian có câu “Giàu vì bạn, sang vì vợ” nhưng cũng có câu “Tin bạn mất bò” bởi lẽ

có nhiều người tưởng như là bạn nhưng thật ra lại lợi dụng ta để mưu cầu lợi ích cá nhân

- Chọn người bạn tốt mà chơi để tránh xa những kẻ trục lợi, lừa thầy phản bạn

3.2 Gợi ý:

a Hình thức: Diễn đạt đúng hình thức đoạn văn, có hệ thống luận điểm, luận cứ rõ ràng, đúng

độ dài qui định, kết hợp các phương thức biểu đạt …

b Nội dung:

Bày tỏ những suy nghĩ chân thành về hình ảnh những người ngư dân vẫn đang ngày đêm vươn khơi bám biển trong thời điểm hiện nay

1 Khẳng định vấn đề: Đây là một hình ảnh đẹp, được toàn dân ngợi ca, ủng hộ

2 Suy nghĩ về công việc của người ngư dân:

- Khó khăn, gian khổ, phải đương đầu với thử thách của thiên nhiên, biển cả, hiểm nguy luôn rình rập …

- Họ luôn dũng cảm, kiên cường vì một tình yêu với quê hương, đất nước

3 Ý nghĩa công việc của những người ngư dân:

- Họ lao động hăng say, đầy hào hứng để góp phần khai tác tài nguyên, nuôi sống bản thân, làm giàu cho gia đình, xây dựng đất nước;

- Họ luôn kiên trì bám biển để khẳng định chủ quyền lãnh thổ của đất nước, bảo vệ vùng biển đảo quê hương …

4 Bài học, liên hệ:

- Chúng ta luôn khâm phục, tự hào

- Có hành động thiết thực như ủng hộ về vật chất và tinh thần cho những người ngư dân

để họ yên tâm bám biển, quyết tâm xây dựng và bảo vệ đất nước;

- Học sinh ra sức học tập, rèn luyện sức khỏe, tu dưỡng đạo đức trở thành người có ích cho xã hội, giúp đất nước phát triển, thể hiện tình yêu nước một cách đúng đắn

4 Đề số 4: Tình cảm gia đình

Từ cảm nhận về bài thơ “Bếp lửa” của Bằng Việt, hãy viết đoạn văn khoảng 12 câu văn trình bày suy nghĩ của em về tình cảm gia đình

4.2 Gợi ý:

Trang 7

b Nội dung:

1 Khẳng định: Tình bà cháu trong bài thơ “Bếp lửa” của nhà thơ Bằng Việt là vô cùng sâu

sắc và bất diệt từ đó khẳng định tình cảm gia đình là tình cảm đẹp, quí giá và thiêng liêng

- Gia đình là khái niệm dùng để chỉ những con người cùng chung huyết thống, dòng tộc, gia phả

- Có nhiều gia đình trong đó gồm nhiều thế hệ sống chung với nhau, "tam đại đồng đường" thậm chí là "tứ đại đồng đường"

- Ngoài những đặc điểm chung như mọi gia đình trên đất nước Việt Nam thì mỗi gia đình có truyền thống riêng, qui ước riêng về lễ giáo, đạo đức, lối sống, bổn phận, nghĩa vụ

Sự hi sinh, yêu thương, sự quan tâm chia sẻ, của mỗi thành viên trong gia đình

4 Vai trò của gia đình:

- Tình cảm gia đình là động lực, là sự động viên, cổ vũ con người vững bước trên đường đời…

- Gia đình là cội nguồn sinh dưỡng của con người

- Là nơi khởi đầu của mọi yêu thương và mơ ước trong ta

- Là điểm tựa tinh thần vững chắc trong cuộc đời con người

- Có ý nghĩa đặc biệt trong quá trình hình thành nhân cách, lẽ sống, lí tưởng

- Một đất nước hùng mạnh phải dựa trên nền tảng của gia đình vững chắc

- Một đất nước suy vong khi nền nếp trong gia đình bị băng hoại

- Phê phán một bộ phận con người nói chung và giới trẻ nói riêng thiếu ý thức đối với trách nhiệm gia đình

6 Liên hệ đến bản thân: Bản thân phải biết trân trọng, vun đắp, xây dựng tình cảm gia đình

ngày càng tốt đẹp hơn

5 Đề số 5: Tình yêu Tổ quốc của người Việt trẻ tuổi hôm nay

Từ đoạn trích truyện ngắn “Làng” của nhà văn Kim Lân, với những hiểu biết xã hội, em hãy trình bày suy nghĩ trong khoảng nửa trang giấy thi, về tình yêu Tổ quốc của người Việt trẻ tuổi hôm nay

5.2 Gợi ý:

b Nội dung: HS có thể lập luận theo nhiều cách, nhưng phải làm rõ

1 Khẳng định vấn đề:

Trang 8

- Qua truyện ngắn Làng của Kim Lân, ta thấy được tình yêu làng quê và tình yêu nước sâu sắc trong con người ông Hai

- Đặt nhân vật vào tình huống gay cấn, tác giả đã làm bộc lộ cả hai tình cảm nói trên ở nhân vật và cho thấy tình yêu nước, tinh thần kháng chiến lớn rộng bao trùm lên tình yêu làng,

nó chi phối và thống nhất mọi tình cảm khác trong con người Việt Nam thời kháng chiến

– Lòng yêu nước là gì? Nó chính là lòng yêu nước là tình yêu đối với quê hương, đất nước, là hành động, là không ngừng nỗ lực để xây dựng và phát triển đất nước

– Lòng yêu nước là một tình cảm thiêng liêng, cao quý của mỗi người dành cho đất nước mình

- Trong chiến tranh lòng yêu nước chính là tinh thần xả thân nơi chiến trường không ngại hy sinh máu xương để bảo vệ sự toàn vẹn của lãnh thổ Nó chính là ý chí dám đứng lên, cầm súng ra chiến trường để chiến đấu chống lại kẻ thù Không ngại khó khăn, gian khổ mà xông lên giành độc lập cho dân tộc

- Lòng yêu nước còn biểu hiện ở những người ở hậu phương thì không ngừng tăng gia sản xuất, chắt chiu lương thực, thực phẩm để chi viện cho chiến trường

- Lòng yêu nước còn là tình yêu gia đình, yêu quê hương, là sự biết ơn đối với các anh hùng, liệt sĩ, những người có công với quê hương, đất nước…

4 Trách nhiệm của tuổi trẻ Việt Nam hiện nay:

- Trong nhận thức: Ý thức được trách nhiệm công dân trong việc chống âm mưu xâm

lược, thôn tính đất nước của các thế lực thù địch, đánh đuổi giặc dốt, giặc đói…

- Trong hành động: Nỗ lực rèn luyện (đạo đức, trí tuệ, thể lực…) để lập thân, kiến

quốc

5 Liên hệ bản thân:

Tình yêu Tổ quốc được biểu hiện trong những việc làm dù nhỏ, ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường (Có thể về học tập, việc giữ gìn và phát huy nét đẹp văn hóa…)

6 Đề số 6: Học tập vì tương lai của bản thân và đất nước

Trong văn bản “Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới”, tác giả Vũ Khoan cũng đã có những lời khuyên tương tự cho thế hệ trẻ: “Bước vào thế kỉ mới, muốn “sánh vai cùng các cường quốc năm châu” thì chúng ta phải lấp đầy hành trang bằng những điểm mạnh, vứt

bỏ những điểm yếu” Từ lời khuyên của tác giả Vũ Khoan và qua lời thơ trong bài “Nói với con” của Y Phương và với những hiểu biết xã hội của mình, em hãy cho biết thế hệ trẻ ngày nay cần phải làm thế nào để "Không bao giờ nhỏ bé được " khi chuẩn bị hành trang vào tương lai Trình bày suy nghĩ bằng một đoạn văn trong khoảng nửa trang giấy thi

6.2 Gợi ý:

Trang 9

b Nội dung: Học sinh bày tỏ những suy nghĩ chân thành về việc cần phải làm của thế hệ trẻ

ngày nay để "Không bao giờ nhỏ bé được " khi chuẩn bị hành trang vào tương lai

- Liên hệ từ văn bản: qua lời khuyên của Phó Thủ tướng Vũ Khoan và mong ước của người cha

- Chuẩn bị hành trang là việc làm cần thiết

- Hành trang ở đây chính là hành trang mà thế hệ trẻ cần chuẩn bị: tri thức, sức khỏe, kĩ năng, tâm hồn, lối sống …

- Trong xã hội hiện đại, ngoài yêu cầu đòi hỏi về kiến thức trong sách vở, con người cần phải cố gắng thực hành và học hỏi các kiến thức thực tế

- Hành trang tri thức sẽ góp phần xây dựng và bảo vệ đất nước giàu đẹp, vững mạnh

- Nó góp phần giúp con người đủ năng lực, kĩ năng để đối đầu với bao gian nan và thử thách mà cuộc sống đang đem lại cho mỗi con người

- Quyết tâm xây dựng và bảo vệ đất nước;

- Ra sức học tập, rèn luyện sức khỏe, tu dưỡng đạo đức trở thành người có ích cho xã hội, giúp đất nước phát triển, thể hiện tình yêu nước một cách đúng đắn

7 Đề số 7: Lối sống thờ ơ, vô cảm của một bộ phận lớp trẻ hiện nay

Trong không khí cả nước hân hoan kỉ niệm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, càng trân trọng, ngưỡng mộ thế hệ trẻ Việt Nam thời chống mĩ – những con người đã không tiếc máu xương để đem lại nền hòa bình cho nước nhà, ta càng không khỏi giật mình trước lối sống thờ ơ, vô cảm của một bộ phận lớp trẻ hiện nay Bằng một đoạn văn khoảng 2/3 trang giấy thi, em hãy nêu suy nghĩ của mình về vấn đề này

7.2 Gợi ý:

b Nội dung:

- Bệnh vô cảm là thái độ sống thờ ơ, với những gì xung quanh, những thứ không liên quan tới quyền lợi, hay lợi ích của mình thì không quan tâm, không tham gia, không bận lòng

- Bệnh vô cảm, không phải là bệnh gây ảnh hưởng tới sức khỏe của con người Nhưng

nó làm con người trở nên chai lì, mất đi cảm xúc tâm hồn, thờ ơ với thời cuộc

Trang 10

- Do phụ huynh nuông chiều con cái

- Do ảnh hưởng của khoa học công nghệ đến con người

- Sự ích kỉ trong lòng người, sợ vạ lây, mất thời gian Sự thiếu tình yêu thương từ trái tim

4 Hậu quả:

- Chính những hành động thờ ơ, vô cảm này của con người đã làm cho xã hội của chúng ta ngày càng phức tạp, hỗn loạn, thiếu an toàn Tội phạm thì ngày càng manh động chúng ra tay tàn ác hơn, còn người tốt thì không dám lên tiếng vì nếu họ chỉ có một mình sẽ không làm gì được bọn xấu

– Chính thái độ vô cảm của chúng ta, khiến cho cái tốt ngày càng bị thui chột, cái xấu ngày càng gia tăng Chúng ta đang giết chết chúng ta bởi căn bệnh vô cảm này

5 Bài học, liên hệ:

-Vô cảm sẽ trở thành căn bệnh trầm kha vô phương cứu chữa nếu như chúng ta không lên tiếng ngăn chặn nó, loại bỏ nó ra khỏi cuộc sống hiện tại của chúng ta

- Mỗi cá nhân cần phải tự rèn luyện đạo đức của mình biết phân biệt đúng, sai, đạo lý,

lễ nghĩa Phải có tinh thần chống lại cái xấu cái ác, không im lặng, thờ ơ để cho chúng phát triển

- Chỉ khi con người chúng ta đoàn kết nhau lại thì căn bệnh vô cảm sẽ được loại bỏ vĩnh viễn

8 Đề số 8: Vượt khó vươn lên trong cuộc sống

8.1 Đề bài:

Tác giả Hữu Thỉnh muốn gửi gắm suy ngẫm, triết lí nào qua hai câu thơ “Sấm cũng bớt bất ngờ/ Trên hàng cây đứng tuổi”? Hãy nêu suy nghĩ của em về ý nghĩa của những suy ngẫm, triết lí này trong tình hình đất nước ở thời điểm hiện nay (Trình bày bằng một đoạn văn khoảng 1/2 trang giấy thi)

8.2 Gợi ý:

b Nội dung:

Trang 11

Con người cần phải trải qua những khó khăn thăng trầm của cuộc sống → vững vàng hơn, chín chắn, điềm tĩnh hơn

2 Trong tình hình đất nước hiện nay có ý nghĩa quan trọng:

- Đất nước đã từng trải qua những năm tháng chiến tranh gian khổ, ác liệt, đau thương

→ vẫn vững vàng vượt mọi sóng gió, phát triển không ngừng

- Hiện tại vẫn phải đối mặt với thiếu thốn về vật chất, khó khăn về kinh tế, sự lăm le nhòm ngó chủ quyền dân tộc của các thế lực thù địch … → kiên cường, giữ vững ý chí, niềm tin, bảo vệ chủ quyền dân tộc và đưa đất nước phát triển mạnh mẽ hơn

3 Suy nghĩ, hành động:

Khâm phục, tự hào, tiếp nối phát huy truyền thống, học tập và rèn luyện đạo đức, sức

khỏe … để trở thành công dân có ích …

- Trân trọng, biết ơn, tự hào về truyền thống lịch sử dân tộc

- Biết ơn cha mẹ, người thân và các anh hùng, liệt sĩ

- Ra sức học tập, tu dưỡng đạo đức để vững vàng và có bản lĩnh

9 Đề số 9: Quan niệm về hạnh phúc

Trong văn bản truyện “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long, nhân vật anh thanh niên đã từng cảm thấy thật hạnh phúc khi biết việc phát hiện đám mây khô của mình

đã góp phần giúp cho không quân ta hạ được máy bay địch trên cầu Hàm Rồng

Quan niệm về “hạnh phúc” của anh thanh niên có gì giống và khác với thế hệ trẻ hiện nay? Hãy trình bày suy nghĩ của em trong khoảng nửa trang giấy thi

9.2 Gợi ý:

b Nội dung:

Quan niệm “hạnh phúc” của anh thanh niên trong truyện ngắn “Lặng lẽ Sapa” là sống

cống hiến, vì mọi người, vì đất nước

2 So sánh quan niệm của anh thanh niên và thế hệ trẻ hiện nay:

- Giống nhau: Cùng quan niệm tích cực như trên nhưng được thể hiện trong những

công việc cụ thể phù hợp với hoàn cảnh xã hội ngày nay: tình nguyện, phấn đấu học tập, lao động để xây dựng đất nước, tham gia những hoạt động góp phẩn bảo vệ lãnh thổ …

- Khác nhau: Vẫn có những biểu hiện tiêu cực: ích kỉ, hưởng thụ, coi trọng vật chất …

Hướng tới biểu hiện tích cực và ngăn chặn những biểu hiện tiêu cực…

Trang 12

10 Đề số 10: Đừng bao giờ từ bỏ khát vọng

Trong văn bản Rô – bin – xơn ngoài đảo hoang (Trích Rô-bin-xơn Cru- xô) Nhà văn người Anh Đ Đi phô đã gửi đến người đọc bức thông điệp đầy ý nghĩa: Đừng bao giờ từ bỏ khát vọng Em hãy viết một đoạn văn nghị luận khoảng ½ trang giấy thi trình bày suy nghĩ của em về điều đó

10.2 Gợi ý:

b Nội dung:

1 Khẳng định: Nhân vật Rô-bin-xơn trong đoạn trích là nhân vật có khát vọng sống mãnh

liệt Chính khát vọng sống đã giúp nhân vật vượt qua khó khăn, thử thách gian khổ

- Khát vọng là mong muốn những điều lớn lao, tốt đẹp với một sự thôi thúc mạnh mẽ

- Hướng tới khát vọng là hướng tới những điều tốt đẹp cho bản thân và cho cộng đồng

3 Biểu hiện của những khát vọng cao đẹp:

- Khát vọng là một biểu hiện tâm lí mang tính tích cực, tốt đẹp của con người

- Khát vọng xuất phát từ những mong ước làm nên cuộc đời hạnh phúc, không chỉ cho bản thân người đó mà còn cho những người xung quanh trong tương lai, thúc đẩy sự phát triển

của xã hội, đất nước (dẫn chứng thực tế)

4 Ý nghĩa, vai trò:

- Người có khát vọng là người nhận thức đúng đắn bản thân mình là ai, mình có thể làm

gì cho mình và cho mọi người

- Họ là người có trái tim say mê lý tưởng, có đầu óc tỉnh táo, nhận thức đúng, sai, lợi, hại Họ có thể điều chỉnh và làm chủ bản thân mình

- Người có khát vọng sống là người tránh được rủi ro trong cuộc sống (dẫn chứng thực

tế)

5 Bàn luận, liên hệ học sinh và bản thân

- Khát vọng có thể thành hiện thực, có thể không Khát vọng đem đến niềm tin, niềm

lạc quan cho con người, tạo sức mạnh tinh thần để họ vượt qua thử thách (dẫn chứng thực tế)

- Mỗi học sinh cần rèn luyện bản thân để có thể vượt qua khó khăn, thử thách trong học tập và trong cuộc sống

- Bản thân mỗi học sinh cần: ra sức học tập, rèn luyện lối sống tự lập …

11 Đề số 11: Đức hi sinh

Từ nội dung bài thơ “Bếp lửa” của nhà thơ Bằng Việt, kết hợp với những hiểu biết

xã hội, hãy viết một đoạn văn (khoảng 2/3 trang giấy thi) trình bày suy nghĩ của em về những sự hi sinh trong cuộc sống

11.2 Gợi ý:

Trang 13

b Nội dung:

1 Giải thích đức hi sinh:

- Đức hi sinh là tình cảm cao quý và đẹp đẽ

- Đức hi sinh hi sinh vì đất nước, con người và người thân

- Là sự đánh đổi bản thân để giành lại cuộc sống cho người khác Đức hi sinh còn là sự

hi sinh cả thời gian, tình mạng của mình cho người khác

2 Biểu hiện của đức tính hi sinh:

a Trong tình cảm gia đình:

- Cha mẹ hi sinh cả cuộc đời vì con cái, nuôi em ăn học không quảng khó khan

- Anh chị em trong nhà yêu thường, đùm bọc lẫn nhau, anh chị nghỉ học kiếm tiền nuôi

em ăn học

- Sự hi sinh, nhường nhịn quà bánh cho nhau

b Trong chiến tranh:

- Bác Hồ đã hi sinh của tuổi thanh xuân của mình để bảo vệ độc lập dân tộc, mang lại tự

do và thắng lợi cho dân tộc

- Các anh hùng dân tộc như Lê Lai đã hi sinh thân mình để cứu Lê Lợi

- Các anh hùng liệt sĩ đã hi sinh tính mạng, tuổi thanh xuân để mang lại độc lập cho dân tộc

- Bây giờ thì những chú công an vẫn canh giữ bình yên cho xã hội

Nếu như xã hội không có những người biết hi sinh vì mọi người thì làm sao có được cuộc sống bình yên tươi đẹp

3 Liên hệ bản thân về đức hi sinh:

- Cần phát huy đức hi sinh để ngày càng có nhiều người biết " sống vì mọi người " hay

" một người vì mọi người , mọi người vì một người "

- Là học sinh còn ngồi trên ghế nhà trường cần rèn luyện đức hi sinh ngay từ những việc làm nhỏ nhất

12 Đề số 12: Lý tưởng sống của thanh niên hiện nay

Trong truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa “ của Nguyễn Thành Long anh thanh niên đã tâm sự với ông họa sĩ:“ Mình sinh ra là gì, mình đẻ ở đâu, mình vì ai mà làm việc?”

Từ lời tâm sự trên em có suy nghĩ gì về lý tưởng sống của thanh niên hiện nay?

12.2 Gợi ý:

b Nội dung:

Trang 14

- Lý tưởng chính là mục đích sống cao đẹp Sống đẹp là lối sống mình vì mọi người thể hiện bằng sự cống hiến hết mình trong học tập, trong công việc để xây dựng quê hương, đất

nước…

- Lí tưởng của thanh niên Việt Nam hiện nay là sống chiến đấu để bảo vệ Tổ quốc và

xây dựng chủ nghĩa xã hội

2 Biểu hiện: Những tấm gương sống có lý tưởng cao đẹp

- Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ: Bác Hồ, chú bé Lượm, Kim Đồng, Võ Thị Sáu…

- Ngày nay: Những con người đang ngày đêm âm thầm, lặng lẽ cống hiến cho công cuộc xây dựng đất nước: anh thanh niên trong truyện “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long, những người chiến sĩ hải quân, Lực lượng cảnh sát biển, kiểm ngư Việt Nam…

3 Ý nghĩa, vai trò

- Lý tưởng là mục đích sống, quyết định sự thành công

- Lý tưởng cho ta sức mạnh vượt qua những khó khăn, chông gai trong cuộc sống để đạt được những điều tốt đẹp

- Lý tưởng sống cao đẹp là điều kiện để con người sống có ý nghĩa, giúp con người hoàn thiện vẻ đẹp tâm hồn, nhân cách

Từ việc cảm nhận phẩm chất của những người lính trong bài thơ “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” và những hiểu biết xã hội của bản thân, em hãy trình bày suy nghĩ (khoảng nửa trang giấy thi) về lòng dũng cảm

13.2 Gợi ý:

Trang 15

b Nội dung:

- Những người lính trong “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” dù ở nơi đâu khi làm bất

cứ việc gì họ cũng đều là những người có lòng dũng cảm

- Là tiêu biểu cho tuổi trẻ Việt Nam anh hùng thời kháng chiến chống Mĩ

Dũng cảm là không sợ nguy hiểm, khó khăn Người có lòng dũng cảm là người không run sợ, không hèn nhát, dám đứng lên đấu tranh chống lại cái xấu, cái ác, các thế lực tàn bạo

để bảo vệ công lí, chính nghĩa

Dũng cảm là phẩm chất tốt đẹp của con người ở mọi thời đại:

- Trong lịch sử đấu tranh chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt Nam (nêu dẫn chứng)

- Ngày nay: trên mặt trận lao động sản xuất, đấu tranh phòng chống tội phạm (nêu một

vài tấm gương tiêu biểu của chiến sĩ cảnh sát, bộ đội…)

- Trong cuộc sống hàng ngày: cứu người bị hại, gặp nạn

- Liên hệ tình hình biển Đông hiện nay, lòng dũng cảm của các chiến sĩ cảnh sát biển, đang ngày đêm bám biển bảo vệ chủ quyền của dân tộc

4 Bàn bạc mở rộng

- Những người nhầm tưởng lòng dũng ảm với hành động liều lĩnh, mù quáng, bất chấp

công lý

- Phê phán những người hèn nhát, bạc nhược không dám đấu tranh, không dám đương

đầu với khó khăn thử thách để vươn lên trong cuộc sống

Trong đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích” (Trích Truyện Kiều – Nguyễn Du), ta được biết đến nàng Kiều với tấm lòng hiếu nghĩa Từ đó em có, hãy viết đoạn văn (khoảng

2

/ 3 trang giấy thi) nêu suy nghĩ của em về chữ hiếu của con cái đối với cha mẹ trong cuộc sống ngày nay

14.2 Gợi ý:

b Nội dung:

Trang 16

- Hiếu thảo là tình cảm tự nhiên và cũng là đạo đức của con người

- Tình cảm này cũng đã trở thành truyền thống đạo lí tốt đẹp của dân tộc Việt nam từ xưa tới nay

Là việc làm có nghĩa của con cái, của người bề dưới cung kính tôn trọng người bề trên, phụng dưỡng cha mẹ

- Người con hiếu thảo luôn biết kính trọng và yêu thương cha mẹ của mình Cha mẹ nuôi con không bao giờ mong được đền đáp lại công lao ấy

- Nghĩa vụ của mỗi người con là phụng dưỡng khi cha mẹ tuổi già sức yếu

- Chúng ta phải phấn đấu học tập và rèn luyện để trở thành con ngoan, trò giỏi, trở thành những công dân tốt, đem lại niềm vui, niềm tự hào cho cha mẹ

4 Ý nghĩa:

- Đây là truyền thống ngàn đời của dân tộc ta

- Đây là trách nghiệm, nghĩa vụ của con cái với cha mẹ

- Lòng hiếu thảo giúp gắn kết các thế hệ trong gia đình, làm cho con cái trưởng thành

hơn

- Người có lòng hiếu thảo sẽ được người khác ngưỡng mộ, kính trọng, …

5 Bàn bạc mở rộng:

- Trong cuộc sống có rất nhiều tấm gương hiếu thảo đáng được khen ngợi

- Vẫn có những kẻ bất hiếu, không vâng lời cha mẹ, ngược đãi cha mẹ mình, làm cha

mẹ đau lòng Đó là những người đáng bị phê phán trong xã hội

- Ngày nay, không chỉ hiếu thảo với cha mẹ, chữ hiếu còn được mở rộng ý nghĩa như trong lời Bác Hồ dạy: “Trung với nước, hiếu với dân”

6 Liên hệ:

- Con cái phải luôn hiếu nghĩa với ông bà, bố mẹ, người bề trên

- Cần biết lên án, phê phán phán những kẻ đi ngược lại đạo hiếu của con người như bỏ

rơi cha mẹ, đánh đập, đối xử tàn nhẫn với cha mẹ, quên ông bà tổ tiên, …

15 Đề số 15: Bạo lực học đường

15.1 Đề bài: (Nghị luận về vấn sự việc, hiện tượng đời sống)

Trong văn bản “Đấu tranh cho một thế giới hòa bình”, chúng ta thấy loài người đang rất tích cực trong việc xây dựng một cuộc sống hòa bình Phải chăng tiêu chí ấy sẽ đạt được khi con người biết ứng xử hòa nhã, bao dung? Vậy nên trong thực tế có những người lại nóng vội, hành xử bằng bạo lực, trong đó có cả già, trẻ Em hãy viết đoạn văn dài khỏang 2/3 trang giấy thi để nêu suy nghĩ của em về hiện tượng bạo lực học đường hiện nay

15.2 Gợi ý:

Trang 17

b Nội dung:

1 Nêu khái quát về bạo lực học đường:

- Bạo lực học đường là tình trạng bạo lực diễn ra trong nhà trường giữa học sinh với học sinh, học sinh với giáo viên và giáo viên với học sinh…

- Hiện nay tình trạng bạo lực học đường đang gia tăng một cách đáng lo ngại

2 Thực trạng:

- Nêu một số vụ bạo lực học đường thời gian gần đây

- Mức độ gia tăng của tình trạng bao lực hiện này là hết sức đáng lo ngại, và xuất hiện ngày càng nhiều với mức độ càng nghiêm trọng (dẫn chứng, số liệu)

3 Nguyên nhân:

- Nhận thức sai lầm, lệch lạc, do đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh

- Thiếu hiểu biết về pháp luật,

- Thiếu sự quan tâm quản lí của gia đình, nhà trường

Mỗi người cần bình tĩnh, tự chủ khi gặp mâu thuẫn, thái độ cần có khi chứng kiến các

vụ bạo lực, trách nhiệm của cộng đồng…

6 Liên hệ thế hệ trẻ và bản thân: (học sinh tự bày tỏ)

16 Đề số 16: Đức tính khiêm tốn

Qua lời thoại: “Để cháu giới thiệu với bác những người khác đáng cho bác vẽ hơn”, hình ảnh anh thanh niên trong truyện ngắn “Lặng lẽ Sapa” hiện lên đẹp hơn với phẩm chất gì? m hãy viết đoạn văn khoảng 2/3 trang giấy thi trình bày những suy nghĩ của mình về phẩm chất đó

16.2 Gợi ý:

b Nội dung:

1 Khẳng định đức tính khiêm tốn của nhân vật:

- Anh thanh niên trong truyện ngắn Lặng lẽ Sapa của nhà văn Nguyễn Thành Long hiện

lên đẹp hơn với phẩm chất khiêm tốn

- Khiêm tốn cũng là một trong những đức tính cần có đáng quý của mỗi người

Trang 18

Người khiêm tốn là sự kính nhường, có ý thức và thái độ đúng mức trong việc đánh giá bản thân, không tự mãn, tự kiêu, không tự cho mình hơn người

- Người khiêm tốn luôn tỉnh táo, nhận thức được chân lý khách quan, biết mình hiểu

người, không tự đề cao bản thân (nêu dẫn chứng)

- Luôn cho mình là chưa hoàn thiện nên có ý thức cầu tiến, học hỏi, tự hoàn thiện mình

- Nhún nhường trong lời nói, giao tiếp, ứng xử…

Khiêm tốn là phẩm chất quan trọng, cần có của mỗi con người

4 Ý nghĩa, vai trò:

- Khiêm tốn sẽ giúp ta nâng cao tri thức, giúp ta thành công trong công việc cũng như

trong cuộc sống (Dẫn chứng minh họa)

- Khiêm tốn chính là nghệ thuật xử thế, góp phần nâng cao vẻ đẹp tâm hồn Vì vậy,

người có tính khiêm tốn sẽ được mọi người thương mến, quý trọng (Dẫn chứng minh họa)

5 Bàn luận mở rộng:

- Không khiêm tốn con người dễ mắc phải những sai lầm trong nhận thức và hành

động, dễ gặp phải những rủi ro, những điều đáng tiếc trong cuộc sống (Dẫn chứng minh họa)

- Cần phê phán những người tự cao tự đại…và cần phân biệt khiêm tốn với tự ti Khiêm tốn cũng không có nghĩa là nhún nhường một cách thái quá Nếu vậy sẽ trở thành nhu

nhược…(Dẫn chứng minh họa)

6 Liên hệ:

- Nhận thức được tầm quan trọng của tính khiêm tốn đối với mỗi người

- Cần tạo cho mình mục đích sống cao cả Có ý thức và hành động cụ thể rèn luyện tính khiêm tốn trong học tập, cuộc sống Bên cạnh đó cần sống giản dị, khiêm nhường…

17 Đề số 17: Sống đẹp

Dựa vào nội dung bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hải kết hợp với những hiểu biết của em, bằng một đoạn văn có độ dài khoảng nửa trang giấy thi, hãy trình bày suy nghĩ về vấn đề sau: sống đẹp với thanh niên, học sinh hiện nay

17.2 Gợi ý:

b Nội dung:

Sống đẹp là sống tốt, phù hợp với đạo lý và chuẩn mực xã hội, sống biết yêu thương, biết sẻ chia, cống hiến, sống có ý nghĩa, có ích cho cộng đồng, quốc gia, dân tộc

- Sống khẳng định năng lực của bản thân, giá trị của mỗi cá nhân, sống khiến người khác cảm phục, yêu mến, kính trọng, noi theo Sống với tâm hồn, tình cảm nhân cách , suy nghĩ, khát vọng chính đáng cao đẹp

Định dạng
Số trang	37
Dung lượng	1,05 MB