Tiết 80: HỒN TRƯƠNG BA DA HÀNG THỊT ( T1) (Trích) -Lưu Quang Vũ-

-Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác anh hàng thịt cho ta biết bi kịch gì của nhân vật Trương Ba. Tìm hiểu ba màn cuối của vở kịch để thấy được quyết định của hồn Trươn[r]

Lưu Quang Vũ

I TIỂU DẪN

a Cuộc đời:

Lưu Quang Vũ (1948 - 1988)

- Là một nghệ sĩ đa tài: vẽ tranh, làm thơ,

viết truyện, kịch

- Nhà soạn kịch tài năng của văn học Việt

Nam hiện đại.

- Được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn

học nghệ thuật năm 2000.

Lưu Quang Vũ – Xuân Quỳnh

1.Tác giả

LƯU QUANG VŨ (17 TUỔI)

- Từ 1978 – 1988: là biên tập viên

tạp chí Sân khấu, bắt đầu sáng tác

kịch nói.

“Biết ơn em, em từ miền gió cát

Về với anh, bông cúc nở hoa vàng”

Tố Uyên, Lưu Quang Vũ và con trai Lưu Minh Vũ

- LQV có những vở kịch gây chấn động dư luận :

+ Lời nói dối cuối cùng, + Nàng Xi - ta,

+ Chết cho điều chưa có, + Nếu anh không đốt lửa, + Lời thề thứ 9,

+ Khoảnh khắc và vô tận, + Bệnh sĩ,

+ Tôi và chúng ta, …

b Sự nghiệp sáng tác:

Cảnh trong vở Nàng Sita

- LQV trở thành hiện tượng đặc biệt của sâu khấu kịch

trường, được coi là một trong những nhà soạn kịch tài năng nhất của văn học nghệ thuật Việt Nam hiện đại.

CẢNH TRONG VỞ KỊCH “HỒN TRƯƠNG BA DA HÀNG THỊT”

- Kịch LQV phản ánh nhiều vấn đề

nóng bỏng của đời sống với nghệ

thuật phong phú, đa dạng.

c Đặc trưng của

kịch:

- Phản ánh cuộc sống bằng cách phát hiện những mâu thuẫn, xung đột rồi thể hiện

bằng hành động và ngôn ngữ đối thoại

- Quá trình vận động gồm 4 giai đoạn:

a Hoàn cảnh sáng tác:

- Được viết vào năm

1981 và được công diễn vào năm 1984

b Nguồn gốc:

- Từ một cốt truyện dân gian, LQV đã xây dựng thành một vở kịch nói hiện đại, đặt

ra nhiều vấn đề mới

mẻ, có ý nghĩa sâu sắc

2 Tác phẩm

Trên thiên đình Nam

Tào làm việc cẩu thả,

Lí trưởng sách nhiễu, Trương Ba phải ở nhà hàng thịt đến đêm mới được về nhà.

Bị thể xác xui khiến, Trương Ba định xuôi theo, ở lại với vợ hàng thịt.

T.Ba bắt đầu thay đổi tâm tính khiến mọi người trong gia đình, bạn bè xa lánh, chán ghét Vô cùng đau khổ, T.Ba quyết định giải thoát, chấp nhận cái chết.

Từ sự hiểu biết về đặc điểm thể loại kịch, hãy chỉ ra quá trình vận động và phát triển của trích đoạn?

ở nhà chị hàng thịt, dần dần

bị tha hóa

Người thân đau khổ vì sự thay đổi của Trương Ba, bản thân ông cũng vô cùng đau

đớn, dằn vặt…

Trương Ba chấp nhận cái chết để giữ trọn vẹn sự trong sạch của tâm hồn.

3 Đoạn trích:

* Vị trí: (SGK).

Thuộc cảnh VII và là đoạn kết của vở kịch

(cao trào và mở nút).

II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:

II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:

Sơ lược cảnh trước đoạn trích

Trương

Ba

Trú nhờ thểcác dung tụccủa hàng thịt

Nhân hậu, trong sạch, ngay thẳng

Thú vui tao nhã, trí tuệ, chơi cờ với nước đi khoáng hoạt

Thô lỗ, phũ phàng

Uống rượu nhiều, ham bán thịt, không mặn mà với chơi cờ

Trương Ba ý thức được điều đónhưng không thể giải quyết

II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:

1 Cuộc đối thoại giữa hồn và xác:

Hồn và xác đã đưa

ra những lí lẽ như thế nào trong màn

đối thoại?

Lý lẽ,

cách

xưng hô

Cử chỉthái độ

Giọng

Nhận xét cuộc đối thoại giữa hồn

và xác trên các phương diện sau:

MụcđíchTác giả gửi gắm hàm ý gì qua cuộc đối thoại??

- Cho rằng đó là những

lí lẽ "ti tiện", nổi giận,

khinh bỉ, mắng mỏ xác thịt hèn hạ

- Đưa ra bằng chứng:

+ " khi ông đứng cạnh vợ tôi" "tay

chân run rẩy", "hơi thở nóng rực",

"cổ nghẹn lại" và "suýt nữa thì "

+ " xao xuyến" trước những món ăn

mà trước đây Hồn cho là " phàm“:

 Khinh bỉ

Ba vào thế đuối lí.

- Khẳng định sức mạnh của thể xác.

Vị

thế Bị động, đuối lý đắc thắng

+ Hồn chỉ buông những lời thoại ngắn

kèm theo những tiếng than, tiếng kêu 

sự yếu đuối, bất lực của hồn.

+ Xác tuôn ra những lời thoại dài với giọng khi thì mỉa mai, cười nhạo khi thì lên

mặt dạy đời, chỉ trích, châm chọc  sự

thắng thế, lấn át của xác

-Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác anh hàng thịt cho ta biết bi kịch gì của nhân vật Trương Ba?

Tìm hiểu ba màn cuối của vở kịch để thấy được

quyết định của hồn Trương Ba khi xung đột kịch

lên đến đỉnh điểm

Thấy được chất triết lý sâu sắc và chất thơ sâu

lắng trong ngòi bút viết kịch của Lưu Quang Vũ

Củng cố, dặn dò:

II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:

2 Đối thoại hồn Trương Ba với những người thân:

- Vợ Trương Ba:

+ Buồn bã, đau khổ vì:

"ông đâu còn là ông, đâu còn là ông Trương Ba làm vườn ngày xưa"

+ Vốn bản tính vị tha nên định nhường Trương Ba cho cô vợ anh hàng thịt.

TRƯƠNG BA VÀ VỢ

II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:

- Cô con dâu:

+ Thấu hiểu, cảm thông trước hoàn cảnh trớ trêu

của bố chồng: "thầy khổ

hơn xưa nhiều lắm"

+ Nhưng trước tình cảnh gia đình, chị không thể

chịu được: "làm sao để

giữ thầy ở lại, hiền hậu, vui vẻ, tốt lành như thầy của chúng con xưa kia"

II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:

- Cháu nội:

+ Khước từ tình thân: “Tôi không phải là cháu

ông”, “ Ông nội tôi chết rồi”

+ Không thể chấp nhận con người có "bàn tay giết lợn", bàn chân "to bè như cái xẻng" đã

làm "gãy tiệt cái chồi non", "giẫm lên nát cả

cây sâm quý mới ươm"

+ Hận ông vì ông chữa cái diều cho cu Tị mà làm gãy nát khiến cu Tị trong cơn sốt mê man

cứ khóc, cứ tiếc, cứ bắt đền

+ Xua đuổi quyết liệt: "Ông xấu lắm, ác lắm! Cút đi! Lão đồ tể, cút đi!".

II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:

b Thái độ và cách giải quyết của Trương Ba:

- Công nhận sự thắng thế của xác:

"Mày đã thắng thế rồi đấy, cái thân xác không phải của

ta ạ…”

 Cũng nhận thấy sự thay

đổi của mình và cố sống như con người trước đây

mà không thể được.

II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:

- Trước tình thế rắc rối của xác, Trương Ba có một thái

độ quyết liệt:

+ Tự vấn:

“Lẽ nào ta lại chịu thua mày,

khuất phúc mày và tự đánh mất mình?”

“Nhưng có thật là không còn cách nào khác? Có thật không còn cách nào khác?”

+ Thách thức với xác: “Không

cần đến cái đời sống do mày mang lại! Không cần!"

 Lời độc thoại có tính chất quyết định dẫn

tới hành động châm hương gọi Đế Thích một cách dứt khoát

II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:

3 Đối thoại giữa Trương Ba và Đế Thích:

a Diễn biến hành động kịch:

- Trương Ba nói với Đế Thích với thái độ

kiên quyết: Không chấp nhận cảnh sống

“bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo được” “Tôi muốn được là tôi toàn vẹn…”

- Đế Thích ngạc nhiên, khuyên Trương Ba

nên chấp nhận vì thế giới vốn không toàn

vẹn “dưới đất, trên trời đều thế cả”

II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:

- Trương Ba không chấp nhận lí lẽ đó và thẳng thắn chỉ ra sai lầm của Đế Thích:

“Ông chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống, nhưng sống như thế nào thì ông chẳng cần biết!”

- Đế Thích định tiếp tục “sửa sai”: cho

hồn Trương Ba nhập vào xác cu Tị.

II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:

- Trương Ba bày tỏ thái độ dứt khoát và đưa ra những đề nghị:

+ Từ chối việc nhập hồn vào xác cu Tị

(vì ông đã thấm thía nhận ra rằng: sống nhờ thể xác người khác còn “khổ hơn là chết”.

+ Kêu gọi Đế Thích sửa sai bằng việc làm

đúng: trả lại linh hồn cho bé Tị

- Đế Thích cuối cùng thuận theo lời đề nghị

của Trương Ba với lời nhận xét: “Con người

hạ giới các ông thật kì lạ!”

II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:

b Ý nghĩa màn đối thoại:

- Con người là một thể thống nhất, hồn

và xác phải hài hòa Không thể có một

tâm hồn thanh cao trong một thân xác phàm tục, tội lỗi

- Khi con người bị chi phối bởi những nhu cầu bản năng của thân xác thì

đừng chỉ đổ tội cho thân xác, không thể

tự an ủi, vỗ về mình bằng vẻ đẹp siêu hình của tâm hồn

II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:

b Ý nghĩa màn đối thoại:

- Sống thực sự cho ra con người quả

không hề dễ dàng, đơn giản Khi sống

nhờ, sống gửi, sống chắp vá, khi không được là mình thì cuộc sống ấy thật vô nghĩa

 Tác giả muốn cổ vũ mọi người: Phải

biết đấu tranh chống lại sự dung tục, giả tạo để bảo vệ quyền được sống toàn vẹn, hợp với lẽ tự nhiên cùng sự hoàn thiện nhân cách.

4 Đoạn kết:

a Diễn biến của hành động kịch:

thịt, chấp nhận cái chết để linh hồn được trong sạch và hóa thân vào các sự vật thân thương, tồn tại vĩnh viễn bên cạnh những người thân.

muôn đời.

b Ý nghĩa đoạn kết:

- Màn kết với chất thơ sâu lắng đã đem lại âm hưởng thanh thoát cho một bi kịch lạc quan.

chiến thắng của cái Thiện, cái Đẹp và của cuộc sống đích thực.

của cuộc sống đích thực

- Sự sống chỉ thực sự có ý nghĩa khi con người được sống tự nhiên với sự hài hoà giữa thể xác và tâm hồn, giữa hình thức bên ngoài và phẩm chất bên trong.

- Con người phải luôn luôn biết đấu tranh với nghịch cảnh, với chính bản thân, chống lại sự dung tục, chống lại cách sống trái với lương tâm để hoàn thiện nhân cách và vươn tới những giá trị tinh thần cao quý

- Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác

anh hàng thịt cho ta biết bi kịch gì của nhân vật Trương Ba?

- Những người thân của Trương Ba có thái độ như thế nào trước sự thay đổi của Trương Ba?

- Quyết định cuối cùng của Trương Ba khi gặp

Đế Thích là gì? Quyết định này thể hiện nhân cách gì của nhân vật?

- Cảm nhận về đoạn kết của vở kịch?

1 Củng cố: