Giáo án Ngữ văn lớp 10 tiết 37 Đọc văn: Tỏ lòng - Phạm Ngũ Lão

- Công danh: + lập công để lại sự nghiệp + lập danh để lại tiếng thơm  C«ng danh biÓu hiÖn chÝ lµm trai cña trang nam nhi thêi PK: ph¶i lµm nªn sù nghiÖp lín, v× d©n, v× nước, để lại ti[r]

Ngày soạn: 08/11/2009 Ngày soạn: 10/11/2009 Tiết 37: Đọc văn:

tỏ lòng

Phạm Ngũ Lão

-A Mục tiêu bài học:

Giúp Hs:

- Cảm nhận  vẻ đẹp của con  và thời đại nhà Trần, thế kỉ XIII qua hình  trang nam nhi với lí 1 và nhân cách lớn lao, sức mạnh và khí thế hào hùng- hào khí Đông A

- Sự nghiệp công danh của cá nhân thống nhất với sự nghiệp chung, sự nghiệp cứu .% cứu dân

- Nghệ thuật thơ: hàm súc, xây dựng hình  nhân vật trữ tình lớn lao, mang tầm vóc sử thi

- Có ý thức về bản thân, rèn ý chí, biết . mơ và nỗ lực hết mình để thực hiện

. mơ đó để hoàn thiện bản thân

B Sự chuẩn bị của thầy và trò:

- Sgk, sgv

- Một số tài liệu tham khảo

- Hs soạn bài theo các câu hỏi trong sgk

- Gv soạn thiết kế dạy- học

C Cách thức tiến hành:

Gv tổ chức giờ dạy- học theo cách kết hợp các @ pháp: đọc diễn cảm, trao đổi- thảo luận, trả lời các câu hỏi

D Tiến trình dạy- học:

1 ổn định tổ chức lớp.

2 Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi: Nêu khái niệm và các dạng biểu hiện của ngôn ngữ sinh hoạt?

3 Bài mới:

* Giới thiệu bài mới: Nội dung chủ đạo của VHTĐVN giai đoạn từ thế kỉ X-XIV

là nội dung yêu . với âm 1 hào hùng Âm 1 đó  thể hiện rõ trong những

tác phẩm VH đời Trần Hào khí Đông A cuộn trào trong lời Hịch tướng sĩ vang dậy núi

sông của Trần  Đạo, khúc khải hoàn ca đại thắng Phò giá về kinh của Trần Quang Khải, áng văn vô tiền khoáng hậu Phú sông Bạch Đằng của "#@ Hán Siêu, và cả trong lời Tỏ lòng của kẻ làm trai thời loạn- Phạm Ngũ Lão Hôm nay, chúng ta sẽ cùng

tìm hiểu nỗi lòng của bậc võ . toàn tài,  con của làng Phù ủng ấy

Hoạt động của gv và hs Yêu cầu cần đạt

Yêu cầu Hs đọc phần tiểu dẫn

Hs đọc

? Phần tiểu dẫn trình bày nội

dung gì? Nêu các ý chính của

nó?

Hs trả lời

Gv kể cho hs câu chuyện

I Tìm hiểu chung:

1 Vài nét về tác giả Phạm Ngũ Lão:

- Phạm Ngũ Lão (1255-1320),  làng Phù ủng, huyện 6 Hào (Ân Thi-  Yên)

- Là gia khách, sau là con rể của Trần Quốc Tuấn

- Có nhiều công lao trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên- Mông, giữ chức Điện Suý,  phong

Phạm Ngũ Lão đan sọt giữa

% mải nghĩ cách đánh giặc

mà ko hề biết Trần Quốc Tuấn

đi qua, cho quân lính đâm vào

đùi mà ko hề nhúc nhích

Yêu cầu hs đọc VB

. dẫn giọng đọc: chậm

rãi, tự tin, tâm huyết, mạnh mẽ,

hào sảng

- Nêu nhận xét về thể thơ và

bố cục của tác phẩm?

Hs có thể  ra 2 cách phân

chia bố cục:

+ 4 phần: khai- thừa- chuyển-

hợp

+ 2 phần: 2 câu đầu (tiền giải)

và hai câu sau (hậu giải)

Gv . hs đến cách 2- cách

phân tích thơ tứ tuyệt của Kim

Thánh Thán: phần tiền giải-

 nêu sự việc, câu chuyện,

cảnh vật; phần hậu giải- 

là cảm nghĩ xủa tác giả

? So với nguyên tác (qua bản

phiên âm và dịch nghĩa), em

hãy so sánh nghĩa của từ

“hoành sóc” với “múa giáo”,

“khí thôn ngưu” với “nuốt trôi

trâu”? Các cách dịch đó đạt và

chưa đạt ở điểm nào?

Hs trả lời

? Vẻ đẹp của con người thời

Trần cũng chính là chân dung

tự họa của tác giả được thể hiện

ntn ở câu1?

Hs trả lời

. Quan Nội Hầu

- 6 ca ngợi là  văn võ toàn tài

- Lúc ông qua đời, vua Trần Minh Tông ra lệnh nghỉ triều 5 ngày tỏ lòng @ nhớ (nghi lễ quốc gia)

2 Sự nghiệp thơ văn:

Tác phẩm còn lại: 2 bài thơ

+ Thuật hoài.

+ Vãn Thượng tướng quốc công Hưng Đạo Đại Vương

II Đọc- hiểu văn bản:

1 Đọc.

2 Thể thơ và bố cục:

- Thể thơ: thất ngôn tứ tuyệt 6 luật

- Bố cục: 2 phần

+ Hai câu đầu: Hình  con  và quân đội thời Trần

+ Hai câu sau: Chí làm trai- tâm tình của tác giả

3 Tìm hiểu văn bản:

a Hai câu đầu: Hình  con  và quân đội thời Trần

“Hoành sóc giang sơn cáp kỉ thu Tam quân tì hổ khí thôn ngưu”

- Hoành sóc: cắp ngang ngọn giáo thế tĩnh  thế chủ động, tự tin, điềm tĩnh của con  có sức mạnh, nội lực

- Múa giáo thế động gợi trình độ thuần thục của nghề cung kiếm trong thao tác thực hành, có chút phô #@% biểu diễn

 Dịch  thật đạt Thơ 6 luật chữ Hán rất hàm súc, uyên bác, khó dịch cho thấu đáo

 Dịch giả muốn giữ đúng luật thơ (nhị tứ lục phân minh: chữ 2, 4, 6 đối thanh, bài thơ có luật trắc thanh 2, 4, 6: T-B-T)

- Khí thôn , - “nuốt trôi trâu”  phù hợp với hình ảnh so sánh phóng đại: “ba quân như hổ báo”

- Vẻ đẹp của con  thời Trần - chân dung tự họa của tác giả:

+ " thế: “cầm ngang ngọn giáo”  chủ động, hiên

? “Ba quân” là gì? Vẻ đẹp của

quân đội nhà Trần được biểu

hiện qua biện pháp nghệ thuật,

cách nhìn ntn của tác giả?

Hs trả lời

Gv giải thích k/n: “công danh

trái”- nợ công danh

 Công danh  coi là món

nợ với cuộc đời mà những trang

nam nhi thời PK phải trả Trả

xong nợ công danh có nghĩa là

đã hoàn thành nghĩa vụ với đời,

với dân, với .% để lại tiếng

thơm  mọi  ngợi ca

- Nêu một số câu ca dao, câu

thơ của các nhà thơ trung đại

nói về chí làm trai: “Làm

trai đoài yên”(ca dao), “

Chí hồng mao”(Chinh phụ

ngâm), “Đã núi sông”(Đi thi tự

vịnh),

Gv nêu vấn đề: Canh cánh

bên lòng quyết tâm trả món nợ

công danh, thực hiện lí tưởng

chí làm trai cao đẹp như vậy,

tại sao vị tướng văn võ toàn tài,

con rể của bậc đại thần (Trần

Quốc Tuấn) lại thẹn khi nghe

kể chuyện về Vũ Hầu? Vũ Hầu

là người ntn? ý nghĩa của nỗi

thẹn đó?

Hs thảo luận, nêu ý kiến về

các cách hiểu:

+ Sự hổ thẹn của Phạm Ngũ

Lão là quá đáng kiêu kì? (Hổ

thẹn vì mình ko được như

ngang, oai hùng

+ Tầm vóc: con  đối diện với non sông đất

. lớn lao, kì vĩ, mang tầm vóc vũ trụ, sánh ngang, thậm chí  át cả ko gian bát ngát mở ra theo chiều rộng của núi sông trong thời gian dằng dặc

(“mấy thu”- con số  # chỉ thời gian dài).

- Ba quân: 3 đạo quân (tiền- trung- hậu quân)  chỉ quân đội nhà Trần

- Biện pháp nghệ thuật: so sánh phóng đại

Sức mạnh của quân đội - Sức mạnh của hổ báo nhà Trần (có thể nuốt trôi trâu)

 Sức mạnh vật chất và tinh thần quyết chiến quyết thắng, khí thế hào hùngcủa quan đội nhà Trần- đội quân mang hào khí Đông A

- Cách nhìn của tác giả: vừa mang nhãn quan hiện thực khách quan vừa là cảm nhận chủ quan, kết hợp yếu tố hiện thực và lãng mạn

b Hai câu sau: Chí làm trai- tâm tình của tác giả

“Nam nhi vị liễu công danh trái

Tu thính nhân gian thuyết Vũ Hầu”

- Công danh trái: món nợ công danh

- Công danh nam tử: sự nghiệp công danh của kẻ làm trai

- Công danh: + lập công (để lại sự nghiệp) + lập danh (để lại tiếng thơm)

 Công danh biểu hiện chí làm trai của trang nam nhi thời PK: phải làm nên sự nghiệp lớn, vì dân, vì

.% để lại tiếng thơm cho đời,  mọi  ngợi

ca, tôn vinh

Đó là lí 1 sống tích cực, tiến bộ Sự nghiệp công danh của cá nhân thống nhất với sự nghiệp chung của đất . sự nghiệp chống giặc ngoại xâm cứu dân, cứu .% lợi ích cá nhân thống nhất với lợi ích của cộng đồng

 Chí làm trai của Phạm Ngũ Lão có tác dụng cổ vũ con  từ bỏ lối sống tầm % ích kỉ, sẵn sàng chiến đấu hi sinh cho sự nghiệp cứu .% cứu dân để

“cùng trời đất muôn đời bất hủ”

- Vũ Hầu- Khổng Minh Gia Cát _ bậc kì tài,

_, Bị thời Tam Quốc

- Thẹn hổ thẹn Phạm Ngũ Lão thẹn  có

 tài , / lớn  Gia Cát _ đời Hán để trừ giặc, cứu .8

Các nhà thơ trung đại mang tâm lí sùng cổ (lấy giá trị A làm chuẩn mực), thêm nữa từ sự thật về Khổng Minh Nỗi tự thẹn của Phạm Ngũ Lão là hiển nhiên

Khổng Minh là ko biết tự biết

mình).

+ Đó là biểu hiện của một

hoài bão lớn lao?

Hs trả lời

? Cảm nhận của em về ý nghĩa

tích cực của bài thơ đối với thế

hệ thanh niên ngày nay?

Hs trả lời

? Nêu nhận xét khái quát về

nội dung và nghệ thuật của bài

thơ?

Hs trả lời

Gọi Hs đọc ghi nhớ

Hs đọc

Song A nay, những  có nhân cách lớn  mang trong mình nỗi thẹn với  tài hoa,

có cốt cách thanh cao cho thấy sự đòi hỏi rất cao với bản thân

 Hoài bão lớn: . muốn trở thành  có tài cao, chí lớn, đắc lực trong việc giúp vua, giúp .8

 Đó là nỗi thẹn tôn lên vẻ đẹp tâm hồn tác giả, thể hiện cái tâm vì .% vì dân cao đẹp

* Bài học đối với thế hệ thanh niên ngày nay:

- Sống phải có hoài bão, . mơ và biết mơ . những điều lớn lao

- Nỗ lực hết mình và ko ngừng để thực hiện hoài bão

và hoàn thiện bản thân

- Gắn khát vọng, lợi ích của bản thân với lợi ích của

tổ quốc, nhân dân

III Tổng kết bài học:

1 Nội dung:

Bài thơ là bức chân dung tinh thần của tác giả

đồng thời cũng là vẻ đẹp của con  thời Trần- có sức mạnh, lí 1% nhân cách cao đẹp, mang hào khí

Đông A

2 Nghệ thuật:

- Thủ pháp gợi, thiên về ấn  bao quát, hàm súc

- Bút pháp nghệ thuật hoành tráng có tính sử thi với hình  thơ lớn lao, kì vĩ

* Ghi nhớ:

Sgk – 116

4 Củng cố – Nhận xét:

- Hệ thống nội dung: Theo yêu cầu bài học

- Nhận xét chung

5 Củng cố, dặn dò:

Yêu cầu Hs: - Học thuộc bài thơ (phiên âm và dịch thơ)

- Soạn bài: Bảo kính cảnh giới số 43 (Nguyễn Trãi).

“cùng trời đất muôn đời bất hủ”

- Vũ Hầu- Khổng... _ bậc kì tài,

_, Bị thời Tam Quốc

- Thẹn hổ thẹn Phạm Ngũ Lão thẹn  có

 tài , / lớn  Gia Cát _ đời Hán để trừ giặc, cứu .8

Các nhà thơ trung... mực), thêm từ thật Khổng Minh Nỗi tự thẹn Phạm Ngũ Lão hiển nhiên

Khổng Minh ko biết tự biết