Trong quaù trình daïy phaân moân Taäp ñoïc thì ngöôøi giaùo vieân coù vai troø quan troïng ñoù laø phaûi khôi daäy trong caùc em nguoàn caûm xuùc, bieát hoøa mình vaøo vaên baûn ngheä th[r]
Trang 1I/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1/ Lý do khách quan:
Giáo dục luôn là quốc sách hàng đầu không chỉ đối với nước ta mà còn đối với các nước trên thế giới Như chúng ta đã biết giáo dục đóng vai trò rất quan trọng trong đời sống của con người Ngoài việc đóng vai trò đảm bảo phát triển trí tuệ, năng lực, tầm hiểu biết, giáo dục còn góp phần không nhỏ trong việc phát triển nhân cách, đạo đức, lối sống ĐẶc biệt hơn Giáo dục chính là yếu tố hàng đầu quyết định sự phát triển của đất nước
Đối với nền kinh tế mở như hiện nay, việc đòi hỏi yêu cầu về chất xám ngày càng được nâng cao, đây chính là yếu tố quan trọng giúp chúng ta đứng vững và ngày càng phát triển cùng các nước trên thế giới Vì vậy, Giáo dục đóng vai trò rất quan trọng, nhất là bậc Tiểu học, bởi đó là nơi ươm mầm tương lai của đất nước Trong cuộc sống hàng ngày, nhu cầu trao đổi về ngôn ngữ là thường xuyên và rất cần thiết, thông qua hoạt động này con người hiểu nhau dễ dàng và đơn giản hơn, cập nhật thông tin một cách nhanh nhất Chính vì vậy, Tiếng Việt đóng vai trò rất quan trọng trong việc hình thành kiến thức cũng như trong giao tiếp cho học sinh Phân môn Tập đọc càng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành ngôn ngữ cho học sinh
Hơn nữa trong sách Tiếng Việt 5, việc dạy học kỹ năng đọc cho học sinh được thực hiện thông qua hệ thống văn bản thuộc các loại hình nghệ thuật, báo chí, khoa học được tuyển chọn phù hợp với các chủ điểm được học, bao gồm 40 bài văn xuôi, 02 vở kịch trích, 18 bài thơ Cũng như các lớp dưới, qua việc luyện đọc và tìm hiểu nội dung bài đọc, học sinh có thêm hiểu biết về thiên nhiên, xã hội và con người, được mở rộng vốn từ, nâng cao khả năng diễn đạt, trang bị một số hiểu biết ban đầu về tác phẩm văn học … Tuy nhiên ở lớp 5, việc luyện đọc đã chú ý nhiều hơn đến yêu cầu biểu cảm và câu hỏi tìm hiểu bài cũng chú trọng khai thác các chi tiết có giá trị nghệ thuật nhiều hơn Cụ thể đối với những bài đọc thuộc loại hình nghệ thuật, bên cạnh những câu hỏi yêu cầu học sinh tìm hiểu thông tin, nhận biết từng phần nội dung của bài, sách đã đưa ra những câu hỏi để học sinh tập dượt ký năng đọc-hiểu theo các yêu cầu như:
- Tìm hiểu từ ngữ
- Cảm nhận hình ảnh
- Khai thác hàm ý lời nói
- Phát biểu nhận xét về nhân vật, chi tiết, biện pháp nghệ thuật
- Nhận biết tư tưởng, tình cảm của tác giả …
Trang 2Để đáp ứng được tất cả những yêu cầu của môn Tập đọc lớp 5 mà sách giáo khoa đã đưa ra quả là một điều khó đối với các em Chính vì vậy, việc rèn kỹ năng đọc diễn cảm đối với học sinh lớp 5 là một việc làm cần thiết và đáng quan tâm Đọc đúng, trôi chảy bước đầu giúp các em tập dượt kỹ năng đọc-hiểu văn bản nghệ thuật một cách bài bản Nhiều bài đọc có giá trị thẩm mỹ cao sẽ theo các em suốt tuổi học đường, góp phần hình thành ở các em hứng thú khám phá vẽ đẹp muôn màu của thế giới văn học nghệ thuật Song trong thực tế ở học sinh Tiểu học trình độ, kiến thức của các em không đều nhau, học sinh ở nhiều vùng, miền khác nhau thì việc phát âm cũng khác nhau Đọc diễn cảm là một hoạt động mang tính nghệ thuật Vì vậy nó cũng ảnh hưởng ít nhiều ở năng khiếu Những em đọc diễn cảm tốt thì dẫn đến các em hiểu văn bản tốt và chắc chắn những em hiểu văn bản tốt thì sẽ đọc diễn cảm tốt
2/ Lý do chủ quan:
Là một giáo viên đứng lớp nhiều năm tôi luôn băn khoăn: “Làm thế nào để học sinh năm bài một cách dễ hiểu, nhất là đối với phân môn Tập đọc được nâng cao ở mức độ đọc-hiểu, đọc diễn cảm Đọc-hiểu văn bản sẽ giúp các em cảm thụ văn học được tốt hơn và giúp ích nhiều cho bộ môn Tập Làm Văn Vì vây, phải đòi hỏi học sinh đọc to, rõ ràng, thông suốt giúp các em cảm thụ văn bản tốt hơn Hơn nưa chương trình lớp 5 có phần nâng cao hơn so với các chương trình lớp trước nên yêu cầu đọc-viết cũng được nâng cao lên 1 bước Bên cạnh những yêu cầu mới về SGK, về kiến thức, như vậy thì ở lớp 5A tôi dạy thì vẫn còn một số em đọc chậm, đọc sai, ngắt nghỉ không đúng, chưa biết nhấn giọng ở những từ ngữ cần thiết nên việc đọc diễn cảm còn nhiều hạn chế Để nâng cao chất lượng dạy học phân môn Tập đọc, hơn ai hết mỗi giáo viên khi dạy phải biết khơi dậy tiềm năng để giúp học sinh khắc phục dần những mặt hạn chế nhằm phát huy và rèn luyện kĩ năng đọc cho học sinh Trong quá trình dạy phân môn Tập đọc thì người giáo viên có vai trò quan trọng đó là phải khơi dậy trong các em nguồn cảm xúc, biết hòa mình vào văn bản nghệ thuật, đồng cảm với tác giả, cảm nhận được suy nghĩ, cảm xúc của tác giả toát lên từ tác phẩm… thì mới có thể rèn được kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh
Đối với trường Tiểu Học Nguyễn Văn Trỗi là một trường học sinh dân tộc tại chỗ chiếm đa số thì việc rèn đọc đúng, đọc trôi chảy đối với các em đã là rất khó Nhưng riêng lớp 5A do tôi chủ nhiệm đều là học sinh kinh, chỉ có 4 em học
Trang 3sinh dân tộc tại chỗ lại là lớp học 2 buổi trên ngày nên có nhiều thuận lợi trong việc rèn kĩ năng đọc diễn cảm
Xuất phát từ lý do trên, tôi quyết định chọn đề tài “Rèn kỹ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5” nhằm nâng cao chất lượng dạy môn Tập Đọc cho học sinh lớp 5
II/ ĐỐI TƯỢNG VÀ CƠ SỞ NGHIÊN CỨU
1/ Đối tượng: Học sinh lớp 5A trường Tiểu Học Nguyễn Văn Trỗi
2/ Cơ sở nghiên cứu: Trường tiểu Học Nguyễn Văn trỗi Xã Krông Jing Huyện M’Đrăk Tỉnh Đăklăk
3/ Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu
- Phương pháp nghiên cứu thực trạng
- Phương pháp trực quan
- Phương pháp hỏi-đáp
- Phương pháp vui học
- Phương pháp trò chuyện
- Phương pháp phân tích tổng hợp …
III/ NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
1/ Về phía học sinh:
Qua thực tế giảng dạy cho tôi thấy ở học sinh chủ yếu các em đọc ở mức độ đúng và trôi chảy là phổ biến còn chất lượng đọc diễn cảm chưa cao nên tôi cho cả lớp đọc 1 văn bản để kiểm tra cách đọc, qua kiểm tra tôi có kết quả như sau:
Stt Đọc diễn cảm Đọc đúng Đọc nhanh Đọc sai Đọc chậm
Kết quả thu được có nhiều hạn chế, chất lượng đọc của các em rất yếu Vì vậy tôi đã tìm hiểu nguyên nhân:
a/ Nguyên nhân của việc đọc diễn cảm chưa cao:
* Trường Tiểu Học Nguyễn Văn Trỗi là trường học có học sinh dân tộc tại chỗ chiếm đa số Một số học sinh kinh thì ở nhiều tỉnh thành khác nhau trong cả nước, mỗi tỉnh thành lại có giọng nói, cách phát âm khác nhau Đây chính là nguyên nhân khó nhất trong giảng dạy phân môn Tập đọc vì mỗi học sinh có cái sai khác nhau, làm giáo viên khó tập trung một phương pháp giảng dạy
* Về chương trình SGK lại nhiều yêu cầu đòi hỏi như:
Trang 4+ Tìm hiểu từ ngữ, ví dụ ở bài tập đọc “Hạt gạo làng ta” ( Tiếng Việt 5tập 1 trang 139) học sinh phải trả lời câu hỏi: Vì sao tác giả gọi hạt gạo là “hạt vàng”? Với câu hỏi này, học sinh cần sựa vào những điều tác giả muốn nói
trong từng khổ thơ (hạt gạo kết đọng bao hương vị tinh túy của trời đất và tiếng lòng con người, hạt gạo được làm nên từ mồ hôi, công sức của bao người, hạt sạo góp phần làm nên chiến thắng chung của dân tộc trong công việc kháng chiến chống Mĩ cứu nước), từ đó các em phát biểu cách hiểu của mình về hạt gạo-hạt vàng …
+ Về cảm nhận hình ảnh: Để hướng dẫn học sinh cảm nhận được những hình ảnh gợi ra từ ngôn từ nghệ thuật, sách Tiếng Việt 5 đã đưa ra các cách hỏi khác nhau Có câu hỏi yêu cầu học sinh chỉ ra hình ảnh các em cảm nhận được khi đọc đoạn văn, đoạn thơ
Ví dụ: - Mỗi màu sắc gợi ra những hình ảnh nào? (Sắc màu em yêu- trang 20 tập 1)
- Những hình ảnh nào đã để lại ấn tượng sâu sắc trong tâm trí tác giả? ( Tiếng vọng – Trang 108 tập 1)
Bên cạnh đó, có những câu hỏi tìm ra những chi tiết tạo nên hình ảnh
Ví dụ: Những chi tiết nào trong bài thơ gợi lên hình ảnh một đêm trăng vừa tĩnh mịch, vừa sinh động trên công trường Sông Đà? (Tiếng đàn Ba-la-lai-ca trên Sông Đà, trang 69 tâp 1) …
Sách Tiếng việt 5 còn yêu cầu học sinh tái hiện lại hình ảnh, cảnh vật mà các em hình dung và cảm nhận được
Ví dụ: Dựa vào những hình ảnh được gợi ra trong bài thơ, hãy tưởng tượng và miêu tả cảnh hai cha con dạo trên cát biển (Những cánh buồm trang 140 tập 2) + Về khai thác hàm ý lời nói: Tác phẩm văn học vốn hàm súc và có nhiều tầng lớp, ý nghĩa Việc đọc-hiểu văn bản nghệ thuật thực chất là công việc hàm
ý ẩn sâu trong câu chữ, hình ảnh, hình tượng của tác phẩm Đối với học sinh Tiểu học, yêu cầu này là tương đối khó Việc hướng dẫn học sinh khai thác hàm
ý lời nói một cách hợp lí, đảm bảo tính vừa sức giúp học sinh Tiểu học làm quen dần với kĩ năng đọc-hiểu, khám phá những tầng nghĩa sâu xa của tác phẩm văn học khi các em học lên những cấp trên
Ví dụ: Lời đáp của ông cụ cuối truyện ngụ ý gì? (Tác phẩm của Si-le và tên phát xít, trang 59 tập 1)
+ Phát biểu nhận xét về nhân vật, chi tiết, biện pháp nghệ thuật …
Trang 5Việc luyện cho học sinh biết nhân vật, chi tiết, biện pháp nghệ thuật trong bài văn, bài thơ, đoạn kịch … là rất cần thiết bởi nó phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong việc đọc-hiểu tác phẩm văn học nói riêng và trong học tập nói chung Thông qua đó học sinh biết bộc lộ cách cảm, cách nghĩ của mình trước những vấn đề của cuộc sống
Ví dụ:
- Hãy nêu cảm nghĩ của em về hai nhân vật chính trong chuyện? (Một vụ đắm tàu, trang 108 tập 2)
- Phép nhân hóa ở khổ thơ cuối giúp tác giả nói lên điều gì về “tấm lòng” của sông đối với cội nguồn? (Cửa Sông, trang 74 tập 2)
+Về nhận biết tơ tưởng, tình cảm của tác giả:
Mỗi tác phẩm văn học là một thông điệp của nhà văn gửi tới bạn đọc Người đọc văn phải cảm nhận được thông điệp đó mới thực sự thấu hiểu tác phẩm sách Tiếng Việt 5 đã chú ý tới việc luyện cho học sinh biết cảm nhận chia sẻ cảm xúc, tâm tình với tác giả, có ý thức tìm hiểu, khám phá những điều tác giả
kí thác trong tác phẩm Nhiều câu hỏi cuối bài tập đọc yêu cầu học sinh bộc lộ cảm nhận của mình về tâm trạng, cảm xúc, thái độ nỗi lòng của nhà văn, nhà thơ
Ví dụ:
- Bài văn thể hiện tình cảm gì của tác giả đối với quê hương? (Cảnh làng mạc ngày mùa, trang 10 tập 1)
- Vì sao tác giả lại băn khoăn, day dứt về cái chết của con chim sẻ nhỏ? (Tiếng Vọng, trang 108 tập 1)
* Về phía phụ huynh thì cũng chưa có thời gian quan tâm đúng mức cho con cái đến việc rèn học nói chung và việc rèn đọc nói riêng mà chủ yếu nhờ cậy vào sự dạy giỗ của giáo viên ở trường
* Về phía học sinh: Sự chuẩn bị bài ở nhà chưa chu đáo, nhất là đối với môn Tập Đọc các em ít có sự đầu tư, rèn luyện, do các em chưa biết cách học, chưa nắm được phương pháp đọc hoặc do nhút nhát, ngại ngùng trước bạn bè, thầy cô không dám thể hiện khả năng của mình để đọc diễn cảm … Vì vậy, qua nghiên cứu tôi đã mạnh dạn đưa ra một số biện pháp sau:
b/ Biện pháp thực hiện:
* Về phía học sinh:
- Những ngày đầu tôi phát động phong trào đôi bạn cùng tiến, chia chỗ ngồi để các em đọc được, đọc trôi chảy kèm những em đọc chưa đạt
Trang 6- Khi đọc cho các em tự nhận xét cách đọc của bạn và cho em đó đọc lại để sửa chữa ngay
- Phân 2 em đọc diễn cảm, được, mỗi em 1 dãy
- Chú trọng việc thi đọc: Lần đầu thi đọc đúng, trôi chảy và sau đó thi đọc diễn cảm ở mức độ ngắt nghỉ đúng dấu câu rồi tăng dần mức độ lên dần dần cho các
em hiểu được thế nào là đọc diễn cảm? … Tổ chức thi bằng nhiều hình thức
* Về phía giáo viên:
- Đọc diễn cảm là quá trình người đọc tái tạo lại tác phẩm văn học một cách sáng tạo nhằm chuyển đến cho người nghe những nội dung, những tình cảm mà tác giả gửi gắm trong tác phẩm Đọc diễn cảm yêu cầu giọng đọc phải phù hợp với từng ý của bài, phù hợp với kiểu câu, biết nhấn giọng ở các từ ngữ miêu tả, các từ ngữ gợi tả, các từ ngữ được nhân hóa, phân biệt được nhân vật trong truyện, thể hiện được cảm xúc của người đọc Vì vậy, người giáo viên sử dụng việc đọc là công cụ để dạy dỗ và gia đình học sinh Nên bản thân người giáo viên phải tự rèn luyện cho mình một giọng đọc tốt, truyền cảm để truyền thụ kiến thức có hiệu quả hơn
- Muốn dạy môn Tập Đọc tốt thì đòi hỏi người giáo viên phải có kĩ năng đọc tốt, biết khắc phục cái sai sót của giọng nói về cách phát âm, về thanh điệu … Hàng ngày giáo viên lên lớp đọc đúng, đọc hay, truyền cảm thì không lí do gì mà học sinh không học tập theo
- Trước khi học sinh đọc giáo viên cho học sinh tìm hiểu văn bản thuộc thể loại gì? Có mấy nhân vật? Cần nhấn giọng ở những từ ngữ nào? …
Ví dụ: Bài “Tiếng Vọng” của Nguyễn Quang Thiều (Trang 108 tập 1)
Bài thơ ngắn nhưng đầy ám ảnh Ta bị ám ảnh bởi cái chết của con chim, bới sự đau đớn của 1 lương tâm day dứt và ấm ảnh một điều gì nữa như là tiếng vọng của chính tâm hồn tác giả Vậy làm thế nào để học sinh cảm nhận được điều đó? Có cảm nhận được thì mới có cảm xúc, có came xúc thì mới diễn tả được bài thơ
Giáo viên phải cho học sinh cảm nhận đượctâm trạng ân hận, day dứt của tác giả vì vô tâm đã gây nên cái chết của chú chim sẻ nhỏ Hướng dẫn các em đọc với giọng nhẹ nhàng, trầm buồn; Bộc lộ được cảm xúc day dứt, thương xót, ân hận; Cho các em đọc chú ý nhấn giọng ở các từ gợi tả, gợi cảm (chết rồi, giữ chặt, lạnh ngắt, mãi mãi, rung lên, lăn, đá lỡ …)
Trang 7- Khi luyện đọc diễn cảm cho học sinh, giáo viên cần chỉ ra những chỗ khó đọc, những điểm cần nhấn giọng, đòi hỏi học sinh phải hiểu được nội dung bài mới tìm được cách thể hiện giọng đọc
- Cho học sinh thảo luận, nhận xét về giọng đọc, giải thích vì sao đọc như thế mới hay, chỗ nào thầy cô hay bạn đọc làm cho mình thích? Và mình cần luyện đọc như thế nào?
- Ở một số bài có đoạn hội thoại hoặc vở kịch nên cho học sinh phân vai diễn tả đoạn kịch hay đoạn hội thoại đó để làm sống động và lôi cuốn các em tìm cách nhập vai hòa mình vào nhân vật, cho các em tự do diễn tả nhân vật miễn sao nội dung bài đọc đầy đủ
Ví dụ: Bài “Thái Sư Trần Thủ Độ” trang 15 tập 2.
Các em có thể phân vai diễn lại đoạn kịch, thể hiện thêm các điệu bộ, cử chỉ lối ứng xử giữa vua, quan, lính … mà các em biết qua phim ảnh nhưng vẫn thể hiện đầy đủ nội dung đoạn kịch Giáo viên không nên áp đặt học sinh sao chép
y nguyên theo SGK mà nên khuyến khích các em phát huy trí tưởng tượng, năng lực sáng tạo của mình qua vai diễn Như vậy, chúng ta đã giúp học sinh nắm nội dung bài, hòa mình vào nhân vật đó chính là cách luyện đọc diễn cảm một cách tốt nhất Bởi vì khi nhập vai các em phải hòa mình vào nhân vật và thay đổi giọng điệu sao cho phù hợp với vai mình diễn
- Đối với những bài thơ, giáo viên phải hướng dẫn cho học sinh cách ngắt nhịp thơ đúng bằng cách cho những em đọc tốt đọc mẫu, lớp đọc thầm theo hoặc cho cả lớp đọc theo cô hoặc theo bạn
IV/ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THỰC HIỆN:
Hơn một học kỳ thực hiện các biện pháp và phương pháp tiến hành rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5A tôi nhận được kết quả như sau:
Sĩ số Đọc diễn
cảm
Đọc đúng Đọc
nhanh
Đọc sai Đọc
chậm
V/ KẾT LUẬN:
Với kinh nghiệm này không có gì lớn lao, chỉ bằng thực tế giảng dạy và qua sự hiểu biết nho nhỏ của bản thân Tôi đã mạnh dạn nêu lên một số nguyên nhân dẫn đến học sinh chưa đọc diễn cảm được, đồng thời đưa ra một số biện pháp rèn luyện đọc diễn cảm cho học sinh để giúp học sinh đọc tốt môn Tiếng
Trang 8Việt nói chung và giúp cho học sinh học tốt môn Tập đọc nói riêng góp phần làm cho Tiếng Việt thêm trong sáng hơn
Do trình độ, khả năng, kinh nghiệm của tôi còn hạn chế Nội dung bài viết sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, tồn tại về cách đặt vấn đề, cách giải quyết vấn đề cũng như việc phân tích và đưa ra các ví dụ để chứng minh … Tôi rất mong được các anh chị, bạn bè đồng nghiệp góp ý, xây dựng, bổ sung những ý kiến quý báu để giúp tôi có những kinh nghiệm thiết thực và hoàn thiện nội dung bài viết
Tôi xin chân thành cảm ơn!
M’Đrăk, Ngày 08 tháng 02 năm 2009
Người thực hiện
Nguyễn Thị Tới