Những loại hình bảo hiểm này thường là BHXH, BHYT, BHTN, bảo hiểm trách nhiệm, bảo hiểm cháy nổ… Việc bắt buộc doanh nghiệp tham gia những hình thức bảo hiểm này trước tiên đảm [r]
Trang 1BÀI 5 CHƯƠNG TRÌNH BẢO HIỂM TRONG DOANH NGHIỆP
Hướng dẫn học
Để học tốt bài này,sinh viên cần tham khảo các phương pháp học sau:
Học đúng lịch trình của môn học theo tuần, làm các bài luyện tập đầy đủ và tham gia thảo luận trên diễn đàn
Đọc tài liệu:
1 Nguyễn Văn Định (chủ biên), 2012, Giáo trình Bảo hiểm, Nhà xuất bản Đại học
Kinh tế Quốc dân, Hà Nội
2 Nguyễn Văn Định (chủ biên), 2009, Giáo trình Quản trị Kinh doanh Bảo hiểm,
Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội
3 C Arthur Williams, JR Richard M Heins, 1989, Risk Management and
Insurance, McGrawn-Hill International Editions, Singapore
Sinh viên làm việc theo nhóm và trao đổi với giảng viên trực tiếp tại lớp học hoặc qua email
Tham khảo các thông tin từ trang Web môn học
Nội dung
Bài 5 trình bày các vấn đề liên quan đến việc xác định nhu cầu bảo hiểm, thu xếp và quản
lý chương trình bảo hiểm trong một trong doanh Đây là bài cuối cùng trong môn học, nội dung sẽ làm rõ các vấn đề khởi đầu của rủi ro trong doanh nghiệp liên quan đến việc nhận dạng rủi ro và tổn thất tiềm năng mà một doanh nghiệp phải đương đầu; lựa chọn các sản phẩm bảo hiểm phù hợp trên cơ sở xem xét các qui định bắt buộc của Nhà nước, năng lực
và nhu cầu của doanh nghiệp Việc thu xếp bảo hiểm, quản lý các hợp đồng bảo hiểm trong suốt quá trình bảo hiểm cũng như khiếu nại đào bồi thường khi có tổn thất cũng được đề cập trong bài này Về cơ bản, nội dung bài 5 tập trung vào các vấn đề sau:
Rủi ro và tổn thất tiềm năng trong một doanh nghiệp có thể được bảo hiểm;
Phương thức lựa chọn phạm vi bảo hiểm, sản phẩm bảo hiểm phù hợp cho một doanh nghiệp;
Thu xếp hợp đồng bảo hiểm: lựa chọn phương thức tham gia bảo hiểm, lựa chọn doanh nghiệp bảo hiểm;
Quản lý chương trình bảo hiểm trong doanh nghiệp
Mục tiêu
Sau khi học xong bài này, sinh viên nắm chắc các vấn đề sau:
Hiểu được sự cần thiết phải xây dựng và quản lý chương trình bảo hiểm trong doanh nghiệp
Xác định được các loại hình bảo hiểm một doanh nghiệp cần phải tham gia (mua) căn
cứ vào qui định của Nhà nước, nhu cầu và khả năng của doanh nghiệp
Hiểu rõ ý nghĩa cũng như nắm vững việc thu xếp bảo hiểm cho doanh nghiệp
Nắm được các công việc cần thiết trong quản lý chương trình bảo hiểm của doanh nghiệp
Trang 2T ình huống dẫn nhập
Hỏa hoạn tại công ty Cổ phần giấy Thành Đạt
Hồi 19 giờ ngày 4/5, tại cụm công nghiệp Phong Khê - thành phố
Bắc Ninh (Bắc Ninh) đã xảy ra vụ hỏa hoạn tại công ty Cổ phần
giấy Thành Đạt Đám cháy bùng phát dữ dội gây thiệt hại về nhà
xưởng, kho chứa hàng và nhiều máy móc thiết bị để sản xuất
http://baotintuc.vn/xa-hoi/chay-lon-tai-nha-may-giay-cum-cn-phong-khe-bac-ninh-20140504223907305.htm
Thiệt hại của doanh nghiệp có được bảo hiểm không?
Trang 35.1 Xác định nhu cầu bảo hiểm của doanh nghiệp
5.1.1 Rủi ro trong doanh nghiệp
Như đã đề cập trong các chương trước, bảo hiểm là một phần không thể thiếu đối với hoạt động của doanh nghiệp Bảo hiểm đảm bảo sự bù đắp về tài chính cho doanh nghiệp khi có rủi ro được bảo hiểm xảy ra gây tổn thất, hỗ trợ doanh nghiệp nhanh chóng trở lại vị trí tài chính ban đầu như trước khi rủi ro xảy ra Các rủi ro được bảo đảm thông qua các hợp đồng bảo hiểm là các rủi ro thuần túy, xảy ra mang tính ngẫu nhiên và có thể gây thiệt hại về tài sản, làm phát sinh trách nhiệm pháp lý, gây thiệt hại về người
Dựa trên cơ sở các bản báo cáo tài chính, hoạt động của doanh nghiệp và các thông tin liên quan, doanh nghiệp tiến hành liệt kê tổn thất tiềm năng doanh nghiệp có thể phải gánh chịu trên cơ sở xem xét các giá trị liên quan đến tổn thất có thể xảy ra và tổn thất tối đa có thể phát sinh Nhận dạng các nguyên nhân có thể của tổn thất hoặc các hiểm họa và xác suất của từng loại tổn thất Các tổn thất có thể phát sinh được liệt kê có thể
là tổn thất về tài sản, tổn thất về trách nhiệm, tổn thất về con người Ví dụ: bộ phận quản trị rủi ro phân tích rủi ro hỏa hoạn nếu phát sinh, nó có thể là nguyên nhân dẫn đến tổn thất của các nhà xưởng và các tài sản bên trong nhà xưởng, làm gián đoạn hoạt động của doanh nghiệp trong một thời gian nhất định từ vài tháng đến vài năm thậm chí là nguyên nhân dẫn đến sự phát sản của doanh nghiệp, làm phát sinh các khoản bồi thường cho người lao động Việc lập một bảng thống kê các rủi ro/hiểm họa liên quan đến các loại tổn thất giữ vai trò vô cùng quan trọng
Các rủi ro thuần túy mà doanh nghiệp thường phải đương đầu có thể liệt kê được bao gồm:
Rủi ro hỏa hoạn;
Rủi ro tai nạn lao động;
Rủi ro trộm cắp;
Rủi ro thiên tai, bao gồm bão, lũ, lụt, động đất, núi lửa…;
Rủi ro về trách nhiệm pháp lý phát sinh do các hành động bất cẩn, lỗi sản phẩm, ô nhiễm…;
Các rủi ro về con người như các trường hợp ốm đau, bệnh tật, tai nạn thương tật,
tử vong của người lao động, các nhà quản lý trung và cao cấp…;
Các rủi ro xuất phát từ yếu tố chính trị xã hội: bạo động, đình công, bạo loạn…;
Các rủi ro khác
Sau khi nhận dạng thông qua việc liệt kê rủi ro, doanh nghiệp tiến hành phân tích rủi ro và nguy cơ tổn thất dựa vào tập hợp các thông tin:
Danh sách rủi ro được nhận dạng;
Tần suất xảy ra của từng rủi ro của bản thân doanh nghiệp (dựa vào các báo cáo tổn thất của doanh nghiệp trong quá khứ nếu có) hoặc tần suất của từng loại rủi ro của ngành, lĩnh vực mà doanh nghiệp đang hoạt động hoặc theo khu vực địa lý
Trang 4 Mức độ nghiêm trọng của tổn thất hay tổn thất tối đa có thể nếu rủi ro xảy ra (dựa vào số liệu trên các bản báo cáo tài chính kế toán, bao gồm: báo cáo tài chính, bảng kê tài sản, bảng cân đối kế toán… doanh nghiệp có thể xác định giá trị tài sản, nguyên nhiên vật liệu của doanh nghiệp, thu nhập của người lao động…);
Các nhân tố ngoại cảnh như vị trí địa lý, an ninh khu vực, khu vực nguy cơ động đất, bão lụt…
Phân tích rủi ro sẽ giúp doanh nghiệp trả lời câu hỏi: những rủi ro nào là nguy hiểm và đặc biệt nguy hiểm đối với doanh nghiệp? Rủi ro nào có thể là nguyên nhân làm cho doanh nghiệp tổn nặng nề về tài chính? Rủi ro nào có thể làm doanh nghiệp phá sản? Mức độ tổn thất mà mỗi rủi ro có thể gây ra tối đa hay mức độ nghiêm trọng của rủi ro
là thế nào? Phân tích rủi ro cần có một cơ sở dữ liệu đủ lớn và chính xác, trên thực tế công việc này thường do các nhà quản lý rủi ro chuyên nghiệp thực hiện
Phân tích rủi ro và tổn thất cũng cho phép doanh nghiệp xây dựng một chương trình quản lý rủi ro hiệu quả nhất có thể thông qua việc xác định biện pháp đối phó với từng rủi ro, mức độ ưu tiên trong việc đối phó với rủi ro sao cho hiệu quả nhất nhằm đảm bảo cân đối về chi phí cho quản lý rủi ro, đảm bảo sự bảo vệ hợp lý nhất và tuân thủ chiến lược kinh doanh đề ra Trên thực tế, mỗi rủi ro hoặc một nhóm rủi ro có thể được đối phó kết hợp bởi đồng thời nhiều phương pháp hoặc một phương pháp mà doanh nghiệp cho là hợp lý nhất
Các biện pháp đối phó với rủi ro đã được để cập trong bài 1 bao gồm:
Nhóm biện pháp kiểm soát rủi ro: nhằm ngăn chặn, giảm thiểu nguy cơ xảy ra của rủi ro và/hoặc mức độ tổn thất Các biện pháp thuộc nhóm này tập trung vào:
o Né tránh rủi ro;
o Đề phòng và giảm thiểu rủi ro: PCCC, tăng cường an ninh, tăng cường đào tạo kĩ năng cho người lao động, thiết lập qui trình an toàn lao động…;
o Ngăn chặn tổn thất: các biện pháp cứu hộ;
o Phân chia rủi ro: lập các đường phân cách, tường lửa để phân chia hàng, tài sản theo mức độ bắt cháy khác nhau
Nhóm biện pháp tài trợ rủi ro: nhằm mục đích tài trợ về tài chính cho các tổn thất
mà rủi ro gây ra Nhóm biện pháp này thường phát huy hiệu quả sau khi có tổn thất Nhóm này gồm các biện pháp:
o Lưu giữ tổn thất: trên thực tế là việc lập các quĩ dự phòng tổn thất và sử dụng khi rủi ro xảy ra Tuy nhiên, các quĩ dự phòng tổn thất thường chỉ đối phó được đối với các tổn thất nhỏ
o Chuyển giao rủi ro thông qua bảo hiểm Hiện nay biện pháp này là biện pháp thông dụng nhất Sự phát triển về doanh thu và sản phẩm của thị trường bảo hiểm tại các quốc gia nói chung và Việt Nam nói riêng là một minh chứng hữu hiệu nhất về tính thông dụng của bảo hiểm trong cuộc sống kinh tế xã hội
Trang 55.1.2 Xác định phạm vi bảo hiểm
Trên cơ sở phân tích rủi ro vừa đề cập, doanh nghiệp có thể lên danh sách sơ lược (danh sách ban đầu) các phạm vi bảo hiểm cần thiết đối với doanh nghiệp Danh sách này bao gồm các phạm vi bảo hiểm hoặc là bắt buộc bởi Nhà nước, đối tác… hoặc để bảo vệ doanh nghiệp khỏi các tổn thất về tài chính đe dọa đối với sự tồn tại, hoạt động của doanh nghiệp Từ kinh nghiệm của các nhà quản trị rủi ro chuyên nghiệp, danh sách sơ lược các phạm vi bảo hiểm cần thiết của doanh nghiệp thường bao gồm:
Bảo hiểm xã hội:
BHXH, BHYT, BHTN là ba hình thức doanh nghiệp và người lao động bắt buộc phải tham gia bảo hiểm theo luật định nhằm bảo vệ sự an toàn về kinh tế cho người lao động khi có các biến cố xảy ra trong quá trình lao động như đã đề cập trong bài 2 Việc tham gia các hình thức bảo hiểm này vừa đảm bảo yêu cầu bắt buộc của pháp luật, vừa giúp doanh nghiệp duy trì mối quan hệ giữa doanh nghiệp với người lao động, hình ảnh của doanh nghiệp
Bảo hiểm thương mại:
o Bảo hiểm cháy nổ bắt buộc: đây là hình thức bảo hiểm bắt buộc tại Việt Nam
đối với một số đối tượng thuộc nhóm các doanh nghiệp, tổ chức có nguy cơ cháy nổ cao hoặc nguy cơ xảy ra tổn thất mang tính thảm họa (có thể tham khảo Nghị định 130/NĐ-CP về bảo hiểm cháy nổ bắt buộc)
o Bảo hiểm mọi rủi ro tài sản: bảo hiểm mọi rủi ro tài sản có phạm vi bảo hiểm
rộng, bảo hiểm cho tài sản, hoạt động của doanh nghiệp đối phó với hầu hết các rủi ro (trừ các trường hợp loại trừ - chính vì vậy loại hình bảo hiểm này có tên gọi là bảo hiểm “mọi rủi ro” tài sản)
o Trên thực tế, bảo hiểm cháy nổ chỉ bảo hiểm cho rủi ro cháy nổ trong khi bảo hiểm mọi rủi ro tài sản bảo hiểm cho tất cả các rủi ro mang tính bất ngờ (trừ trường hợp loại trừ)
o Bảo hiểm gián đoạn kinh doanh: là hình thức bảo hiểm cho các chi phí, tổn
thất phát sinh do gián đoạn kinh doanh sau khi có tổn thất trực tiếp xảy ra do rủi ro Trên thực tế thiệt hại do gián đoạn kinh doanh có thể phát sinh trong nhiều tình huống: sau cháy, sau khi sụp đổ công trình, sau các tổn thất của bảo hiểm xây dựng, lắp đặt… Phạm vi bảo hiểm này thường đi kèm với các đơn bảo hiểm về tài sản
o Phạm vi bảo hiểm thiệt hại tài sản do đổ vỡ
máy móc, nồi hơi Phạm vi bảo hiểm này phù hợp với các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp
o Phạm vi bảo hiểm kĩ thuật: bảo hiểm cho
các thiệt hại về tài sản trong các lĩnh vực xây dựng, lắp đặt, bảo hiểm kho lạnh, bảo hiểm thiết bị điện tử, bảo hiểm năng lượng Tùy thuộc vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp sẽ có phạm vi bảo hiểm tương ứng bảo vệ cho tài sản của doanh nghiệp
Trang 6o Bảo hiểm trách nhiệm pháp lý: trách nhiệm đối với người thứ ba gắn với hoạt
động kinh doanh hoặc tài sản của doanh nghiệp; bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp, bảo hiểm trách nhiệm chủ sản phẩm, bảo hiểm trách nhiệm chung… Nhìn chung hoạt động của bất cứ doanh nghiệp nào cũng đều có nguy cơ phát sinh trách nhiệm pháp lý do các tình huống rủi ro bất ngờ
o Bảo hiểm bồi thường cho người lao động: bảo vệ cho các khoản bồi thường
cho người lao động liên quan đến thu nhập, chi phí phát sinh do tai nạn xảy ra trong quá trình lao động Phạm vi bảo hiểm này rất phổ biến và thường là hình thức bảo hiểm bắt buộc tại các nước phát triển, tuy nhiên ở Việt Nam, phạm vi bảo hiểm này chưa phổ biến do nhiều yếu tố khác quan tác động
o Bảo hiểm chi phí y tế, bảo hiểm kết hợp con người
o Bảo hiểm tai nạn nhóm
o Các phạm vi bảo hiểm khác
Tùy thuộc vào lĩnh vực và phạm vi hoạt động mà mỗi doanh nghiệp, năng lực tài chính, chiến lược kinh doanh, mỗi doanh nghiệp sẽ có những lựa chọn khác nhau
từ các phạm vi bảo hiểm được liệt kê ban đầu
5.2 Lập kế hoạch bảo hiểm
5.2.1 Khái niệm kế hoạch bảo hiểm
Kế hoạch bảo hiểm đề cập ở đây là một chương trình bảo hiểm toàn diện cho doanh nghiệp liên quan đến việc xác định các loại hình bảo hiểm cần tham gia, tiến hành thu xếp hợp đồng bảo hiểm, quản lý các hợp đồng bảo hiểm và các loại hình bảo hiểm thuộc BHXH Kế hoạch bảo hiểm thường được lập hàng năm, được theo dõi và rà soát thường xuyên liên tục nhằm đem lại sự bảo vệ hợp lý nhất cho doanh nghiệp và người lao động
Việc lập kế hoạch bảo hiểm cần xác định rõ các cơ sở lập kế hoạch, các rủi ro và tổn thất mà doanh nghiệp có thể phải đương đầu, phương thức thu xếp/tham gia bảo hiểm, lựa chọn doanh nghiệp bảo hiểm (đối với bảo hiểm thương mại), thu xếp bảo hiểm Về cơ bản, lập kế hoạch bảo hiểm có thể phân thành hai bước cơ bản: lựa chọn sản phẩm bảo hiểm và thu xếp bảo hiểm (thu xếp bảo hiểm bao gồm cả lựa chọn phương thức thu xếp bảo hiểm, lựa chọn doanh nghiệp bảo hiểm và thu xếp đàm phán
lí kết hợp đồng bảo hiểm)
Các cơ sở lập kế hoạch bảo hiểm bao gồm:
Các qui định của cơ quan Nhà nước: Trên thực tế một số loại hình bảo hiểm là
bắt buộc theo qui định của pháp luật Những loại hình bảo hiểm này thường là BHXH, BHYT, BHTN, bảo hiểm trách nhiệm, bảo hiểm cháy nổ… Việc bắt buộc doanh nghiệp tham gia những hình thức bảo hiểm này trước tiên đảm bảo sự ổn định và an toàn về an sinh xã hội, thứ đó bảo vệ quyền lợi về tài chính cho những bên có quyền lợi liên quan, ví dụ như người lao động, những người thứ ba trong rủi ro, những người có quyền lợi liên quan đến doanh nghiệp
Trang 7Tại Việt Nam, BHXH, BHYT, BHTN là các loại hình bảo hiểm bắt buộc theo qui định và được đề cập cụ thể trong Luật Bảo hiểm Xã hội, Luật Bảo hiểm Y tế Một
số loại hình bảo hiểm thương mại cũng được qui định bắt buộc phải tham gia đối với doanh nghiệp, bao gồm:
o Bảo hiểm cháy nổ bắt buộc (có qui định đối tượng bắt buộc phải tham gia bảo hiểm trong Nghị định 130/NĐ-CP về bảo hiểm cháy nổ bắt buộc)
o Bảo hiểm trách nhiệm chủ thầu: bắt buộc đối với các chủ thầu trong xây dựng, lắp đặt các công trình dân dụng, công nghiệp
o Bảo hiểm trách nhiệm chủ phương tiện (gồm ô tô, xe máy, máy bay, tàu thủy…), loại hình này có thể bao gồm nhiều phạm vi bảo hiểm khác nhau, như bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe đối với người thứ ba, bảo hiểm trách nhiệm của chủ xe đối với hành khách áp dụng cho phương tiện kinh doanh vận chuyển hành khách, bảo hiểm trách nhiệm của chủ xe đối với hàng hóa vận chuyển áp dụng đối với phương tiện kinh doanh vận chuyển hàng hóa
o Bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp hiện tại là loại hình bảo hiểm bắt buộc đối với doanh nghiệp kinh doanh môi giới bảo hiểm
Xác định rõ các loại hình bảo hiểm bắt buộc phải tham gia là yếu tố vô cùng quan trọng khi xây dựng chương trình bảo hiểm Nó giúp doanh nghiệp tránh được các rắc rối không cần thiết về mặt pháp lý cũng như giúp gây dựng hình ảnh của doanh nghiệp và giúp doanh nghiệp kết nối chặt chẽ hơn với người lao động, các đối tác
có liên quan
Chiến lược và mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp: Chiến lược và mục tiêu
kinh doanh của doanh nghiệp là yếu tố quyết định sự qui mô, thậm chí là hiệu quả của chương trình bảo hiểm Hầu hết doanh
nghiệp có chiến lược phát triển dài hơi sẽ chú trọng đến vấn đề bảo hiểm, còn các doanh nghiệp đặt mục tiêu lợi nhuận lên hàng đầu
có thể sẽ cắt giảm ngân sách cho bảo hiểm
Một doanh nghiệp tập trung phát triển nguồn nhân lực và thực sự quan tâm đến yếu tố này thì họ sẽ có các chương trình bảo hiểm tối ưu nhất có thể bảo vệ người lao động; ngược lại, khi doanh nghiệp không
có chiến lược chú trọng vào nhân lực, họ có thể lơ là các chương trình bảo hiểm cho người lao động Tương tự như vậy, các doanh nghiệp không có chiến lược dài hạn, chỉ chăm chú vào mục tiêu lợi nhuận thường có xu hướng cắt giảm tối đa nhất các loại hình bảo hiểm nhằm giảm chi phí Nhưng nếu doanh nghiệp đặt mục tiêu
an toàn, ổn định và phát triển dài hạn họ sẽ chú tâm đến các loại hình bảo hiểm có thể bảo vệ họ
Năng lực tài chính và ngân sách dành cho bảo hiểm: “Nhu cầu là vô hạn, năng lực
là giới hạn”, nhu cầu bảo vệ luôn cao, sự lo sợ trước các nguy cơ rủi ro luôn hiện hữu, tuy nhiên liệu doanh nghiệp có đủ nguồn lực tài chính để mua tất cả các loại hình bảo hiểm mà họ mong muốn? Trên thực tế các doanh nghiệp kể cả có nguồn lực tài chính dồi dào đến đâu cũng chỉ dành một phần rất hạn chế ngân sách cho