-Tri thức văn học dân gian rất phong phú, thuộc đủ mọi lĩnh vực của đời sống: +Tri thức tự nhiên: Cung cấp tri thức về hiện tượng thời tiết, thiên tai, bão lũ; sự hình thành của trời đất[r]
Trang 1Ngày soạn: 28/7/2016 Tiết 3,4 PPCT
Văn học sử:
KHÁI QUÁT VĂN HỌC DẦN GIAN VIỆT NAM
A Mục tiêu
*Kiến thức
-Năm được các đặc trưng cơ bản của văn học dân gian và khái niệm vệ các thê loại
của văn học dân gian Việt Nam
*Ki nang
-Rèn kĩ năng tìm và tóm tắt các ý chính của bài, tìm và phân tích các dân chứng tiêu biêu cho các ý
* Thái độ
-Hiêu rõ vị trí, vai trò và những giá trị to lớn của văn học dân gian trong môi quan
hệ với văn học việt và đời sông văn hóa dân tộc
B Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
-Giáo viên: SGK, SGV, giáo án
-Học sinh: SGK, vở ghi, vở soạn
C Phương pháp
-Diễn giảng gợi tìm, vẫn đáp, thảo luận nhóm
D Tiến trình giờ dạy
1 Ôn định
2 Kiểm tra bài cũ
- VÌ sao nói văn học Việt Nam đã thê hiện chân thực, sâu sắc đời sông tư tưởng,
Trang 2Ai đó đã từng nói rằng Văn học là tắm gương phản ánh lịch sử, văn học là dòng
sông phản ánh tâm hôn, văn học cũng là bức tranh vẽ lại chân dung, diện mạo của
con người trong mỗi quan hệ với tự nhiên xã hội Và nêu như VH là lịch sử, thì
VHDG chính là cội nguôn của lịch sử Để hiểu rõ những đặc sắc và đặc trưng 1
trong 2 bộ phận cơ bản của VHVN các em sẽ cùng đi tìm hiểu bài học ngày hôm
nay
Hoạt động 1:
2Một bức tranh đông hồ, một bức điêu khắc
băng gỗ, 1 bài hát dân ca, có phải là văn học
DG hay không.VÌ sao -Gv: Không Mặc dù
năm trong nghệ thuật dân gian nhưng lại sử
dụng chất liệu riêng
+Tranh đông hồ: Màu sắc, đường nét
+Điêu khắc:Hình khối
+Bài hát: âm thanh
+Văn học dân gian:nghệ thuật ngôn từ
VD: Tam Cam; Than em như tam
=> GV chốt ý
Hoạt động 2:
?VHDG lưu hành theo phương thức nào
?Truyền miệng là gi
VD: Trăm năm bia đá cũng mòn
Nghin nam bia miéng hang con tro tro
? Vay qua trinh truyén miéng dién ra nhu thé nao
GV: diễn giảng Vì truyền miệng theo KG va TG
nên có những hình thức truyền miệng độc đáo: nói
(tục ngữ,câu đồ ); kế (thần thoại,truyên thuyết )
hát (hát ru,hát dao duyên, hát dân ca ); diễn
xướng(chèo, tuồng, tích truyện
VD 1 vở chèo: lời, nhạc, múa, diễn xuất
Khái niệm: Văn học dân gian là những tác phẩm nghệ thuật ngôn từ truyền miệng được tập thê
sáng tạo phục vụ trực tiếp cho các sinh hoạt khác
nhau của đời sống cộng đồng
L Đặc trưng cơ bản của văn học dân gian
1 Văn học dân gian là những tác phẩm nghệ thuật ngôn từ truyền miệng
-VHDG tôn tại, lưu hành theo phương thức truyền miệng
+Truyền miệng là sự ghi nhớ theo kiểu nhập tâm
và phố biến băng lời nói hoặc bằng trình diễn cho người khác nghe xem
+Truyền miệng theo không gian (nơi này sang
nơi khác); truyền miệng theo thời gian (từ đời
này qua đời khác)
+Quá trình truyền miệng được thực hiện thông
qua diễn xướng dân gian hào hứng và sinh động
Trang 3
?Em hiểu thế nào là tập thể.?Quá trình sáng tác tập
thê diễn ra như thê nào?
-GV diên giảng
-VD:1, Hai bài ca đao “Tát nước đầu đình” ;
2.Râu tôm nâu với ruột bâu/ Râu tôm nâu vs ruột bù
3.Kêt thúc truyện Tâm Cám
-Văn học dân gian xuất hiện và tồn tại từ trong các
hoạt động: lao động tập thê, sinh hoạt gia đình, các
lê nghi,dịp vui chơi VD: hò kéo lưới, hò giã
gạo
Hoạt động 3:
Dựa vào hình thức của VHDG chia VHDG làm các
loại hình khác nhau: Truyện DG, câu nói DG, thơ
ca DG, Sân khâu DG
? Yêu cầu 4 HS lên bảng: Viết khái niệm và ví dụ
cho mỗi thể loại của từng loại hình HS dưới lớp
hoàn thiện vào vở (Š phút)
-GV: Gọi HS nhận xét, bổ Sung
-GV: Bình giảng, đưa ra ví dụ cụ thê ở mỗi thê loại
2 Văn học dân gian là sản phẩm của quá trình sáng tác tập thê (Tính tập thê)
-Văn học dân gian là kết quả của quá trình sáng tác tập thể: Lúc đầu 1 người khởi xướng -> Tp
được hình thành và tiếp nhận ->nhiều người khác
tiếp tục lưu truyền, sáng tác lại -> Tp hoàn thiện hơn
- Tính tập thé va tinh truyén miéng tao nén tinh di
ban (Vb khác vs VB chính, hay còn gọi là diễn bản)=> Tạo nên diện mạo đặc sắc và phong phú -Văn học dân gian gắn bó và phục vụ trực tiếp cho các sinh hoạt khác nhau trong đời sống cộng đông
Kết luận: Tính tập thể và tính truyền miệng là những đặc trưng cơ bản chị phôi xuyên suôt quá trình sáng tạo và lưu truyền tác phâm văn học dân gian
II Hệ thống thể loại của văn học dân gian
- Iruyện dân gian:
+Thần thoại
+Su thi +Truyén thuyét +Truyén c6 tich +Truyện cười +Truyện ngụ ngôn -Câầu nói dân gian:
+Tục ngữ
+Câu đồ
- Thơ ca dân gian:
+Truyện thơ +Vè
+ cao dao -Sân khấu dân gian +Chèo
Trang 4
Hoạt động 4:
?Vì sao VHDG được coI là kho tri thức vô cùng
phong phú, đa dạng
Vd:-Thời tiết:tục ngữ nhiều sao thì nuưa
-Thién tai bao 10: Truyén thuyét Son tinh thủy tỉnh
-Su hinh thanh cua troi dat 7hdn tru troi
VD:-Ăn trong nổi, ngồi trông hướng
-Tam Cam, Cây tre trăm đốt: Đấu tranh cái thiện &
cái ác
-Thánh Gióng, MỊ Châu Trọng Thủy: Công cuộc
dựng nước ø1ữ nước
VD:Con vua thì lại làm vua/ Con sãi ở chùa thì
quét la da/ Bao giờ dân nồi can qua/ Con vua thát
thê lại ra quét chùa
2? Tính giáo dục của VH dân gian được thể
hiện qua những khía cạnh nào? VID?
-GV nhận xét, bình giảng, chôt ý
IIL Những øgiá trị cơ bản của văn học dân gian Việt Nam
1 Văn học dân gian là kho tri thức vô cùng phong phú về đời sống các dân tộc
-Tri thức văn học dân gian rất phong phú, thuộc
đủ mọi lĩnh vực của đời sông:
+Tri thức tự nhiên: Cung cấp tri thức về hiện
tượng thời tiết, thiên tai, bão lũ; sự hình thành
của trời đất
+Tri thức xã hội: Cung cấp tri thức về lịch sử xã
hội và sinh hoạt của con người
+Tri thức con người thông qua các mối quan hệ
với : kinh tê, chính trỊ,văn hóa; Gia đình; bạn bè,
tình yêu, thây trò
-Tri thức dân gian là nhận thức của nhân dân, nó khác hắn nhận thức của giai cấp thông trỊ
-Những tri thức được trình bày bang nghé thuat ngôn từ nên rất sinh động và hấp dẫn
2 VHDG có giá trị giáo dục sâu sắc về đạo lí làm người
- Tỉnh thần nhân đạo:
+ Tôn vinh giá trị con người (tư tưởng nhân văn)
+ Tỉnh yêu thương con người (cảm thông, thương xói)
+ Đấu tranh ko ngừng để bảo vệ, giải phóng con người khỏi bất công, cường quyên
- Hình thành những phẩm chất truyền thống tốt đẹp:
+ Tình yêu quê hương đất nước
+ Lòng vi tha, đức kiên trung
+ Tính cần kiệm, óc thực tiễn,
Trang 5
2 Giá trị thâm mĩ to lớn của VH dân gian
được biểu hiện ntn?
-VD: Tâm Cam (Miéng trâu têm cánh phượng );
Cây tre trăm đốt
- Sự tích trâu cau: Hình ảnh cau trầu tượng trưng
cho nét văn hóa người Việt với tập tục ăn trầu; tình
cảm ae keo sơn, tình cảm vợ chồng chung thủy mặn
nông
- Con cò: Vẻ đẹp tâm hôn của nhân dân lao động
VD: Thương Vợ- Tú Xương; Trường ca mặt đường
khát vọng-Nguyên Khoa Điêm, Việt Băc- Tô Hữu
Hoạt động 5:
Gọi HS đọc ghi nhớ
3.Văn học dân gian có giá trị thâm mỹ to lớn,
góp phần quan trọng tạo nên bản sắc riêng cho nền văn học dân tộc
-VHDG sử dụng nhiêu hình ảnh giàu giá trị thắm
mỹ trở thành biểu tượng của văn hóa, văn học dân tộc
-Nhiều tác phẩm VHDG đã trở thành mẫu mực
với nghệ thuật độc đáo
-VHDG trở thành nguồn nuôi dưỡng, cơ sở của
VH viết
IV Ghi nhớ (SGK-19)
4.Củng cô
-Các đặc trưng và giá tri co ban cua van học dân gian
5 Hướng dẫn chuẩn bị bài
-Chiến thắng Mtao-M xây
E Rút kinh nghiệm
Trang 6NHUNG DAC DIEM CO BAN CUA CAC THE LOAI VHDG VIET NAM
Than thoai Hình thức | Văn xuôi tự sự
nhiên và văn hoá, phản ánh nhận thức của con người thời cổ đại về nguồn gốc của thế giới và đời sống con người
Noi dung | Kê lại những sự kiện lớn có ý nghĩa quan trọng
đối với số phận cộng đồng
Truyền thuyết | Hình thức | Văn xuôi tự sự
quan đến lịch sử theo quan điểm nhìn nhận lịch sử
của nhân dân
Truyện cổ fích | Hình thức | Văn xuôi tự sự
Nội dưng | Kê về số phận của những con người bính thường
trong xã hội(người mồ côi, người em, người dũng
sĩ, chàng ngốc, ; thể hiện quan niệm và mơ ước của nhân dân về hạnh phúc và công băng xã hội
Nội dung | Kế lại các sự việc, hiện tượng gây cười nhắm mục
đích giải trí và phê phán xã hội
Truyện ngụ Hình thức | Văn xuôi tự sự
ngôn Nội dung | Kế lại các câu chuyện trong đó nhân vật chủ yêu
là động vật và đồ vật nhằm nêu lên những kinh
nghiệm sống bài học luân lí, triết lí nhân sinh
Tục ngữ Hình thức | Câu nói dân gian
Nội dung | Đúc kết kinh nghiệm của nhân dân về thế giới tự
Trang 7
Ca dao, dânca | Hình thức | Văn vần hoặc kết hợp lời thơ và giai điệu nhạc
Nội dune ˆ | Trữ tình, diễn tả đời sống nội tâm của con người
Vè Hình thức | Van van
Nội dung | Thông báo và bình luận về những sự kiện có tính
chất thời sự hoặc những sự kiện lịch sử đương
thời
Truyện thơ Hình thức | Văn vân
người nghèo khổ và khát vọng về tình yêu tự đo,
về sự công băng trong xã hội
Các thể loại sân | Hình thức | Các hình thức ca kịch và trò diễn có tích truyện,
khẩu kết hợp kịch bản với nghệ thuật diễn xuất
Nội dung | Diễn tả những cảnh sinh hoạt và những kiêu mẫu
xưa